ALACA DERGİSİ İLK SAYI1

İnsan nedir? Aristo’ya göre “ insan, düşünen h
bağlamda düşünmeyen kimseye, insan demek mü

FİKRİMİN İNCE KULU Çağımızın en büyük hastalığı olarak
gördüğüm bu sorun temelinde şunlardır.
Kişi doğar, büyür, kendisine çocukluk döne-
İnsan nedir? Aristo’ya göre “insan, minde fikirler aşılanır, ilerleyen dönemde
düşünenhayvandır”.Bubağlamdadüşün- fikirlerbüyürfakataşıyamaruzkalankim-
meyen kimseye, insan demek mümkün senin kişiliğini öldürür ve sonucunda ken-
müdür?Âdemoğluvarlığındanbuyanaher di meyvesini değil başka ağaçların meyvel-
zaman topluluklar halinde yaşamış ve bi- erini veren tanımsız bir varlık ortaya çıkar.
reyseldüşüncelerindençok,birmişçesineal- Bu varlık ona söyleneni harfiyen yapmakla
dığıkararlarlagünümüzmedeniyetinikur- yükümlü bir köledir, sınırları vardır onun
muşlardır. Peki, sahiden öyle midir? Yoksa dışarısınakatiyençıkamaz.Bununyanısıra
sürüdenayrılanlarmıgetirmiştirbiziburaya? kendisine fikir aşılanmamasına rağmen

meyve veremeyen ağaçlarda yok değildir.
MartinHeidegger,“VarlıkveZaman”adlı Bu tür varyantta birey kendi düşünceler-
başyapıtında “genel insan” olarak tanım- ini ortaya koyma potansiyeline sahip gibi
ladığı kesim için “avam” kelimesini kullan- dursa da asla ama asla beceremez, genel
mışveonlarışuşekildetarifetmiştir.“Avam olarakkendisineenyakınsağlıklıbireyitak-
kendiniyaratamayan,ancakiçinedoğduğu lit eder ve onun gibi olursa başarabileceğine
toplumun gelenekleriyle yetinen, basit, inanır. Sonucunda yine ortaya tanımsız bir
sıradan insandır”. Onun genel insan adını varlık çıkmış olur, bu varlıksa kendisine de-
verdiği bu kitleye ben henüz tam olarak nileni zorunlu olduğu için değil, rahat his-
bir isim verebilmiş değilim hatta onların sedebilmek için yapar yani bir nevi kuldur,
insaniyetinden dahi şüphe duymaktayım. çıkıntılık yaparsa günah olacağından, onu
Bu arada yanlış anlamayın yakarışım or- dışlayacaklarından korktuğu için sevap-
tak görüşlere değil, zaten kısırlığın fazlasıy- kar kalmayı ister, çok nadir günah işler.
la görüldüğü fikir dünyasında, herkesten Gördüğünüz gibi iki çeşitte de birey orta-
fikir babası olmasını bekleyemem lakin ya kendi meyvesini dökemez, ama hangisi
bu kimseyi de düşünmekten alıkoyan bir dahakötüdurumdadırtartışılır.Baktığımız
sebep değil. Bilim insanı ile insan nasıl zamanköleolaraktanımlıbireybaşkasının
bambaşka tanımlarsa, düşünmek ile fikir da olsa herhangi bir meyve verebilmektedir
üretebilmek de tamamen ayrı konulardır. ki unutmamak gerek kendisi köle olmayı

MERİÇ SÜRÜCÜOĞLU

hayvandır”. Bu o sistemin sahibinden daha softaca müda-
ümkün müdür? faa eder. İradesi de böyle dışarıdan gelme,
yanaşma, iğreti bir hareket mihrakıdır. Bil-
istememiş zorunlu olarak satılmıştır, sa- mez ki, asıl, kendi içi, sonsuz imkânların
hibinden memnun olanlar olduğu gibi ol- ve keşfedilmediği için körleşen istidatların
mayanlardamevcuttur,memnunolmayan- tükenmez hazinesidir. Örneğini kendinde
larbelkigüngelirazatedilebiliryadakaçmak değil, hep dışarıda aradığı için muayyen
ihtirasını kendinde bulabilir. Kula kulluk bir fikre, bir akideye, başkasının kurduğu
eden birey ise buna asla zorlanmamıştır, sisteme bağlanır, kalır. Artık, ölünceye ka-
yalnızca içinde bulunduğu topluma ayak dar hiçbir realitenin mili, onun yabancı
uydurmak için bu hale gelmiş ve kati sure- bir telkinle perdelenmiş gözünü açamay-
tle meyve vermekten yoksundur. Evet, belki acaktır; hayatın her şeyi her gün değiştiği
o da kuldan tanrısından memnun değildir. halde o, sakallı feylesofundan yahut ik-
Yer yer nefsine yani kendi düşüncesine uy- tisatçı şeyhinden bellediği hiç değişmey-
mak ister hatta uyar ama işlediği günah en birkaç ayet içinde kalmaya mahkûm,
sebebiyle içi asla rahat etmez, bu türün gün ilerlediğini sanarak yerinde sayacaktır.
gelip kuldantanrısına rest çekebilmesi ihti- İçinde hep sürü insiyakları teptiği için,
maldâhilindeolsabileonunnazarındayine şahsiyetten mahrum, insana en uzak in-
başka bir kuldantanrıya inanmak lazım sandır bu. Bir ferttir, fakat şahıs değildir,
geleceğinden uzun süre bu ayrılığa katlana- çünkü onu teşhis için kendisine bakma-
maz.Tilkidönerdolaşırvekafesinegerigirer. ya hiç lüzum kalmaksızın, çömezi old-
Ayrıca, konuya ilişkin olarak yer verdiğim uğu ideolojinin, içinde uyuştuğu telkin
Peyami Safa’ya ait “Sürü Adamı” adlı âleminin firmasını bilmek, onu hipnotize
denemeyi okumanızı tavsiye ederim. eden sakallının adını öğrenmek yeterlidir.
Bu sürü adamlarının yüz bin tanesi bir tek
Sürü Adamı şahsa muadil değildir. Nüfusunu gerçek-
Bir adam vardır ki, hiçbir düşüncesinde, ten artırmak isteyen bir memleket, bun-
hiçbir hareketinde “kendi kendisi” olamaz. ların sayısını azaltmakla işe başlamalı ve
Ne düşünse, ne yapsa, ne söylese kendini fertlerden değil, şahıslardan mürekkep
değil, mensup olduğu sosyeteyi, ırkı, muhiti bir sosyete kurmanın yoluna bakmalıdır.
ve dışarıdan aldığı telkinleri dile getirir. Ken-
diliğinden hiçbir şey bulmamıştır. Başka
birininsitemindenaldığıfikirleriveakideleri

Son Kez

Birbiri ardınca mısralar dizse de aşkın gönlüme;
değil sana olan sevgimi, gözlerine olan tutukluluğumu dahi
anlatmaya kifayetsizdir cümleler
. Lakin son kez bir demet sözcük biçti sana kalbim Memduh
bahtından:
Aşkın zuhur etti, adını kalbime dağladım
ancak sen açılan yaraya bir merhem sürmekten dahi imtinâ
edecek kadar aşkıma kördün.

HARUN AKAN

Sakit’e
Şu çarkta cebbardık, cerrar ettin
Ahraz olmadan Sakit ettin
Sakit, gönlün mısralar nazmetse
Cümle kalbe zuh’r ederdi ya
Nemrut da diz vururdu ya
Yine de o görmezdi
Ey, Sakit! Kulak kabart sözüme
İstemezse görmez ki, deme
Zira Avni olunmadan
Muhibbi olunur mu?

İNSAN, KAN VE
GÖZYAŞI

İnsan doğası gereği içinde iyi ile kötüyü, doğru ile yan-
lışı barındıran bir varlıktır. İnsan içinde iyi ve doğru olan,
kötü ve yanlış ile hep bir mücadele içinde olmuş, galip gel-
en taraf insanın dış dünyaya karşı tutumunu şekillendirmiş ve
bu, insanların oluşturduğu toplumların yönünü belirlemiştir.

Bu mücadelede insanı kötüye yönlendiren ve iyiyle arasında
duran en büyük etmenler şüphesiz insanın güç isteği, hırsı ve
gururudur. İnsan istediğini elde edemediğinde gurur devreye
girer. Gurur insanı hırsa iter. Bu elde etme arzusunun sonucun-
da, insan; elde edemediğini güç kullanarak almak ister. İnsanlar
kendini kötülüğe iten bu kavramlar sonucu karşı karşıya gelirler.

İnsanlar arasında doğan bu güç ve gurur mücadelesi büyümüş
ve savaşların da sebebi olmuştur. Yani savaşlar insandan yola
çıkarak toplumların güç arzularının getirdiği sonuçlardır.

Savaşları, insanların milli ve manevi değerlerini korumak için
dahil oldukları veya zorunda bırakıldıkları, kimi zaman haklı ve
haksızın ayırt edilebildiği, insanlığa acı, yıkım ve gözyaşından başka
bir şey getirmeyen insanlık dışı olaylar olarak tanımlayabiliriz.

Şüphesiz ki savaşlar maddi yıkımlardan ibaret değildir. Ölüm-
ler, ayrılıklar, zorunlu vedalar insana asıl yıkımı getirir. Bildiğin
tanıdığın hayatın ve insanların yok olması, vatan dediğin toprağın
elinden alınması, üstüne kanla sulanması, aidiyetsizlik hissi…

Umutlarını, yaşama sevincini kaybeder insan. Yaşamın içinde
kendini bulamayan insan da ne ilerlemeye, üretmeye, yenilen-
meye fırsat ve vakit bulabilir ne de kendinden sonraki nesillere
sağlam bir temel devredebilir. Bu da insan topluluklarının nesiller
boyu bir yıkım ve karışıklık içinde yaşamasına, savaş sonrası bile
savaşın sürmesine sebep olur. Kısaca savaş, insanları yaşamların-
dan alıkoyup gelecek nesillerin de yaşamla bütünleşmesini engeller.

Bu uzun süreli yıkımın etkilerini azaltmak için savaşa hukuki kurallar

CAN AHMET KAYACAN

getirilmiştir ancak bu kurallar dahilinde bile savaşın yeterince korku
ve acı getireceği aşikârdır. Durum böyle iken bir de savaş hukuku-
nun göz ardı edildiği, yasaların gölgesinde yasasız insanlarca yapılan
savaşların yol açtığı insani ve toplumsal yıkım hayal dahi edilemez.

Bugün Ortadoğu’ya baktığımızda; Irak, Suriye ve Filistin gibi dev-
letlerde devam eden karışıklık ve savaşların, keza Doğu Türkistan’da
ve dünyanın pek çok farklı yerinde süren, son olarak da Ukrayna’da
başlayan çatışmaların, kimi devlet ve kesimlerin güç arayışları
sonucu meydana geldiğini, iyi ve doğru olan hiçbir şeyi gözet-
meksizin insana insanca yaşama şansı vermediğini ve insanlığa
geride kan ve gözyaşından başka bir şey bırakmadığını görebiliriz.

İki farklı yaşam ve ölüm düşünelim. Bir tarafta sevgi, hu-
zur ve güvenin hâkim olduğu bir toplum ve dünyaya doğ-
mak, o çevrede büyümek, kendini olduğun yere ait hissetmek,
inandığın değerler için kendini yetiştirmek, sevmek ve sevild-
iğini bilmek, inşa edebileceğin bir geleceğin olması, çocukların
gözlerine baktığında korkudan ve acıdan uzak o umut parıltısını
görmek, onların heyecanlarını hissetmek, küçüğünden büyüğüne
toplumun canlı ve kanlı vücut bulup seni sardığını bilmek.
Böyle bir topluma doğup yine bu toplumda huzurla ölmek.

Diğer tarafta savaş... Sevgi ve huzurdan uzak, güvenin sözünün dahi
edilemeyeceğibirtoplumadoğmak,kargaşakorkuvegözyaşınınhâkim
olduğu bir toplum, belki anne babanı bile tanımamak ve bunun get-
irdiği yalnızlık, uğruna çalışacağın bir geleceğinin bile var olmaması,
bugün gözlerinde umuttan eser olmayan çocukların yarın varlıkların-
dan da şüphe etmek, yaşamak derdiyle sevgiden uzak ve yaşamdan
kopmuş insanlar. Sonunda nereden geldiği belli olmayan ani bir ölüm.

Savaş kelimesi; insana nasıl doğdun, nasıl öleceksin sorusu
sorulduğunda ve bunun üstüne düşünüldüğünde görüldüğü gibi
haddinden fazla ağırlaşan bir kelimedir ve bu ağırlık şüphesiz in-
sanlığın en derin yarasıdır. Bu yaranın açıldığı gibi kapatılması da
yine insanlığın sorumluluğundadır ve yaranın kapanması için in-
sanlık acı ve nefreti değil sevgiyi kendine yol gösterici bilmelidir.

MAZİ ve İNSAN

SEDAT MANKA

Yeri göğü yarattığından beri kutsal yaradan
Üç beş hayal değil midir? İnsana maziden kalan
Ta ezelden ceddim Adem`den, Havva`dan kalan
Pişmanlıklar değil midir? İnsanın ruhunu saran

Yasak bir elma değil miydi? İnsanoğlunu cennetten
kovan
Küçük bir his değil miydi? Peygamberi nedamete
uğratan

Naçizane, acizane, ufak bir nimetti
Aslında nefsine yenilmekti insanoğlunu nedamete
uğratan

Pişmanlıklarla dolu bir mazidir bizimle gelecek olan
Unutulmayan anılardır insanı her bir gece yakasın-
dan tutan
Şu tozpembe alemde, sùra üflenene dek sürecek olan
Elemlerle pişmanlıklarla mazi ve insan.

