การแปรรูปอาหาร

ฐานการเรียนรู้การแปรรูปอาหาร

ความสำคัญและประโยชนข์ องการแปรรูปอาหาร
ประเทศไทยอดุ มสมบูรณ์ไปด้วยอาหารนานาชนดิ ทง้ั อาหารประเภทผกั ผลไม้ และเน้ือสัตว์ ซึง่ ใน

บางฤดู ผกั ผลไม้ และเน้ือสัตว์เหลา่ น้มี ีมาก ทำใหร้ าคาผลผลติ มีมาก ทำใหร้ าคาผลผลติ ตกต่ำ ปล่อยทิ้งเน่า
เสีย ในขณะบางฤดู ผกั ผลไม้เหล่านีม้ ีผลผลิตออกมาน้อย ทำให้มรี าคาแพง วธิ ีการหนง่ึ ทจ่ี ะทำใหผ้ กั ผลไม้
เนอื้ สตั วเ์ หลา่ นม้ี ีรบั ประทานได้ตลอดทงั้ ปีในราคาทเี่ หมาะสม นั่นคอื การนำมาแปรรูปเป็นผลติ ภัณฑ์ใหมท่ ี่
ยังคงคุณค่าทางอาหาร เก็บรักษาไดน้ านและมมี ลู ค่าเพิ่มสงู ขึน้

ความหมายและความสำคัญของการแปรรปู อาหาร
การแปรรูปอาหาร หมายถึง กระบวนการปรับปรุง เปลี่ยนแปลงรูปร่างและรสชาติของอาหาร
ให้มลี กั ษณะแปลกใหม่แตกต่างไปจากเดมิ เพื่อเพ่ิมมลู ค่าและคุณภาพ สามารถเก็บไว้รับประทานได้
เปน็ ระยะเวลานานและสามารถนำไปใชป้ ระโยชน์ได้มากยง่ิ ขนึ้ เช่น การทำกล้วยตาก กล้วยกวน การทำผลไม้
แชอ่ ิ่ม การดองผกั การเชอ่ื มผลไม้ การทำน้ำผลไม้ การทำกะปิ กุ้งแห้ง ปลาเคม็ เป็นตน้
การแปรรูปอาหารมคี วามสำคัญ ดังน้ี
๑. ชว่ ยประหยดั งบประมาณในการจดั ซื้ออาหารใหม่
๒. ช่วยประหยัดทรัพยากร ไม่ทง้ิ ของเหลือโดยนำมาแปรรูปใหม่
๓. ทำให้อาหารมลี ักษณะแตกตา่ งไปจากเดิม ไดร้ สชาตใิ หม่ ทำให้ผรู้ บั ประทานอาหารไมเ่ บือ่
๔. ได้คุณค่าทางโภชนาการเพ่ิมขึ้นจากการเพิ่มเติมเนื้อสตั ว์หรือผกั สด
๕. ทำให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ในการแปรรูปอาหารให้ได้อาหารชนดิ ใหม่
๖. ช่วยถนอมอาหารบางประเภท เชน่ ผกั ผลไม้ ทมี่ ีมากตามฤดกู าล เปน็ ต้น
๗. ช่วยเพมิ่ มูลคา่ และรายได้ เชน่ การทำกลว้ ยกวน สบั ปะรดกระป๋อง เปน็ ตน้
ประโยชน์ในการแปรรูปและการถนอมผลผลติ
การแปรรปู และการถนอมผลผลติ มีประโยชนด์ ังน้ี
๑. ช่วยใหเ้ ก็บอาหารไว้บริโภคไดน้ าน ๆ เนื่องจากการถนอมอาหารเป็นการป้องกนั และยับย้ังการ
ทำงานและการเขา้ ทำลายของเชอ้ื จลุ ินทรยี ์บางชนิด เชน่ เชือ้ รา เชอื้ แบคทเี รียและยสี ต์ ซึ่งเป็นตวั การ
ทำให้ผลผลิตเกิดการเนา่ เสียและเส่ือมคุณภาพ
๒. ช่วยให้มีอาหารรสชาติแปลกใหมร่ บั ประทาน การแปรรปู ผลผลติ โดยการถนอมอาหาร เปน็ การ
เปล่ียนแปลงรสชาติของผลผลติ อย่างหนึ่ง เชน่ ทุเรยี น ซ่ึงสามารถรับประทานสดๆ ในขณะท่ผี ลทุเรียนสุกได้ที่
แต่ถ้าผลผลิตดังกล่าวมมี ากจนเหลือจากการรับประทานก็สามารถจะแปรรปู เปน็ ทเุ รียนกวน ซ่ึงจะไดร้ สชาติ
ท่แี ปลกไปจากทุเรียนสด เป็นต้น
๓. ช่วยให้มอี าหารท่ชี อบไว้บริโภคตลอดเวลา เพราะการแปรรปู ผลผลติ โดยการถนอมอาหารช่วยให้
เกบ็ รักษาอาหารไว้ไดน้ านโดยไม่เนา่ เสยี และไมเ่ สอ่ื มคุณภาพ

