Olayufku Dergisi Mart Sayısı

OLAYUFKU"BİLGİ, KARADELİĞİN İÇİNDE DEĞİL DE SINIRINDA, OLAY UFKUNDA SAKLANIYOR." STEPHEN HAWKING
MART 2020 SAYI: 1

NASA'NIN İKİNCİ AY
PROGRAMI: ARTEMIS

İÇERİK

CORONAVIRUS DOSYASI

İnsanlığın sonu mu geliyor?

TARİHİN MAKUS TALİHİ

Çölün Gelini: Palmira Antik Kenti
1

1986’dan bugüne... HİSSMEEDMANRUNİYETİ MEMNUNÇİYAELITİŞAN
TEMDEAMRNİKUÇNİİYETİ MEMMNÜUŞNİTYEERTİİ
HELAL

KUL
HAKKI

KAZANÇ

TOPLAM
KALİTE
HİSSHEADKKAIR HÇAAKLIKIŞAN
TEDARİKÇHİAKKI HAKKIMÜŞTERİ

EDİTÖRLERİN KALEMİNDEN…

Herkese merhaba. Sizi rahatsız etmeye geldik. Sosyal Değerli arkadaşlar dergimizin ilk sayısını arkadaşlarımızın
medyada zaman öldürdüğünüzü biliyoruz bu nedenle aylar yoğun çabasıyla çıkarmış bulunuyoruz. Hep birlikte bu
süren bir çalışma yürüttük ve Olayufku Dergisini çıkardık. çalışmayı daha iyi yerlere taşımayı umuyoruz... Elbette sizin
Dergi ekibimizin tamamı gençlerden oluşuyor ve yaptığımız katkılarınız da önemli bu hususta. Genç, dinamik, gelişimci,
şey sadece tek kategori üzerine yoğunlaşmayıp herkesin ufuk açıcı, farklı alanları bir arada bulunduran bir dergi olması
kendinden bir parça bulabileceği zengin içerikli bir dergi için çabaladık. Umarız ki siz de beğenirsiniz katkılarınızın
çıkarmak oldu. Bu dergide güncel bilimsel bilgiler, gençlerin hepimiz için faydalı olacağına inanıyorum.
yazdığı edebi yazılar, kitap ve film önerilerinin yanı sıra
yaşama dair güncel yazılar da bulabilirsiniz. Bu dergiyi hayata Hatice Horuz
geçirmekteki en büyük amacımız gençlerin boş zamanlarını Erciyes Üniversitesi
sosyal medyada geçirmesi yerine güncel konulardan en İlahiyat
eğlenceli şekilde yararlanmalarını sağlamaktı. Umarım
Olayufku, uzun soluklu bir serüven olur ve bu dergiyi okurken
keyifli dakikalar geçirirsiniz.

Yasir Işıktaş
Abdullah Gül Üniversitesi
Elektrik Elektronik Mühendisliği

Eğer sen de aramıza katılmak ve yazılarını Olayufku Dergisinde ölümsüz kılmak istersen yazıları-
nı bize mail adresinden gönderebilirsin. Ayrıca dergimizin bu ayki sayısının memnuniyet ve öneri
anketine yanda bulunan QR kodu taratarak ulaşabilirsin.

[email protected]

1

OLAYUFKU İçindekiler
MART 2020 SAYI: 1

3 BİLİM VE TEKNOLOJİ

Bu Robotu Yapay Zekâ Eğitti / Yasir Işıktaş
NASA’nın İkinci Ay Programı: Artemis / Yasir
Işıktaş
Bilim İnsanları Simüle Edilmiş Ay Tozundan Oksi-
jen Üretti / Yasir Işıktaş
Uber, Paket Servislerde Drone Kullanmayı Plan-
lıyor
3B Tarama Sisteminde Çığır Açacak Bir Teknoloji
Geliştirildi

8 KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT
Tarihin Makus Talihi:
Çölün Gelini Palmira Antik Kenti / Hatice Horuz
Şiirler/ Nuran Doğan, Hatice Horuz
Sonsuz Uykuyu Dileten Aşk / Hasan Mutlusoy
Spinoza Diyor Ki / Murat Aydoğan

15 BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ?
Beyza Kurt

16 SİNEMA
Ahmet Erdem Işık /Hatice Kübra Üyel

18 YAŞAM
Coronavirus Dosyası /Nezira Meryem Aslantaş

2 I OLAYUFKU DERGİSİ

BU ROBOTU YAPAY ZEKÂ EĞİTTİ

İsviçre’nin Zürih kentinde bulunan Robotik Sistemler Laboratuvarı’nda eğitilen ANYmal adlı
dört ayaklı robotun bakımı yapay zekâya teslim edildi ve yapay zekâ onu, insanlara oranla daha
iyi eğitti.

Beklenenden daha hızlı gelişen sanal gerçeklik ortamında aldı ve ne kadar etkili olduğunu ispatlamış
yapay zekâ ve makineler arasındaki daha önce kendi başına öğrenmek- oldu. Yapay zekâ sayesinde insan-
uyum robotların gelişimi ve insan- te güçlük çektiği hızlı koşma, yük- lardan bağımsız olarak birbirlerini
ların yaptığı işlerin daha kolay ve seğe zıplama, merdiven çıkma gibi eğiten ve geliştiren robotlar şu an
hızlı bir şekilde yapılması konusun- becerileri daha hızlı bir şekilde öğ- için heyecan verse de gelecekte in-
da büyük bir önem taşıyor. ANYmal rendi. Böylelikle yapay zekânın, ro- sanlığa zarar verip veremeyeceğini
isimli robot eğitimini yapay zekâdan botların eğitiminde kullanılmasının zamanla öğreneceğiz.

BİLİM ve TEKNOLOJİ I 3

NASA’nın Or on uzay aracı ve Space Launch System (SLS) roket n n yen lenm ş Kennedy uzay merkez nden lk mürettebat

FIRLATIŞ DENİZE İNİŞ ATMOSFERE GİRİŞ GİDİŞ YÖRÜNGESİNİN DÜ
Ay’a g d ş ç n gerekl yör
SLS ve Or on Kennedy Uzay ABD Donanması kurtarma
Merkez ’nde 39B fırlatma gem ler gözet m nde Pas f k Okyanusu’na n ş
rampasından havalanacak
SON DÖNÜŞ YÖRÜNGE DÜZELTİLME ATEŞLENMESİ
JETTISON ROKET Dünya’ya g r ş ç n hedeflenmen n kes nleşt r lmes
YARDIMCI İTİCİLERİ

Katı roket t c ler ayrılır

JETTISON FIR-
LATMA AYRILIŞ
SİSTEMİ

Fırlatma Ayrılış S stem ’ne
daha fazla gerek yok,
Or on güvenl şek lde
ayrılır

ÇEKİRDEK DÜNYA YÖRÜNGESİNDEN AYRILIŞ
AŞAMA ANA B rkaç konum manevrası gerekt r r
MOTOR GÜCÜ-
NÜN KESİLİŞİ GEÇİCİ KRİYOJENİK DÖNÜŞE GEÇİŞ
TAHRİK AŞAMASI Dönüş Yörünges n n Düzelt lmes
ve ayrılış dünya atmosfer n n hedeflenme
Ger dönüş 3-11 gün sürer.
DÜNYA YÖRÜNGESİ-
NE GİRİŞ