SANAL MI? GERÇEKLIK…

Online toplantılarınızı san- son zamanların en çok konuşulan
ki o toplantı salonunda diğer konularından biri olan Metaverse
katılımcılarla fiziki açıdan aynı ne ve neden bu kadar önemli?
ortamda bulunuyormuşçasına İlk kez Neal Stephenson tarafın-
gerçekleştirebildiğinizi, video dan 1992 yılında yayınlanan
oyunlarını oynarken o oyun evre- Snow Crash isimli bilim kurgu ro-
ninin içine girebildiğinizi, hatta manında ortaya çıkan Metaverse
günlük hayatınıza arkadaşlarını- kelimesi, meta (ötesinde) ve uni-
zla bir hafta sonu sanal ortam- verse (evren) kelimelerinden
da avatarlarınız için alışverişe ortaya çıkmış olup dijital plat-
çıktığınızı düşünün. Metaverse formlardan oluşan ve kişilerin
sayesinde internet üç boyutlu di- ortak bir sanal ortamda fiziksel
jital bir evren haline geliyor. Peki, etkileşimde bulunabileceği bir

NİSAN ÖZEL

evrendir. Bu evrende insanlar keyifli vakit geçirebilirler. Ayrı-
avatar denilen sanal benlikleri- ca Metaverse evreninde, gerçek
yle var olurlar ve günlük hayat- evrende var olmayan yeni meslek
ta yapılabilecek birçok sosyal grupları ve yeni uzmanlık al-
aktiviteyi gerçekleştirebilirler; anları oluşturulması potansi-
aralarında uzak mesafeler bulu- yeli var. Bu noktada Metaverse
nan insanlarla bir araya gelebil- için, “günümüz gerçekliğinin
irler, okula gidebilirler, dünya veya sanal gerçeklik deneyim-
turuna çıkabilirler, çeşitli müzel- lerinin oldukça ötesinde uçsuz
ere ve konserlere gidebilirler hat- bucaksız bir evren” yorumun-
ta gündelik hayatta yapılabilecek da bulunursak yanılmış olmayız.
şeylerin dışına çıkıp filmlerde- Bazı araştırmacılara göre
ki kurgusal evrenlere katılarak Metaverse’ün bu kadar gündem-

de olmasının sebebi COVID-19 gerçeklik temelli oyunlarda her 7
salgınıyla birlikte gerçekleşen dakikada bir oyuncuları rahatsız
pandemi sürecinde gündelik ha- edenihlâllerinyaşandığınıgösteri-
yatta yapılan hemen hemen her yor. Bu durum yalnızca cinsiyet
türlü aktivitenin sanal ortam- ayrımıyla sınırlı değil; ırk, din,
lardan yapılması sonucu diji- dil ayrımcılığında da artış mev-
talleşmeye yönelimdeki artıştır. cut. Bu noktada Metaverse’ün,
Google Trends’in 2021 senesinde siber suçluların uğrak yeri olması
sunduğu veriler doğrultusunda endişeleri pek yersiz sayılmaz.
Facebook Inc.’nin adının Meta Metaverse evreninde uzun süre
olarak değiştirilmesi sonucu vakit geçirilmesinin bir zaman-
Metaverse kelimesi gündemdeki dan sonra insanların gerçeklik
yerini sağlamlaştırmaya başladı. sorgusuna girmesine ve zaman
Metaverse’ün popülerliğindeki kavramının yitirilmesine neden
bu yükselişin ise ilk kez 2021’in Ni- olacağından psikolojik sorunları
san ayında başladığı söylenebilir. beraberinde getirme riski de söz
Peki bu uçsuz bucaksız evren konusu. Ayrıca sanal gerçekliğe
hayatımıza yalnızca olum- geçiş için kullanılan cihazlar ile
lu özellikleriyle mi gelecek? insanların fiziksel dünyada ken-
Londra’da yaşayan 43 yaşındaki di bedenlerine zarar vermeye
Nina Jane Patel, metaverse ta- yönelik hareketler sergileye-
banlı online video oyunu Horizon bileceği ihtimali insan sağlığı
Worlds’e ilk girdiği anda, ava- hakkında endişelere sebep ol-
tarının üç erkek tarafından taciz maktadır. Aynı zamanda ileri
edildiğini açıkladı. Sesinden bir yaştaki bireylerin genç birey-
kız çocuğu olduğunu düşündüğü lere oranla Metaverse evrenine
kişinin avatarının da erkeklerin daha zor adapte olup olamaya-
tacizine uğradığını gördüğünü cağı sorgusu kuşak çatışmasını
söyleyen Patel, oyunda “Safe da gündeme getirmiştir.
Zone”denilenveavatarlarındiğer Bir diğer sorun ise Metaverse
kullanıcı avatarlarıyla olan fiziki evrenine kimin hâkim olacağı.
etkileşiminden kaçınmak için kul- Büyük şirketler bu alanda çoktan
landığı bölgenin işe yaramadığını rekabet etmeye ve ciddi yatırım-
bildirdi. Buna benzer bir olay lar yapmaya başladılar bile. İn-
Kanadalı Chanelle Siggens isimli sanların dijital yansımalarının
bir kadının başına da geldi. VR bulunduğu bir sanal evrende
başlık kullanarak oyun oynayan belirli şirketlerin hâkimiyet ku-
Siggens, oyunda başka bir oyu- rarak kar gütme amacı taşıma-
ncu tarafından tacize uğradığını ları bir sorun olarak değerlendi-
ve oyuncuya sözlü uyarıda bu- rilmelidir. Ayrıca Metaverse
lunmasına rağmen tacizin bir içerisinde kullanıcılar, günümüz
süre daha devam ettiğini belirtti. sanal teknolojilerine kıyasla çok
Yapılan araştırmalar sanal daha fazla dijital ayak izi bıraka-

cak. Kişisel hak ihlallerinin önüne tığı çantasının dijital formunu
geçilmesi, hak ihlalleri yaşanması Metaverse evreninde 4000 dolara
durumunda nereye başvurula- sattı. Fast Company 2021 ver-
cağı ve kişisel verilere ulaşmada ilerine göre bir kullanıcı Nike,
herhangi bir sınırlamaya yöne- Chanel ve Ballenciaga marka-
lik yasal düzenlemelere gidilmesi larının ürünlerini satın alarak
gibi güvenlik konularının kimin 15.000dolarharcamada bulundu.
sorumluluğunda olacağı ise henüz Birçok firma şu anda NFT olarak
aydınlatılmış değil. Tüm bunlara satılmak üzere giysiler tasarla-
ilaveten veri tabanlı büyük şir- makta ve Metaverse evreninde
ketlerinkendiMetaverseevrenine kendi pazarlarını oluşturmaya
sahip olma arzuları sonucu tek başlamakta. Bu firmalar tarafın-
bir Metaverse evreni olmaya- dan üretilen giysilerin fiyatları
cağı da ihtimaller arasındadır. gerçek dünyada olduğu gibi
Dijitalleşmenin hayatımızda sosyoekonomik bir süzgeçten
oldukça büyük bir yere sahip geçmektedir. Kullanıcılar al-
olduğu günümüzde internet ile dıkları ürünlerle avatarlarının
din arası ilişki irdelendiğinde giyimlerine en az gerçek dünya-
sanal dindarlık, hibrit dindarlık daki kadar önem vermekte, asla
gibi kavramlardan bahsediliy- fiziki açıdan dokunamayacak-
or. Metaverse’te dinlerin ve dini ları giysilere büyük paralar har-
maneviyatın yeri ise merak konu- camaktan çekinmemektedirler.
su. Kimi insanlar Metaverse’ün Metaverseteknolojisigünümüzün
hayatımızda büyük yer edin- en çok tartışılan gündem konu-
mesinin din ve ahlaki değerler larından biri olmasına rağmen
açısından da bozulmalara sebep gelişimi için daha en az 10-15
olabileceği endişesini taşıyor. Bu senenin gerektiği düşünülüyor.
kişiler, dini görevlerin bu evrende Birçok uzmana göre Metaverse
ne kadar etkin bir şekilde yerine zamanla gerçek dünyanın yeri-
getirilebileceğini sorgulamakta ni alacak. Bu yüzden bu gelişim
ve bu evrende gereğinden fazla sürecinde yukarıda bahsi geçen
zaman geçirmenin dini görevler- muhtemel sorunların çözüme ka-
in unutulmasına ve ihmaline se- vuşturulması ile ilgili de çalışma-
bep olabileceğini düşünmektedir. lar yapılsa gerek. Yoksa bu sanal
Metaverse ile dijital giyim mo- dünya gerçek dünyadan daha
dası da üç boyutlu hale geliyor. riskli bir hal alabilir. Tüm bu bilin-
2019 yılında kurulan ve ilk dijital mezliklerin içerisinde bakalım
modaevi olma etiketi taşıyan The bizleri nasıl bir gelecek bekliyor?
Fabricant’ın kurucusu Kerry
Murphy, modanın var olmak için
fiziksel olmaya ihtiyacı olmadığını
belirtiyor. Gucci markası, gerçek
mağazasında 3000 dolara sat-

OTONOM ARAÇLARIN elde edilen verileri, yapay zeka
SOSYAL ETKİLERİ ve derin öğrenme teknolojilerinin
geliştirilmesiyle yorumlayarak
Otonom araçların tarihi, kendi kendine sürüş sağlayabilen
1920’lerde öncelikle siny- bir araçtır. Otonom araçların bir
al alıcıları ve vericiler tarafın- insandan daha ideal bir sürüş
dan sağlanan radyo kontrollü sağlamak için en son teknolojile-
bir elektrik sistemi olan otomo- ri kullanarak zaman tasarrufu, ka-
biller üzerinde yapılan çalışma- zaları önleme, trafik sorunlarını
larla başladı. Daha sonra 30’lu çözme, engellilere ve çocuklara
yaşlarda karayollarına gömülü taşınabilirlik sağlama, olumlu bir
elektromanyetik tabanlı sistem- ekonomik etki yaratma gibi özel-
ler oluşturularak otonom araçlar- liklere sahip olması büyük önem
la ilgili çalışmalar geliştirilmeye taşımaktadır. Otonom araçların
devam edildi. Otonom araçlar bu özelliklerinin geliştirilmesini
üzerindeki çalışmalar 1980’lere hızlandıracak önemli gelişmel-
kadar bu sistem üzerinde devam er yaşandı. Örneğin, 2000’li yıl-
etti, ancak 1986’da bir altyapıya ların başında DARPA tarafından
bağlı olmayan otonom araç pro- ödüllü yarışmalar düzenlendi.
totipleri geliştirilmeye başlandı. 2010’lardan sonra Tesla, Mer-
Daha sonra radar ve lidar te- cedes, Volvo ve Audi gibi büyük
knolojilerinin kullanılmasıyla otomotiv şirketleri otonom sürüş
birçok şirket tarafından birçok kabiliyetine sahip araçları piya-
ülkede otonom araç geliştirilme- saya sürdü. Ancak Tesla Mod-
sine yönelik çalışmalar yapıldı. el S model araç otonom sürüş
2010’lardan sonra tüm dünyada yaparken meydana gelen kaza-
teknolojinin hızla gelişmesiyle da sürücünün ölümü gibi olaylar
birlikte otonom araç sektöründe nedeniyle tam otonom araçlara
büyük gelişmeler yaşandı ve geçmek hala mümkün değil.
büyük otomotiv şirketleri tam Otonom araçların etkisinin orta-
otonom olmasa da yarı otonom ya çıktığı bir diğer alan ise so-
sürüş kabiliyetine sahip araçlar syal çevredir. Otonom araçların
sunmaya başladı. Otonom araç, günlük yaşamı sosyal olarak et-
insan girişine ihtiyaç duymadan kilediği önemli konulardan biri
de ortaya çıkan etik konulardır.
Etik konuların otonom araçların
neden henüz piyasaya sürül-
mediğinin bir cevabı olduğu
açıkça fark edilecektir. Öncelikle
otonom araçların bazı güven-

lik sorunlarına yol açabileceği UYSAL DEMİRCİ
önemli etik konulardan biridir.
Örneğin, otonom araçların siber tarafından sunulan ve
saldırı olasılığının yüksek ol- katılımcıların Amazon Mechan-
ması güvensizliğin ana neden- ical Turk Platformu aracılığıy-
lerinden biridir. Aracın kontrol la yanıt verdiği altı farklı
sistemlerinden biri olan ECU’ya çalışmanın gösterdiği gibi,
(motor kontrol ünitesi) yapılan
bir saldırı ile aracın hızı ma- katılımcılar daha fazla yayanın
nipüle edilebilir veya araca yet- hayatını kurtarmak için kendi
kisiz yazılım donanımı takılarak yolcularını feda etmenin daha etik
bilgileri görüntülenebilir. Oto- olduğunuonaylarken,katılımcılar
nom araçlara yönelik bir diğer kendi yolcularına öncelik veren
saldırı da sensörler veya mobil yapay zeka programlı araçlar
uygulamalar üzerinden sistem satın alma eğilimindedirl-
bileşenlerine saldırmak. Buna ek er, kurtarılan kişi sayısına
olarak, otonom araçlar iletişim bakılmaksızın. Katılımcıların
sistemleri ile çevrelerindeki çoğu %85’inin daha fazla hayat kur-
şeyle iletişim kurabilir. Aracın taran otonom araçların daha etik
iç elemanları hacklendiğinde ve olduğu konusunda hemfikir old-
giriş ve çıkış sinyalleri modüle uğu, yolcularını korumak için AV
edildiğinde, bu aracın diğer her programlı araç satın alma eğilimi-
şeyle iletişimini keserek araca nin ise %50 olduğu görülmekte-
siber saldırıya yol açmaktadır. dir. Bu ikilemler hakkında birçok
Ancak bu saldırılar detaylı bir çalışma ve anket olsa da, bu
şekilde tespit edilip sorunlara ikilemlere cevap vermenin zor-
cevap verilirken otonom araçlar luğu insanların otonom araçlara
daha da gelişecek ve siber saldırı güven duymasını engelleyebil-
riski en aza indirilecektir. Ayrı- ir. Ayrıca otonom araçların en
ca, otonom araçların hayatımızı önemli etik sorunlarından biri
etkileyen güvenlik sorunların- iş olanakları üzerindeki etkile-
dan biri sosyal ikilemler. Sosyal ridir. Pettigrew ve ark. tarafından
ikilemler, yapay zekanın karar sunulan ve sürücülerin istihdam
mekanizmasında ortaya çıkan
bir başka güvenlik sorunudur.
Otonom aracın sürücüyü ko-
rumak için faydacı bir politika
izlemesi mi yoksa yayaya öncelik
vermesi mi gerektiği konusun-
da sorular var. Bonnefon ve ark.

