KESELAMATAN KEBAKARAN
ISI KANDUNGAN : NO. PERKARA MUKA SURAT 1. PENGENALAN SAINS KEBOMBAAN KEBAKARAN 1 - 6 2. SISTEM KEBAKARAN DI BANGUNAN 7 – 30 3. JENIS ALAT PEMADAM API 31 – 34 4. CARA PENGGUNAAN ALAT PEMADAM API 34 - 38
1.0 PENGENALAN SAINS KEBOMBAAN KEBAKARAN : Kimia kebakaran atau sains kebakaran adalah satu mata pelajaran yang mengkaji berkenaan dengan usul sesuatu kebakaran, sifat-sifat api, puncapunca kebakaran, kemerebakan kebakaran serta tindakan yang harus diambil bagi mengelakkan serta memadamkan kebakaran. Setiap kebakaran yang berlaku akan mengakibatkan kebakaran kemusnahan harta benda, malah mungkin juga boleh menyebabkan kehilangan pekerjaan, menggugat kestabilan ekonomi negara serta menyebabkan kerugian kepada seseorang individu sesuatu agensi. Oleh itu, masyarakat khususnya Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia supaya bersiap sedia dan mampu menghadapi bencana ini. 1.1 RANGKAIAN TINDAKBALAS KIMIA DIANTARA OKSIGEN, HABA DAN BAHAN API : Segitiga kebakaran 1. Haba Punca api yang boleh menyebabkan kebakaran berlaku seperti mancis, percikan api, petir dll. 2. Bahan api Bahan mudah terbakar seperti bahan pepejal, cecair dan gas. 3. Oksigen Unsur utama sebagai agen pengoksidaan bagi punca kebakaran (21% dalam udara biasa). 1
1.2 PROES PYROLISIS Satu proses penguraian bahan api (pepejal atau gas) disebabkan oleh haba, menghasilkan gas mudah bakar dan kebakaran berterusan (reaksi berantai). Campuran wap / gas mudah bakar O2 Wap / gas (bahan api) Kayu Haba 2
1.3 REAKSI BERANTAI Kebakaran hanya berlaku secara berterusan sekiranya ada tindak balas rantaian iaitu apabila gas / wap yang terhasil daripada proses pyrolysis akan terbakar semula. O2 3 reaksi berantai nyalaan berterusan campuran oksigen wap / gas bahan api bahan api haba
1.4 ISTILAH – ISTILAH KEBAKARAN 1. Takat Sambaran Takat suhu paling rendah bagi sesuatu bahan api mula mengeluarkan gas / wap mudah terbakar. Gas / wap ini jika diberikan sumber api ia akan menyala. 2. Takat Kebakaran Takat suhu paling tinggi bagi sesuatu bahan api boleh mengeluarkan gas / wap mudah bakar yang cukup untk menyambung proses kebakaran terus menerus. 3. Suhu Nyalaan Takat suhu apabila sesuatu bahan api itu akan terbakar secara spontan tanpa didedahkan kepada sumber percikan api. Arang batu – 130oC Kertas – 185oC Kapas – 230oC 4. Kebakaran Spontan Sesuatu kejadian yang terjadi tanpa didedahkan kepada sesuatu sumber api kerana suhu bahan api itu telah sampai kepada suhu nyalaan dan ia akan terbakar dengan sendiri. 1.5 PERINGKAT PENGEMBANGAN KEBAKARAN 4
1.6 FAKTOR BERLAKU KEBAKARAN 1. Faktor Semulajadi Kejadian kebakaran kerana bencana / semulajadi 2. Faktor Kemalangan Kelalian , kecuaian atau kesilapan manusia 3. Faktor Sengaja dibakar Sengaja dibakar atau khianat 1.7 KEMEREBAKAN API 4 cara kemerebakan api : 1. Pengaliran Haba bergerak melalui bahan – bahan pengaliran seperti logam, batu, simen dinding bangunan dan lantai. Pengaliran Bahangan Perolakan / olak haba Terus menerus 1.8OLAKHABA Permindahan haba berlaku dalam mudah alir seperti cecair dan gas. 1.9BAHANGAN Pemindahan tenaga haba sebagai gelombang elektro magnet. 1.10 TERUS MENERUS Berlaku disebabkan kombinasi permindahan haba samada pengaliran ,bahangan dan olakhaba. 1.11 KAEDAH PEMADAMAN KEBAKARAN Melaparkan Melemaskan Menyejukan 5