Yerber yükselme manevrası-
nın yapılması

DÜNYA YÖRÜNGESİ

S stemler n kontrolü ve güneş
paneller n n ayarlanışı

AYÖTESİ ENJEKSİYON’UN
ATEŞLENMESİ

Ateşleme yaklaşık 20 dak ka sürer

Kated len Toplam Mesafe: 2,09 m lyon km - Görev Süres : 26-42 gün - B Yen d

NASA’NIN İKİNCİ AY doğru şekilde çalışıp çalışmadığını test etmekti.
PROGRAMI: ARTEMİS Orion, görevin sonunda 35 bin kilometreyi aşan
hızla atmosfere giriş yaptı ve paraşüt kullanarak
Bundan 51 yıl önce ilk defa hayata geçirilen ve Pasifik Okyanusu’na indi.
insanlık tarihinde bir ilke imza atılan ay programı-
nın adı Apollo’ydu. 5 Aralık 2014’te NASA, ay prog- NASA’nın koordine ettiği ve Boeing, Blue Ori-
ramın ikincisi olan Artemis Ay Programı’nı resmi gin, SpaceX gibi şirketlerin de görev aldığı Artemis
olarak başlatan Keşif Uçuş Testi-1’i (Exploration programı üç aşamadan oluşuyor. 2020 yılının kı-
Flight Test-1) gerçekleştirdi. Bu programın ama- şında planlanan ve daha sonra 2021 yılına ertele-
cı önümüzdeki sene gerçekleştirilmesi planlanan nen ilk fırlatmada Artemis-1, Ay’ın yörüngesinde
Artemis 1 adlı ay programında kullanılacak Orion insansız bir şekilde tur atacak ve daha sonra tek-
kapsülünün yörünge hareketi esnasında manevra, rar dünyaya gelecek. Ardından Nisan 2023’te biti-
irtifa kontrolü ve elektronik sistem kontrollerinin rilmesi planlanan Artemis-2 bu kez mürettebatıyla
birlikte Ay’ın yörüngesinde bir tam tur atarak koz-
4 BİLİM ve TEKNOLOJİ monotları başarılı bir şekilde dünyaya getirmeye
çalışacak. 2024 yılında Ay’a gönderilmesi beklenen

tsız entegre uçuş test NASA, Artemis-1 ve Artemis-2 programların-
da geri dönüş için Space Launch System (SLS) adı-
ÜZELTİLMESİ GİDİŞ TAHRİKLİ UÇUŞ nı verdiği roketi kullanmayı öngörüyor. NASA’dan
rünge ayarı Ay’a 100 km’de uzak yörüngeye hedeflenme yapılan resmi açıklamalara göre, şu ana kadar
üretilmiş veya üretilmesi planlanan hiçbir ticari
YÖRÜNGE KATILMA roket, SLS kadar güçlü değil. Bu sistem bir uzay
6-23 gün ç n uzak mekiğinin 3 katı ağırlığı taşıyabilecek kadar da-
yörüngeye g r ş yanıklı. Ancak SLS, SpaceX firmasında gördüğü-
müz Falcon roketlerinin aksine tekrar kullanıma
UZAK YÖRÜNGE uygun değil çünkü mekik sağlam gelse bile mo-
Ay yüzey nden 70 tor kısmını onarmak yeni bir motor üretmekten
km ötede, yörünge- daha masraflı. Orion uzay aracı ve yakıt tankları
de kalmak ç n ile birlikte 98 metre yüksekliğe ulaşacak olan ro-
ateşleme ve güneş ket, böylece Özgürlük Heykeli’nden daha uzun (fa-
panel ayarlamaları kat insanı Ay’a götüren Saturn V roketinden daha
kısa) olacak. Michoud montaj merkezinde üreti-
UZAK YÖRÜNGEDEN AYRILIŞ mi yapılmakta olan roketin 4 adet RS-25 motoru
Uzak yörüngeden ayrılış ve olacak. NASA, daha sonraki Artemis görevlerinde
Dünya’ya dönüşün başlaması kullanılmak üzere bu motorlardan 12 tanesini ha-
zır bekletiyor. Ayrıca halihazırda üretimde olan 6
motor daha mevcut.

s ve GERİ DÖNÜŞ UÇUŞU NEDEN GİDİLİYOR?
es . Ateşlenme hazırlığı ve Dünya’ya
Dönüş rotası bel rlen r NASA’nın bu soruya verdiği tek yanıt var o da
‘sürdürülebilirlik’. NASA, bu program sayesinde ay
den G r ş Hızı: 39429 km/s yüzeyinde su ve diğer elzem madenleri bulmak ve
bu madenler sayesinde ay yüzeyinde uzun vadeli
Artemis-3 görevinde ise 1 kadın ve 1 erkek ast- araştırmalar yapmak istiyor. Böylelikle dünyadan
ronotun Ay’a ayak basması bekleniyor. Daha önce farklı bir yerde nasıl hayatta kalınacağı konusun-
aya ayak basan 12 astronot da erkekti. Artemis-3 da tecrübe edinip bu tecrübeyi Mars görevlerinde
programı sayesinde ilk defa bir kadın astronot aya kullanmayı planlıyor. Ayrıca gezegenimizin uydusu
ayak basmış olacak. NASA diğer ay görevlerin- hakkında daha fazla bilgi toplamak ve 1969 yılında
den farklı olarak Ay’ın yörüngesine Lunar Orbital beri geliştirilen teknolojinin ay yolculuğu sırasın-
Platform-Gateway isminde bir istasyon oturtma- da test edilmesi de NASA’nın hedefleri arasında.
yı düşünüyor. Güneş enerjisiyle çalışacak olan bu Bu sayede elimizde olan teknolojinin açık yanlarını
istasyon, iletişim merkezi ve bilimsel çalışmaların görüp muhtemel bir Mars yolculuğundan önce bu
gerçekleştirileceği laboratuvarlar içerecek. Aynı açıkları kapatarak daha derin uzay araştırmalarını
zamanda astronotlar için kalacak yer sağlayacak kolay ve güvenli hale getirmek hedefleniyor. Ar-
ve ay yüzeyinde kullanılacak rover benzeri ge- temis programı dünya çapında
reçleri barındıracak. Ayrıca NASA’nın Artemis Ay ilgi ve merakla takip ediliyor.
Programı için 20 ila 30 milyar dolar arasında bir Bu program galaksiler arasın-
bütçe belirlediği söyleniyor. da yolculuğumuzun eşik nok-
tası olabilir.

BİLİM ve TEKNOLOJİ 5

BİLİM İNSANLARI SİMÜLE EDİLEN AY TOZUNDAN OKSİJEN ÜRETİYOR

Avrupalı araştırmacılar, ay tozunun simüle NASA tarafından yürütülen Apollo görevleri sı-
edilmiş örneklerinden solunabilir oksijeni çıka- rasında dünyaya getirilen ay parçalarının %40 ila
rabilen bir sistem üzerinde çalışıyorlar. Glasgow 45 oranında oksijen içerdiği Avrupa Uzay Ajansı
Üniversitesi’nden kimyager Beth Lomax Avrupa tarafından teyit edildi. Avrupa Uzay Araştırmaları
Uzay Ajansı (ESA) basın açıklamasında, “Ay’da bu- ve Teknoloji Merkezi (ESTEC) bilim adamları şu an
lunan kaynaklardan oksijen üretmek, hem nefes ay tozundan oksijen elde edebilmek için kimyasal
almak hem de yerel roket yakıtı üretiminde ge- tepkimeler bulmaya çalışıyor.
lecekteki ay yerleşimcileri için son derece yarar-
lı olacaktır,” dedi. Lomax, meslektaşı Alexandre ESTEC bilim adamları 2020’nin ortalarına doğ-
Meurisse ile birlikte ay tozundan oksijen üreten ru ayda işlevsel olarak çalışabilecek bir versiyona
bir prototip üzerine çalışıyor. Şu anda sistemlerini sahip olmayı hedefliyorlar. Bu tür cihazlarla dona-
Hollanda’nın Noordwijk şehrinde bulunan Avrupa tılmış ay yüzeyinde, gelecekteki ay kaşifleri ve ko-
Uzay Araştırma ve Teknoloji Merkezi’nin (ESTEC) lonistler daha kolay nefes alabilecekler.
Malzeme ve Elektrik Bileşenleri Laboratuvarı’nda
test ediyorlar. Yaptıkları prototip şu an için çalışıyor Ay tozu şu an için çok değerli gibi görünebilir
fakat bu sistemi ay yüzeyindeki sıcaklık ve basınç fakat NASA, Apollo görevleri sırasında dünyaya
gibi değerlere uygun olarak yapmaları gerekiyor. getirilen ay tozlarının yarattığı potansiyel tehlike-
Lomax ve Meurisse şu an için simüle edilmiş ay ler hakkında son derece endişeliydi. Daha sonrala-
tozu kullanıyorlar ve gerçek ay tozu üzerinde de rı yapılan deneyler ve araştırmalar ay tozunun in-
aynı sonuçları almayı ümit ediyorlar. san hücrelerini öldürebildiğini hatta insan DNA’sını
değiştirebileceğini ispatlar nitelikteydi.
6 BİLİM ve TEKNOLOJİ

