ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม Slide PowerPoint_สื่อประกอบการสอน สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม หน่วยการเรียนรู้ที่1 หน่วยการเรียนรู้ที่2 หน่วยการเรียนรู้ที่3 หน่วยการเรียนรู้ที่4
ศาสนาของเรา หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 ตัวชี้วัด • วิเคราะห์ความส าคัญของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือในฐานะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมและหลักในการพัฒนาชาติไทย • สรุปพุทธประวัติตั้งแต่เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์ จงถึงพุทธกิจส าคัญ หรือประวัติศาสดาที่ตนนับถือตามที่ก าหนด • เห็นคุณค่าและประพฤติตนตามแบบอย่างการด าเนินชีวิตและข้อคิดจากประวัติสาวก ชาดก เรื่องเล่า และศาสนิกชนตัวอย่างตามที่ก าหนด • อธิบายองค์ประกอบและความส าคัญของพระไตรปิฎก หรือคัมภีร์ของศาสนาที่ตนนับถือ • แสดงความเคารพพระรัตนตรัยและปฏิบัติตามไตรสิกขา และหลักธรรมโอวาท 3 ในพระพุทธศาสนา หรือหลักธรรมของศาสนาที่ตนนับถือตามที่ก าหนด • เห็นคุณค่าและสวดมนต์ แผ่เมตตา มีสติที่เป็นพื้นฐานของสมาธิในพระพุทธศาสนา หรือการพัฒนาจิตตามแนวทางของศาสนาที่ตนนับถือตามที่ก าหนด • ปฏิบัติตนตามหลักธรรมของศาสนาที่ตนนับถือ เพื่อการพัฒนาตนเองและสิ่งแวดล้อม • จัดพิธีกรรมตามศาสนาที่ตนนับถืออย่างเรียบง่าย มีประโยชน์ และปฏิบัติตนถูกต้อง • ปฏิบัติตนในศาสนพิธี พิธีกรรม และวันส าคัญทางศาสนาตามที่ก าหนด และอภิปรายประโยชน์ที่ได้รับจากการเข้าร่วมกิจกรรม • มีมรรยาทของความเป็นศาสนิกชนที่ดีตามที่ก าหนด
คนไทยน าหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาใช้ในการพัฒนาด้านกายภาพและสิ่งแวดล้อม รวมถึงใช้พัฒนาด้านจิตใจ จึงส่งผลให้เกิดการสร้างสรรค์สิ่งต่าง ๆ ที่น าความเจริญก้าวหน้ามาสู่ประเทศ พระพุทธศาสนาเป็นมรดกทางวัฒนธรรม พระพุทธศาสนาเป็นหลักในการพัฒนาชาติไทย มรดกทางด้านรูปธรรม มรดกทางด้านจิตใจ
หลักธรรมที่น ามาใช้ในการพัฒนาด้านจิตใจ คือ โอวาท 3 ประกอบด้วย การไม่ท าความชั่ว ไม่ลักขโมย ไม่รังแกสัตว์ การท าจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์ นั่งสมาธิ การท าความดี มีเมตตากรุณาต่อสัตว์ ช่วยเหลือผู้อื่น สวดมนต์ ไหว้พระ