kayıpları veya sürüş yetenekleri- olarak iyileştirilmesine yardımcı
nin kaybolmasıyla ilgili endişel- olur. Her şeyden önce, oto-
erini gösteren kamuoyu araştır- nom araçların trafik üzerinde-
masına göre, her on katılımcıdan ki etkisinde güvenlik önemli
altısı iş kaybı konusunda be- bir konudur. Kaza oranlarındaki
lirli bir endişeye sahipken, azalma güvenliği büyük ölçüde
katılımcıların% 75’i insan sürüş artırabilir. Otoyol Güvenliği Sig-
becerilerinin kaybıyla ilgi- orta Enstitüsü (IIHS) tarafından
li endişelerini belirtiyor. Bazı iş yapılan araştırmaya göre, otonom
alanlarına olan talebin azala- araçların sensörler ve kameralar-
cağı ve kuşkusuz yeni iş fırsat- la tehlikeleri daha hızlı tespit et-
larının ortaya çıkacağı öngörülse mesi nedeniyle insanların dikkat-
de insanların yapması gereken sizliğinden kaynaklanan kazaları
çağa ayak uydurmak ve kendil- önleyerek kendi kendine giden
erini geliştirmektir. Bunlara ek otomobiller kaza oranlarını %35
olarak, otonom araçların hata oranında artırıyor. Yeni tekno-
yapması durumunda kimin so- lojilerin ve fırsatların iyileştir-
rumlu olacağı da bir başka ahlaki ilmesiyle kaza oranlarına bağlı
konudur. Otonom aracın yanlış ölüm ve yaralanmaların azala-
bir kararının sonucu veya sistem cağı açıkça görülebilir. Ayrıca
özellikleri tarafından çevresinin sürücüsüz araçların güvenliğinin
yanlış algılanabilmesi gibi siste- sağlanmasında en büyük etken-
mik hatalar üreticiye atfedilebil- lerden biri güvenilirliktir. Güve-
ir. Sürücünün araçta bulunması nilirlik, aracın iyi çalışmasının
ve kazaya müdahale edememe- bir sonucu olarak aracın güven-
si sürücüyü sorumlu tutarken, liği ile ilişkilendirilebilir. Aracın
mevcut güvenlik sorunları so- sistem özelliklerinin ne kadar
nucu sisteme giren zararlı ma- gelişmiş olduğu ve sistem ele-
nipülatif faktörler sorumlu tu- manlarının ne kadar dayanıklı
tulabilir. Her durumda, tüm bu olduğu, kendi kendine giden oto-
hataların tespitini kolaylaştır- mobillerin güvenilirliğini etkiler.
mak, kimin sorumlu olacağına Bu yönüyle, aracın dayanıklılığı
dair kararın kolaylaştırılmasın- tam olarak ölçülür ve güvenil-
da önemli olacaktır. Son olarak, irliği birçok kez test edilirse,
otonom araçların hayatımızı et- kendi kendine giden otomobiller
kileyen sosyal etkilerinin önem- daha güvenli hale gelecektir. İkin-
li bir kısmının etik konulara yol cisi, tıkanıklığın önlenmesi, oto-
açtığını açıkça ifade edebiliriz. nom araçların trafikteki bir başka
Ayrıca, otonom araçların trafiğe hayati sonucudur. Aracın etrafın-
katkısı, günlük yaşamın sosyal daki birçok şeyle sistematik ve

hızlı bir şekilde iletişim kur- normal araca ve uzun vadede üze-
masını sağlayan Her Şeye Araç rinde hazırlanan sisteme kıyasla
(V2X) teknolojileri vardır. Yapay ekonomik olarak daha karlı bir
zeka sayesinde aracın etrafında- sistem ve model oluşturulmasını
ki birçok şeyi insanlardan daha sağlar. İkincisi, otonom araçların
hızlı ve daha doğru bir şekilde sosyal açıdan önemli etkile-
tespit edebilmesi ve hız kontrolü ri vardır. Sürücüsüz araçlar etik
sıkışık trafik sorununu önem- açıdan incelendiğinde güvenlik
li ölçüde çözecektir. Tüm bun- ve iş imkanı konuları ortaya çık-
lara ek olarak otonom araçların makta ve trafiğe birçok katkısının
sağladığı hareketlilik trafiği olması toplumsal açıdan önem-
büyük ölçüde kolaylaştırıyor. li sonuçlar doğurmaktadır. Son
Taşınabilirlik özelliği nedeni- olarak, kaza oranlarını düşürerek
yle, engelli kişilerin ulaşımı baş- daha güvenli bir ortam sağlamak
ka bir kişinin yardımına ihtiyaç ve elektriği yakıt olarak kulla-
duymadan sağlanabilir. Claypool narak kirliliği azaltmaya katkı-
ve ark.’ın belirttiği gibi, engelli- da bulunmak gibi çevre üzerinde
lere güvenilir ve bireysel olarak birçok etkisi vardır. Mühendisler,
ihtiyaç duydukları hizmetler kendi kendine giden araçların se-
sunılabilirse, iç dünyaları ve viye 0-5 arasında değişen özerk-
özgüvenleri artacak ve yaşam ka- lik süreçlerine sahip olduğunu
litelerinin artacaktır (2017, s.16). açıklar. Şu anda yarı otonom
Bu sayede kendi kendine giden sürüş özelliklerini kullanabilen
arabaların da insanların seyahat araçlar, gelişen teknoloji ile ge-
etmesine yardımcı olarak sosyal lecekte daha da gelişmiş özel-
bir görevi olduğu söylenebilir. liklere sahip tam otonom sürüş
Sonuç olarak, otonom araçların kullanacak ve tamamen trafik-
trafik üzerindeki etkilerinin te yer almış olacak. Bu nedenle
güvenlik, tıkanıklığın önlenme- otonom araçların önemi insanlar
si ve hareketlilik için önemli bir tarafından iyi anlaşılmalı ve tam
yere sahip olduğu söylenebilir. olarak piyasaya sürüldüklerinde
Sonuç olarak, otonom araçların insanlar otonom araç kullanma-
geliştirilmesinin günlük yaşam ya teşvik edilmelidir. Şirketler ve
üzerinde birçok önemli etkisi hükümetler kendi kendine giden
olmuştur. Bu etkiler ekonomik, araçların geliştirilmesine daha fa-
sosyal ve çevresel gibi üç ana zla yatırım yapmalıdır. Bu sayede
başlık altında şekillenebilir. Her yıllardır geliştirilen bu teknoloji,
şeyden önce, dünyaya tam olarak insanlık için faydalı ve faydalı bir
uyum sağlamak için biraz mali- şekilde günlük hayatta yer alabilir.
yetli bir süreç olmasına rağmen,

KÖRLÜK hinsel açıdan yaklaştığının
önemli bir göstergesi olabilir.
José Saramago 1995 yılında Karantinaya alınan kişi
kaleme aldığı eser 1998 yılın- sayısı her geçen gün art-
da Nobel edebiyat ödülüne maktadır buna karşılık dev-
layık görülmüştür. Ütopik ha- letin aradığı çözümler ora-
yal edilen toplum anlayışının daki kişileri çöküşe doğru
antitezi niteliğinde toplumun götürmektedir bir nevi in-
kötümser taraflarını gösteren sanları ölüme terk etmek
distopik roman niteliğinded- denebilir. Kişi sayısı artsa
ir. Bilinmeyen bir yerde, da kişiye düşen yemek mik-
bilinmeyen zamanda trafik- tarı azalmakta, tıbbi ihti-
te aniden bir adamın kör ol- yaçlar azalmaya bir müddet
ması sonucu bu körlüğün sonra hiç gelmemeye başla-
körlük salgınına dönüşme- maktadır. Körler açlık son-
si ile olaylar gelişmektedir. rası korku, panikleri iyice
Fakat yazarın temas ettiği artmakta zihni çöküş yaşa-
körlük; insanın birey, devlet, maktadırlar. Yazar gücün
din mekanizmaları karşısın- karşısına zayıflığı, sömürül-
da çıkmazını anlatmaktadır, menin karşısına öldürmeyi,
körlüğü metafor aracı olarak açlığın karşısına yolsuzluğu
kullanmıştır. İlk körlük cinsel istismarı koyarak bu
vakası ortaya çıktıktan son- zıtlıkları kör insanlar üze-
ra muayeneye giden ilk kör rinden anlatmıştır. Yazara
olarak nitelendirilen kişi ora- göre insanların ve toplu-
daki doktora ve muayenedeki mun körleşmesine üç şey
kişilere bulaştırır bu durumu sebep olmaktadır bunlar:
doktorun Sağlık Bakanlığı- din, devlet, bireydir. Bu
na bildirmesinden sonra dev- üç olgunun birbirlerini et-
let boş bir akıl hastanesine o kilediği düşüncesindedir.
anki körleri karantinaya alır. Saydığımız üç olgudan dev-
Burada yazarın akıl hastane- lete bakacak olursak devlet
sini bir mekân olarak seçme- insanları korkuyla bastıran
si aslında körlüğe fiziksel bir yapı olarak görülmek-
körlükten çok ruhsal ve zi- tedir Devlet olağan dışı du-
rumlarda düzeni korku ile

manipüle eden bir sistem MEHMET KOÇAK
olarak görülmektedir. Ki-
taptaki çavuş karakterinin, güç olarak görürler. Devle-
tin temelinde kuvvet, güç
“Böcek ölürse zehir de yatmaktadır Devleti güçlü
kalmaz.” insanlar kurmuştur, onların
yasaları geçerlidir. Bu sebep-
ifadesi, krize karşı devletin le eşitlik ve demokrasi ilkel-
tutumunu ortaya koymak- erinden söz etmek mümkün
tadır. Korkuya kapılan kişi değildir. Baskı şeklindeki
sadece korkuya dikkat kesil- bireyin haklarını sınırlayan
diğinden etrafındaki şeylere ön plana almayan radikal
körleşmektedir. Bunun so- politik bir ideolojiye faşizm
nucunda kaos denilen zemin denmektedir. İtalya’nın faşist
oluşmaktadır. Kaosta körlük lideri Mussolini gerçek olan
sonucu doğmuştur. Devle- tek özgürlüğün devlet bünye-
tin akıl hastanesinde aldığı sindeki bireyin özgürlüğüdür
karantina kararı insanın ilkel diyerek devletin bireyleri
güdüsünü ortaya çıkarmak- kısıtlayan çevresindeki olay-
ta; kişileri açlık, korku, cinsel lara kör bırakan otoriter bir
istismarla sınanmasın ortaya sistem olarak bize açıklar.
çıkarmıştır. Bundan dolayı Yazar da hükümetin politika-
yazar toplumsal krizin mi- larını bu sistemle bağdaştırır.
marını devlet olarak görmek- Düzenin bozulması sonucu
tedir. Devlete insan iradesinin körler arasında çeteleşen gru-
ürünü olarak gören sofis- plar ortaya çıkmıştır. Kitap-
tler açısından yaklaşabiliriz. ta 3.koğuştaki körler olarak
Sofistler insanı düşünceleri- nitelendirilen kişiler karan-
nin odak noktası olarak alan tina bölgesine gelen yeme-
ve onu ahlaki bir değerden kleri toplamaya el koymaya
çok çıkarlarına ve kendine başlamıştır. Bu yemekler-
hizmet eden bencil bir varlık in alınması için insanlardan
olarak görmektedirler, devle- ellerinde para, mücevher ne
ti de insan iradesi olduğunu varsa getirmelerini istemiştir.
düşündükleri için devleti Kör iken halen para istenme-
insanlar üzerinde zorlayıcı si insanın içindeki doyumsu-
zluğun bencilliğin en önemli

göstergesidir. Akıl hastane- mak ancak örgütlenerek bir-
sinde uyumsuzluk, kuralsı- birleriyle belirli kurallarla
zlık, örgütlenememe çetenin uyum içinde yaşamaları ile
kurallarını kabul etmeyi be- olur anlayışını yansıtmak-
raberinde getirmiştir. Bera- tadır. Platon bir insan bir
berinde insanların elindeki eksiği için, bir başkasına
parasal mallar bitince çete başvurur, başka bir eksiği
üyeleri kadınlara cinsel is- için de bir başkasına, böylece
tismar karşılığı yemekleri birçok eksikler birçok insan-
alabileceğini söylediler bun- ların bir araya toplanması-
dan sonra kadınlarla erkekler na yol açar, hepsi yardım-
arasında tartışmalar olmuş- laşarak bir ortaklık içinde
tur çaresiz kadınlar bunu yaşarlar diyerek insanların
kabul etmişlerdir. Eserde kendileri için örgütlenerek
kadının gerçek açlık ile cinsel düzen içinde yaşaması ger-
açlık arasında nesnelleştird- ektiğini vurgular. Örgütle-
iğini görmekteyiz bu da nme geniş çapta yapılması
toplumun vicdani olarak sonucu insanlar devlet de-
körleştiğini bize göstermek- nilen yapıyı kurar bu yüzden
tedir. Bu çeteleşmeye karşı insanlık için örgütlenme old-
örgütlenme gerekmektedir. ukça önemlidir. Kitapta dok-
“Örgütlü bir eylem öneren torun karısı olarak nitelendi-
biri çıktı hep, kitlesel eylem rilen kişi karantinadaki akıl
önerildi, defalarca doğrulan- hastanesinde gözü gören tek
mış geçerli argüman olarak kişidir. Körlere yardım etme-
da sayı arttıkça gücün art- kte ihtiyaçlarını gidermekte-
tığı ileri sürüldü, diyalektik dir. Körler arasında örgütle-
savın yücelttiği gibi, genel- nmeyi şüphesiz en iyi gözü
de birbirleriyle bir araya pek gören bir kişi sağlayabilirdi.
gelmeyen iradelerin belirli Yazarın gözü gören bir kişi-
koşullarda bir araya gelebi- yi tasvir etmesi olayları onun
leceği, hatta bu sayının son- gözünden anlatması vahşete
suza kadar çoğalabileceği karşı gözünü kapamayan
ileri sürüldü.” Yazar insan- bunları gören duyarlı insan
ların ortak çıkarları doğrul- farkındalığı yaratmaktır.
tusunda bir arada yaşamaları Örgütleneninsanlarensonun-
için uygun zemini oluştur- da çete grubuna karşı isyana

başvururlar. Bir kadının çete baskıcı tutumuna karşın in-
üyelerinin olduğu 3.koğuş- sanların bir şeyleri yapmış
ta yangın çıkarması sonucu gibi olduğu gerçekleri gör-
körler dışarı çıkar dışarda mezden geldiği dünyayı gös-
nöbet tutan askerler yoktur termektedir. “Bence biz kör
onlarda dahil tüm şehir kör olmadık, biz zaten kördük,
olmuştur. Hükümet çökmüş gören körler mi, gördüğü hal-
düzen bozulmuştur. İnsan- de görmeyen körler.” kitapta
ların hayatta kalmasının tek geçen bu cümleden yazarın
şartı örgütlenerek yaşama gösterdiği körlüğün aslında
devam etmesidir. Doktorun fiziksel bir körlüğü anlat-
karısı önderliğinde diğer madığını anlayabiliriz. José
birkaç kör yaşamaya devam bir röportajında Körlük ro-
eder ve en sonunda körler manından şu sözlerle bahset-
görme yetisini yeniden ka- mektedir: “Ve biz şu anda
zanmaya başlarlar. Yazar beyaz körlük salgınına yaka-
kötülük problemini dinler lanmış durumdayız. Körlük,
üzerinden de anlatmaktadır. insan aklının körlüğü için
İnsanların zayıflıklarını din- kullanılmış bir metafor. Bu,
ler tarafından kullanıldığını gezegendeki kaya oluşum-
bize hissettirmektedir bunu larını incelemek için Mars’a
da kitapta doktorun karısının birini gönderirken, aynı za-
dinlenmek için girdiği kili- manda milyonlarca insanın
sede tanrısal figürlerin gö- bu gezegende aç bırakan
zlerinin beyaz bir perdeyle çelişkiye dair bir körlük. Ya
bağlayarakinsanınkörlüğüne körüz ya da deliyiz.” Yazar
karşı dinin tutumu şeklinde evrensel bir mesaj bırak-
düşünebiliriz. Fakat yazarın mıştır. Şehir isimleri verme-
dine karşı eleştirisi din üze- mesi, insanlara ismiyle ses-
rinden değil dini istismar lenmemesi, aslında sorunun
aracı olarak kullanan dindar- insanlığın sorunu olduğunu
lara karşı yapmaktadır. açıkça ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak romanda İnsan gözünü kapadığı, fark
yazarın bize anlatmak iste- etmediği yaşamına gözler-
diği toplum baskıları, dev- ini açmalı, hayatı bilerek
letin insanlara uyguladıkları yaşamalıdır. Bu şekilde dün-
baskı politikaları, dinin ya daha iyi bir yere gelebilir.