UBER, Paket Servislerde 3B Tarama Sisteminde Çığır Açacak
Drone Kullanmayı Planlıyor Yeni Bir Teknoloji Geliştirildi

Son zamanlarda adını çokça duyduğumuz Ürün geliştirme aşamasında gayet kullanışlı
ve halen 58 ülkede faaliyet gösteren UBER bir araç olan Go! SCAN 3D, hayli karmaşık
geçtiğimiz günlerde, restoranların paket servis olan yüzeyleri bile saliseler içerisinde tarayıp
sistemini daha kolay ve hızlı bir şekilde yapa- modelleyebiliyor ve bunu yaparken 0,05 mm gibi
bilmesi için 6 pervaneli bir drone tasarladığını oldukça küçük bir hata oranıyla çalışıyor. Saniye
duyurdu. Eğer her şey UBER’in planladığı gibi başına 1.500.000 ölçüm yapabilme kapasitesine
giderse yıl sonunu beklemeden ilk drone mo- sahip olan bu alet 3B modelleme yazılımlarıyla
delini paket teslimatı yapıyorken görebileceğiz. sorunsuz ve koordineli bir şekilde çalışabiliyor.
Herhangi bir ön hazırlığa gerek kalmadan saniyeler
UBER’in tasarladığı bu drone iki kişilik pa- içerisinde kullanıma hazır moda getirilebiliyor. 1,25
ket servis yapmak üzere tasarlandı. Altı rotorlu kg ağırlığıyla çok rahat bir kullanış
dönen kanatlara sahip olan araç, dikey olarak hissi veriyor ve bu sayede en zor
kalkış ve iniş yapabilir ve yükleme-boşaltma alanlara bile kolayca ulaşmamızı
süresi dahil olmak üzere maksimum 8 dakika sağlıyor. 3B tarama yaparken aynı
seyahat edebilir ve yaklaşık olarak 20 kilomet- zamanda renkleri ve geometrik
re mesafe kat edebilir. Şu an için uçuş süresi şekilleri ayırt ederek daha verimli
çok az olsa bile gelecekte daha da geliştirilebi- sonuçlar elde ediyor.
leceğini düşünürsek gayet başarılı ve heyecan
verici bir proje olduğunu söylemek su götür- BİLİM ve TEKNOLOJİ 7
mez.

UBER, planladıkları teslimat sistemini şöyle
açıklıyor. Bir müşteri yemek siparişi verdiğinde,
restoran yemeği hazırlayacak ve daha sonra bir
drone üzerine yükleyecek. Daha sonra drone,
önceden belirlenmiş bir bırakma noktasına
doğru uçacak ve paketi teslimat noktasına in-
direcek. UBER tarafından belirlenmiş buluşma
noktasında bir kurye paketi teslim alacak ve ka-
lan son kilometreleri de kat ederek müşterilere
paketlerini teslim edecek. Önümüzdeki yazdan
itibaren UBER, bu drone’u San Diego’daki ye-
mek teslimatları için kullanmak istiyor.

Başlangıçta kulağa çok zahmetli bir süreç
gibi gelse de İstanbul gibi milyonlarca kişinin
yaşadığı ve trafik sorunlarının olduğu kalaba-
lık şehirlerde zamandan tasarruf etmek adına
drone teslimat sistemi gayet kullanışlı olabilir.

TARİHİN MAKUS TALİHİ

Çölün gelini
PALMİRA ANTİK KENTİ

Dini ticari bir merkez olan Palmira Tadmor ted- hüküm sürmüş sonra Roma imparatorluğu mü-
mur gibi isimler ile de anılmıştır. Hatta bu isimle dahale ederek Zenobia’yı yenmiş altın kelepçeler
tevratta da anılmaktadır mö 2000’lere dayandığı ve vurulan Zenobia İtalya da mahkum edilmiştir.
hz. Süleymanın kurduğu söylenen kent mucize an-
lamındadır. Yunan, Roma, İran kültürünün izlerini
taşıyan Palmira UNESCO tarafından Dünya mira-
sı listesine yazılmıştır. Palmira konumu Bizans ve
Roma dönemlerinde Hint okyanusu ve Akdeniz ara-
sında bulunan Fırat ve Dicle nehirlerinin geçiş yolu
olan şehir önemli ticari bir merkez olmuştur.

Ticaret kervanlarının geçiş noktasında bulunması Kraliçe Zenobia’nın Palmira’ya Son Bakışı,
nedeniyle ’ÇÖLÜN GELİNİ’ yada ‘ÇÖLÜN KÖPRÜ- (Herbert Schmalz)
SÜ’ olarak ta anılmıştır. Çeşitli tapınaklar bununan
Palmira dini kent olması hasebiyle Baal tapınağı da Müslümanların 634 yılında kente ayak basması
önemlidir ayrıca duvarlarında peçeli kadın silüetleri dönüm noktası olmuş. 636 yılında Khalid ibn Wa-
bulunan tapınak kültürel mesajlar veriyor bizlere. lid tarafından fethedilen şehirde 6. yüzyılda vahayı
Şehrin önemi tarihi yapılarından biri de insan ka- tepeden gören noktaya kale yerleştirilmiş. 70 yıl
bartmaları olan mezar taşlarıdır. Palmiyeler arasın- öncesine dek şehirde yaşam devam ediyormuş
daki çöl kumunun rengini almış pembe yapılar in- köy evleriyle doluymuş .
sanı tarihin ve kültürün büyüsüne katıyor bugünden
bir süre uzaklaştırıyor. Palmira yönetim açısından Günümüzde ise durumu içler acısıdır.2015 yılın-
serbest bir yermiş. Kısa bir dönem kraliçe Zeno- da İŞİD terör örgütünün 10 ay boyunca ele geçir-
bia (zennube zeyneb)ms 3 yy 2.yarısına dek şehirde diği şehir yağlamalanmış büyük hasarlar verilmiş
kanlı sahnelere şahid olmuştur. Son olarak İŞİD’in
8 KÜLTÜR SANAT EDEBİYAT elinden alındıktan sonra şehirde klasik müzik
konseri verilmişti.

Şam valisi Esad Paşa tarafından 1753 te yaptırılan Şimdi ise Esad rejimi Osmanlı kervansaraylar-
han Osmanlı dönemi bedestenleri il genel anlamda nı varil bombaları ile isabet alarak büyük ölçüde
ötüşür Hamidiye medresesi ve Buzuriye hamamına tahrip etmiştir.
bitişik olmakla birlikte Şamın en ünlü ve en büyük
hanıdır.Osmanlı bedestenleri geleneğini sürdüren ŞAM EMEVİYYE CAMİ
bir eser olarak yapıldığı tarih bakımından da bedes- Suriye’de bulunan tarihi eserlerden bahsetmiş-
tenlerin sonuncusunu teşkil etmektedir.Kayseri Ga- ken Emevi Caminden bahsetmemek olmaz.
lata bedestenleri örnek gösterilebilir. Dokuz kubbe, Bu topraklar bilindiği üzere kadim topraklar-
kare avlu, şadırvan havuz pencereli kubbe kasnak- dır pek çok medeniyeti ağırlmamıştır. Mö. birinci
ları ve itinayla bezenmiş fenerlere sahip olan han yüzyılda Şam da Roma mabedi ve harabeleri ya-
siyah beyaz yontulmuş taşlarla yapılmış. nında bulunan Aziz Yohannes (Yahya) kilisesi ko-
numuna yapılmış ilk başlarda mabed yarı yarıya
Ortadaki dokuz kubbeli avlusunu araştırmacılar kullanılmış daha sonra melik yeni kilise yaptırmak
“Yakındoğu’nun en etkileyici mekânı” olarak tarif suretiyle tamamen camiye çevirmiş. Bu sebepten
ederler. Harap halde ve iki kubbesi çökmüş durum-
da olmasına rağmen Şam esnafı burada Cemal Paşa KÜLTÜR SANAT EDEBİYAT 9
için 1918’de bir kabul töreni yapmıştır.