1.12 MELAPARKAN Memindahkan bahan api atau bahan mudah terbakar yang belum terbakar di sekeliling kebakaran ke tempat lain. 1.13 MELEMASKAN Mengurangkan oksigen daripada kebakaran 1.14 MENYEJUKAN Memindahkan atau meyerap keluar haba yang dihasilkan daripada kebakaran. 1.15 KELAS API DAN MEDIA PEMADAMAN KELAS API BAHAN API JENIS MEDIA PEMADAMAN A PEPEJAL (Kayu,Kertas Dan Lain –Lain) 1.AIR 2.DEBU KERING 3.SEMBURAN AIR B CECAIR (Petrol,Gasoline,Diesel,Cat,Varnish Dan LainLain) 1.BUIH 2.DEBU KERING 3.CO2 4.SEMBURAN AIR C GAS (METHANE,PROPANE,ACETYLENE,BUTANE DAN LAIN- LAIN) 1.DEBU KERING 2.CO2 D LOGAM (KALIUM,MAGNESIUM,NATRIUM DAN LAINLAIN.) 1.DEBU KERING 2.PASIR KERING 3.ASBESTOS GRAPHITE 6
2.0 SISTEM KEBAKARAN DI BANGUNAN 2.1 PENGENALAN SISTEM PERLINDUNGAN KEBAKARAN AKTIF Sistem pepasangan keselamatan kebakaran yang dirancang pemasangannya bagi tujuan untuk mengesan kebakaran ,membunyikan penggera kebakaran, mengawal dan memadam kebakaran. Kriteria yang menentukan pemasangan ini adalah:kegunaan bangunan,keluasan lantai dan ketinggian bangunan tersebut. Pengetahuan bagaimana sistem-sistem ini bertindak akan lebih memudahkan kerjakerja kebombaan yang jalankan pada setiap masa. 2.2 SISTEM PERLINDUNGAN AKTIF Sistem pemadaman menggunkan air Sistem pemadaman menggunakan gas Sistem memberi amaran (penggera kebakaran) 2.3 SISTEM PEMADAMAN YANG MENGGUNAKAN AIR 1. Sistem semburan automatic TUJUAN: Mengesan kebakaran Membunyikan penggera Mengawal kemerebakan api Memadamkan kebakaran KOMPONEN-KOMPONEN SISTEM: Pemasangan pam dan tangki Saluran paip dan injap kawalan utama Rangkaian paip dan kepala penyembur 7
CONTOH SPRINKLER HEAD JENIS – JENIS KEPALA SPRINKLER DRY UPRIGHT TYPE PENDENT TYPE CEILING FLUSH PATTERN 8
2.4 TAKAT KEPANASAN KEPALA SPRINGKLER Orange - 57 darjah celcius Red - 68 darjah celcius Yellow - 79 darjah celcius Green - 93 darjah celcius Blue - 141 darjah celcius Mauve - 182 darjah celcius Black - 204 darjah celcius 2.5KELUASAN KAWALAN:- Kawasan lapang 9 meter persegi halangan / rack 7 – 5 meter persegi 2.6HURAIAN DAN CARA SISTEM BERTINDAK 9
2.7SISTEM PANCUR KERING KERING ialah sesalur air tegak yang selalunya kering, diameter 100 mm /150 mm, Dipasang dengan pili air keluar yang boleh Dipenuhi dengan air oleh pam-pam pihak bomba Melalui alir masuk perkhidmatan bomba. 2.8SISTEM PANCUR KERING 2.9 INJAP ALIR MASUK ( BREECHING INLET) 10
TUJUAN: Menyalur air ke tingkat yang terbakar di bangunan tinggi Memudahkan anggota bomba melawan kebakaran di bangunan tinggi KOMPONEN SISTEM: Alir masuk (breeching inlet) Paip menegak Injap pelantar (landing valve) Injap pelepas udara (air release valve) 2.10 INJAP PELEPAS UDARA,AIR RELEASE VALVE Huraian pemasangan: Pemasangan ini hendaklah disediakan pada bangunan yang lebih daripada 18.3 m tinggi dan kurang daripada 30.5 m tinggi dari aras bumi. Syarat-syarat pemasangan: Perkara-perkara yang perlu diambil perhatian semasa menggunakan sistem ini Tentukan bekalan air cukup Baca arah tunjuk kotak pili alir masuk (fire pumping). 11