พระพุทธเจ้ามีพระนามเดิมว่า สิทธัตถะ ประสูติในวันขึ้น 15 ค ่า เดือน 6 ก่อนพุทธศักราช 80 ปี เจ้าชายสิทธัตถะทอดพระเนตร เห็นเทวทูต 4 ซึ่งเป็นสาเหตุ ให้ตัดสินพระทัยออกผนวช ขณะมีพระชนม์ได้ 29 พรรษา เจ้าชายสิทธัตถะอภิเษกสมรส กับพระนางยโสธราหรือพิมพา ขณะมีพระชนม์ได้ 16 พรรษา เจ้าชายสิทธัตถะทรง บ าเพ็ญเพียรทุกรกิริยา เป็นเวลา 6 ปี พระพุทธเจ้าตรัสรู้ ในวันขึ้น 15 ค ่า เดือน 6 ขณะมีพระชนม์ได้ 35 พรรษา เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ได้แสดงธรรมโปรดปัญจวัคคีย์ ท าให้โกณฑัญญะเห็นธรรม และขอบวชเป็นพระสงฆ์รูปแรก ในพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าเสด็จสู่ กรุงกบิลพัสดุ์ เพื่อแสดงธรรม โปรดพระราชบิดา พระพุทธเจ้าทรงเผยแผ่ พระพุทธศาสนาเป็นเวลา 45 ปี จึงปรินิพพาน ใน วันขึ้น 15 ค ่า เดือน 6 ขณะมีพระชนม์ได้ 80 พรรษา
เป็นคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาที่มีความส าคัญมาก เพราะเป็นหลักฐานทางพระพุทธศาสนา ที่บันทึกค าสอน ของพระพุทธเจ้าไว้เป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้ศึกษาและน าไปปฏิบัติในชีวิตประจ าวัน สุตตันตปิฎก หมวดที่ว่าด้วยพระธรรมเทศนาทั่ว ๆ ไป มีประวัติ และท้องเรื่องประกอบ มีทั้งหมด 21,000 พระธรรมขันธ์ วินัยปิฎก หมวดว่าด้วยระเบียบวินัย มีทั้งหมด 21,000 พระธรรมขันธ์ อภิธรรมปิฎก หมวดที่ว่าด้วยข้อธรรมล้วน ๆ ไม่มีประวัติ และท้องเรื่องประกอบ มีทั้งหมด 42,000 พระธรรมขันธ์
เชื่อว่ากรรมมีอยู่จริง เชื่อว่าเมื่อท าอะไร โดยมีเจตนาที่ดีหรือไม่ดี ย่อมเกิดกรรมดีหรือ กรรมชั่วตามเจตนา เชื่อว่าท ากรรมเช่นใด ย่อมได้รับผลอย่างนั้น ต้องรับผิดชอบต่อกรรมที่ท าไว้ เชื่อว่าพระธรรมค าสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเป็นจริงแน่นอน เชื่อกรรม ตัวอย่างการกระท าที่ดี ตัวอย่างการกระท าที่ไม่ดี เชื่อผลของกรรม เชื่อว่าสัตวโลกมีกรรมเป็นของตน เชื่อพระปัญญาและการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า อ่านหนังสือ ได้เกรด A รังแกเพื่อน ถูกครูต าหนิ ศรัทธา 4 ความเชื่อที่ประกอบด้วยเหตุผล
สาเหตุที่ท าให้เกิด ความไม่สบายกาย ความไม่สบายใจ (ปัญหา) ทานอาหารมากไป รู้สึกอึดอัด/อ้วน ความดับทุกข์ ออกก าลังกาย/ทานอาหารแต่พอดี นิโรธ สมุทัย ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ หุ่นดี ร่างกายแข็งแรง มรรค ทุกข์ อริยสัจ 4 ความจริงอันประเสริฐ
ไตรสิกขา หลักปฏิบัติเพื่อการด าเนินชีวิตที่ดีงาม ฝึกความประพฤติทางกาย ให้อยู่ในระเบียบวินัย ฝึกจิตใจให้เข้มแข็ง มีสติรู้ตัวอยู่เสมอ ฝึกปัญญาให้เกิดความรู้แจ้งเห็นจริง รู้ผิดรู้ถูก