KAYBEDİYORUZ...

Kaybettiğimiz birçok şeyimiz var Ben buldum bile suçlu sensin, ben-
aslında azımsanmayacak kadar. im, onlar biz hepimiz suçluyuz.
Çağdaşlık adı altında bir sürü Hani haberlerde görüyoruz
pislik dönerken bunu sıradan- “yağmurla gelen sel evleri yıktı geç-
laştıran bir toplum haline dön- ti” haberin başlığında bile kaba-
müşüz haberimiz yok. Paraya ve hati sel ve yağan yağmurda buluy-
teknolojiye tapan bir toplum olma oruz. Hayatımız boyunca olumsuz
yolunda ilerlemeyi bitirmiş artık giden her şeyi birilerinin üstüne
yolun sonuna gelmişiz. Duygu- atmak yerine olumsuzlukla mü-
muzu kaybetmişiz ya da yanlış cadele edip güçlü bir toplum olma
yerlerde kullanıyoruz. Toplumu- yolunda ilerlemek geleceğimizi
muzda artık birçok şey olması daha da güzelleştirecektir. Çok gü-
gerektiği yerde kullanılmadığını zel bir söz vardır. “Herkes evinin
düşünüyorum. Hüznümüz, sevinc- önünü temizlerse sokaklar temiz
imiz, duygumuz bunlara benzer olur” Bu söz aslında somut olarak
birçok şeyi neden doğru kullana- düşünüldüğünde çok güzel bir söz
mıyoruz? Toplum olarak çok şey ama bu sözümüzü bir de şu şekil-
kaybettiğimizin farkında değiliz. de de çevirirsek; “Herkes sorumlu
Özümüzü kendimizi kaybediy- bir insan olursa, geleceğimiz kir-
oruz. Peki bunun suçlusu kim? lenmez” Evet çok güzel ve etkileyi-
Gelin suçluyu birlikte bulalım! ci bir söz bulduk. “Sorunlu insan”

SABRİ ASMA

değil “Sorumlu insan” olursak ge- türlü bu durumu güzelleştiremiy-
leceğimizi yönlendirmemiz daha oruz. Bizler ise şu dünya ya sığa-
kolay olabilir. Yani bir benzer mayan bir avuç insan topluluğu
harf için geleceğimizi tehlikeye olma yolunda ilerliyoruz. Üze-
atmayalım. Kötüyü iyi yapalım rinde 10 , 20 ,100 , 200 rakam-
iyiyi de daha da güzelleştirelim. larını içeren kağıt parçaları daha
fazla önemsiyoruz. Parasız kalma
Aslında iyi, kötü her şeyin so- korkusuyla yaşıyoruz. Para ka-
rumlusu toplum olarak biziz. Biz zanılır belki bütün ihtiyaçlarımızı
toplum olarak bir şeyleri değiştire- karşılayamayız sanırım açlıktan
mediğimiz gibi suçu hep başka şey- da ölmeyiz ama manevi değer-
lere atıyoruz. Ve sürekli birbirim- lerimizi duygularımızı kaybeder-
ize düşüyoruz. İnsanlar sokakta sek hiçbir şeyin anlamı olmaz.
canlı bomba gibi dolaşıyor artık Gözümüz kimsenin telefonunda
kime dokunursan patlıyor. Bir de giyiminde kuşamında olmasın.
mikrofon uzattın mı tamam orası Kimse parasını bizlerle ortak ka-
savaş alanı bile olur artık. Toplum zanmıyorsa kullanırken de bi-
olarak şunu bilmemiz gerekiyor. zimle ortak kullanmak zorunda
Her insan farklı özelliklere kişiliğe değil. “Telefonunu çıkar göster”
sahiptirfakatyaşamaamacımızne- demeyelim kimseye. Sadece biraz
redeyse herkesle aynıdır. Ama bir hoşgörülü olmak kimseden bir
şey kaybettirmez. Tahammül et-
meliyiz biraz insanların görüşüne
düşüncesine. Fikrini söyleyen
insanlara müdahale edip kendi
fikrini söylersen hiçbir kazanım
elde edemezsin. En başta söyle-
diğim gibi Çağdaşlık adı altında
çıkan bütün pisliklere karşı bir-
likte mücadele etmeliyiz. Bu pis-
liklerin ne olduğunu vicdanımıza,
aklımıza, mantığımıza sormalıyız.

Öncelikle İHA ve SİHA’ların da SSM ve TUSAŞ arasında
savaştaki rolünü anlatmadan imzalanan sözleşme ile başladı.
önce İHA ve SİHA nedir kısa- Sonrasında büyük bir gelişme
ca onlara değinelim. İHA (İn- olarak 2009 yılında Bayraktar
sansız Hava Araçları) uzaktan Blok A, ilk otomatik uçuş tes-
kumanda ile kontrol edilebilen tini başarıyla tamamladı. Anka
ya da bir uçuş rotasyonu boyu- ise ilk test uçuşunu 2010 yılın-
nca kendi başına hareket ede- da 10 dakika havada kalarak
bilen insansız hava araçlarıdır. gerçekleştirdi. Silahlı Bayraktar
Taktik İHA da ilk başarılı atış
İnsansız Hava Araçları’nın (İHA) testini 2015 yılında yaptı. Tür-
kullanım alanları kiye’deki İHA sürecini en güçlü
1- Gözetleme haline getiren gelişme ise 2016
2- Keşif yılında Bayraktar’ın silahlı İHA
3- İmha gibi askeri amaçlar olarak hizmete girmesi oldu.
4- Taşımacılık (Genişleyen siv- SİHA(Silahlı İnsansız Hava
il alanlar dahil.) Araçları) ise açılımından
5- Zirai ilaçlam da anlaşılabileceği gibi kı-
6- Kamera çekimi saca İHA’ların silahla do-
7- Yangın Söndürme natılmış versiyonu diyebiliriz.
SİHA(Silahlı İnsansız Hava
Gibi daha birçok alanda kul- Araçları) Üreten Ülkeler
lanılırlar. ABD: MQ – 1 Predator / MQ –
9 Reaper / X - 47A
TÜRKİYE’NİN YERLİ İHA İsrail: Eitan / Hermes 900
GELİŞTİRME SÜRECİ
Türkiye’nin İHA geliştirme Çin: Pterodactyl – 1 / AVIC
süreci ilk olarak 2004 yılın- 601 – S

İran: Karrar FURKAN DURAN

İtalya: Es Falco
Hindistan: Rustom 2 duyurmuş, akabinde konuşan
Türkiye: BAYRAKTAR / Devlet Başkanı Volodimir Zel-
ANKA enskiy de Türk SİHA’larından
Şimdi Geçelim Rusya-Ukray- çok faydalandıklarını söylemişti.
na Savaşında Savaşın gidişatını belirleyebilir
Türk İHA ve SİHA’ların Rolüne; mi?
Rusya’nın Ukrayna’ya Alman ordusu Bundeswehr’den
saldırmasıyla birlik- emekli albay ve askeri Uzman
te internette de propagan- Wolfgang Richter, Bayraktar
da savaşları dönmeye başladı. TB2’lerin Ukrayna savaşındaki
Ukrayna hükümeti ve askeri etkisi konusuna temkinli yak-
güçleri, Rus birliklerine büyük laşılması gerektiğini düşünüyor.
zarar verdilerini açıkladı bun- Almanya Bilim ve Siyaset Vak-
lar arasında Türk İHA ve Sİ- fı (SWP) uzmanı da olan Rich-
HA’larına dair videolarda var. ter, her bir SİHA’nın tank veya
Ukrayna’nın elinde tam olarak topçu bataryası gibi noktasal
kaç adet Bayraktar TB2 bu- hedefleri vurduğunu söylüyor
lunduğu ve bunların Rus bir- ve iddia edildiği gibi Türki-
liklerine karşı ne sıklıkta kul- ye’den 50 veya 60 SİHA al-
lanıldığı tam olarak bilinmiyor. dığından bile yola çıkılsa, bunun
Baykar Teknoloji lideri olan kara kuvvetlerinin gücüyle
Selçuk Bayraktar yaptığı karşılaştırıldığında sınırlı et-
açıklamada TB2’lerin[TB2 kiye sahip olacağını belirtiyor.
(Taktik Blok 2), Türkiye merke- Uzman Richter’e göre, söylend-
zli Baykar Savunma tarafından iği şekilde saldırılar düzenlen-
üretilen silahlı insansız hava mesiyle Bayraktar SİHA’ları Rus
aracıdır.] dünyada en meşhur Sİ- tarafına epey kayıp verdirebil-
HA’lar olduğunu savunmuş ve ir, ancak etkisi kara muharebe-
16 ülkeye satıldığını söylemiş- siyle karşılaştırıldığında sınırlı
ti. Ukrayna devlet silah şirketi kalacaktır. Askeri uzman ayrı-
Ukrspetseskport Genel Müdürü ca, geçen hafta Kiev’in önünde
Vadim Nozdriya ise bir süre en az 600 askeri donanımlı Rus
önce Ukrayna medyasına yaptığı tankın bulunduğu konvoyu hatır-
açıklamada hem Bayraktar’ın latıyor ve Rusya’nın karadan
ortak üretimiyle ilgilendikler- da çok sayıda büyük gruplarla
ini hem de orduları için 6-12 Ukrayna’ya eş zamanlı saldırılar
SİHA kompleksi satın almayı düzenlendiğini belirtiyor. Eski
planladıklarını belirtti. Nozdri- albay ayrıca Türkiye’den satın
ya, her bir kompleksin 4 SİHA alındığı ve başarılı şekilde kul-
ve 1 yer kontrol istasyonundan landıldığı belirtilen Bayraktar
oluştuğunu, bunun da 48 Sİ- TB2 SİHA’ları ile yer kontrol
HA’ya tekabül ettiğini söyledi. sistemlerinin zarar görüp gör-
Geçen aylarda Ukrayna Savun- mediğinin kesin olarak bilin-
ma Bakanlığı rakam vermeden mediğini ve halen kaçının
yaptığıaçıklamadaBayraktarTB2 kullanılabildiğine dair de ver-
SİHA’larının teslim alındığını ilerin bulunmadığını aktarıyor.

Her şeyimi kaybede duruyorum
Bir hiçlik dünyasında
Önce sizleri, sonra seni en son kendimi
Hayır, aksine her şey güzelleşiyor
Bitiyor oluşuna üzülmüyorum.
Belki de yeniden tat almanın,
Yeniden lezzeti yakalamanın
Heyecanındandır, bu duyguyu güzellemem
Hayır ben ölümü arzulamıyorum,
Hayırlısıyla hoş gelsin
Bitmesinin anahtarının bu olduğunu biliyorum

SEYFETTİN AKMAN

Teslimiyet sen ne hoşsun, boynum
bükük
İçim dışım korkaklık göstergeleri
Kalbimin ürkek atışları, gözyaşımın
yerinde durmayışı
Canı alan da veren de sensin rabbim,
Sen, sevilesi en güzelsin.

DİJİTAL İDAM MAHKUMLARI - I

Gece vakti olmasına rağmen Beynine Neuralink taktır-
rbaitr. tIüşrılkülauryounyuamçıoykorrdauhaMtsuız- mlaandıyığoırdiuç.in Ahanldaroteidlefotenlekfuoln-
ediyordu. Göz bandı kul- kullanan belki de yüz kişi
lanmaya da alışamamış ve falan kalmıştı. Telefon ku-
çözümü siyah perde satın al- lak tırmalayan bir cızırtıyla
makta bulmuştu. Şehirler artık çaldı. Her zamanki gibi yine
gece vakti bile çok aydınlık- nefret etti telefonundan. Kim
tı. Siyah perdeler bu işi bir arıyor diye düşünmedi bile,
nebze de olsa çözüyor, eve onu arayacak kimse yoktu. Bu
geldiğinde onu dış dünyanın acı gerçekle tekrar yüzleşerek
elektronik cehenneminden eskimiş android telefonunu
uzak tutuyordu. Siyah duvar- açtı.
lar perdelerden sızan ışıkları - İstanbul Dijital Adalet
emiyor, Murat’ın bir nebze Sarayına hoş geldiniz. Yeni
de olsa iç dünyasına çekilme- görevlendirme bilgilerine
sine yardım ediyordu. Uyku- ulaşmak için lütfen sesli onay
suzluğun ve huzursuzluğun veriniz.
verdiği rahatsızlıkla kalkıp Gecenin iki buçuğun-
perdenin aralığından dışarıyı da yeni bir müdafii görevi
seyretmeye başladı. Her yer gelmişti. On sene önce olsa
çok ışıklıydı. Neon ışıklar, belki de bu gece görevlerini
neon tabelalar, neon sokak beğenmez ve almazdı. Ama
aydınlatıcılar, iyon teknolo- artık on sene önceki gibi
jileriyle çalışan renk cüm- davranamayacağının farkın-
büşü arabalar... daydı. Ufak önemsiz dosyalar
olsa da alması gerekliydi.
Murat’ın içinde anlam- Paraya ihtiyacı vardı. Bunun
landıramadığı bir huzursu- üzerine hala ezberleyemediği
zluk uzun zamandır filizleni- yeni nesil dijital baro kartını
yordu. Yaşadığı dünyayı ve bulmaya koyuldu.
insanları artık tanıyamıyordu. - 00162246892347, Murat
Gençliğinden bu yana dün- Nadan. Onaylıyorum.
ya çok hızlı değişmiş, halk- Baro numarasını söyle-
lar ve kültürler tektipleşer- droikbtoetnikvseesonteakyrlaardıkkotnanuşsmoanyraa
ek adeta bir çeşit bilgisayar başladı. Son birkaç dönem-
formu haline gelmişti. Murat dir bu ses değişmişti. Artık
ise dünyanın gelişen tekno- cinsiyetsiz ses diye bir şey
tloopjilsuimnedaanykaeknduinyidsuoryaumtlaammıışş, geliştirmişlerdi. Bu sesleri
ve mesleğini dahi doğru kadın veya erkek seslerine
düzgün yapamaz hale gelmiş- benzetmeniz adeta imkansı-
ti. Sadece yalnızlık ve sessi- zlaşmıştı.
zlik istiyordu. Ancak istediği
sessizlik ve huzur uzun süre
ona uğramayacaktı.