2.11 SISTEM PANCUR BASAH Sistem ini adalah suatu sesalur air tegak yang sentiasa penuh dan dipasang bagi menentang kebakaran, daripada saiz yang berpatutan dan dipasang dengan sambungansambungan yang sesuai untuk kegunaan pihak berkuasa bomba dan hendaklah mematuhi kehendak-kehendak Tata Amalan Piawaian Brithish 402.101. SISTEM PANCUR BASAH Tujuan Tujuan pemasangan sistem ini adalah untuk menyediakan saluran air yang sentiasa bertekanan dan akan digunakan semasa kebakaran di bangunan tinggi Syarat-syarat pemasangan Pemasangan sistem ini hendaklah diadakan pada bangunan yang lebih 30.5 meter ketinggian dari aras bumi Komponen-komponen sistem Tangki dan pam Paip pembekal dan injap pelantar Paip kembali 12
Syarat-syarat pemasangan Pemasangan sistem ini hendaklah diadakan pada bangunan yang lebih 30 meter ketinggian dari aras bumi Kehendak-kehendak JBPM BS 5306 UBBL 1984 (Undang-undang Kecil 231) Komponen-komponen sistem Tangki dan pam Paip pembekal dan injap pelantar Paip kembali Huraian Apabila injap pelantar dibuka, air akan mengalir keluar dan pam akan beroperasi secara automatik untuk memberi tekanan dan keluaran air kepada injap pelantar tersebut. Sistem ini mengandungi sebuah atau beberapa buah tangki yang mendapat bekalan air dari Pihak Berkuasa Air / PAIP. Muatan tangkinya di antara 11,375 hingga 45,500. Pengeluaran air pada setiap pili sistem ini ialah diantara 1100 liter hingga 1300 liter seminit, bergantung pada jenis risiko pada bangunan tersebut. Cara menggunakan sistem ini ialah sambung hos ke pili alir keluar dan buka injap pili perlahan-lahan untuk mengelakkan kejutan tekanan yang tinggi. Kemudian halakan nozel ke tempat kebakaran. 13
Perkara-perkara yang perlu diambil perhatian semasa menggunakan sistem ini: Sambungkan hos dan nozel terlebih dahulu sebelum membuka injap pili alir keluar Tentukan ada seorang anggota mengawasi injap ini untuk mengawal penggunaannya Jika menggunakan alir masuk bomba, sila pastikan bekalan air luar mencukupi dan sambungan kotak alir masuk adalah betul kerana terdapat banyak sistem pemadaman pada sesuatu bangunan. 14
2.12 SISTEM GELUNG HOS Sesuatu pemasangan paip, tangki air, pam, gelung hos di sesebuah bangunan bagi mengadakan suatu cara yang membolehkan pancutan air ditujukan ke mana-mana bahagian bangunan bagi maksud menentang kebakaran. SISTEM GELONG HOS ( HOSE REEL SYSTEM) TUJUAN PEMASANGAN Digunakan sebelum bomba sampai Menyalurkan air ke tempat kebakaran Mengurangkan penggunaan peralatan pemadaman. PEMASANGAN Mengikut jadual sepuluh UBBL. Penempatannya di ruang akses menentang kebakaran, lobi tangga, pintu dan koridor. 15
KOMPONEN-KOMPONEN SISTEM Gelung hos Nozel kawalan Pepasangan paip Pam-pam Panel penggerak pam Tangki air HURAIAN DAN CARA SISTEM INI BERTINDAK Bertindak secara manual Dipasang di tempat yang strategik di dalam atau luar bangunan Tangki air 2275 hingga 9199 liter Satu set pam ( Pam duty dan Pam standby) Buka injap gelung hos, tarik hos ke tempat kebakaran, apabila nozel kawalan dibuka, pancutan air akan keluar 2.13 SISTEM PEMADAMAN YANG MENGGUNAKAN GAS SISTEM PEMADAMAN KARBON DIOKSIDA (CO2) Digunakan di tempat merbahaya seperti: Generator Turbin gas Proses percetakan Kilang pembuat aluminium Tangki-tangki minyak Kapal kargo Kapal tangki dll. FUNGSI SISTEM Tanda-tanda amaran Panel penggera karbon dioksida Kunci suis manual 16