หลักธรรมที่เป็นหัวใจส าคัญทางพระพุทธศาสนา 3 ประการ เบญจศีล เบญจธรรม การบริหารจิตและเจริญปัญญา อบายมุข 4 บุญกิริยาวัตถุ 3 อคติ 4 อิทธิบาท 4 ความกตัญญูกตเวทีต่อพระพุทธศาสนา มงคล 38 การไม่ท าความชั่วทั้งปวง การท าความดีให้ถึงพร้อม การท าจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์ การสวดมนต์แผ่เมตตา
ข้อที่ควรละเว้น 5 ประการ เว้นจากการฆ่าสัตว์ เว้นจากการลักทรัพย์ เว้นจากการประพฤติผิดในกาม เว้นจากการพูดเท็จ เว้นจากการดื่มสุราและเสพสารเสพติด การกระท า ผลการกระท า การกระท า ผลการกระท า การกระท า ผลการกระท า การกระท า ผลการกระท า การกระท า ผลการกระท า
ทางแห่งความเสื่อม 4 ประการ นักเลงผู้หญิง คือ ประพฤติตนเป็นคนเจ้าชู้ นักเลงสุรา คือ ชอบเสพติดของมึนเมา คือ คบเพื่อนไม่ดี นักเลงการพนัน คบคนชั่วเป็นมิตร คือ ชอบเล่นการพนัน เป็นประจ า
ข้อที่ควรประพฤติ 5 ประการ มีค าสัตย์ มีสติสัมปชัญญะ มีเมตตากรุณา มีสัมมาอาชีวะ มีความส ารวมในกาม
หลักแห่งการท าความดี 3 ประการ การท าบุญด้วยการแบ่งปัน สิ่งของของตนให้ผู้อื่น การท าบุญด้วยการประพฤติดี รักษาศีล การท าบุญด้วยการฝึกจิตใจ ของตนเอง ทานมัย สีลมัย ภาวนามัย
หมายถึง ล าเอียงเพราะรัก ฉันทาคติ หมายถึง ล าเอียงเพราะโกรธหรือเกลียด โทสาคติ หมายถึง ล าเอียงเพราะความโง่เขลา โมหาคติ หมายถึง ล าเอียงเพราะกลัว ภยาคติ
หมายถึง พอใจในการท างาน หมายถึง ความขยันหมั่นเพียร ในการท างาน หมายถึง ความเอาใจใส่ในงานที่ท า หมายถึง รู้จักใช้ปัญญา ในการปรับปรุงแก้ไขงานที่ท า จนประสบผลส าเร็จ หลักธรรมที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติบรรลุผลส าเร็จในงานที่ท า 4 ประการ
สามารถปฏิบัติได้ ดังนี้ ศึกษาความรู้เกี่ยวกับหลักธรรม เพื่อให้เกิดความเข้าใจ พระพุทธศาสนาอย่างถูกต้อง ปฏิบัติตามหลักธรรม และพิธีกรรมทางศาสนา ให้ถูกต้อง ช่วยกันเผยแผ่ พระพุทธศาสนา ปกป้องพระพุทธศาสนา ท านุบ ารุงพระพุทธศาสนา ให้เจริญมั่นคง
คือ ธรรมที่น ามาซึ่งความสุขของชีวิต 38 ประการ ในชั้นนี้เรียน 3 ประการ ดังนี้ หมายถึง ตั้งใจศึกษาเล่าเรียน ใฝ่รู้ใฝ่เรียน (มงคลที่ 7) การงานไม่อากูล (มงคลที่ 14) หมายถึง การท างานให้เสร็จไม่คั่งค้าง มีความอดทน (มงคลที่ 27) หมายถึง มีความอดทนอดกลั้น
เราควรฝึกท าสมาธิก่อนเข้าเรียนหรือเข้านอน เพื่อให้จิตใจผ่องใสบริสุทธิ์ เข้าใจง่าย เรียนดี สมองปลอดโปร่ง หลับง่าย หลับสนิท สบาย ตื่นเช้าสมองปลอดโปร่ง