KEMAL NEZİH YILDIZ

-biMr enrenuisraaldinreksiynöizndleenhdeirrhilamnge-i gelmişti.
si bulunmadığı için görev- Dosyayı açmasıyla bera-
lendirildiğiniz dosya bilgil- ber dosya onu kendisine çek-
eri kurumsal mail adresinize mişti bile, adli bir dosya oku-
gönderilecektir. mak gibi değil de sanki bir
Eski tebligat kanunu roman okur gibi heyecanlan-
yürürlülükten kalkalı uzun mıştı. Müdafiî olarak atandığı
zaman olmuştu. Artık posta, kişiye yöneltilen suçlamaları
fax gibi kağıt kokan sistemler gördüğü zaman şok olmuştu.
teknolojinin karşısında yok Savunacağı bu kişi farklıy-
olmuştu. Pencereden dışarıya dı, her yerde görebileceğiniz
bakmaya devam etti ve iç sıradan insanlardan değildi.
çekerek kendi kendine yakın- Karşılaşabileceği olayları ve
maya başladı. dosyanın boyutunu düşününce
- Beynime iğrenç bilgisayar- içi ürperdi. Ancak uzun za-
lardan taktırmadım diye yok mandır da bu kadar heyecan-
sayılıyorum. lanmamıştı. En son, mesleğe
Teknoloji insan hak- yeni başladığı zamanlarda
larını, ceza hukukunu, te- aldığı bir ceza davasında bu
mel hak ve hürriyetleri, her heyecanın benzerini hisset-
şeyi değiştirmişti. Mesleğe mişti. Korkutucu ve soğuk bir
ilk başladığı zamanları düşü- heyecandı. Bir süre düşündü,
nerek iç geçirdi. Ne kadar hayatının değişeceğinden
hevesle başlamıştı mesleğine. habersiz bir şekilde...
Koca koca dosyaların içine Murat, dosyayı ve savcı
gömülür, kağıdın kokusunu iddianamesini okuyup sindir-
içine çekerdi. Duruşmalar- dikten sonra harekete geçti.
da cüppe giyilir, resmiyete Müdafiliğini yapacağı kişi
çok dikkat edilirdi. O günleri yeni nesil güvenliklerle do-
özleyerek uykuya daldı. natılan F tipi cezaevlerinden
birinde tutuklu olarak bulun-
Murat sabah çayını içtik- maktaydı. Cezaevinin kapısı-
kteanraskongreal,enilkdoişsyma abiliilngeilebrai-- na geldiği zaman yıllardır
ni çıkartmaya koyuldu. Bu alışamadığı o huzursuzluk
tür durumlar için evinde hala içine çökmüştü. Her ne kadar
eski tonerli yazıcılardan bu- avukat olarak burada bulunsa
lunuyordu. Dosyayı çıkart- dalaınidnısğaınlbarirın oörztagmürdlüaklbeurliunnin-
tı ve dolabından bulduğu mak onu rahatsız ediyordu.
bir klasöre sırasıyla taktı. ‘’Gerçi dışarıdaki insanlar
Artık dosyayı inceleme vakti da teknolojinin esiri oldular’’
diye düşündü Murat.Ardından
iç çekerek cezaevi kapısın-
dan içeri girdi ve danışmada-
ki görevliye doğru yürüdü.

- İyi günler memur bey. - Teşekkürler kolay gelsin.
- İyi günler efendim buyurun. Koridoru geçtikten sonra
- Tutuklu bir müvekkilimle güvenlik kısmına ve görüşme
görüşmek için geldim. Dijital odalarına geldi. Son birkaç
baro numaram bir saniye... yıldır alınan yeni tedbirler old-
Baro kartını çıkarıp baktıktan ukça ilginçti. Neuralink kul-
sonra; lanımı anayasayla koruma al-
- .. 00162246892347. Murat tına alındığı için tutukların ve
Nadan. Baro görevlendirmesi hükümlülerin bu cihazları kul-
ile geldim, müvekkilimle özel lanmaları serbest hale gelmiş-
görüşme talep ediyorum. ti. Bu durum da cezaevlerini
- Avukat bey bu görüşmeler farklı tedbirler almaya itmişti.
için artık Neuralink üzerin- Hücrelerin dışındaki alanlarda
den talep atılıyor. Burdan size ağ kesici cihazlar, her duvar-
görüşme ayarlayamam. Baro da ve her açıda böcek kamer-
numaranız bir işe yaramaz ne alar, özel görevlendirilen siber
yazık ki. güvenlikçi uzman gardiyan-
- Ben Neuralink kullanıcısı lar... Bunlar alınan tedbirle-
değilim, baro numaramdan rden sadece gözle görülen-
işlem yapmanız gerekli. lerdi. Teknolojinin bu kadar
Görevlinin Murat’a an- bgüelyiüşmk eksaitnkiınsı Miseureastk’aisionleangöerne
lamsız bir bakış atmasından daha rahat görüşme odasına
sonra sinirlenen Murat baroyu girebiliyor olmasıydı. Birkaç
aramaya koyuldu. Dijital yıldır soyunup aranması ge-
Baronun Teknoloji Destek rekmiyordu. Ona bu rahatlığı
Bölümünde mühendis olan sağlayan, maddeleri yaydığı
arkadaşı Mehmet ona yardımcı atom enerjilerinden ayırt eden
olmuş ve görüşme talebini at- arama cihazlarıydı. Yavaş
mıştı. Ancak bu ufak olay yavaş ısınıyordu teknolojiye
bile Murat’ı bir karamsarlığa belki de.
sürmüştü. Belki de Neuralink Görüşme odasına girdikten
alma zamanı gelmişti. Tekno- sonra otomatik kapılar kapandı
lojiden böyle uzak yaşama- ve siber güvenlikçi gardiyan-
ya devam ederse kısa bir süre ların kontrol odasından yaptığı
sonra mesleğini yapamayacak işlemlerle bütün oda kapa-
hale gelecekti. tılıp, tutuklunun geleceği kapı
- Memur bey sistemi yeniler açıldı. Murat heyecanlanmıştı,
misiniz, talep gelmiş olmalı. içeri nasıl birisinin geleceğini
- Evet Avukat Bey talebiniz düşünüyordu. Normal görev-
gelmiş. Buyurun geçebilir- lendirmelerde böyle hisset-
siniz koridordan soldan devam mezdi. Bu kez farklıydı. Uzun
edin. zamandır mesleğinde hisset-
mediği heyecanı bugün tekrar
buluyordu.
İçeri elleri ve ayakları ser-
best, üstünde beyaz cezaevi

mahkum kıyafeti olan biri- du. Barodaki Neuralink üzerin-
si girdi. Oldukça beyaz tenli, den vekalet alan diğer avukat-
elleri ayakları küçük, bebek lar ve mesleğe yeni başlayan
yüzlü birisiydi bu adam. Murat çömezlerde görülemeyecek bir
bu durumu fazla düşünmedi, kabiliyetti bu. Her ne kadar
dosyadaki bilgilerden adamın yeni teknolojinin faydaların-
kırk üç yaşında olduğunu bili- dan yararlanmasa ve anlama-
yordu. Hemen hemen kendisi- sa da yüz yüze insan ilişkile-
yle aynı yaştaydı. Adam selam rinde çok yetenekliydi. Ancak
dahi vermeden geçip sanda- bu kabiliyetini ve tecrübesini
lyeye oturdu. Murat selam gösterecek yer bulamıyordu
versem mi diye düşünürken artık. Çünkü artık davalar, du-
konuya girmenin daha doğru ruşmalar, müvekkil görüşmel-
olacağına karar verdi. eri ve bunun gibi çoğu iş in-
- Ben Murat Nadan, size yeni ternet ve Neuralink üzerinden
atanan avukatım. Baronun hallediliyor; buna da Yargı
doğrudan bir görevlendirmesi Dönüşümü adı veriliyordu.
ile buraya geldim. - Tezcan Bey öncelikle diğer
- Hoş geldin arkadaşım. İs- görevlendirilen avukatlar ned-
tersen tanışma faslını geçip en dosyanızdan çekildi bunun-
dveoğdruodsaynadainmzçaemkıilipistgeiydeebbiilli-r la başlayalım.
irsin. Ama baştan uyarayım, - Bak dostum baştan bütün
diğer mahkumlardan farklı hikâyeyi anlattırıp uğraştırma
olarak Neuralinkim üzerinde beni.
erişim engeli var imzayı kağı- - Tezcan Bey sadece soruları-
da almak zorundasın. ma cevap verirseniz daha hızlı
Murat ilk başta ne olduğunu yol alırız. Duruşmanıza çok
anlayamadı. Sonradan farkına bir vakit yok buna mecburuz.
vardı durumun. Kendisinden - Çetin adama benziyorsun
önce birçok avukat dosyadan avukat. Diğer gelen beyni çipli
rıza alarak çekilmişti. Merak uyuz piçler gibi değilsin.
etti ve sordu. Tezcan’ın bu söylediği
- Ben de memnun oldum Tez- Murat’ın çok hoşuna gitse de
can Bey. Dosyadaki isminiz sadece gülümsemekle yetindi.
bu, doğru değil mi? Tezcan iyi gözlemciydi. Hemen
- Evet de... anlamıştı Murat’ın Neuralink
Tutuklu sözünü bitir- kullanmadığını. Bu durum Mu-
meden Murat tekrar araya gir- rat’ı biraz gerdi aynı zamanda.
di. Görüşmenin ilk başında Her zamanki karşılaştığı mah-
müvekkil üzerinde hakimiyet kumlardan değildi.
kurulamazsa bu durum avu- - Anlatayım madem. Önünde-
katın zararına olacaktır. Murat ki o uydurma dosyayı salla da
bu hakimiyeti, yılların verdiği dinle beni dikkatlice, bir daha
tecrübe ile çok kolay kuruyor- anlatmam.

-uzBmeannaıyslıemn. biÇr osicbuekrlugğüuvmendlaikn tsaürraefdı inrdAa nd akl eutr uBl amkuaşntluı.ğ ı Ui şzluen-
bu yana dijitalle iç içeyim. vini yitirmiş, Yargı Dönüşümü
Uzun süredir de VeRidop’ta Bakanlığı ipleri eline almıştı.
kullanıcı verilerinin depolama Hatta Adalet Bakanlığına bağlı
güvenliğinde görev alıyordum. çalışan barolar ve bu barolara
- VeRidop mu? Bu Neuralink kayıtlı avukatlar yok denecek
kullanıcılarının verileri mi? kadar azalmıştı. Murat da bun-
- Evet arkadaşım aynen o. Bir lardan biriydi. Aslında bir ara
gün sunucularda bir anormal- Yargı Dönüşümü Bakanlığının
lik fark ettim. Kullanıcıların Birinci Dijital Barosuna kayıt
Neuralink hafıza kayıtları olmayı düşünmüştü ancak Neu-
normalde iki defa hashlener- ralink kullanma şartı olduğu
ek sunuculara kaydedilir. Bu için vazgeçmişti. Şu an Adalet
hashlemeden sonra normalde Bakanlığına bağlı 8. Baroya
veri okunamaz. Ancak verile- bağlı çalışıyordu. Kendisinin
ri bir sistemin okuyabildiğini dışında sadece on üç avukat
fark ettim. kalmıştı bu baroda.
- Hashlemek mi? Tezcan’ın dosyasında
- Bir çeşit şifreleme gibi düşün Yargı Dönüşümü Bakanlığı
avukat. Bu verilerin okun- Bölge Savcısının iddianamesi
masından ziyade daha büyük vardı. İddianamede Tezcan’a,
bir sıkıntı vardı. Aynı zaman- nitelikli veri hırsızlığı, orga-
da bütün veriler aktarılıyordu. nize bilişim suç örgütü lid-
Başka bir sunucuda izleniyor erliği, cracking ve anayasal
ve kayıt altına alınıyordu. düzeni bozmak suçları isnad
- Nasıl yani veri hırsızlığı mı edilmişti. Tezcan’ın anlat-
yapılıyordu? tıkları ise bambaşkaydı. Bu
- Hayır hırsızlık değil. VeRi- suçları işleyen Tezcan değil
dop kendi verilerini veriyordu. gibi gözüküyordu. Ancak Mu-
- Kime veriyor peki? rat, Tezcan’ın söylediklerine
- Yargı Dönüşümü Bakanlığı şüpheli yaklaşmaya devam
sunucularına kaydediliyordu etti. İlk görüşmede müvekkile
tüm veriler. asla güvenilmemeliydi.
Murat’ın şaşkınlıktan dili - Tezcan Bey Yargı Dönüşümü
tutulmuştu. Yargı Dönüşümü mBaakkanilçıiğnı baulıyvoerriloelraibnileir yakpi?-
Bakanlığı, Adalet Bakanlığın- Ayrıca bu konunun size isnad
dan bağımsız bir şekilde ku- edilen suçlarla ne ilgisi var?
rulmuştu. Gelişen teknoloji- - Bak dostum. Ben bu veri hırsı-
yi bazen acımasız bir şekilde zlığını fark ettim ve araştır-
kullanan yeni nesil hakim ve maya koyuldum. Araştırdıkça
avukatlar barındıran bir grup işin daha büyük olduğunu
gördüm. Devletin hemen he-
men çoğu kurumu bu verileri
kullanıyordu. İnsanların Neu-
ralink kayıtları, hafıza kayıt-
ları, gördükleri ve duydukları