PERGERAKAN SISTEM Apabila salah satu alat pengesan asap atau haba berfungsi, ia akan menyampaikan maklumat kepada panel penggera karbon dioksida dan loceng kecemasan akan berbunyi secara putus-putus. Pada masa yang sama juga lampu isyarat berwarna hijau akan bertukar kepada warna merah. Apabila satu lagi pengesan asap atau haba mengesan kebakaran, loceng akan berbunyi berterusan. Dalam masa 20 hingga 30 saat panel penggera karbon dioksida akan menghantar mesej 24 voltan ke injap kawalan tabung untuk membolehkan gas keluar melalui tabung, paip serta nozel dan terus membanjiri kawasan tersebut. Penutup pintu akan turun & relay penyedut udara akan berhenti serta akan menyampaikan maklumat gas telah keluar. KOMPONEN SISTEM Tabung Paip Nozel Pengesan Loceng JENIS – JENIS NOZEL 17
TABUNG TABUANG CO2 2.14 PETI PENGGERA KEBAKARAN Iaitu panel yang mengandungi maklumat tentang alat pengesan dan pengawalan kebakaran yang dirancang untuk menunjukkan lokasi kebakaran berlaku dan membunyikan loceng kecemasan. CARA SISTEM BERTINDAK: Ia adalah pusat nadi bagi mengawal seluruh sistem penggera kebakaran. Peti ini menunjukkan tempat atau zon alat pengesan dipasang bertindak. Ia ditempatkan di tingkat bawah atau di pondok Kawalan dan mudah dikendalikan. Sistem ini mendapat dua bekalan kuasa (dari Tenaga Nasional (TNB) dan bateri serta dilengkapi dengan zon-zon yang ditunjukkan dipelan mimik. Isyarat diterima melalui pendawaian letrik dan peti ini menganalisis isyarat ini untuk bertindak samada: [a]dengan membunyikan penggera [b]dengan menyala lampu fault [c]menerima maklumat sistem diasingkan (isolate). 18
Selain menerima isyarat kebakaran, peti ini juga menerima tindakan maklumat daripada sistem lain yang dipertalikan seperti Gelung Hos (hose reel) sistem CO2 dan sebagainya. 2.15 FIRE ALARM CONTROL PANEL BAHAGIAN - BAHAGIAN PENGGERA Pelan Mimik Nombor Zon yang dipertalikan Main Indicator Switch Petunjuk Meter Elektrik dan Voltan Petak Bateri. Pendawaian dari Bekalan Kuasa Utama. 19
SISTEM PENGGERA KEBAKARAN Penggera kebakaran Suatu pemasangan yang boleh memberi amaran. Alat pengesan kebakaran Menghantar isyarat ke peti penggera Loceng berbunyi Pemasangan hendaklah mematuhi syarat yang ditetapkan. JENIS – JENIS PENGGERA KEBAKARAN Mempunyai 2 jenis Pengesan Haba Pengesan Asap 20
2.16 ALAT PENGESAN HABA DAN ASAP Dalam sistem pengesan haba terdapat beberapa komponen yang utama: [a] Alat Pengesan Haba. [b] Pendawaian Letrik. [c] Loceng Kecemasan. [d] Peti Penggera Kebakaran. 2.17 SISTEM PENGGERA KEBAKARAN MANUAL Satu sistem pemasangan tetap yang dirancang untuk dipecahkan cermin alat ini bagi membunyikan loceng apabila berlakunya kebakaran. Dipasang pada dinding tempat laluan kecemasan atau tempat tumpuan orang ramai serta mudah dilihat. Digerakkan secara manual. Apabila cermin alat ini dipecahkan, loceng akan berbunyi dan isyarat lokasi kebakaran dapat dikesan pada peti penggera kebakaran. Komponen-komponen sistem [a] Alat pecah kaca [b] Pendawaian Letrik [c] Loceng Kecemasan [d] Peti Penggera Kebakaran 21