ötürü İsa as. Kıyamet e yakın ilk buraya beyaz mi- lunmaktadır.Geometrik motifler, cennetten alınan
rareye ineceği ile ilgili rivayetler bulunuyor. Emevi tasvirler, Suriye’deki şehirler, manzaralar, tiyatro
halifesi Velid b. Abdülmelik tarafından 705 ile 715 sahneleri, üst üste binmiş evler, kentler, büyük
yılları arasında Bizans imparatorunun gönderdiği ağaçlar, ve çağlayan sular gibi kompozisyonlar
işçilerle yaptırılmış. mozaiklerle gösterişli bir biçimde işlenen cami
İslam tarihi açsısından fevkalade bir eser...Elbette
Pek çok kez tahrip olmuşsada onarımlarla mi- bu yapıda savaştan nasibini alıyor. Suriye de bulu-
mari genel hususiyetlerini koruyarak günümüze nan Roma ,Emevi, Osmanlı devirlerine ait üç tarihi
ulaşmış. İslam sanatının ilk eserlerlerinden olup eserden bahsettik. Tarih bir yandan bizim dini fikri
bugüne ulaşması heyecan verici. Onarımlardan kültürel kodlarımıza işlediği için hep yarına müda-
ilkini Selçuklu sultanı Melikşah ikinci onarımını hale edecek. Ki yalnızca bulunduğumuz coğrafya
ikinci Abdulhamidhan yaptırmış. Dikdörtgen plan- dan bahsetmiyorum dünya da oynatılan her taş
lı yapının dört farklı mihrabı Şafi, Hanefi, Maliki, evrensel önem arzediyor.Nasip olursa diğer Türk
Hanbeli mezheblerini temsil ediyor ayrıca hz. Yah- cumhuriyetlerinde ki önemli merkezlerden ve
ya’nın ve Kudüs fatihi Salahattin Eyyubinin türbesi Fars kültüründen farklı kültürlerden bahsetmek
bulunuyor. Burananın onarım bakım vehahut bu- isterim. Modernite ile birlikte zihinlerimizde yer
rada verilecek eğitim masraflarını karşılaması için alan ulusçuluk fikri ile birlikte genel perspektiften
1.Velid den itibaren vakıflar kurulmuş Yavuz Sultan bakmamaya başladık coğrafyamızı dar alanlarla
Selim de bu vakıflara çokça yardımda bulunmuş. sınırlı tuttuk. Açıkçası doğduğumuz coğrafya bizim
kaderimizdir bizi başkasından ayıran ise yaşamı-
Emeviye caminin üç minaresi vardır doğuda bu- mız boyunca karşılaşacağımız sorunlar. Suriye de
lunan minaresi İsa minaresi diye anılır,günaybatı ise bir milletin savruluşuna şahit oluyoruz. Aslında
daki minaresini Fatih Sultan Mehmed yaptırmış biz kültürel miraslarımızı kaybediyoruz. Suriye de
ismi Kayıtbat ismi verilmiş. Üçüncü ve en göste- yaşanan dramı sadece onlara has bir sorun olarak
rişli minare düğün veya gelin minaresi denir. eddedip görmezden gelmek cahilce bir tutum olur.
Akşam yiyeceğiniz yemeğe dek işlemiştir kadim
Bu cami Şiiler için hac merkezi niteliğindedir. tarihimizdeki her bir ulusun elleri.
Bunun sebebi ise Kerbela olayı sırasında başı göv-
desinden ayrılarak öldürülen Hz. Hüseyin’nin başı- 1918 öncesine dek 500 yıl birlikte yaşadığımız
nın buradaki yeşil camekanlı küçük bir türbe içinde topraklardan bahsediyorum. Savaş zamanı yiyen
olmasıdır. İnananlar türbe içindeki bir bölüme baş- bitiren işlevsiz kılan bir kanser hücresidir dün, bu-
larını koyup ağıt yakmaktadırlar. gün yada yarın..

Dikdörtgen planlı cami, 136 x 37 m. boyutlarında Hatice Horuz
bir ibadet mekanı ve 122,5 x 50 m. boyutlarında bir
avluya sahiptir. Avlusu iki katlı revaklarla çevrili-
dir. Bu revaklar camiyi üç yandan çevrelemektedir.
Avlunun ortasında sekizgen planlı bir şadırvan bu-

10 KÜLTÜR SANAT EDEBİYAT

BİRAZ SÜKUT BİRAZ MISRA..

Bazen haykırmak istiyorum
Hırçın denizler gibi dik kayalara vurarak
Çivinin çiviyi sökmesi gibi
Acıyla acımı unutmak.
Duruluyorum birden
Oysa ben tepeden aşağı sen
Sahi kimim ben?
Biliyorum ne ermiş ne derviş
Lisanım zat-ı acizane
Gönlüm harabe
İsim ne gerek bu acize
İlla bir mahlas gerekse
Sen bana “Hiç” de..

Nuran Doğan

RAHMET

Bir rahmet busesi düştü parmaklarıma aldırma derken...
Ezelden bir sevginin tesellisiydi;
Bütün öğretilerin özeti buydu
Herşeyin tekdüze yaşamışlıklarindan bıkışım,
Basit bir kurtuluş şarkısına kendimi adayamamışlığım,
Mürekkeb dökemeyişim ,üşütürken
Bu medcezirler ruhumu allak bullak ederken
Toyluğumu perçinliyor düşüncelerim.
Sarhoşluğumuz devam ederken yine
Hakikatin kıyısına vurduk
Pişmanlıktan daha fazlasını tutamıyoruz
Birilerinin göremediği bir şeyler olmalı derinlerde
vazifemiz bilip sarılsak ya o ipe?
Boşluk ürpertmiyor mu sizide?
İtiraf edelim özgür olmayı istemiyoruz pek çoğumuz
Gerçekliğe pencere açmıyoruz
Gölgeler izdüşümleri yetiyor;
Bu denli hayatlara..
Arayışlar pek zahmetli geliyor..
Buz kesmiş halde görüyorum sizleri bilin isterim.

Hatice Horuz

KÜLTÜR SANAT EDEBİYAT 11

SONSUZ UYKUYU ÖNEMLİ BİLGİLER:
DİLETEN AŞK Ay tanrıçası Selene , şafak tanrıçası Eos ve gü-
neş tanrısı Helios, Hyperion ve Theia adlı Titanların
SELENE VE ENDYMİON çocuklarıdır.
SELENE, ayın Titan tanrıçasıydı. Bir at üzerinde
bir yandan bisiklete binen bir kadın olarak veya bir
çift kanatlı stevin çizdiği bir araba sürerken tasvir
edildi. Ay küresi ya da hilal, ya başının üzerine bir
taç ya da yükseltilmiş, parlayan bir pelerinin kıv-
rımıydı. Bazen bir öküz takımını sürdüğü söylenir
ve onun ay hilalleri bir çift boğa boynuzuna ben-
zetilirdi.
Parlak ayın çevresinde sayısız yıldız
Rüzgarsızken duru gökyüzü nasıl yanarsa ışıl ışıl.
Bütün doruklar, sivri kayalar ve çayırlar
Nasıl serilirse göz önüne, gökler yırtılıp da açılır,
Tekmil yıldızlar görünür, ferahlar yüreği çobanın...