ฐานการเรยี นรกู้ ารแปรรูปอาหาร โรงเรยี นสวนปา่ เขาชะอางค์

๔. ชว่ ยประหยัดคา่ อาหารให้กับครอบครวั กล่าวคอื การถนอมอาหารไวร้ บั ประทานในครอบครวั
เป็นการประหยัดคา่ อาหารให้กบั ครอบครัวได้อีกทางหนงึ่

๕. ช่วยใหค้ รอบครัวมีรายได้เพิ่มข้ึน ถ้าหากผลผลติ ที่แปรรูปนั้นมีมากจนเหลือจากการรับประทาน
ในครอบครัวก็สามารถนำไปจำหนา่ ย เพอ่ื เป็นการเสรมิ รายไดใ้ ห้กับครอบครัวได้อกี ทางหนง่ึ

๖. ช่วยใหผ้ ลผลติ ทางการเกษตรมคี า่ มากขึ้น เพราะบางครัง้ ผลผลติ บางชนิดเม่ือนำมาแปรรูป
โดยการถนอมอาหารนนั้ อาจจะขายได้ในราคาสูงกวา่ ผลผลติ ทีย่ ังไมไ่ ด้แปรรปู เป็นตน้

๗. ช่วยให้สะดวกในการบรโิ ภค เนอื่ งจากผลผลิตบางชนดิ เมือ่ นำมาแปรรูปแล้วจะช่วยให้
นา่ รบั ประทาน และสะดวกในการบริโภคมากขึน้
การเลือกอุปกรณ์ทีใ่ ช้ในการแปรรูปอาหาร

เคร่อื งครัวในปัจจุบนั มีหลายรูปแบบใหเ้ ลอื กใชแ้ ละทำจากวัสดุตา่ งๆ จงึ มีความทนทานและราคาที่
แตกต่างกันไป ฉะน้ัน ในการเลือกซ้ือควรพิจารณาใหร้ อบคอบ เพื่อให้ใชป้ ระโยชน์ได้อยา่ งเต็มท่ีและ ค้มุ ราคา
ซงึ่ สามารถพิจารณา ดงั นี้

๑. วสั ดุท่ีใชท้ ำจะตอ้ งมีความทนทาน ไม่บุบ งอ โค้งหรือเป็นรอยขดี ขว่ นได้งา่ ย
๒. ทนต่อความเป็นกรดด่าง
๓. เลอื กแบบที่ไม่มรี อยต่อหรือรอยประสานกัน
๔. ถอดชิ้นส่วนและประกอบช้นิ ส่วนไดง้ ่าย (ถา้ เป็นชนิดท่ีถอดชนิ้ ส่วนได้)
๕. ดแู ลรกั ษาความสะอาดง่าย ไมเ่ จาะจงว่าจะต้องใชน้ ำ้ ยาโดยเฉพาะ
๖. ใหค้ วามสะดวกและปลอดภัยแก่ผู้ใช้
๗. ประหยดั เชอ้ื เหลิงและใชก้ ับเชอ้ื เพลิงได้ทุกชนิด
๘. ประหยดั เวลาในการหุงต้ม เช่น รอ้ นเร็ว เป็นตน้
๙. สงวนคุณค่าทางอาหารได้ดี และเวลาหุงต้มได้ลกั ษณะอาหารดตี ามท่ีคาดคะเนหรือตามตำรบั
๑๐.ราคายุตธิ รรม
การเลอื กใชอ้ ปุ กรณ์ในการแปรรูปอาหารมีความสำคัญ ซ่ึงมีหลักในการเลือกใช้อุปกรณ์ ดังนี้
๑. ภาชนะที่นำมาใช้ในการแปรรูปอาหารท่มี ีรสเปรีย้ ว เค็ม หวาน หรืออาหารเป็นน้ำ ถ้าวิธีการดอง
การแช่อ่ิม เช่น มะม่วงดอง มะนาวดอง มะยมดอง มะดันแช่อิ่ม มะขามแช่อม่ิ เปน็ ตน้ ควรเลอื กใชภ้ าชนะท่ี
เป็นแกว้ เช่น ขวดโหล ขวดแกว้ อดั ความดนั ไมค่ วรใชภ้ าชนะท่เี ป็นสังกะสหี รอื อะลูมิเนียม เพราะอาหารจะกัด
กรอ่ นเน้ือภาชนะและเปน็ อันตรายต่อผบู้ รโิ ภคได้
๒. ภาชนะทีน่ ำมาใช้ในการแปรรูปอาหารแบบเค็ม อาหารแห้ง เชน่ ตง้ั ฉ่าย หัวผักกาดเค็ม กะปิ
ควรใชอ้ ุปกรณ์ทเี่ ป็นกระเบื้องเคลอื บหรือดนิ เผาเคลือบ ไม่ควรใช้ภาชนะทที่ ำด้วยอะลูมิเนียม เพราะจะกัด
เนื้อภาชนะใหส้ ึกกรอ่ นและผไุ ด้
๓. เลอื กอปุ กรณ์ท่ีไมท่ ำปฏิกริ ิยากับเนื้ออาหาร เพราะ อาหารบางชนิดมสี ภาพเป็นท้ังกรดและดา่ ง ซงึ่
จะทำปฏกิ ิริยาทำให้อาหารบูดเสียได้งา่ ย