2.18 SISTEM PECAH KACA 22
2.19 SISTEM PERLINDUNGAN KEBAKARAN PASIF Perlindungan pasif ialah unsur-unsur dalam struktur bangunan yang berupaya untuk melaksanakan fungsinya tanpa bantuan atau berkehendakkan bantuan untuk membendung atau menyekat asap dana pi dari merebak di dalam bangunan semasa kebakaran. 2.20 Perlindungan kebakaran pasif pada bangunan dengan mengambil kira kelengkapan seperti berikut : Jenis-jenis bangunan Bahan-bahan binaan Elemen struktur di dalam bangunan Pemetakan Jalan keluar keselamatan 1. Jenis-Jenis Bangunan: Kediaman kecil Institusional Kediaman lain Pejabat Kedai Kilang Tempat perhimpunan Storan dan am 23
2. Bahan-Bahan Binaan: Kayu Batu bata Konkrit Batu Kaca Besi Aluminium / alloy Plastic Building board 3. Elemen Struktur Dalam Bangunan : Rusuk / alang / tiang Lantai Dinding luar Dinding pengasing Dinding pangsa Struktur yang mengepung sesuatu lubang terlindung Dinding menanggung beban Galeri 4. Bahagian –Bahagian Elemen Struktur : Tiang Alang Dinding Lantai Bumbung 24
5. Pemetakan : Supaya dapat membendung, mengawal, mengurangkan, menyekat dan melambatkan kemerebakan api, asap dan haba semasa kebakaran. Sebagai benteng kepada anggota bomba ketika menentang kebakaran, terutamanya di bangunan tinggi. Untuk dijadikan pelindung kepada penghuni bangunan tersebut apabila hendak menyelamatkan diri semasa kebakaran berlaku. 6. Jenis – Jenis Dinding Pemetak : Dinding pangsa Dinding pengasing Dinding dua pihak / pengasing Lantai petak Pintu rintangan api 25
26
7. Pintu : Termasuk sesuatu pengatup, penutup atau bentuk perlindungan lain bagi sesuatu ruang buka di sesuatu ruang buka disesuatu ruang buka disesuatu dinding atau lantai sesuatu bangunan atau pada struktur yang mengelilingi sesuatu lubang terlindung, sama ada pintu itu dibina dengan satu daun atau lebih. 27
8. Pintu Rintangan Api : Pintu rintangan api adalah pintu yang mempunyai darjah ketahanan api minimum tidak kurang daripada 1 2 ⁄ jam mengikut pencapaian sesuatu standard apabila diuji. Ribet pada pintu tidak kurang dari 18 milimeter dalamnya. Engsel – engsel takat suhu lebur tidak kurang 800 darjah Celsius. Pintu boleh ditutup sendiri. Tujuan diadakan pintu rintangan api: Menahan kemerebakan api dan asap Melindung kemerebakan secaa menegak Ujian pintu rintangan api: Ujian Stability Ujian Intergriti Ujian Insulasi 9. Pintu Penahan Asap : Ketahan daripada runtuh selama tidak kurang daripada 30 minit. Ketahanan daripada laluan api dan gas panas selama tidak kurang daripada 20 minit. 28
10. Konsep Jalan Keluar Keselamatan : konsep ini bermaksud kemudahan struktur dalam bangunan yang memudahkan penghuni melarikan atau menyelamatkan diri darpada bahaya kebakaran dengan sendiri ke tempat selamat tanpa sebarang bantuan. Jalan keluar keselamatan terbahagi kepada tiga peringkat: Jalan Keluar Mendatar Jalan Keluar Menegak Jalan Keluar Terakhir 29
30