Ay tanrıçası Selene’nin iki kardeşi olan şafak Endymion efsanesi Homeros’un bu birkaç dize-
tanrıçası Eos ve güneş tanrısı Helios arkada gök- sinden doğmuş gibidir. Ama bu efsanenin asıl
yüzünde görevlerini yapmaktayken zamanın geçip kahramanı eski adıyla Latmos, bugün Beşparmak
sıranın ay Tanrıçasına gelişiyle Selene’nin sevgilisi diye anılan dağdır. Beşparmak dağının eteğinde
Endymion ile kavuşma vakti işlenmiş tema olarak Menderes ırmağı kendi ovasınca akarak bin bir
Selene hilal başlığı ile işlenmiş olduğu anlaşılmak- dolanışla gümüşten aylar çizer. Koca ırmak Bafa
tadır Endymion ise yerde çoban asası ve Selene gölüne ve batıda Adalar denizine pırıl pırıl boşanır.
arkasında bulunan köpek ve Helios’un at arabası- Geceleri Bafa gölü tepsi dolusu gümüştür.
nın bulundu yerdeki otlanan sürünün parçası olan
hayvanlardan kimliği anlaşılmaktadır. Beşparmakların görkemi insan hayalini uzak
geçmişlere, kıtaları sarsıp dağlan birbirinin üze-
Bu iki aşığın aşkı mezar lahitlerinden tutunda, rine yığan büyük yersarsıntılarının çağına götü-
duvar mozaiklerine, duvar resimlerine, tablolara rür. Beş doruğunu bir elin beş parmağı gibi göğe
ve vazolar … dahil olmakla birlikte çok fazla yüzey
ve alanda işlenen konulardandır farklı isimlerle
ananlar olsada biz Yunanca İsmi ile Selene olarak
Endymion ile olan hikayesini ele aldık.

12 KÜLTÜR SANAT EDEBİYAT

uzatan bu dağa bakarken o depremlerin gürleyi- süzlüğe ermelerini, tanrılara denk gelmelerini
şini duyar gibi olur insan. Ama ay ışığı bu dağların istemezler de ondan. Ama tanrıların tanrısı Zeus,
sertliğini şeker gibi eritir ve çatık kaşlarını çözer. O Selene ile Endymion’un bu hep yenilenen bitimsiz
zaman insan bir dünya manzarası değil, yeryüzüne sevgilerinden hoşlanmış, Beşparmak dağlarının
paldır küldür yıkılmış bir cennet görmüş gibi olur. yoksul çobanına bir armağan vermeyi kurmuş.
Dile benden ne dilersen, demiş ona. Endymion da
Endymion efsanesi işte bu dekor içinde doğdu. ne dilesin, ölümsüz bir uykuyla uyumayı dilemiş.
Endymion, Beşparmak dağında sürülerini otlatan
bir çobanmış. Kavalından başka bir varlığı olma- O gün bugün Beşparmak dorukları ay ışığında
yan yoksul bir çoban. Gündüz kayadan kayaya karlı gibi ağarır. Ulu çamları uyuyan ve ışıklı düşler
hoplayan boynuzlu, sakallı kara keçilerini gözler, gören insanlara benzer. Nereden geldiği belirsiz
yamacın mis kokulu kekiklerini yiyen sürünün tit- bir esintiyle yaprakları ürperir, fısıldaşır zaman za-
rek meleyişlerine kulak kabartırdı. Kavalı Endymi- man. Ay ışığı göklere parmak uzatan doruklardan
on’un biricik dostu, sırdaşıydı. Dağlarda yapayalnız aşağı şu şırıltısı gibi şarıl şarıl akar. Yamaçlarda
yaşamanın verdiği hürlük, açıklık duygusunu da, çobanların yaktığı ateşler mavi mavi tellenen ince
kalabalık şehirlerde oturan hemcinslerine özlemi- dumanlar salar. Endymion’un kavalı yankılanır ka-
ni de hep bu kavala söylerdi. Endymion’un kavalı yadan kayaya. Hep aynı sestir o, dağların ıssızlığı-
yalnız çobanın sevincini, özlemini söylemekle kal- nı, insanların özlemini söyler. Ayın çevresinde yıl-
maz, kara dorukların, yeşil çimenlerin, bulut bulut dızlar kıpırdaşır. Gökler sanki yırtılmış, açılmıştır.
yapraklarıyla sağa, sola serpilmiş ağaçların, cıvıl Beşparmak’ların çobanı Endymion’un ışıklı, ölüm-
cıvıl akan suların da seslerini duyururdu. süz mutluluğunu gözümüzle görebiliriz.

Bu ıssız dağlarda Endymion’u ne gündüz ka- SELENE VEYA SELENE&ENDYMİON KONULU
valını üflerken, ne gece taze çayırın üstüne uzanıp ÖRNEKLER:
sere serpe uyurken kimsecikler görmezdi. Yalnız,
ay ışığı görürdü onun gürbüz bedenini, erkekçe Ay tanrıçası Selene, iki kanatlı steven tarafın-
güzelliğini. Ay tanrıçası Selene, Endymion’a baka dan çekilen bir biga -arabası kullanıyor. Tanrıça bir
baka, gönül vermiş ona. Her gece üzerine eğilir, gece şapkası giyer ve ayın diski ile taçlandırılır.
gümüş ışığıyla onu sarıp çayırın üstüne yatınca
kollarını sevgilisine açardı. Selene de gökte ne za- Uyuyan çoban Endymion sevgilisi, ay tanrıçası
man doğarsa, nerede doğarsa, hemen çobanına Selene (Roma Luna) tarafından ziyaret edilir. Kah-
koşar, gövdesini ışınlanyla sarar, öperdi. raman bir ağacın altına, bir yandan avlanma mız-
raklarına ve onun yanında bir tarakla uzanır. Tan-
Ne var ki, Selene bazı gece daha çok, bazı gece rıça, gümüş rengi bir elbise içinde giyinir ve ayn
daha az kalırdı sevgilisinin yanında. Ayın Endymi- hilaliyle taçlandırılır.
on’la hiç birleşmedigi karanlık geceler de vardı.
Onlar Beşparmakların dorukları gibi kara, korkulu
bir bekleyiş içinde geçerdi. Ama bu bekleyiş uzun
sürmez, ilk ay gökte gözüktü mü, Endymion’la
Selene gene kavuşurlar, denizden yeni çıkmış ba-
lıklar kadar serin, diri, parıltılı gövdelerini birbir-
lerine degdirirlerdi. Her buluşmada ilk defa bu-
luşu-yormuş gibi olurlar, hiç tatmadıkları bir tadı
dudaklarında eme eme duyamazlardı. Her öpüşte
gövdeleri daha da aydınlanır, tepeden tırnağa nur
kesilirdi, Endymion’la Selene için sevgi, ışığın ta
kendisiydi.

Ölümsüz tanrılar kimi zaman kıskanır insanların
mutluluğunu. Sevgiyle insanların bir çeşit ölüm-