ฐานการเรยี นรูก้ ารแปรรูปอาหาร โรงเรียนสวนปา่ เขาชะอางค์

๔. ภาชนะทีจ่ ะนำมาใช้ในการแปรรปู อาหาร ต้องแห้งและสะอาด ผ่านการฆ่าเช้ือโรคมาแลว้ มิฉะนน้ั
อาหารจะบดู เสียและเปน็ อนั ตรายต่อผบู้ รโิ ภค

การทำความสะอาดภาชนะและอปุ กรณ์
๑. หลักการทำความสะอาดภาชนะและอุปกรณ์
การทำความสะอาดตามปกติแล้วจะลา้ งดว้ ยน้ำสบ่หู รือผงซักฟอก แล้วควำ่ ให้แหง้ ซ่ึงมหี ลักการดังน้ี
๑.๑ แยกภาชนะที่ใส่อาหารเปน็ พวกๆ ไมป่ ะปนกัน เชน่ แยกเป็นแกว้ นำ้ ภาชนะใส่ของหวาน ใส่

ของคาว เป็นตน้
๑.๒ เทเศษอาหารทิง้ ในถงั ขยะก่อน โดยแยกเป็นขยะเปียก ขยะแหง้ เศษกระดาษและถงุ พลาสติก
๑.๓ ควรมีภาชนะสำหรับล้าง 3 ใบ โดยอ่างใบแรกผสมน้ำยาทำความสะอาด ลา้ งไขมนั และสงิ่

สกปรก โดยใชฟ้ องนำ้ ชว่ ย และอ่างใบทีส่ องใส่นำ้ สะอาด สำหรบั ลา้ งนำ้ ยาทำความสะอาด ส่วนอา่ ง
ใบทีส่ ามเป็นน้ำร้อน สำหรบั แช่ภาชนะทีล่ า้ งจากอ่างทสี่ องเพ่อื ฆา่ เชอ้ื โรค

๑.๔ ทค่ี ว่ำภาชนะแยกเข้าท่ี จาน ชาม ถว้ ยแก้ว โดยควำ่ ในตะกรา้ หรอื ตะแกรง จนแห้งก่อนนำเกบ็
เขา้ ท่ี ไมค่ วรใชผ้ ้าเชด็ เพื่อใหแ้ ห้ง
เทคนคิ การแปรรูปอาหาร

โดยทัว่ ไปอาหารทีส่ ามารถนำมาแปรรูปเปน็ อาหารใหม่ได้ มีดงั นี้
๑. วตั ถดุ ิบทีเ่ หลือใช้จากการประกอบอาหาร เป็นวตั ถุดิบประเภทตา่ งๆ ที่มมี ากเกินความ

จำเปน็ หรอื ผซู้ ้ือคำนวณจำนวนทต่ี อ้ งการใชผ้ ิดพลาด เช่น ผักสด เนือ้ สัตว์ อ่ืนๆ เปน็ ตน้
๒. ผลไมท้ ี่มีมากในฤดูกาล ผลไม้บางอยา่ งจะออกมามากจนลน้ ตลาด ทำให้ราคาถูกและ

ไม่สามารถเกบ็ ในสภาพธรรมชาตไิ ด้ เพราะผลไม้จะสุกงอมและเน่าเสยี ต้องท้งิ ไปโดยเปล่าประโยชน์
การนำผลไม้มาแปรรปู สามารถทำไดห้ ลายวธิ ี เชน่ การกวน การเชื่อม การแช่อิ่ม เป็นตน้
การเก็บรักษาและบรรจุอาหารแปรรปู