3.0 JENIS ALAT PEMADAM API (APA) Asas pengenalan : Satu alat yang boleh mengawal dan memadam kebakaran pada peringkat awal (Fire Aid Firefighter). Dikendalikan secara manual. Mengawal dan memadam kebakaran secara berkesan mengikut kelas – kelas api. 1. Alat pemadam api jenis debu kering KELAS “A” (Api pepejal) solid fire - Api kayu - Api kertas - Api Sampah - Api kain KELAS “B” (Api Cecair) Liquid Fire - Api Minyak - Api Cat - Api Varnish KELAS “C” (Api Wap dan Gas) gas & Stim Fire - Butana - Propane - Oxy acetalane - Gas (LPG) 31
Kandungan : Sodium bikarbonat 97% Magnesium stearate 11/2 % Magnesium karbonat 1% Trikalsium karbonat ⁄ % Jarak pancutan : 15’ – 20’ Jangkamasa pancutan : 2 minit Berat keseluruhan tabung : 13 Kg Berat isi tabung : 9 Kg Jarak ketika memadam : antara 7’ – 10’ Kebaikan Dan Keburukan : Mudah dan senang dikendalikan Boleh mengawal / memadam api kelas A,B,C dan sungguh berkesan Pemadamannya lebih berkesan jika dibandingkan dengan alat pemadam api jenis Co2 Pengeluaran (pancutan) boleh dikawal di Release Handle Hanya boleh guna sekali sahaja Debunya boleh merosakkan bahan – bahan tertentu seperti enjin kereta, bahan makanan dll Tidak boleh memadam api logam Tidak boleh diletakkan ditempat yang suhunya sejuk dan boleh membeku 32
2. Alat Pemadam Api Jenis Carbon Dioxide KELAS “C” (Api Wap dan Gas) gas & Stim Fire - Butana - Propane - Oxy acetalane - Gas (LPG) KANDUNGAN: - Dalam tabung diisi dengan Co2 dalam bentuk cecair dalam tekanan. - Mempunyai ukuran antara 2 hingga 5 ibs beratnya. JARAK PANCUTAN: 8’ ke 12’ perkembangan nisbahnya ialah 1:450 JANGKAMASA PANCUTAN: 8 hingga ke 30 saat 33
KEBAIKAN &KEBURUKAN: - Mudah dikendalikan - Boleh mengawal/memadam kebakaran diperingkat awal dan berkesan - Gasnya bersih tidak membantu kebakaran, tidak mengalirkan elektrik - Boleh menembusi tempat-tempat permukaan kecil - Hanya sekali digunakan - Keberatan silindernya 5.3kg tetapi gas cuma 2.2 kg sahaja. - Kandungan gas perlu ditimbang dari masa ke semasa bagi elakkan < 10% - Tidak sesuai memadam kebakaran api jenis A & B - Tidak boleh mengawal kebakaran yang sudah besar PERHATIAN; Penempatan alat-alat pemadaman api hendaklah diletakkan pada tempat yang boleh dilihat dan digantung supaya alat ini tidak rosak pada tabung dan juga isi kandungannya PEMERIKSAAN: 1. Hendaklah diperiksa setiap bulan 2. Pastikan preasure guage pada tabung menunjukkan kandungan penuh (hijau – penuh & merah – kosong).Sekiranya berlaku kekurangan tekanan udara hendaklah dihantar ke agen servis 4.0 Cara Penggunaan Alat Pemadam Api Terdapat pelbagai jenis serta saiz alat pemadam api. Cara penggunaan atau pengendaliannya adalah seperti berikut: 1. Pilih alat pemadam api yang sesuai dengan jenis kebakaran 2. Gunakan kaedah pemadaman yang sesuai samada di dalam / di luar bangunan 3. Praktikkan penggunaan kaedah P A S S 34
Pull The Safety Pin ( Tarik Pin Keselamatan ) Aim At The Base Of The Flames ( Tuju Punca Api ) Squeeze The Handle ( Tekan pemegang ) Sweep From Side To Side To Cover The Area Of Fire ( Gerakkan nozzle ke kiri dan kanan untuk menutup ruang yang terbakar ). 35 P A S S
36
37
38