KÜLTÜR SANAT EDEBİYAT 13

SPİNOZA DİYOR Kİ... yaptığı hareketlerde özgür değil ve bunu yaptıran ve bizim
yapacağımızın zorunlu olduğunu ve sebebinin tanrı oldu-
Spinoza diyor ki; hayattaki her şey bir sebepten ğunu bilen kişiye hem huzurlu hem mutlu hem hür der.
gelir. Mesela ben bir fikir sunuyorsam bu fikir bun-
dan önceki fikirden gelir oda ondan önceki fikirden Spinoza’ya göre tek cevher tanrıdır. Yani sebebi olan
gelir bu sonsuza kadar gider. Fakat o ilk fikir tan- tek kişidir. Tabiatın sebebidir. İnsanda tabiatın bir parça-
rıdandır. İlk sebep tanrıdandır. Hayatta yaptığımız sı olduğundan insanında sebebidir. Tabiat bize sükûnet
her hareket ondan önceki hareketin bir sonucudur. sunmaktadır der. Yani huzur, mutluluk. Spinoza’ya göre
Önceki hareket ise sonraki hareketin sebebidir. Spi- insanın mutsuz olmasının sebebi tanrının sebep olduğu-
noza hür varlığı şöyle tanımlar; sadece kendi mahi- nu bilmemesi yani cehalettir. Peki neden tabiatta sükûnet
yetinin zorunlu kanunlarıyla var olan ve hareketleri var der ? tabiatta nizam ve ahenk vardır der. Tabiattaki
yalnız kendisi tarafından belirlenmiş şeye hür var- kanunlar mükemmel olanı işler der ve tabiattaki müşa-
lık diyor. Ona göre hür varlık tanrıdır. Diğer her şey hede ettiğimiz kusursuz anlaşılabilirliğin insan ruhuna
onun sonucudur. Yeni sebep tanrıdır. Benim günlük da sokulması gerekir der. İnsanın aynı tabiat kanunlarıyla
hayatta yaptığım her şeyin sebebi vardır ve benim hüküm sürmesi gerekir der. İnsan tabiat kanunlarıyla hü-
yaptığım şey sonucudur o ilk sebep te tanrıdır. Do- küm sürmediği için mutsuz ve hür değil. Çünkü tabiat tek
layısıyla yaptığım her hareketi tanrı belirler. Bu bir sebebin tanrı olduğunu bilir insanda bunu bilirse huzur
determinist görüştür. Spinoza bir panteisttir. Spino- bulur o yüzden tabiat kanunlarının ruha sokulması gerek-
za insaayukarıda yazdığım şeylerin zekâ ile farkına tiğini savunur. Çünkü tabiatta her şey bir sebep sonucu
varması gerektiğini söyler. Ancak böyle huzura va- işler. Mesela yağmur döngüsü hep bir sebep sonuç iliş-
rırız der ve ruhun hürriyetinin zorunluluğunun apa- kisidir ve ilk sebebin tanrı olduğunu tabiat bilir. O yüzden
çık bunların bilinmesinden ibarettir der. Yani insan Spinoza mutluluk, hür ve huzur için tabiat örneği gösterir.
Bu bilinçte olunursa mutlu ve hür olunur.
14 KÜLTÜR SANAT EDEBİYAT
İnsan hareketini mükemmelleştirmesi için hem kesin
olarak tayin edilmiş hem de kendisi tayin edici olan bu
cevher birliğini tanıması yeterlidir. Bu ise tabiatta hüküm
süren kanunların bilinmesinden ibarettir. Spinoza’nın
ulaştığı sonuç hayatı bilim yönetmelidir. Çünkü deneyin
dayandığı ilke hiçbir şeyin bu katı determinizminden kur-
tulamayacağı ilkesidir. Buda cevherin farkında olmadır.
Yani mutlu, hür ve huzurlu olmadır. Ahlaki hakikate gelin-
ce zaten Spinoza insana tabiatı örnek göstermişti. Ahlaki
hakikat ancak ilmi hakikatten hareketle araştırılmalıdır.
Çünkü ahlaki hakikat ya bunun sonucu ya da gayesidir.
Buna göre ahlakın konusu kötülük ve fazileti ortaya çı-
karmak değil bunların hangi şartlarda gözüktüğünü tes-
pit etmektir. Zaten bu tabiatı araştırarak sebebi sonucuna
bakacağız ve bu sebep sonuç süreci bize doğru mantığı
verecek ve biz bu mantıktan bir fikir olarak ahlaki hakika-
ti çıkaracağız o yüzden Spinoza hayatı bilim yönetmelidir
der.

Spinoza bu zekâ varlığını kullanarak ve tabiattaki
ahenk ve nizamı bilimsel olarak inceleyerek insanın ha-
reketlerini çıkarabileceğini düşündü. Zaten hareketlerin
belirleyicisi olduğu ve yapacağımız hareketin zorunluluğu
mantığına dayanaraktan…

BUNLARI BEYZA KURT
BİLİYOR MUSUNUZ ?

•Erkeklerin •Neden yürürken kollarımızı sallarız?
kadınlara göre kalp
Kolları sallamanın aslında hiç bir işlevi yok
knreidziegnefçaizrlmadeırri?ski gibi görünebilir ancak yapılan araştırmalara
göre yürürken kolların sabit tutulması duru-
Erkeklerin kadınlara göre kalp krizi ( ateroskle- munda daha fazla enerji harcandığı ortaya çık-
roz ) geçirme riski daha fazladır. Bunun nedeni ola- mıştır. Bu enerji yaklaşık yüzde 12 civarındadır.
rak ise östrojen hormonu gösterilmektedir. Aslında Kolların sallanmasındaki neden olarak bacak-
erkeklerde de bu hormon salgılanmaktadır ancak ların hareketi nedeniyle ortaya çıkan dönme
kadınlarda salgılanan miktara göre oldukça düşük- etkisinin dengelenmesi olduğu düşünülmek-
tür. Peki vücudumuzda salgılanan östrojen hormo- tedir. Dolayısıyla kollarımızı sallamak fizyolojik
nun bu olayda etkisi nedir? Bu hormon kalbimizde olarak doğuştan gelen bir yetidir. Eğer bu olay
oldukça önemli bir etkiye sahiptir. Kalbimizde bulu- bilinçli olarak engellenirse omurilikte zedelen-
nan kan damarlarını güçlendirici etkiye sahiptir. Kan meye dahi yol açabilmektedir.
damarlarında meydana gelen tıkanma olasılığını en
aza indirir. Dolayısıyla kalp krizinde en önemli neden
olan damar tıkanmasını engelleyerek kalp krizi riski-
ni azaltır.

•Kekeme •Vücudumuzun
insanlar nasıl doğal ağrı kesici
takılmadan şarkı ürettiğini biliyor
söyleyebiliyor? muydunuz?

Konuşmak ve şarkı söylemek benzer davranışsal Bazen gün içerisinde vücudumuzun herhan-
özellik olarak görünse de ikisi de beyinde ayrı mer- gi bir yerinde kesik veya yara oluştuğunu fark
kezler tarafından farklı mekanizmalarla gerçekleş- ederiz. Ancak herhangi bir acı duymayız. Peki
tirilmektedir. Konuşma sırasında beynin sol tarafı bu nasıl olabiliyor? Bunun sebebi vücudumuz-
etkinken, sayı saymak şarkı söylemek gibi ritmik da üretilen Endorfin hormonudur. Endorfin hor-
olaylarda ve mantıksal düşünme süreci gerektirme- monu vücudumuzda salgılanan doğal bir ağrı
yen olaylarda beynin sağ tarafı daha etkin olmaktadır kesicidir. Yani vücudumuzda gerçekleşen bazı
. Kekeme olan insanlarda ise beynin sol tarafında ki olaylarda beyinden salgılanarak ağrıyı azaltma
hasardan dolayı kekeleme sorunu ortaya çıkmakta- etkisine sahiptir. Endorfin hormonu çarpma veya
dır dolayısıyla şarkı söylemek onlar için konuşmakla çizilme sonucu salgılanır ve ilgili bölgeye iletilir
eş değer bir fiil değildir. Bu yüzden kekeme insanlar ve o bölgede ki ağrı reseptörlerine bağlanarak
için bir şarkıyı takılmadan söylemek konuşmak kadar ağrının oluşumunu engeller böylece ağrıyı his-
zorlayıcı bir eylem değildir. setmemiş oluruz. Tabi bu durum oluşan kesiğin
büyüklüğüne ve salgılanan endorfin miktarına
bağlı olarak değişmektedir.

BUNLARI BİLİYOR MUSUNUZ 15

İhtiyar Adam (Shal)

Ermek Tursunov (2012)