การเก็บรักษาและบรรจอุ าหารแปรรูป สามารถทำไดห้ ลายวิธี ดังนี้
๑. การเก็บรักษาและบรรจุอาหารท่แี ปรรปู ด้วยการตากแหง้ เช่น เน้ือเค็ม ปลาเค็ม กล้วยตาก
พริกแห้ง เปน็ ต้น ควรเกบ็ ไว้ในภาชนะทีแ่ ห้งหรอื โปรง่
๒. การเกบ็ รกั ษาและบรรจุอาหารท่ีแปรรูปด้วยการดอง เช่น หวั ผกั กาดเคม็ มะนาวดอง ควรใส่
ขวดหรือภาชนะท่ีเป็นแกว้ ถ้าใช้ภาชนะอื่น ความเค็มจะกดั ภาชนะท่ีบรรจใุ หผ้ กุ ร่อนได้
๓. การเก็บรักษาและบรรจุอาหารทแ่ี ปรรปู ดว้ ยการกวน เช่น มะม่วงกวน สบั ปะรดกวน เป็นตน้
อาหารประเภทน้ีควรเกบ็ ในขวดแกว้ หรือภาชนะท่ีไม่ได้ทำจากอะลมู ิเนยี ม สังกะสี เพราะอาหารกวนบางชนดิ มี
รสเปรีย้ วเป็นกรด จะทำปฏิกิรยิ ากับภาชนะ และเป็นอนั ตรายต่อผู้บริโภค วัตถดุ บิ ท่ีนำมากวนหลายชนิด
สามารถออกแบบการบรรจุภาชนะให้สวยงาม เชน่ ใชก้ ระดาษแกว้ ใสห่อเพ่ือให้เห็นเน้ืออาหารภายใน เปน็ ต้น
๔. การเกบ็ รกั ษาและบรรจุอาหารท่ีแปรรูปด้วยอุณหภูมิต่ำ เช่น ผัก ผลไม้ เน้ือสตั ว์ ไข่ เป็นตน้ ซง่ึ
สามารถเก็บไวไ้ ด้นานโดยการแช่ตู้เย็นหรอื หอ้ งเยน็ โดยเก็บตามชอ่ งหรือชั้นของประเภทอาหาร เพราะความ
เย็นในตูเ้ ย็นมีหลายระดับ เชน่ เกบ็ ไข่ท่ีช่องเกบ็ ฝาตเู้ ย็น เน้อื สัตว์เกบ็ ในชอ่ งท่ีอยใู่ ตช้ ่องแช่แข็ง ผกั ผลไม้ควร

ฐานการเรยี นรกู้ ารแปรรูปอาหาร โรงเรยี นสวนป่าเขาชะอางค์

เกบ็ ในกระบะช่องล่างสดุ ของตู้เย็น เป็นต้น การเก็บของในตเู้ ยน็ ควรทำความสะอาดให้เรียบรอ้ ยก่อน
มฉิ ะนน้ั เชอ้ื โรคอาจแพร่กระจายทำให้อาหารชนิดอ่ืนเสยี ไปดว้ ย

๕. การเกบ็ รกั ษาและบรรจุอาหารทีแ่ ปรรปู โดยการบรรจกุ ระป๋องหรอื ขวด เปน็ วธิ กี ารเก็บรกั ษา
อาหารในลักษณะของอาหารสำเร็จรปู ไว้รบั ประทาน และพร้อมที่จะรบั ประทานทุกโอกาส ซ่งึ มกี ารเก็บรักษา
ดังน้ี

๑) ต้องใช้ความรอ้ นพอท่ีจะฆา่ เชื้อจลุ นิ ทรยี อ์ ันเปน็ สาเหตุให้อาหารเน่าเสียหรือเส่ือมคุณภาพใน
เวลาที่กำหนดตามชนิดของอาหาร

๒) ต้องใช้ภาชนะท่ีมีฝาปดิ สนิทไม่มีทางให้อากาศหรอื เชือ้ โรคเขา้ ไปได้ หลงั จากทำการฆา่ เช้ือแล้ว
๓) เกบ็ ในทีแ่ ห้ง ไม่อับชน้ื เพราะจะทำใหก้ ระป๋องเกิดสนิม
การฆา่ เชอ้ื ขวดท่บี รรจอุ าหารแปรรปู ด้วยวธิ ีง่ายๆคอื นำขวดลงต้มในหม้อใชไ้ ฟปานกลางไม่ต้องให้นำ้
เดอื ด เพราะถ้าน้ำเดือดจะทำให้ขวดแตก และตม้ ประมาณ ๒๐–๓๐ นาที จึงใชค้ ีมคีบขวดและเทน้ำออกให้
หมด ทิง้ ไว้ใหเ้ ย็นจงึ บรรจุอาหาร โดยให้อาหารห่างจากปากขวดประมาณ ๑/๔ นิ้วฟุต
การบรรจภุ ณั ฑ์
อาหารทีท่ ำการแปรรูปแล้ว จำเป็นจะต้องเลือกบรรจุภัณฑ์ทดี่ ี เพื่อเก็บรักษาอาหารไดน้ าน ไม่
เสอ่ื มสภาพจากสภาวะแวดลอ้ ม เช่น แสง ความชนื้ อากาศ นอกจากนนั้ ชนิดของบรรจุภณั ฑ์ยงั มีส่วนช่วยให้
อาหารมองดูน่ารบั ประทานยิง่ ขน้ึ
๑.หลักในการเลอื กบรรจุภณั ฑ์