hşeeyr leşreyb, ilhe.a.t.ta Bdüütüşnündvüekrlielerri yero,rlöanr.emYlüikssieykasriütkbieşliilear,skbearzl-ı
çalınıyordu. bilim insanları, çoğunlukla da
- Düşündükleri bile mi? büyük şirketlerin yöneticile-
Murat duyduklarına inana- ri...
mıyordu. Gerçek olmamasını - Ne için kullanıyorlar bu ver-
ve Tezcan’ın yalan söylem- ileri?
esini istiyordu. Düşündü ve - Tahminimce, sonraki hare-
doğruluk ihtimalini tarttı. Do- ketleri için önceden plan
syasındaki bilgiler güvenil- oluşturuyorlar bu verileri sa-
ir kaynaklardandı. Savcılık tarak. Ve hatta bilişim suçları
özenle toplamıştı bu bilgileri, ofisi de bu işin içinde. Ve-
dosya oldukça kapsamlıydı. Ridop’tan bu verileri alarak
Tezcan’ın işiyle ilgili söyle- bazı suçlar düşünce aşamasın-
diği şeyler dosyasında da vardı. dayken engelliyorlar.
Uzun yıllardır VeRidop’ta - Düşünce aşamasında olan
siber güvenlik müdürüydü. bir davranış suç oluşturamaz.
Bütün kayıtlar tutuyordu. Al- Sonucu net değildir ki. Mi-
anında uzman bir kişi olduğu lyonlarca ihtimal var insanın
da belliydi. Daha önce internet düşündüğü bir davranışından
sitesinde yayınladığı yazılar ve dönmesi için.
güvenlik protokolleri birçok - Şimdi anlamaya başladın
uluslararası sitede yayınlan- avukat işin ne kadar büyük
mış, bunlara ilişkin kayıtlar da olduğunu. Basit bir veri hırsı-
dosyasına dahil edilmişti. Bu zlığından bahsetmiyorum.
adam gerçekti. Söyledikleri Büyük bir kitle yönetimi
şeyler tutarlıydı. Ürpererek planından bahsediyorum. Ve
tekrar sordu. bütün bu kitleyi yönetecek
- Düşündükleri dediniz. Gerçek olanlar devletler değil. Tüm
mi bu? kitleyi ve dünyayı artık şir-
- Evet avukat, maalesef ketler yönetecek.
gerçek. Neuralink kullanıl- Murat duyduklarına şaşıra-
maya başlayalı yaklaşık on Dcaükşübnirmfeıyrseatbı adşalahdi ıo. lmBaumoışlatıy.
idküişüynılceolleuryüozr.erDinöertgyelıilşdtıirrmdae çok büyüktü. Herkes etkile-
yapılıyormuş. Yani, en azından necekti bu olaydan. Yaşayan
benim ulaşabildiğim kadarıy- herkes.
la. Belki daha öncesine kadar - Avukat, senin gibi Neuralink
da gidiyordur. Ancak benim kullanmayan birkaç yüz kişi-
ulaşabildiğim en eski düşünce nin verisi çalınmadı sadece.
verileri dört yıl öncesine ait. Ama diğer çalınan veriler bile
- Ne yani dört yıldır insanların bütün dünya halkının hayatını
düşüncelerini mi inceliyorlar? cehennem etmeye yetecek.
- Daha da kötüsü avukat. Bel- - Bunun önüne geçmeliyiz,
li kişilerin düşüncelerini izli-

kamuoyunu bilgilendirmeli- - Bu hırsızlığı fark ettiğim için
yiz. Kendimize destekçi bul- şu an buradayım avukat. Sen
malıyız ve seni çıkarmalıyız beni çıkar ben kaldığım yerden
buradan. Kamuoyu baskısı devam edeyim.
olursa tutamazlar seni burada. - Bunu halka borçlusun.
Suçlamaları boşa çıkarırız. - Hiç bir bok borçlu değilim
- Olmaz avukat. avukat. O geri zekâlılar bu
- Ne? Ne ? hale getirdi dünyayı. Her yeni
- Avukat Bey anlamadın herh- cihazı düşünmeden alırlar-
alde. Diyorum ki herkes izleni- sa olacak olan bu. Sabahlara
yor. Baskı falan oluşmayacak kadar mağaza önlerinde sıra
kamuoyunda. Başka bir yol beklediler, birilerinin kuklası
bulmalısın beni çıkarmak için. olmak için.
Kamuoyunun, bakanların, - Sen de Neuralink kullanıyor-
hakimlerin, savcıların anlaya- sun.
mayacağı bir yol... Onların - Evet ben de kullanıyorum,
kontrolünde gözükmem lazım. çok düşündüm söküp atmayı
- Nasıl olacak ki bu? ama işimi yapamıyorum on-
- Bana mı soruyorsun avukat? suz. Neuralinksiz siber güven-
Aunvuu.kAatmoalabnusreandsaino,lbmualmbiıriysotel-- likçi mi olur?
meyen tek kişi sen değilsin. - Tamam, ben bir çare
Bağlı olduğun baro Neuralink düşüneceğim. Seni buradan
kullanmayan tek avukatını çıkarmaya çalışacağım. İlk du-
bana yolladığına göre. ruşmaya iyi çıkmamız gerek.
Murat Tezcan’ın bu söyle- Görüşmeye geleceğim yine.
diklerine oldukça şaşırmıştı. - Tamam Avukat Bey. Teşekkür
Müdafi görevlendirmeleri sıra- ederim. Ama olur da bir çözüm
Tdaenzcyaanp’ıınlısrödyı.leAdmikaledrüi mşüannütnıkcleı bulursan beni buradan çıkar-
geliyordu. Tesadüf olamaya- meraimk iiçzilnen; iyuonru.tmPlaa,nldaürşınüıncoenla-
cak kadar ilginçti zamanı, en göre yap.
son geçen hafta müdafi görev- - Anladım. Görüşürüz Tezcan.
lendirmesi gelmişti ama kabul Tezcan’la göz teması kur-
etmemişti. Sıranın tekrar Mu- duktan ve sıkıca tokalaştıktan
rat’a dönmesi bir aydan fazla sonra Murat arkasını döndü ve
sürmeliydi. Tesadüf değildi. görüşme odasından çıktı. Şim-
Birileri Murat’ı seçmişti. dilik sıcağı sıcağına düşünmek
- Evet tesadüf olamayacak ka- istemedi. Ofisine gidene kadar
dar ilginç bir zamanda geldi bekleyecekti.
bu dosya bana. Bir yolunu bu- Sürücüsüz taksilerden bir-
lup seni çıkarsam buradan bu ine atladı. Ofisinin adresini
sorunu çözebilir misin? söyledi. Sürücüsüz taksileri

normalde sevmezdi. Bundan eo gibi görebiliyor gözlerinde
on yıl öncesine kadar taksicil- çeşit çeşit animasyonlar ve
erle muhabbet edilirdi. Murat reklamlar canlanıyordu. Murat
severdi normal zamanlarda in- saçma tabelalara bakınca bir
sanlarla muhabbet etmeyi.Ama kez daha tiksindi. Kendi tabe-
şu an ne öyle insanlar kalmıştı lası ise oldukça sade ve siyah
ne de bugünkü olanlardan son- beyazdı. Murat Nadan Hukuk
ra konuşacak hali vardı. Sakin- & Danışmanlık. Oldukça sade
leşmesine Sürücüsüz taksinin ama şık görünüyor gibiydi.
faydası olmuştu. Rengarenk Eskiden bütün ofisler böyley-
caddelerden ve kalabalığın di. Yine özledi eski günleri. İç
içinden geçerken camdan etrafı çekerek girdi ofisine.
izledi. Akşam vakti olduğu Diğer ofislere nazaran te-
için insanların kulaklarının knolojiden oldukça uzak, sade
arkasında, kafalarının içinde- ama şık bir ofisi vardı. Yıllarını
ki bir tutam ışık belli oluyor- geçirdiği masasının karşısında
du. Neuralinkin ışığı... Nere- iki deri koltuk ve masanın ar-
deyse kullanmayan hiç kimse kasında eskiden giydiği, artık
kalmamıştı. Şöyle bir göz attı kullanılmayan cübbesini astığı
kalabalığa, herkesin kulağının dilsiz uşağı vardı. Çok özlüyor-
arkası parlıyordu. Düşünmeye du o cübbeyi giymeyi. Ne yazık
devam etti. ki yıllardır duruşmalar inter-
- Hepsinin düşünceleri izleni- net üzerinden olduğu için cüb-
ypoekr.i? HYeapşasim bhiarkelrarık, udkülşaünmceı Dbeoğgriuycmaekestkairmihieş kaahrışşaıpyormdau-.
özgürlüğü, irade... Farkında sasına doğru geçti. Dosyayı
olmadan bütün insanlık köle açtı ve incelemeye başladı.
oluyor. Aslında çalışırken kahve
Bu gerçeklik bir ürperti içmeyi severdi. Ancak uzun
ile geldi Murat’a. Düşündükçe süredir ofisinde bir sekreter
soğuk soğuk terledi. Taks- veya stajyer çalıştıramıyor-
iden inerken biraz daha iyiydi. du. Neuralink kullanmadığı ve
Traehmaitzladhıa.vHaafyiüfzyüanğemvuur rçdiuseklçia- teknolojiden faydalanmadığı
yordu. Doğruca ofisine doğ- diçuinosfitsaijnyie.rlSeer ktreertceirhe edtme ipyaorra-
ru yöneldi. Binaya girmeden ödeyecek gücü yoktu.
önce şöyle bir göz attı diğer Kalkıp kahve yapmaya vakit
ofis tabelalarına. Diğer bütün harcamak istemiyordu. Do-
ofislerin tabelaları artık dijital syayı okumaya koyuldu. Her
tabelalardandı. Süper led olan zamanki gibi yazarak çalışma-
bu tabelalar sadece Neuralink ya başladı.
kullanıcıları tarafından net Tezcan Değer. Kırk üç
görülebiliyor; diğer insanlar yaşında siber güvenlik uzmanı.
açısından ise sadece saçma sa- Dosyasından anladığı kadarıy-
pan ışık süzmelerinden oluşuy- la On yılı aşkın zamandır Ve-
ordu. Artık bütün mağaza ve Ridop’ta çalışıyor.
ofis sahipleri bu tabelalardan
seçiyordu. Çünkü Neuralink
kullanıcıları bu tabelaları vid-

. Altı yıldır ise siber güven- Murat, Tezcan’ın görüşme
lik bölüm şefi. Adli kaydı sonunda dediklerini düşündü.
temiz, herhangi bir soruştur- ‘’Unutma düşüncelerim
ması dahi olmamış. Danimar- izleniyor’’. Bu cümle her şeyi
ka, İngiltere, Hindistan gibi değiştiriyordu. Tezcan’ın ve
birçok yerde çalışmış ve eği- Neuralink kullanan bütün
tim vermiş. Beraber yaşadığı kullanıcıların düşüncel-
bkiızr ıavilaersvi eybookş. aAnldtıığyıakşaınrıdsaınbıinr ekroinuşizulrekneinyodrdüuşü. ndTüeğzücagni’blai
velayetinde. Mali durumu ise bu olanlar tesadüf olamazdı.
oldukça yerinde. Bir önceki Tezcan’ın anlattığı şeyleri
yıl yedi yüz bin doların üze- düşündü. Yargı Dönüşümü
rinde vergi ödemiş. Görünen Bakanlığı ve Adalet Bakan-
her şeyi yasalara uygun. Ama lığı karşı karşıya gelmişti.
kendisine isnad edilen suçlar Tezcan’a yapılan suçlamaları
ise bir o kadar ciddi Yargı Dönüşümü Bakanlığı
Çalışma kağıdını karalaya yapmıştı. Adalet Bakanlığı
karalaya dosyayı incelemeye da Murat’ı avukat olarak at-
ve notlar almaya devam etti amıştı. Murat’ın Neuralink
Murat. Nitelikli veri hırsı- kullanmayan belki birkaç
zlığı suçu açısından oldukça avukattan birisi olduğu ve
fazla delil vardı. Çalınan ver- düşünceleri izlenemeyeceği
iler siber güvenlik şefi olarak için bu dosyaya atandığı
çalıştığı şirkete ait. Verilerin belliydi. Düşündükçe her şeyi
güvenliğinden sorumlu old- daha iyi kavramaya başladı.
uğu için Tezcan’ın bu suçları Yine başlamıştı soğuk soğuk
işlediği kanısı, kamuoyun- terlemeye.
da oldukça kolay şekilde
oluşacaktı. Böyle bir durum- Gecenin ilerleyen saatleri
da Tezcan’ın suçsuzluğunu olmasına rağmen dosyanın
ispatlamak zor olacaktır. başından kalkamamış, hala
Çalışmaya devam etti. Diğer bir hareket planı oluşturma-
suçlar açısından savcının to- ya çalışıyordu. Ama henüz
pladığı delilleri de inceledi. böyle bir plan yapamamıştı.
Organize bilişim suç örgütü Yozlaşmış Yargı Dönüşümü
liderliği ve cracking suçları Bakanlığı Tezcan’ı cezaland-
açısından toplanan bütün de- ırmak istiyor, Adalet Bakan-
liller veri hırsızlığına bağlı lığı ise ortadaki durumun
delillerdi. farkında olduğu için el al-
tından Murat’ı görevlendir-
erek Tezcan’ı kurtarmaya

çalışıyordu. Ama Murat’ın farklı olacaktı. Murat’ın tek
herhangi bir planı yoktu. Avu- korkusu Tezcan’ın kendisine
kat ve müvekkil beraber bir olan güveninin sarsılması ih-
plan yaparak hareket etmelidir. timaliydi. Ufak bir terslik bile
Ancak Tezcan’ın düşüncel- Murat ve Tezcan’ı çok kötü
eri izlendiği için bu müm- durumlara sokabilirdi.
kün değildi. Tezcan’ın bildiği
hdeemr şeekytii. kaBrşuı dtaurraufmdahebrilşiyeoyri y ükMü udrüaştü, naülntıcneakgeinrddiisğiiniabğiırr
zorlaştırıyordu. Yapacağı her kaygı kapladı. Müvekkilini
savunmaya karşı tarafın cev- çıkarmalıydı ama bunu yap-
abı önceden hazır olacaktı. ma imkânı yoktu. O zaman
Murat elindeki kalemi çe- kendi seçeceği cezayı alması
virerek düşünmeye devam etti. için uğraşacaktı. İlk defa bir
Yapılacak tek bir şey vardı. Ma- müvekkilinin beraatı için
dem savunarak çıkartamıyor- değil, kendi seçeceği cezayı
du; kendi belirlediği bir sen- alması için uğraşacaktı. Uma-
aryo ile savunacaktı Tezcan’ı. rım durum çok çirkinleşmez
Bu durumda karşı tarafın vere- diye düşündü.
ceği cevap ve cezayı bilecek,
en azından Tezcan’ın alacağı - Umarım güvenirsin bana Tez-
cezayı kendisi seçecekti. Çok can. Maalesef başka çaremiz
büyük bir kumar oynaması yok. Umarım güvenirsin...
gerekecekti. Avukatlık etiğine
uygun değildi yapacağı şeyler.
Ancak müvekkili için daha da
önemlisi diğer insanlar için
bunu yapmaktan başka çaresi
yoktu.
İlk planlarını oluşturmaya
başladı. Tezcan’ın bu durum-
dan kesinlikle haberi olmay-
acaktı. Düşünceleri izlenen
birinin planı bilmesi her şeyi
yerle bir ederdi. Kısacası
kendisinden başka hiç kimse
bu planı öğrenmemeliydi. Tez-
can asıl planı bilmeden Mu-
rat’ın kendini savunacağını
sanacaktı. Aslında durum çok

Dijital İdam MahkudmalaGröırSüeşrmimekizÜDzeevraem... Edecek Diğer Sayı-

MERİÇ SÜRÜCÜOĞLU

-Tarih tekerrürden ibarettir.
-Geçmişten adam hisse kaparmış... Ne masal şey!

Beş bin senelik kıssa, yarım hisse mi verdi?
“Tarihi” “tekerrür” diye tarif ediyorlar;
Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?