Havalar buz gibiyken içimiz ısınmasın mıydı? Kır- Arama kurtarma ekipleri, komşular, çevre köyler
gızistanlı yazar Aytmatov’u okuduysanız bozkır ke- ve torun bizim yaşlı adamı araya dursun, “Gri Kurt” fil-
limesini duyduğunuzda az buçuk bir mekân canlanır mi ile Liam Nesson’u “Diriliş” filmi ile Di Caprio’u an-
gözünüzde. Bu filmde de atası ve torununun samimi, madan yapamıyorum. İzlerken bu iki filmden sahne-
çekişmeli diyaloğu ile başlayan birbirleriyle sürekli bu lerle karşılaştırıyorum zihnimde. Aslında komşunun
çekişmenin devam ettiği bir hikâye ile karşılaşıyoruz. oğlu gibi kıyaslamaları yapmak istemiyorum lakin
Yapabildiğim kadar olay örgüsüne girmeden yazaca- kazaklar Di Caprio’dan önce Liam Nesson ile aynı yıl
ğım(!). Dede, torun ve anne Kazakistan’ın kırsal yok- yapınca filmi ister istemez karşılaştırıyorum ve benim
sul bir köyünde yaşar ve mevsimlerden soğuk, ayaz terazimde “İhtiyar Adam” filmi ağır basıyor. Hollywo-
bembeyaz kıştır. Dede derme çatma antenin gösterdi- od’u seçecek değilim ya!
ği kadarıyla izlediği futboldan oldukça memnun, mut-
lu ve heyecanlı; torunsa dedesinin işlerinden ve onu Türk’ün asilliği bozkırın mücadelesi derken vadiyi
yatılı okula göndermelerinden dolayı asabi, sürekli sürünerek tırmanan ihtiyar, amacına ulaşamayıp geri
bahçedeki traktörün kabininde vakit geçirmekten düşünce sezgilerine güvenen torun dedesini ve yeni
hoşlanan ve dedesinin ‘şeytan işi’ dediği PSP den oyun doğan kara kuzuyu (maradona) bulur. Dedesinin “şey-
oynayarak mutlu olur. Burada anne karakteri ikisinin tanbeg” diyerek kızdırdığı torununun o an ki mutlulu-
arasında kalmış her ikisinde birbirlerine karşı anlayışlı ğu, yüz ifadesi filme yakışır bir final sahnesi olmuş.
olmaları gerektiğini öğütleyen sizin bizim annelerimiz Filmde sık sık inancını sorgulayarak verdiği mesaj-
gibi güçlü, evini çekip çeviren bir kadın. Dede ile to- larla akılda kalan ihtiyarın, avcıyla din üzerine yaptığı
runun arasındaki bağın gerçek yüzü ayrı düştüklerin- sohbetten de etkilenmemek elde değil. Etrafımızdaki
de başlıyor. Dedeye biraz daha yoğunlaşırsak dağları yapmacık insanları bir kenara bırakıp çirkin eğitim-
avucunun içi gibi bilen, gençliğinde at üstünde yaşa- den ya da sınavlardan, işlerin stresinden sonra orta-
yan, bozkır atası olmanın dışında hayatını torununa daki üçgen simgesine basıp filmin ahengine kendinizi
adayan onun güzel bir üniversitede okuyacağını hayal bırakırsanız kah tebessüm ettiren kah üzülüp tüyleri
eden çekik gözlü ve yüzünde bolca tecrübe çizgileri ürperten bir dede-torun ilişkisi bir bozkır hikayesi iz-
olan bu dedemiz emanet koyunları ve kendi koyunla- lemiş olursunuz. Bu filmi özellikle soğuk bir kış günü
rını otlatmak için emektar atına atlayıp dağlara gider. battaniyenin altında izlemenizi tavsiye ederim.
Senaryo bu ya her yer sis olur ve dağlarda volta atan
kurtlar vardır. Aslında kurtlar yavrularını öldüren avcı- Günümüz kuşağının ifadesiyle yönetmen Ermek
ların intikamını almak için gezerler. Gençliği ile kendi Tursunov’un filmi 10/10 hareket. :)
kendine konuşan ihtiyar yolunu kaybeder ve iki gece
üç gündüz koyunlarını koruma pahasına çeşitli yollar- Popüler olmasa da mutlaka izlenmesi gereken,
la hayatta kalmayı başarır. Tabi ki buraları anlatacak kendinizden mutlaka bir şeyler bulabileceğiniz hatta
değilim ama filmin en keyifli yerleri buralar. daha fazlasını hissedeceğiniz bir film.

Ahmet Erdem Işık

16 KİTAP ve FİLM ÖNERİSİ

İŞE YARAR BİR ŞEY

Pelin Esmer (2017)

Pelin Esmer ve Barış Bıçakçı’nın senaristliği
ile 2017 yılında gösterime giren bu film seyir-
cilere dar alanda olması, aksiyon içermemesi,
oldukça etkili olan durum hikayesi ve hikayeye
uygun renk paletleri ile sağlam bir seyir sunar.
Yolculuk hemşirelik son sınıfta okuyan Canan’ı
yolcu etmeye gelen babasının kızını yan bankta
oturan Leyla’ya emanet etmesiyle başlar. Leyla
gerçekte şairdir ama kendisini avukatlık olarak
tanıtır. O tüm gizemini trene bindiğinde çanta-
sından çıkarıp bir şeyler karaladığı defterine ve
cam kenarında sanki görmüyor da bir romanı
okuyormuş gibi incelikle seyreden gözlerinde
saklar. Canan ise bu kadar gizemli değildir ne
kadar saklamaya çalışsa da dilinde anlatırken
bir yere kondurmaya çalıştığı karakterler so-
nunda hep Canan’ın sorumluluğuna kalır. Leyla
25 yıl sonra gerçekleşecek bir lise buluşması
için yoldadır. Uzun sürecek olan bu gece yolcu-
luğunda Canan’a yol arkadaşlığı yapar. Canan
tüm yol boyunca ağır bir yük taşır omuzlarında.
Yolun sonunda bu yükü bırakmak onu hafifle-
tecek mi yoksa daha ağır bir yükün altına mı
koyacak belli değildir. Filmde Leyla’nın yol bo-
yunca uzun uzun bakıp düşünmeleri izleyicileri
yolculuğun içine çekecek sade bir zemin hazır-
lamıştır. Leyla’nın yol arkadaşlığı bir şekilde son
durakta bitmemiş ve Canan’ın omuzlarındaki
yükü bırakmak üzere biraz da merakından hika-
yenin peşinden sürüklemiştir. Edebiyat ve felse-
fe ile yoğurulmuş özgün bir filmdir İşe Yarar Bir
Şey. Mavi bir tren içinde tadı damağınızda kala-
cak, şiirden , olmaktan ve ölmekten bahseden
bir yolculuktur.

Hatice Kübra Üyel

KİTAP ve FİLM ÖNERİSİ 17

CORONAVIRUS DOSYASI

Coronavirüsleri tek zincirli, pozitif polariteli, çeşitli fazla bazla en uzun genoma sahip virüs grubudur.
hayvanlardan insanlara enfekte olan RNA’ya bağımlı Replikasyon sırasında hata düzeltme yeteneği
virüslerdir. RNA polimeraz enzimi içermezler ancak olmadığı için patojenlerin kopyaladıkları baz
genomlarında bu enzimi kodlarlar. Yüzeylerinde miktarı arttıkça hata yapma olasılığı da artıyor. Her
çubuk şeklinde uzantıları vardır. Bu çıkıntılara hata beraberinde yeni mutasyonlar getiriyor. Bu
Latince coronavirus (taçlı virüs) ismi verilmiştir. mutasyonların bazıları da virüse yeni hücre tiplerini,
Coronaviridae ailesi içinde yer alırlar. Başlıca yeni türleri enfekte etme gibi yeni özellikler sağlıyor.
dört türde sınıflandırılırlar; Alfa, Beta, Gama ve Yarasa, domuz, yılan kemirgen vb. gibi hayvan
Delta Coronavirüsler. Alfa ve Beta Coronavirüsleri türlerinde görülmektedir.
insanları enfekte edebilirken, gama ve delta
coronavirüs sadece hayvanları enfekte edebiliyor. Kendisi küçük etkisi büyük olan bu virüsü
Hayvanlardan insanlara geçen (zoonotik) virüstür. yakından tanıyalım:
İnsanların bağışıklık sistemi daha önce bu tür 2002 yılından itibaren görülmeye başlayan yeni
virüs ve bakterilerle karşılaşmadığı ve vücutta Coronavirüs türleri ise soğuk algınlığından farklı,
daha önce patojenlere karşı bağışıklık sistemini grip benzeri daha ağır seyirli solunum yolu
oluşturmadığından zoonotik hastalıklar ölümcül enfeksiyonu ile kendini göstermeye başlamıştır.
olabiliyor. Bunlardan ilki SARS-CoV (Severe Acute Respiratory
Bir hücreyi istila eden virüs, o hücrenin bazı Syndrome Coronavirüs) (Ağır Akut Solunum
bileşenlerini kullanır ve kendisini kopyalar. Yetmezliği Sendromu) Coronavirüs enfeksiyonudur.
Ancak RNA virüslerinin farklı bir özelliği Şubat 2003’de Çin’in Guangdong bölgesinde ilk
vardır. RNA replikasyonu sürecinde hücrelerin önce yarasalardan ve yılanlardan palmiye misk
DNA’sını kopyalarken kullandığı hata düzeltme kedisine, buradan da insanlara bulaştığı düşünülen
mekanizmalarına sahip olmadıkları için replikasyon hastalık 8 ayda ve olguların çoğu Çin’de olmak
sırasında ortaya çıkan hataları düzeltemezler. üzere 5 kıtada 33 ülkede 76.727 kişiyi etkisi altına
Coronavirüsler RNA virüsleri içerisinde 30.000’den almış ve yaklaşık 2.247 kişi bu hastalıktan hayatını