๑.๑ เลอื กบรรจภุ ณั ฑ์ทสี่ ง่ ผลถึงความปลอดภยั ต่อผูร้ ับประทาน และมีประสทิ ธิภาพดี
สามารถเกบ็ รักษาอาหารให้อยไู่ ด้นาน โดยไม่มีกล่นิ ของบรรจุภัณฑน์ น้ั ๆเมื่อรับประทานอาหารท่บี รรจุไมช่ ำรุด
เสียหาย ถ้าเปน็ พลาสตกิ ควรเลือกท่ีไมม่ ีสี เพราะเส่ียงตอ่ ความไม่ปลอดภัยเรอ่ื งสารตะก่วั

๑.๒ เลือกบรรจุภณั ฑ์ให้เหมาะสมกับชนดิ ของอาหาร สามารถเกบ็ รักษากล่ิน สขี องอาหาร
ได้ เช่น แผ่นพลาสตกิ เหมาะสำหรบั หอ่ อาหารประเภทผลไม้กวน ขวดพลาสติก ขวดแกว้ มีฝาปิดสนทิ เหมาะ
สำหรบั ใส่อาหารทม่ี ีกลิ่น มีความชนื้ เช่น กะปิ นำ้ ปลา เปน็ ต้น

๑.๓ เลอื กบรรจุภัณฑ์ทส่ี ะดวกต่อการใช้งาน เชน่ ขวดขนาดเหมาะมือ ทป่ี ากขวดกวา้ ง
ขนาดพอดที ี่อาหารแปรรูปจะไหลออกจากปากได้สะดวกเมื่อใชง้ าน มีฝาปิดสนิทแตเ่ ปดิ ใชง้ านได้สะดวก

๑.๔ เลือกบรรจภุ ัณฑ์ประเภททีท่ ำจากวัสดุธรรมชาติ เช่น ใบตองแหง้ ชะลอม
ถงุ กระดาษ กล่องกระดาษ เป็นต้น

ฐานการเรยี นรกู้ ารแปรรปู อาหาร โรงเรยี นสวนป่าเขาชะอางค์

การแปรรูปชาตะไคร้
ตะไคร้จดั เป็นพชื ลม้ ลุกตระกูลหญ้า ใบมลี ักษณะเรยี วยาว ปลายใบมีขนหนาม เป็นสมนุ ไพรไทยชนดิ

หนึ่งท่นี ิยมนำมาประกอบอาหาร โดยตะไคร้แบ่งออกเปน็ 6 ชนิด ได้แก่ ตะไครห้ อม ตะไคร้กอ ตะไคร้ต้น
ตะไคร้นำ้ ตะไคร้หางนาค และตะไครห้ างสงิ ห์ ซ่ึงเป็นสมุนไพรไทยทน่ี ิยมปลกู ท่วั ไปในบ้านเรา โดยมถี ื่นกำเนิด
ในประเทศอนิ เดีย อินโดนเี ซยี พมา่ ศรลี ังกา และไทย

ตะไคร้เปน็ ทงั้ ยารักษาโรคและยงั มีวติ ามนิ และแรธ่ าตุทีม่ ปี ระโยชน์ต่อร่างกายอีกดว้ ย เชน่ วิตามนิ เอ
ธาตแุ คลเซียม ธาตุฟอสฟอรัส ธาตุเหล็ก ฯลฯ

ประโยชนแ์ ละสรรพคุณตะไคร้
ชว่ ยขับลม ลดอาการท้องอดื ท้องเฟอ้ แน่นจุกเสียด
แกอ้ าการเกรง็
ช่วยขับเหง่ือ
แก้โรคทางเดนิ ปัสสาวะ แก้อาการขัดเบา
แกน้ วิ่ แก้ปสั สาวะเป็นเลือด
แกเ้ บื่ออาหาร ทำใหเ้ จรญิ อาหาร
ชว่ ยยอ่ ยอาหาร
ลดความดนั โลหติ
แก้กระษยั
เปน็ ยารกั ษาเกล้ือน
แก้ไข้หวัด
ขบั ประจำเดือน ขับระดูขาว
ใชภ้ ายนอกทาแก้อาการปวดบวมตามข้อ
ชว่ ยขบั เหง่อื แก้กระหายนำ้
ช่วยปอ้ งกนั โรคมะเร็งลำไสใ้ หญ่
บรรเทาอาการหวัด อาการไอ มเี สมหะ
ช่วยบรรเทาอาการวงิ เวียนศรี ษะ
ชว่ ยในการรักษาอหวิ าตกโรค