เป็นข้อคิดสอนใจของพระพุทธศาสนา พุทธศาสนสุภาษิตที่ควรศึกษาในชั้นนี้ วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ ความมานะบากบั่น ช่วยให้เราฝ่าฟันอุปสรรคต่าง ๆ ได้ ปญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต ปัญญาทางโลก หมายถึง การน าความรู้มาประดิษฐ์คิดค้น สิ่งต่างๆจนเกิดการสืบทอดต่อๆกันมา ปัญญาทางธรรม หมายถึง ปัญญาที่ท าให้เข้าใจ ความเป็นจริงของชีวิต รู้ผิดชอบชั่วดี (เป็นปัญญาที่ พระพุทธศาสนาเน้นให้ความส าคัญ) ต่อยอด สืบทอด พัฒนา ตัวอย่าง หากนักเรียนมีความเพียรพยายามก็สามารถ มีอาชีพที่ตัวเองต้องการได้ ตัวอย่าง การใช้สิ่งประดิษฐ์คิดค้นสิ่งต่าง ๆ คิดค้น
ชาวเมืองจ าปา แคว้นอังคะ เมื่ออุปสมบทแล้ว ท่านตั้งใจศึกษาพระธรรมด้วยความเพียร ท่าน เดินจงกรมอย่างหนักจนเท้าแตก แต่ก็ไม่บรรลุธรรม จึงเกิดความท้อแท้ พระพุทธเจ้าประทานโอวาทด้วยข้ออุปมา เรื่อง พิณสามสาย เมื่อน าไปปฏิบัติจึงบรรลุอรหันต์ เป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 9 แห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ พระองค์บรรพชาเป็นสามเณร เมื่อพระชันษาได้ 14 ปี และสามารถสอบ พระปริยัติธรรมได้ 9 ประโยค เมื่อครั้งยังเป็น สามเณร พระองค์ได้ลาสิกขาและได้กลับมา อุปสมบทใหม่ ก็สามารถสอบพระปริยัติธรรม ได้ 9 ประโยคอีกครั้ง จึงมีผู้ถวายสมญานามว่า “สังฆราช 18 ประโยค” เป็นผู้ใฝ่รู้ทางพระพุทธศาสนา ในวัยเด็ก มีจิตใจโน้มเอียงไปสู่พระพุทธศาสนา มีศรัทธาเลื่อมใส ชอบศึกษาเกี่ยวกับ พระพุทธศาสนา จนมีความรู้แตกฉาน และได้เป็นอาจารย์ในมหามกุฏราชวิทยาลัย พระโสณโกฬิวิสะ สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) อาจารย์เสถียร โพธินันทะ คนที่มีความเพียรย่อมประสบผลส าเร็จ การกระท าทุกอย่างควรปฏิบัติตามทางสายกลาง คุณธรรมที่ได้ มีความขยันหมั่นเพียรในการศึกษาพระธรรม ทรงปฏิบัติพระองค์ตามพุทธปณิธาน 4 ประการ คุณธรรมที่ได้ สนใจใฝ่รู้ใฝ่เรียนพระพุทธศาสนา ปฏิบัติตนเป็นลูกที่ดี คุณธรรมที่ได้
ชายหนุ่มจึงน าหนูไปขาย เมื่อได้เงินมาจึงน าไปซื้อน ้าอ้อยแจก คนเก็บดอกไม้หลวง เขาได้ดอกไม้ตอบแทนจึงน าไปขายได้เงินเพิ่มขึ้น ชายหนุ่มคบกับบุคคลต่าง ๆ มากมาย ซึ่งล้วนแต่ท าให้เขามีเงิน มากขึ้น เขาคิดถึงบุญคุณของเศรษฐีจึงเล่าเรื่องราวที่ผ่านมาให้เศรษฐีฟัง เศรษฐีเห็นความเฉลียวฉลาด วิริยะอุตสาหะ และความกตัญญูกตเวที จึงยกลูกสาวให้พร้อมกับมอบสมบัติให้ครอบครอง