Tarih, aslında bize gelene eye zemin hazırlamaz mıydı?
kadar binlerce yoldan geçmiş Peki gerçeklerden çıkarılan
ve bu yolların birleşmesinden bir tarih bize ne katabilir?
meydana gelmiştir. Bu ilerle- Öncelikle acı veya tatlı neyse
diği yolda milyonlarca tak- onu görmek her daim bir yan-
tik öğrenmiş, çokça deneyler lışa inanmış olmaktan iyidir.
görmüş, sayısız yanlışa şahit Hatalarımızı görüp ders almak
olmuş fakat doğruları da bir elimizdedir, zorlukları bilmek,
şekilde arayıp bulmuş ve en kendini ve düşmanını yahut
son bize ulaştığı halinde yal- üzerinde uğraş verdiğin olayı
nızca bir anı defteri olmak- tanımak en büyük taktiktir.
la kalmayıp, geçmişten ders Örneğin bugünün televizyon-
veren bir ilim kapısına dön- ları hakkında doğru ve yan-
müştür. Ama unutmamak ge- lış gerçekleri bilmeyen birisi
rek ki tarih her şeyi not etse yeni nesil bir televizyon üret-
de o notları arayıp bulmak biz mek istese bunu kaç deneme
insanoğluna kalmış bir göre- yanılma sonucunda başara-
vdir. Bu bağlamda da nasıl bilir veya başarabilir mi?
tarihi eserler bulunurken Bana soracak olursanız buna
arkeologlar görev yapıyor- ömrü yeter mi bilemiyorum...
sa, tarihi araştırma konusu Bir de tarihi gerçeklerin
da yalnız uzmanlara bırakıl- kamçılayıcı yönü var ki bunu
malıdır çünkü yanlış kişiler asla unutmamak gerek. Bugün
elinde tarihin de kötüye kul- gemilerin karadan yürütülme-
lanılması çok zararlı bir sila- si bizi yüceltiyorsa, çeşit te-
ha dönüşebilir. Düşünün ki knolojinin bu topraklardan
Kurtuluş Savaşı anlatılırken çıkmaması da sırtımızda bir
şu cümlelerle anlatılsaydı: yük olarak durmalıdır. Utanç
-Gökten taşlar yağdı, deniz kaynaklarımızla beslenip on-
yarıldı ve düşmanları içine aldı. ları düzeltmemiz yalnızca
-Ya işte bizim gücümüz, bize yarayacaktır, o sebepten
kudretimiz budur. kendimizi yalanlarla avutmak
-Tankla, tüfekle gelsin- bize en büyük zararı veren
ler ne yazar, üç kişi gitsek hastalık olur. Bu hastalık-
Yunanistan’ı alır geliriz biz... tan kurtulmak yolu ise sa-
Sonuçları ne olurdu? Bu dece okumak ve bilmekte
yanlışa inanan halk, ileride yatar, kurtarılmadığı takdird-
karşılaştığı ilk zorlukta da eli- eyse hasta bir toplum yetişir.
ni bile kıpırdatmadan bir mu- “Tarihini bilmeyen bir mil-
harebe k azanacağı inancında let, yok olmaya mahkumdur.”
olmaz mıydı? Tarihi öyle ya da
böyle aynı tekrara düşürm-

ORTADOĞU’NUN ŞEKİLLENME SÜRECİNDE
GİZLİ ANTLAŞMALAR
Orta Doğu günümüz İslâm elişmeleri konu almaktadır.
coğrafyası olarak öne çıkar. Orta Doğu tarih boyunca
Esasen Asya-Avrupa-Afrika nice devletler ve imparator-
üçgeninde en kadim medeni- luklar tarafından hâkimiyet
yetlerin, üç ilahi dinin çıkış savaşına dönüşmüştür. Bölge
noktasıdır. Yeryüzünün en 1500-1900’ler arasında uzun
zengin kültürlerini bir ara- soluklu Osmanlı idaresine
da barındırır. Tarih boyun- kaldıktan sonra Lozan Ant-
ca kara ve deniz ulaşımın- laşması (24 Temmuz 1923)
da merkez nokta olma sonrası İngiltere-Fransa
özelliği taşıması ticari ka- öncülüğünde günümüz sınır-
vşak olarak öne çıkmasını ları çizilmiştir. Sadece sınır-
sağlamıştır. Günümüzde lar çizilmemiş, siyasi-ask-
enerji kaynakları ve enerji eri-iktisadi çok değişkenli
nakil hatları üzerinde bulun- meseleleri de kapsamıştır. El-
masıyla küresel ekonominin bette bu gelişmeler günümüz
şekillenmesinde etkilidir. Orta Doğu siyasetinin şekil-
Tarih boyunca ticari kavşak lenmesine doğrudan yol
olarak öne çıkan önemini açmış, hâlen devam etmekte
günümüzde enerji kaynak- olan siyasi, askeri ve ekono-
ları açısından oynadığı rol mik krizlerin tohumunu at-
ile sürdürmektedir. Doğru- mışlardır. Haritaların be-
su bu özelliği sanayi devri- lirlenmesi küresel egemen
minin öncüleri tarafın- güçlerin kontrolünde nasıl
dan anlaşılmış ve hesaplar ve hangi şartlarda olmuştur?
yapılmıştır. Önce 1815 Vi-
yana Kongresi ile ayyuka I.DÜNYA SAVAŞINDA
çıkan esasen öteden beri var ORTA DOĞU PAYLAŞIMI
olan Şark Meselesi bölgenin Askerî meseleler siyasi
kaderine “ad” olmuş, nihai meselelerin ön adıdır. Önce
olarak yüzyıl sonra amacı- savaş ve çatışma başlar daha
na ulaşmıştır. Birinci Dün- sonra diplomasi ayağı devr-
ya Savaşı sonrası emperyal eye girer ve nihai olarak si-
egemen güçlerin günümüzde yaset karar vericidir. Elbette
uzun vadede müdahil bir iktisadi unsurlar devreye
yapıya uygun devlet ya da girerek amaç hâsıl olur.
devletçikler kurularak vü- Birinci Dünya Savaşı’nda
cut bulmuştur. Çalışmamız itilaf devletlerinin açtığı
söz konusu devletlerin Orta cepheler Şark meselesi-
Doğu’da ortaya çıkmasını nin özetidir. Doğrusu bu
sağlayan diplomatik g cepheler savaşın merkezi-

nin Orta Doğu eksenli old- MEHMET FATİH SAĞLAM

uğunu gösterir (YENİSU, İstanbul Antlaşması
2020). Özellikle Irak, Si- 2) İtalya, Fransa, İn-
na-Filistin, Hicaz-Yemen, giltere ve Rusya’nın
Kanal ve Çanakkale ceph- aralarında yaptığı 26 Ni-
elerinin başlıca açılış sebe- san 1915’te imzala-
bi Ortadoğu’ya ulaşma ve nan Londra Antlaşması
bu bölgeyi paylaşmadır. Os- 3) İngiltere ile Fran-
manlı topraklarını üleşme- sa’nın Sykes ve Picot
ktir. Cephelerden önce gizli aracılığı ile yaptığı 1916 da
antlaşmaların yapıldığı son- gerçekleşen Sykes- Picot
radan anlaşılacaktır. Bu ant- Antlaşması daha sonraları
laşmalar müttefikler İngil- Rusya da dahil olmuştur.
tere, Fransa, Rusya ve İtalya 4) İtalya, İngiltere
arasındadır. Doğrusu göz ka- ve Fransa’nın 1917’de
maştıranyeraltıveyerüstüze- imzaladığı Saint Jean De
nginlikleriyle cazibe merkezi Maurienne Antlaşması
olan Osmanlı topraklarının
önce gizli anlaşmalarla adı 1.İstanbul Anlaşması (18
geçen devletlerin bölgede Mart 1915)
askeri varlıklarının ikamesi
amaçlanmıştır. Gücünüz ka- Rusya’nın dış politikada
dar varlığınız söz konusu ola- ana hedeflerinden birisi sıcak
cak ve böylece pastada hak denizlere inmedir. Okul ki-
iddianız katkınız ile karşılık taplarından aşina olduğumuz
bulacaktır. İtilaf bloğu ülkel- bu mesele nedir? Kuzeyde
er zafer sonrası bölgenin kış mevsimi boyunca donan
paylaşımında muhtemel bir limanlar yüzünden kısıtlanan
anlaşmazlığa ve bunun sonu- deniz ticaretini yıl boyunca
cunda çatışmaya sürüklen- aktif hale getirmektir. Deli
mesinin de önüne geçmeyi Petro (1682-1725) zamanın-
amaçlamışlardır. Bu hu- da başlayan bu dış politikan-
susta birtakım antlaşmalar ın somut karşılığı Osmanlı
imzalanmıştır. Manda ve hi- başkenti İstanbul ve Çanak-
maye adı altında bölgenin ze- kale boğazlarıdır. Karad-
ngin kaynaklarını sömürmeyi eniz’i Akdeniz’e bağlayan
amaçlayan ve kendi araların- su yollarına hâkim olmak-
da sömürü yarışı güden tır. Bir yerde diğer mütte-
devletler ve yaptıkları fikleri Ortadoğu’ya odak-
antlaşmalar şunlardır: lanırken Ruslar boğazları ana
1) Fransa, İngiltere ve hedef olarak seçmişlerdir.
Rusya’nın tarafları old- Ruslar, Ortadoğu merkezli
uğu Mart 1915 tarihli nota dış politika amacı güden İn-
alışverişlerinden oluşan giliz ve Fransız çıkarlarıyla
örtüşen boğazlara hâkimi-

yet telaşı öne çıkmıştır. Hâl runacağı garantisini ver-
böyle olunca Rusya’nın miştir. Rusya’nın beklediği
boğazlar politikası İngiltere cevap 12 Mart 1915 tarihinde
ve Fransa için sorun teşkil gelir. Rusların istediği sınır-
etmemiştir. Esasen Çanak- lara bağlı kalınarak talebi
kale cephesi, müttefikleri kabul edilmiştir. Söz konusu
tarafından Rusya’ya yardım nota sonrası verilen karşılık
götürmek için açılmıştır bir sonraki aşamayı yani
(BOZKURT, 2013/2014). Ruslar elde ettikleri boğa-
Bu cephe için karşılıklı zlar karşılığında müttefikler-
çıkarlar söz konusudur. ine verilecek yerler hakkın-
Müttefikleri Rusya’dan ge- daki garantörlük meselesi
lecek olan maddi yardım için doğmuş bu durum da Os-
çıkış yolları kollamış fakat manlı coğrafyasının paylaşıl-
Rusya müttefiklerine güven- masını gündeme taşımıştır.
meyip Çanakkale cephesi- İttifakın karşılığında taraftar-
nin geçilmesi olasılığından ların karşılıklı sorumluluk-
pek hoşnut olmamışlardır. ları anlaşma metni ile imza
Rahatsızlığın sebebi cephe altına alma söz konusudur.
savaşının kazanılması du- İngiltere; daha önceki ant-
rumunda İngiltere ve Fran- laşmalara sadık kalınmasını
sa’nın İstanbul’u zapt ede- istemiş ve tarafsız bölge
ceği ihtimalinin verdiği ilan edilen İran ve çevresini,
rahatsızlık idi. Savaş devam Fransa ise Suriye ve güney
ederken İngiltere tarafından Anadolu’nun kendilerine
Rusya’ya gönderilen notada; bırakılmasını istemiştir. Bu
boğazların Rusya’ya veri- istekler Rusya tarafından be-
leceğinden, Rusya’nın mütte- lirtilen koşulların sağlanması
fiklerine yardımını esirgeme- karşılığında kabul edilmiştir.
mesi üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak savaş de-
Savaşın seyrine bak- vam ederken elde edilecek
tığımızda İngiltere ve Fransa zafer sonrasının hesap-
sahip oldukları endüstriyel ları yapılmıştır. Bir yerde
gücü Rusya’nın insan gücü savaşın kazanılmasına
ile pekiştirmek istemişlerdir. dönük müttefiklerin sorum-
3 Mart 1915’te Rus Dışişleri luluklarını yerine getirmesi-
bakanı Sazanov, Paris ve Lon- ni amaçlayan ve bu anlamda
dra’daki büyükelçiliklerine savaş sırasında ödül koyarak
çektiği telgrafta Rusya’nın taraftarların savaşın seyrinde
taleplerini açıkça iletmiştir. mutlak zafere odaklanma-
(Köse). Notada İstanbul ve larını amaçlayan diploma-
boğazların Rusya’ya teslim tik bir adımdır. Bu anlaşma
edilmesi karşılığında mütte- ile Rusya sıcak denizlere
fiklerinin çıkarlarının ko- inme politikasını kâğıt üze-

rinde başarmış, Fransa ve dönüşmüştür. Nihayet 26 Ni
İngiltere de resmi olarak san 1915 tarihinde İtalya’nın
onaylamışlardır. Savaş bit- itilâf bloğunda yer almasını
tikten sonra kamuoyu anlaş- sağlayan ikna edici teklif ge-
mayı öğrenmiş, ancak İngil- lir. Görüşmeler sonucu İtalya
tere dışişleri bakanı Balfour itilâf bloğuna geçerek ittifak
yalanlamıştır (YENİSU, bloğundan ayrıldığını ve Al-
2020). İngiltere’nin böyle manya ve Avusturya-Maca-
bir anlaşmayı kabul etme- ristan devletlerine savaş
sinin imkânsız olduğunu, açtığını ilan etmiştir. Böyle-
İngiliz politik tarihine bak- likle Londra Anlaşması
manın yeterli olacağı şek- Osmanlı ve Ortadoğu’yu
linde dünya kamuoyunu paylaşım tasarılarının
ikna etmeye çalışmıştır. ikincisi olmuştur.
Londra Antlaşması, İngil-
2.Londra Anlaşması (26 tere, Fransa ve Rusya arasın-
Nisan 1915) da taksim edilen Osmanlı
coğrafyasına İtalya’nın son-
Birinci dünya savaşı süre- radan katılmasını sağlamak-
cinde Osmanlı topraklarında tadır. Akdeniz yöresinden
pay kollayan devletlerden biri Antalya kısmına kadar bir
de İtalya’dır. İtalya savaşın kısmı İtalya’ya verilmesi-
başlangıcında Almanya ve ni kabul etmişlerdir. Teran-
Avusturya’nın müttefiki te’de ve Tirol’un güneyinden
olarak girmiş, daha sonrasın- Bremer Boğazına kadar İt-
da gidişata göre tarafsız old- alya’ya verilmesi ayrıca Ti-
uğunu ilan etmiştir. Bunun riste, Guruc, Garadiçka, İs-
yanında her iki blokla il- teri, Dalmaçya’nın İtalya’ya
işkilerini sürdürmüş, hangi dâhil edilmesi, İtalya’nın
taraftan daha çok taviz ala- işgali altında olan on İki ada
cağını öğrenmeye çalışmıştır ile Trablusgarb’ın İtalya’ya
(YENİSU, 2020). İtalya ken- ait olduğu İtilaf Devletleri
di menfaatlerini göz önünde tarafından kabul edilecek-
bulundurarak Rusya ve tir (YENİSU, 2020, s. 40).
müttefikleri ile yakınlaşıp Ayrıca İngiltere, Fransa ve
savaşa kendi saflarında gire- Rusya’nın Arabistan toprak-
bileceğini açıklamışlardır. İt- larında birArap devleti kurma
alya’nın amacı Adriyatik’te planına İtalya da uyacaktır.
Avusturya ve Arnavutluk to- Anlaşmanın yapıldığı tar-
praklarına ilerleyebilme ve ih birçok cephede direnişin
Anadolu’nun güneybatısın- sürdüğü ve Osmanlı cephe
dan pay alabilmektir. Rusya hatlarının aşılamaması ned-
ile görüşmesinden sonra eniyle yeni müttefikler ka-
itilaf devletleri ile yapılan zanma telaşı güdüldüğü
müzakereler konferansa