การแปรรูปชาตะไคร้
สว่ นผสม

ตะไคร้ ๑ กโิ ลกรมั
วธิ ที ำ

1. หัน่ ตะไคร้แนวเฉียงบาง ๆ ตามปรมิ าณทต่ี ้องการ
2. นำตะไคร้ทห่ี นั ใสถ่ าดแลว้ นำไปตากแดด
3. นำตะไคร้ไปคัว่ ดว้ ยไฟอ่อนๆจนกวา่ จะหอมและมีสีเหลอื งแล้วนำมาใส่บรรจุภณั ฑ์

ฐานการเรยี นรู้การแปรรปู อาหาร โรงเรียนสวนป่าเขาชะอางค์

การแปรรูปวา่ นหางจระเขล้ อยแกว้

ประโยชนแ์ ละสรรพคุณของว่านหางจระเข้

1. ส่วนทเี่ ปน็ วนุ้ สามารถช่วยรักษาแผลไฟไหม้น้ำรอ้ นลวก รักษารอยไหมบ้ นผิวไดด้ ี

2. ลดการอกั เสบของผวิ รักษาสิวไดโ้ ดยการเอาว่านหางจระเขม้ าทาบาง ๆ ท่ีสวิ กอ่ นนอน

3. ลดการแสบผวิ จากแสงแดดได้ ใครที่ผวิ แสบไหม้ วุน้ จากใบวา่ นหางจระเขจ้ ะช่วยบรรเทาได้เป็น

อยา่ งดี

4. บำรงุ ดแู ลเส้นผมให้เงางาม เพียงแคน่ ำวุ้นจากใบว่านหางมาชโลมบนเสน้ ผม

5. บำรงุ ผิวใหม้ คี วามชมุ่ ชื่น ไมแ่ หง้ แตก เนื่องจากมีฤทธิ์เย็น กระตนุ้ เซลลผ์ วิ หนงั ได้ดี

6. บรรเทาอาหารท้องผูก เน่ืองจากมีเปลือกสรรพคุณเปน็ ยาระบายอ่อน ๆ

7. ควบคุมระดบั น้ำตาลของผู้ปว่ ยเบาหวาน โดยการด่ืมนำ้ ว่านหางจระเข้เขม้ ข้น 80% วันละ 2 คร้ัง

ปรมิ าณ 1 ช้อนโตะ๊

8. ชว่ ยสมานแผลในกระเพาะอาหารและรักษาอาการกรดไหลย้อน โดยการทานวนุ้ ว่านหางจระเข้

เปน็ ประจำ

9. ใชว้ ุน้ จากใบในการรักษาฝา้ แบบไม่พง่ึ ครีมรกั ษาฝ้าเลยละ่

10. ลดรอยแผลเปน็ ให้แผลดจู างลงได้โดยการใช้วุ้นจากใบว่านหางมาทาเบา ๆ บนรอบแผล

11. ลดการอักเสบ แสบคนั และการตกสะเก็ดจากโรคสะเก็ดเงนิ โรคภมู ิแพผ้ วิ หนังได้

12. ใช้เน้อื วนุ้ วา่ นหาง ผสมไข่ขาวและนำ้ ผ้ึง ผสมกัน มาสกท์ ้งิ ไว้บนหน้าประมาณ 15 นาที จะชว่ ย

ลดสิว สวิ เสย้ี นบนใบหนา้ ได้

13. ใบว่านหางจระเข้สามารถชว่ ยรกั ษาริดสดี วงทวาร โดยใช้เนื้อวุ้นจากใบเหลาใหเ้ ป็นปลายแหลม

เลก็ น้อย และนำไปแช่ตู้เย็นจนเนอ้ื แข็ง แล้วนำไปใชเ้ หนบ็ ในชอ่ งทวารหนกั

14. นำมาทำเปน็ ของหวานเพอื่ สุขภาพคลายร้อนได้ เช่น วุน้ วา่ นหางจระเขล้ อยแกว้ นำ้ ว่านหาง

จระเข้สมทู ตี้ ฯลฯ

15. ชว่ ยลดหนา้ ทอ้ งลายหลงั การคลอดลกู โดยใหน้ ำวนุ้ วา่ นหางมาทาบริเวณท้องเปน็ ประจำ