ที่ป่าแห่งหนึ่งมีพญาสัตว์ 2 ตัว คือ พญาราชสีห์และพญาเสือโคร่ง อาศัยอยู่ในถ ้าเดียวกัน ทั้งสองเป็นเพื่อนรักกันและออกล่าสัตว์มากิน ด้วยกัน วันหนึ่งมีสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งเข้ามาขออยู่อาศัยรับใช้ด้วยหวังจะกิน เศษเนื้อเหลือเดน และพญาสัตว์ทั้งสองก็อนุญาต แต่ด้วยจิตคิดไม่ดี อยากกินเนื้อพญาราชสีห์และพญาเสือโคร่ง สุนัขจิ้งจอกจึงพูดใส่ความ ให้พญาสัตว์ทั้งสองทะเลาะกัน แต่ด้วยความที่พญาสัตว์ทั้งสองไม่หลงเชื่อ จึงท าให้สุนัขจิ้งจอกอับอายและหลบหนีเข้าป่าไป จูฬเสฏฐิชาดก (เศรษฐีหนู) ข้อคิดที่ได้จากชาดก ผู้มีปัญญาสามารถสร้างฐานะได้ด้วยทุนทรัพย์เพียงเล็กน้อย ข้อคิดที่ได้จากชาดก มิตรแท้ย่อมมีความไว้ใจกัน ไม่แตกแยกกันด้วยค ายุยงของผู้อื่น วัณณาโรหชาดก (สุนัขจิ้งจอกจอมยุยง)
พิธีกรรมเกี่ยวกับวินัยสงฆ์ พิธีกรรมเกี่ยวกับชีวิตประจ าวัน พิธีกรรมเกี่ยวกับวันส าคัญทางศาสนา การจัดพิธีกรรมต่าง ๆ ควรยึดหลัก 4 ประการ คือ ถูกต้อง ประหยัด มีประโยชน์ ไม่ขัดกับประเพณีนิยม
การกราบศพ ชาย หญิง การกราบพระรัตนตรัย กราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ การประนมมือ (อัญชลี) การไหว้ (วันทา) การกราบ (อภิวาท) ชาย หญิง การกราบ นั่งท่าเทพธิดา ประนมมือ นั่งท่าเทพบุตร ประนมมือ นั่งพับเพียบเก็บปลายเท้า กราบไม่แบมือ กราบครั้งเดียว ยกมือขึ้นไหว้ให้นิ้วหัวแม่มือ จรดระหว่างคิ้ว ก้มลงกราบแบมือทั้ง สองข้าง ฝ่ามือวางห่างกัน เล็กน้อย กราบ 3 ครั้ง
ชาย หญิง การไหว้บุคคลทั่วไป จุดสังเกตนิ้ว จุดสังเกตเท้า ชาย หญิง การไหว้ การไหว้ผู้มีพระคุณ และผู้อาวุโส (บิดา มารดา ปู่ ย่า ตา ยาย ครูอาจารย์ ) ยืนตรง เท้าชิด ยืนส้นเท้าชิดกัน ปลายเท้าแยกเล็กน้อย ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า ย่อตัวลงไหว้ ยกมือขึ้นไหว้ ให้ปลายนิ้วชี้จรด ระหว่างคิ้ว ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า ย่อตัวลงไหว้ ยกมือขึ้นไหว้ ให้ปลายนิ้วหัวแม่มื อ จรดที่ปลายคาง ปลายนิ้วชี้จรดที่จมูก
ท าให้ผู้สวดมีจิตใจสงบ ไม่ฟุ้งซ่าน ส่งความปรารถนาดีให้มนุษย์ และสัตว์ทั้งหลาย ให้พ้นจาก ความทุกข์ ฝึกจิตใจให้สงบ มีอารมณ์มั่นคง ควรฝึกบริหารจิตทุกวัน วันละ 10-15 นาที เรียนได้ดี มีสมาธิจดจ่อ มีความจ าแม่นย า มีอารมณ์มั่นคง การฝึกยืน เดิน นั่ง นอน อย่างมีสติ การฟัง อ่าน คิด ถาม และเขียน อย่างมีสติ ฝึกก าหนดรู้ความรู้สึกของประสาทสัมผัสทั้ง 6