görülür. Nitekim bu anlaşma giliz Mısır valisi Mc Mahon
ile İngiltere, Fransa ve Rusya; anlaşmış, Lübnan hariç tüm
İtalya’nın savaşa kendi sa- Arap coğrafyasının hâkimi-
flarında girmeleri için birçok yetinin Şerif Hüseyin’e ver-
vaat ve taahhüt vermekle ileceğinin sözü verilmiştir.
kalmayıp Anadolu’dan ve Fakat bu sözün yerine ge-
Avrupa’dan pay vererek İt- tirilmesi için İngiltere tarafı
alyan genişleme politikası- Şerif Hüseyin’den Osman-
na uygun davranmışlardır. lıyı yıpratma ve iç politika-
da zaafa düşürecek, kurum-
3.Sykes-Picot Antlaşması ların işlemez hale gelmesi ve
(16 Mayıs 1916) böyleceasayişinbozulmasına
yol açacak bir ayaklanmanın
Sykes-Picot antlaşması çıkarılmasını istiyordu.
Ortadoğu bölgesinin ka- İngiltere daha sonra haber
derini belirleyen gizli ant- vermesine rağmen Fransı-
laşmaların en etkilisidir. İn- zlar Mc Mahon ile Şerif Hü-
giliz temsilcisi Sir Mark seyin görüşmelerinden sonra
Sykes ile Fransız temsilci- anlaşmada tavır sergilemiştir
si George Picot tarafından (ŞÜKÜR, 2015). İngiliz
yürütülmüştür. Daha son- temsilcisi Micholos’un göre-
ra Rusya da dâhil olmuştur. vinden alınıp Mark Sykes’ın
Günümüz Ortadoğu ülkeler- getirilmesine kadar ilerley-
inin mevcut siyasi yapıları en bu süreçte pek de an-
ve uluslararası ilişkilerde laşma taraftarı olmayan
izledikleri politikalar bu bir görüntü sunmuşlardır.
antlaşmaya dayanmaktadır. Mark Sykes ve George Picot
Esas emelleri Osmanlı görüşmelerinakabindeRusya
coğrafyasını aralarında pay ile görüşmüş; Rusya’nın
etmek olan sömürgeci ege- onayını almışlardır. Ruslar
men güçler sadece dışarıdan anlaşma karşılığında İstan-
değil Osmanlı’yı içeriden de bul ve Boğazlar haricinde
yıpratmaya, çatışma ve kaos Erzurum, Trabzon, Van ve
ortamı ile uygun fırsat zemini Bitlis’i de istemişlerdir.
oluşturmaya çalışmışlardır. Görüşmeler neticesinde
Bu konuda İngilizler, Ara- İngiltere, Fransa ve Rusya
plara özel bir ilgi alaka oldukça zorlandıkları Os-
göstermişler, isyana teşvik manlıyı ve Ortadoğu’yu
etmişlerdir. Gerekli propa- paylaşım konusunda bir so-
ganda malzemelerinin öne nuca varmış bulunuyor-
çıkanı Büyük Arap Krallığı lardı. Anlaşmanın en önemli
devletini kurmak bu başına maddelerinden birisi de ant-
da Şerif Hüseyin’i geçirme- laşmanın gizli kalması idi.
ktir (KÜÇÜK, 2010). Ocak İngilizlerin aynı böl-
1916’da Şerif Hüseyin ile İn-

geleri farklı kişiler veya görmüştür. Böylelikle İta-
oluşumlara vaat etmişlerdir. lya’nın savaşa İtilaf bloğun-
İngilizler Şerif Hüseyin’e da girmek için alacağı taviz
sundukları benzer diploma- ile toprak miktarı için eline
tik teşebbüsleri benzer ar- bir fırsat geçmiştir. Daha
gümanlarla birçok kişiye yap- önce kendileri ile yapılan
mışlardır. Bu durum ikiyüzlü antlaşmalarda İtalya’ya daha
siyasetin yansıması olarak az pay verilmiş olduğunu iti-
Araplar tarafından algılan- laf devletlerine anlatmış ve
mıştır.) Bu durum Şerif Hüse- inandırmıştır. Görüşmeler
yin ile yapılan anlaşmaya ters sonucu Londra antlaşmasın-
düşmesi ile Araplar tarafın- da yer alan topraklar dışında
dan tamamen hayal kırıklığı Konya, Aydın, İzmir, Mersin
ile karşılandı (Osman, 2014). hatta Fransa’ya pay edilmiş
Anlaşma Çarlık Rusya’sının olan Adana’yı da istemiştir.
yıkılması ile Bolşevikler Bazı önemli su yollarında
tarafından gün yüzüne çık- Fransa ile eşit haklara sahip
tı. Günümüz karmaşık Or- olmak istemişlerdir. Bu ant-
tadoğu siyasetinin temeller- laşma I. Dünya savaşının
inin bu antlaşma ile atıldığı son gizli antlaşması olmuş-
söylenebilir. Bölgede devam tur. Bu antlaşma ile İta-
eden siyasi, ekonomik ve ask- lya savaşa itilaf devletler
eri istikrarsızlığın tohumunu bloğunda girmelerinin
atan antlaşma diyebiliriz. kendilerine daha çok çıkar
sağlayacağını tasdiklemiştir.
Antlaşma İngiltere ve Fransa
4.Saint De Maurienne Ant- için bir nevi İtalya’yı sakin-
laşması (1917) leştirme tasarısıdır. Antlaş-
ma neticesinde İtalya, daha
İtilaf devletleri tarafından önce İtilaf devletlerinin
imzalanan Sykes-Picot ant- imzalamış olduğu gizli ant-
laşmasından İtalya haberdar laşmaları tanıdığını kabul
edilmemiştir. Müttefiklerin- etmiştir (AKIN, 2018). Ant-
den bu konu hakkında bil- laşmanın önemli maddel-
gi istemiş ise de antlaşma erinden birisi de antlaşmanın
tarafları böyle bir antlaşma Rusya tarafından onaylan-
olmadığını belirtmişlerdir. ma şartıdır. Bu şartlanma
Daha sonraları Fransa’nın ile antlaşma resmileşecek-
karşı olmasına rağmen Ekim tir. Fakat Rusya’da Bolşe-
1916’da antlaşma metni İta- vik ihtilalinin boy göstermiş
lya’ya verilmiştir (YENİSU, olması ile Rusya antlaş-
2020). Bu antlaşma ile mütte- mayı imzalamamış tam ak-
fiklerinin kendisinden haber- sine gizli kalması gereken
siz bir şekilde Osmanlı Dev- antlaşmayı deşifre etmiştir.
leti’ni paylaşım planlarını

GÜN UZAR, YÜZYIL OLUR

Gün Olur Asra Bedel, Cen- ya Savaşından yaralı
giz Aytmatov’un dönemin si- olarak çıktığı için sağlığı
yasi rejiminin nasıl bir çöküş pek yerinde değildir fakat
içerisinde olduğunu ve bunun Boranlı’da sağlığı yerine gelir.
insanlar üzerindeki etkilerini Yedigey de Kazangap gibi Bo-
yansıttığı trajik bir eseridir. Eser ranlı İstasyonunda çalışmaya
1980 yılında Rusça olarak başlar. Artık onların hayatı is-
kaleme alınmıştır. Es- tasyon ve trenler olmuştur.
erde zaman dilimi bir Soğuk kış günleri yolda kalan
günden ibarettir ve trenlerin imdadına koşmuşlar,
bugün içerisinde ana karak- onların yollarını açmışlardır.
terin zihnindeki düşünceler ile Vazifelerini sonuna kadar en iyi
önceki zamanlarda yaşanılan şekilde yerine getirmişle-
süreçler yansıtılır. Bundan rdir. Kazangap ona bir
ötürü kitaba Gün Uzar Yüzyıl deve ve yavrusunu he-
Olur da denilebilmektedir. diye eder. O yavru deve
Kitap ana karakter Yedi- ileride büyüyüp güçlü Karanar
gey’in karısı Ukuba- olacaktır. Yedigey ölüm haber-
la’dan kıymetli dostu Ka- ini aldıktan sonra karısından
zangap’ın vefat haberini Boranlı köyündeki her-
alması ile başlar. Ve onu def- kese haber vermesini is-
netmesi ile sona erer. Kazan- ter. Kendisi de o geceyi
gap ve Yedigey’in dostluğu Kazangap’ın yanında
Kazangap’ın yardımcı olmak geçirir. Kazangap’ın oğlu Sabit-
amaçlı Yedigey ve eşini Bo- can ve kızı Ayzade’ye de haber
ranlı İstasyonuna getirmesiyle verilir. Sabitcan Sovyet yatılı
başlar. Yedigey 2.Dün- okullarında okumuş, gelenek

EDA ASMAHAN

görenek bilmeyen, menfaat- tan ibarettir. Daha yakın bir yere
perest biridir. Yazar Aytmatov gömülmesini ister fakat Yedi-
bizlere Sabitcan hikayesi gey buna izin vermez ve Ana
aracılığıyla Sovyet rejiminin Beyit Mezarlığı için yola çıkılır.
kendi ideolojisi doğrultusunda Yedigey yolculuğa güçlü ve
insanları eğitim yoluy- hızlı devesi Karanar ile katılır.
la bir tür modern mankurt- Artık yolculuk başlamıştır. Bu
lara dönüştürdüğünü yolculuk aynı zamanda Yedig-
yansıtmaya çalışır. ey’in zihinsel yolculuğunun da
Ayzade ise ayyaş ve sorumsuz başlangıcıdır. Aklına ilk olarak
bir kocaya sahiptir, sürekli day- Abu Talip ve ailesi gelmiştir.Abu
ak yer. Yedigey geleneklerine Talip Kuttubayev ve eşi Zari-
oldukça bağlı bir kişiliğe sa- pa aslında öğretmendir. Abu
hiptir. Cenaze töreninin bu Talip 2.Dünya Savaşında esir
geleneklere bağlı bir şekilde düşmüştür. Esirlik sırasında
gerçekleşmesini ve Kazan- Alman muhafızların silahlarını
gap’ın vasiyeti üzerine onuAna alarak kaçmayı başarabilm-
BeyitMezarlığınagömülmesini iş ve Yugoslav partizanlarına
ister. Yedigey’e göre Ana katılmıştır. Abu Talip esirlikten
Beyit onun için dili, tarihi ve kurtulmuştur fakat bu geçmişi
kültürü ile oluşturduğu bir onun peşini bırakmamıştır.
bütünselliğin simge- Esir düştüğü için Sovyetler
sidir ve atalarının tarihi- tarafından cezalandırılır ve
ni, efsanelerini barındıran dolayısıyla istediği yerde ken-
yerdir. Sabitcan buna dine uygun bir iş bulması
karşı çıkar çünkü ona göre ge- imkansızlaştırılır çünkü
lenek ve görenekler saçmalık- o zamanlar esir düşmek

yasaktır ve bu on- luk sürecinde evlat özlemine
ların hep dışlanmalarına dayanamayarak vefat eder.
sebebiyet vermiştir, bir gün on- Artık onun ailesi babasız kal-
ların da yolu Boranlıya düşer. mıştır. Yedigey çocuklara baba
Abu Talip yaşadığı zorluklara sevgisini aratmamaya çalışır.
rağmen ailesine tutunmayı Zaripa çocukları için ayak-
bilen iyi bir babadır. Zaripa da ta kalmaya çalışır ve bir gün
tüm zorluklara göğüs gerebilen çocuklarını da alarak Bo-
güçlü bir kadındır. İşte bu aile ranlı’dan ayrılır. Yedig-
ülkeye hâkim olan rejimin ey bu aileyi hiç unutamaz
uygulamaları ile atalarından ve o çocuklar için bir
kendilerine tevarüs eden şey yapmak ister çünkü
bir hayat tarzını yaşa- çocuklar babalarının soyadını
mak isteyen insanların taşıyordur ve babaları devletçe
var olmak mücadelesini suçludur. 1956 baha-
temsil eder. Yedigey ve ailesi, rının sonlarına doğ-
Kuttubayev ailesine Boranlı’ya ru Sovyetler Birliğinde
alışmaları konusunda birçok Kruşçev’in iktidarda kalması
yardımda bulunurlar. Araların- ileyenibirdönemebaşlandı.Bu
da birçok bilgi alışverişi olur. Ef- dönem birçok alanda rahatla-
saneler, masallar, türküler.Abu manın başlangıcıdır. Siyasi
Talip bunları yazıya dökmek is- tutuklular serbest bırakıldı.
ter ve bir defter tutmaya başlar. Artık keskin devlet çizgile-
Abutalip’in yapmak istediği ri yoktu ve insanlar haklarını
şey efsaneleri, masalları ve arayabiliyordu. Bu dönemde
türküleri yazıya dökerek ge- Yedigey’in aklına Kuttubayev
lecek nesillere bu sözlü kültür ailesi gelir ve Abu Talip’in suç
materyallerini kimlik oluştur- dosyasının tekrar inceletilme-
ma aracı olarak aktarmaktır. sini sağlar. Yeni inceleme sonu-
Bu böyle devam ederken bir cunda Abu Talip’in suçsuzluğu
gün istasyona uğrayan bir ortaya çıkar. Artık çocuk-
müfettiş bu durumu görür ve bu lar babalarının soyad-
yazılara el koyarak Abu larını rahatça kullanabi-
Talip’i tutuklatır. Abu Talip’in leceklerdir. Üstlerindeki
suçu geçmişi bugüne yarar siyasi rejim baskısı or-
sağlamayacak şekilde anlat- tadan kalkmıştır. Yedi-
maktır. Müfettişe göre bu bir gey’in aklından bunlar
suç teşkil eder. Aslında burada geçerken devesi Karanar
gördüğümüz müfet- emin ve düzgün adımlarla
tiş bizlere Sovyetleri tem- Ana Beyit’e doğru yol alma-
sil eder ve onun amacı ya devam ediyordu. Yedigey
merkez yararıdır ve böylece arkadaşının vasiyeti-
yazılı kültür kontrol edilmeye ni gerçekleştirmek için
çalışılır. Abu Talip tutuklu- çıktığı yolu yarıladığı