การแปรรปู ว่านหางจระเข้ลอยแกว้

สว่ นผสม

ว่านหางจระเข้ กาบใหญ่ 1 กิโลกรมั

หญา้ หวาน 50 กรัม

ใบเตยหอม 5 ใบ

นำ้ เปล่า 600 กรัม

วิธีทำ

1. ปอกเปลอื กว่านหางจระเข้ ลา้ งยางออกจนหมด ห่ันเปน็ ช้นิ สเี่ หล่ยี มลกู เตา๋ เตรียมไว้

2. ต้มนำ้ เปลา่ จนเดอื ด นำนำ้ หญ้าหวานที่ผ่านการตม้ แลว้ ใส่หม้อ คนให้เข้ากัน พอเดือดใส่

ใบเตยหอม เบาไฟเคยี้ วจนน้ำเช่ือมขน้ เล็กน้อย ตักใบเตยข้ึน ยกพักไวใ้ หเ้ ยน็

3. ตักวา่ นหางจระเข้ทเี่ ตรียมไว้ ใส่ภาชนะ ราดน้ำเชือ่ มพร้อมตักเสิร์ฟ

ฐานการเรยี นรกู้ ารแปรรูปอาหาร โรงเรียนสวนป่าเขาชะอางค์

การแปรรูปมะละกอแก้ว

มะละกอ ผลไมท้ ส่ี ามารถทานได้ทงั้ ดิบและสกุ ซ่ึงกม็ รี สชาติอรอ่ ย และสามารถนำมาใชป้ ระโยชนไ์ ด้

อยา่ งหลากหลาย ไมว่ ่าจะเป็นการทานแบบสดๆ นำมาทำส้มตำ หรือเปน็ ส่วนประกอบของอาหารก็ตาม และ

นอกจากการนำมาใช้ประโยชน์แล้ว มะละกอก็ยังมปี ระโยชนอ์ ีกมากมายที่จะช่วยบำรุงสุขภาพใหแ้ ขง็ แรงและ

ต้านโรครา้ ยได้อกี ดว้ ย โดยประโยชน์ของมะละกอก็มดี ังน้ี

ตา้ นมะเร็ง

จากการวิจัยพบว่า มะละกอมีสารไลโคปนี ท่จี ะชว่ ยในการต้านมะเร็งได้เปน็ อยา่ งดี โดยเฉพาะมะเรง็

ต่อมลูกหมาก จงึ ควรทานมะละกอใหม้ ากขึน้ นอกจากน้ีก็พบวา่ เมล็ดมะละกอสามารถนำมาใชใ้ นการรักษา

โรคมะเรง็ ไดอ้ ีกดว้ ย จึงมกี ารนำเมลด็ มะละกอมาสกดั เพ่ือเปน็ ยาบรรเทาอาการมะเร็งน่ันเอง

บำรงุ หัวใจ

มะละกอ มสี ่วนชว่ ยในการบำรุงหวั ใจใหแ้ ขง็ แรง และสามารถป้องกนั การเกดิ ไขมันอุดตนั เสน้ เลือด

หรือโรคหวั ใจขาดเลือดได้เปน็ อยา่ งดี นอกจากนใี้ นคนทีเ่ ปน็ โรคหัวใจอยู่แล้ว การทานมะละกอบอ่ ยๆ ก็

สามารถบรรเทาอาการของโรคหัวใจไดเ้ หมือนกนั แมจ้ ะไม่สามารถทำใหห้ ายขาดได้ แตเ่ มือ่ ทานควบคไู่ ปกับ

การรกั ษาทางแพทย์ ก็จะให้ผลลพั ธท์ ดี่ ีไม่น้อย

ชว่ ยให้ระบบย่อยอาหารทำงานดีขน้ึ

เนื่องจากมะละกอเป็นผลไม้ท่ีย่อยง่าย จึงทำให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้ดขี ึ้นและสามารถเพม่ิ

ประสิทธภิ าพของระบบยอ่ ยอาหารไดเ้ ป็นอยา่ งดี อีกท้ังสารอาหารและวติ ามินในมะละกอ กส็ ามารถถูกดูดซึม

เขา้ สรู่ า่ งกายได้อย่างรวดเร็วอีกด้วย จงึ ให้ประโยชน์ตอ่ ร่างกายไดเ้ ต็มทส่ี ดุ ๆ

เสริมสรา้ งความจำและบำรุงสมอง

มะละกอ อุดมไปดว้ ยวิตามินและสารอาหารมากมาย ที่จะช่วยเสริมสร้างความจำและบำรุงสมองได้

เปน็ อยา่ งดี จงึ ทำใหค้ วามจำดีข้ึน แถมลดความเสี่ยงการเป็นอัลไซเมอร์และช่วยใหส้ มองเกิดความผ่อนคลาย