18 I YAŞAM

kaybetmiştir. Bir diğer yeni Coronavirüs enfeksiyonu korunmasız kişilerin solunum yollarından girmesi ile
da MERS-CoV (Middle East Respiratory Syndrome olmaktadır. Cerrahi maske bu damlacıklarda bulunan
Coronavirüs) enfeksiyonudur. İlk defa 2012 yılında viral partiküllerin geçişini engelleyemez. Elleri
Suudi Arabistan’da başlamıştır. Deveden insana sık sık yıkamak, dokunulan yüzeyleri dezenfekte
bulaştığı ve Haziran 2018’e kadar devam eden bu etmek, yüze, göze ve ağıza dokunmaktan kaçınmak
farklı MERS-CoV salgını da 5 kıtada ve 27 farklı gibi basit önlemler enfeksiyon riskini büyük ölçüde
ülkede 2229 olguda saptanmıştır. Olgulardan 791’i azaltabilir. Greifswald Üniversitesi Hastanesinden
kaybedilmiştir. doktor Günter Kampf, düşük sıcaklık ve yüksek
nemin bu virüslerin yaşam sürelerini uzattığını
Bulaşma Yolu Nedir? söylüyor. Hastanelerde tüm yüzeylerin dikkatli ve
Wuhan şehrinde başlayan bu enfeksiyonun detaylı bir şekilde sodyumklorit, hidrojenperoksit
muhtemelen deniz ürünleri ve çeşitli vahşi hayvan veya etanol içeren çözeltilerle dezenfekte edilmesi
et ürünlerinin de satıldığı pazardan insana bulaştığı öneriliyor
düşünülmektedir. Şu an hastalığın insandan insana Hastalığın Tedavisi Var Mıdır?
bulaştığı kanıtlanmıştır. Bulaşma şu ana kadar Şu an için hastalığı tedavi edecek herhangi bir
yoğunlukla hasta ile aynı ailede ya da ortamda antiviral ilaç yoktur. Diğer viral enfeksiyonların
bulunanlarda ve damlacık önlemlerini almayan sağlık tedavisinde kullanılan antiviral ilaçlar Coronovirüs
çalışanlarında görülmüştür. Bulaşma genellikle enfeksiyonlarının tedavisinde de denenmiş ancak
hasta kişinin öksürmesi ve aksırması sırasında etkili bir sonuç elde edilememiştir. Şu an için tedavi
oluşan damlacıklarının 1 m’ye kadar yakın temasta ve semptomatik olup, yatak istirahati, bol sıvı tüketimi
ve günlük alınması gerekli kalorinin alınması vücut
direnci açısından gereklidir. Zira hastalığı tedavi
edecek olan vücut direncidir.

Corona virüsünden korunmak için mutlaka bu
önlemleri alın!
Enfeksiyonun yayılmasını önlemek için standart
öneriler arasında düzenli el yıkama, öksürme ve
hapşırma sırasında ağız ve burnun kapatılması, et
ve yumurtaların iyice pişirilmesi yer alır. Öksürme
ve hapşırma gibi solunum yolu rahatsızlığı belirtileri
gösteren kişilerle yakın temastan kaçınmalıyız.
Şu an MERS-CoV enfeksiyonuna karşı aşı yoktur.
• Coronovirüs dahil tüm solunum yolu hastalıklarından
korunabilmek için aşağıdaki önlemlerin düzenli
olarak uygulanması önerilmektedir:
• Ellerinizi 20 saniye süreyle su ve sabunla sık
sık yıkayın ve küçük çocukların da aynı şekilde
yıkamasını sağlayın. Su ve sabun bulunamıyorsa,
alkol bazlı bir el dezenfektanı kullanın.
• Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu
kâğıt mendille kapatın, ardından mendili mutlaka
çöpe atın.
• Kirli ellerle ağzınıza, burnunuza ve gözlerinize
dokunmayın.

YAŞAM I 19

• Hastalarla aynı kaptan yemek yemek, aynı bardağı sahip olmayı sağlamalıyız. Ortak sorunlara ortak
paylaşmak veya öpüşmek gibi kişisel temastan cevaplar bulmak ve en ileri bilimi ön plana çıkarmak
kaçının. için bir araya gelmeliyiz. Araştırma yapmak salgın
• Kapı kolları ve oyuncaklar gibi sık dokunulan müdahalesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Araştırma
yüzeyleri temizleyin ve dezenfekte edin. topluluğunun kısa sürede bize katılmayasını takdir
• Dünya Sağlık Örgütü riskli bölgelere seyahat eden ediyorum ve somut planlar ve birlikte çalışma
herkesi, çiftlikler, pazarlar, ahırlar ve hayvanların taahhüdünü ortaya koyuyorum.” dedi.
bulunduğu diğer yerleri ziyaret ederken genel GloPID-R (Bulaşıcı Hastalıklara Hazırlık İçin Küresel
hijyen kurallarına uymaları, hayvanlarla temas Araştırma İşbirliği) işbirliğiyle düzenlenen toplantı,
öncesi ve sonrası düzenli olarak ellerini yıkamaları, büyük araştırma fonlarını ve çok çeşitli disiplinlerden
hasta hayvanlarla temastan kaçınmaları, çiğ ya 300’den fazla bilim insanını ve araştırmacıyı bir
da iyi pişmemiş hayvan ürünlerini tüketmemeleri araya getirdi. Salgının tüm yönlerini ve onu kontrol
konusunda uyarmaktadır. etmenin yollarını tartıştılar. Konuşulan konular şu
başlıklar altındadır:
Dünya Sağlık Örgütü’nün son yayınladığı haber: •Virüsün doğal öyküsü, bulaşması ve teşhisi,
Dünya uzmanları ve fon sağlayıcıları COVID-19 •İnsan-hayvan arayüzünde ki yönetim önlemleri de
araştırmaları için öncelikler belirledi. Dünyanın dahil olmak üzere virüsün kökeni hakkında hayvan
dört bir yanından önde gelen sağlık uzmanları, yeni ve çevre araştırmaları,
COVID-19 hastalığı hakkında mevcut bilgi düzeyini •Epidemiyolojik çalışmalar,
değerlendirmek, boşlukları belirlemek ve bu salgının •Virüsün neden olduğu hastalığın klinik
durdurulmasına yardımcı olmak için gereken karakterizasyonu ve yönetimi,
öncelikli araştırmaları hızlandırmak ve finanse •Sağlık çalışanlarını korumanın en iyi yolları da dahil
etmek için birlikte çalışmak üzere Dünya Sağlık olmak üzere enfeksiyon önleme ve kontrolü,
Örgütü’nün Cenevre merkezinde toplandı. DSÖ •Aday terapötikler ve aşılar için araştırma ve
Genel Müdürü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus; geliştirme,
“Gelecekteki salgınlara hazırlanın. Bu salgın, siyasi, •Araştırma için etik hususlar,
finansal ve bilimsel bir dayanışma testidir. Sınırlara •Sosyal bilimlerin salgın tepkisine entegrasyonu.
saygı duymayan ortak bir düşmanla savaşmak gibi
bu salgını sona erdirmek için de gerekli kaynaklara

20 SAĞLIK

BİLGİSAYAR A.Ş.
Teknoloji Dağıtıcılığında Gücün ve
Güvenin Simgesi...

CENTERM