อีกดว้ ย โดยเฉพาะวยั เรียนและวัยทำงานที่ตอ้ งใช้สมองและความคดิ มากเป็นพเิ ศษไม่ควรพลาดทจ่ี ะทาน

มะละกอเด็ดขาด

บรรเทาอาการทอ้ งผูก

มะละกอมีฤทธ์เิ ป็นยาระบายอ่อนๆ และมีเสน้ ใยสูง จึงสามารถบรรเทาอาการทอ้ งผูกไดด้ ี แถมยังลด

ความเส่ียงการเปน็ โรคริดสีดวงทวารอกี ดว้ ย ดังนน้ั สำหรับใครทีม่ ีปัญหาทอ้ งผูกเปน็ ประจำ การทานมะละกอก็

จะช่วยแกอ้ าการท้องผกู ได้อย่างดเี ยี่ยม และสามารถปรบั ระบบการขบั ถา่ ยให้เปน็ ปกติได้ดี

การแปรรปู มะละกอแกว้

สว่ นผสม

มะละกอ 5 กิโลกรมั

หญ้าหวาน 100 กรัม

นำ้ ตาล 400 กรมั

นำ้ เปล่าสำหรับต้ม 1 ถ้วยตวง

นำ้ ปนู ใส ½ ถ้วยตวง

เกลือ ½ ชอ้ นชา

ฐานการเรยี นรู้การแปรรูปอาหาร โรงเรียนสวนป่าเขาชะอางค์

วธิ ีทำ
1. นำมะละกอมาปลอกเปลือกลา้ งใหส้ ะอาด. ขดู เปน็ เสน้ ตามต้องการ *เส้นสัน้ . ต้มแลว้ จะ

เปน็ ฝอย. *เสน้ ยาว. ต้มแล้วจะ เทอะทะ. แนะนำ สลับสัน้ ยาวคละกัน หรือตามชอบคะ่
2. นำเสน้ มะละกอท่ีได้ แช่นำ้ ปนู ใสอยากน้อย 1 ชัว่ โมง (ตามเวลาสะดวก) ครบแล้ว พกั ให้

สะเดด็ น้ำปูนใส ไม่ตอ้ งลา้ งน้ำเปลา่
3. เตรยี มนำ้ เช่ือมผสมน้ำตาลกบั นำ้ เปลา่ ละลายนำ้ ตาลกต็ ้ม เติมเกลือเลก็ น้อย นำ้ อาจจะดู

น้อย ไม่เปน็ ไรนะคะ นำเสน้ มะละกอใส่ลงไป เคีย้ วไฟกลางสักพัก น้ำจากเสน้ มะละกอจะซึมออกมา
4. ปรับไฟอ่อนลง คนอยา่ งเบามอื เวน้ ระยะ คลุกให้น้ำทว่ มเสน้ ไม่คนบ่อยนะคะเสน้ จะเละ

ไมส่ วย เคี้ยวไปเรื่อย ๆ ปรับไฟไดต้ ามเหมาะสม ระวงั อย่าให้น้ำตาลไหม.้
5. เคยี้ วไปสกั พกั น้ำจะเริม่ แห้ง นำ้ ตาลจะง้วนจนเหนียว สงั เกตเส้นมะละกอจะเรมิ่ ใส เม่ือ

นำ้ ตาลเรม่ิ . ขั้นตอนน้ีเติมสีตามใจชอบ สำหรับคนทชี่ อบกนิ แบบเหนียว นุ่น. สามารถตักพกั ให้เยน็ แลว้ เก็บใส่
กลอ่ ง. เป็นอันเสร็จเรียบร้อยคะ่

6. แบ่งมะละกอไว้ผสมสีตา่ งๆ. น้ำสีละลายน้ำ น้ำไม่ต้องเยอะนะคะ ค่ัวกับเสน้ มะละกอ จน
นำ้ แหง้ จะเร่ิมมีเกล็ดน้ำตาลสีขาวๆ ใชไ้ ฟออ่ น ผัดจนแห้ง ตักพักใหเ้ ยน็ เกบ็ ใส่กลอ่ งได้เลยคะ่ . สตู รนเี้ ราคัว่ ๆ
ผดั ๆ จนแห้ง เส้นจะ กรอบนอก กรุบใน

7. เส้นมะละกอท่ีพกั ไว้ ขณะท่รี อผสมสี มนั จะแหง้ เมื่อนำมาค่วั ใสน่ ำ้ หรอื สีอกี คร้งั . เสน้ จะ
ออ่ นลงปกติ คัว่ ต่อจนแหง้ ตามต้องการ

ฐานการเรยี นรู้การแปรรูปอาหาร โรงเรียนสวนปา่ เขาชะอางค์