ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

แผนการจัดการเรยี นรูท้ ี่ 25

รหัสวิชา ว32203 ช่ือวิชา เคมี 3 ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ี่ 5 ภาคเรียนที่ 1

หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี 3 ชอ่ื หน่วยการเรียนรู้ อตั ราการเกดิ ปฏิกิริยาเคมี

เรอื่ ง ความเขม้ ขน้ พ้ืนที่ผวิ และอุณหภมู ิต่ออตั ราการเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี เวลา 2 ชว่ั โมง

....................................................................................................................................................................

1. ผลการเรียนรู้

14. ทดลอง และอธิบายผลของความเข้มข้น พ้ืนท่ีผิวของสารตั้งต้น อุณหภูมิ และตัวเร่งปฏิกิริยา
ที่มีตอ่ อตั ราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

15. เปรียบเทียบอัตราการเกิดปฏิกิริยาเม่ือมีการเปล่ียนแปลงความเข้มข้น พ้ืนท่ีผิวของสารต้ังต้น
อณุ หภมู ิ และตัวเรง่ ปฏิกิริยา

2. สาระสาคญั

อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีของสารหน่ึงๆ ข้ึนอยู่กับความเข้มข้น พ้ืนที่ผิว อุณหภูมิ ตัวเร่งและตัวหน่วง
ปฏิกิรยิ า นอกจากนี้อัตราการเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมียังขึ้นอยู่กบั ชนิดของสารทท่ี าปฏิกริ ิยาด้วย

3. จุดประสงค์การเรียนรู้

3.1 ดา้ นความรู้ (K)

อธิบายผลของความเข้มข้น พื้นท่ีผิว และอุณหภูมิของสารต้ังต้นท่ีมีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยา
เคมี

3.2 ด้านทักษะและกระบวนการ (P)
1. ทดลองเรื่อง ความเข้มขน้ พื้นทผี่ ิว และอณุ หภูมติ ่ออตั ราการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี
2. วางแผนการทดลอง ออกแบบตารางบนั ทึกผลการทดลอง ปฏบิ ตั กิ ารทดลอง สังเกตและบันทึก

ผลการทดลอง
3. จัดกระทาข้อมลู วเิ คราะห์ อภปิ รายและสรปุ ผลการทดลอง
4. นาเสนอข้อสรปุ และเขียนรายงานผลการทดลอง

3.3 ดา้ นคุณลักษณะอนั พึงประสงค์ : เพอ่ื ใหน้ ักเรียน (A)
1. มีวินยั
2. มุ่งม่ันในการทางาน

3. ซื่อสัตย์สจุ รติ

4. สาระการเรยี นรู้

ปฏิกิริยาเคมีส่วนใหญ่อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีข้ึนอยู่กับความเข้มข้นของสารต้ังต้น ถ้าสารตั้งต้น
เข้มข้นมากปฏิกิริยาจะเกิดขึ้นเร็ว แต่ถ้าความเข้มข้นน้อยปฏิกิริยาจะเกิดช้า เป็นผลเนื่องมาจากโอกาสในการ
ชนกันของอนุภาค ถ้าสารต้ังต้นมีความเข้มข้นมาก โอกาสท่ีสารต้ังต้นจะเกิดการชนกันของอนุภาคก็จะมีมาก
ขึ้นด้วย ส่งผลให้อนุภาคที่มีพลังงานสูงมีจานวนมากขึ้น ทาให้อัตราการเกิดปฏิกิริยาก็จะมีค่าสูงตามไปด้วย
ในทางกลับกันถ้าสารมีความเข้มข้นน้อย โอกาสที่อนุภาคของสารจะเกิดการชนกันก็จะมีค่าน้อยตามไปด้วย
ซง่ึ สง่ ผลต่ออัตราการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมกี ็จะมีค่านอ้ ยตามไปด้วย

5. หลักฐานรอ่ งรอยการเรียนรู้และการวัดการประเมินผล

5.1 ดา้ นความรู้

ภาระงาน/ช้นิ งาน วิธีการวดั เครือ่ งมอื เกณฑ์ทใี่ ชป้ ระเมนิ ผูป้ ระเมิน
ครู
ทากิจกรรมและตอบคาถามใน - ตรวจใบ - ใบกจิ กรรม - ทาใบกจิ กรรมการ

กจิ กรรมการทดลองท่ี 8.4 เร่ือง กิจกรรมการ การทดลอง ทดลองท่ี 8.4 ถูกต้อง

การทดลองศึกษาผลของความเข้มข้น ทดลองที่ 8.4 ที่ 8.4 70 % ข้ึนไป

พืน้ ท่ีผิว และอุณหภูมิต่ออัตราการ

เกิดปฏิกิรยิ าเคมี

5.2 ดา้ นทกั ษะและกระบวนการ

ภาระงาน/ชน้ิ งาน วิธีการวัด เคร่อื งมือ เกณฑ์ท่ใี ชป้ ระเมิน ผู้ประเมิน
1. ทาการทดลองท่ี ครู
8.4 เรอื่ ง การทดลอง สงั เกตพฤติกรรม แบบประเมิน - ไดค้ ะแนนใน
ศึกษาผลของความ ครู
เขม้ ขน้ พ้ืนทผี่ ิว และ - การวางแผนการทดลอง ทักษะในการ ระดบั ดีขึน้ ไป
อุณหภูมิต่ออัตราการ
เกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี การออกแบบตารางบันทึก ปฏบิ ัตกิ ารทดลอง

2. เขยี นรายงานการ ผลการทดลอง
ทดลอง
- การปฏบิ ัตกิ ารทดลอง

- การสังเกตและบันทึกผล

การทดลอง

- การจัดกระทากับข้อมลู

- การวเิ คราะห์ อภปิ ราย

และสรปุ ผลการทดลอง

- การนาเสนอข้อมลู

ตรวจสอบการเขยี น แบบประเมนิ ผล - ได้คะแนนใน

- สมมติฐานการทดลอง การเขียนรายงาน ระดบั ดีขึน้ ไป

- จดุ ประสงคก์ ารทดลอง การทดลอง

- การบันทึกผลการทดลอง

- การวเิ คราะหแ์ ละสรปุ ผล

การทดลอง

5.3 ดา้ นคุณลักษณะอันพงึ ประสงค์

คุณลักษณะ พฤติกรรม วธิ กี ารวดั เครอื่ งมอื เกณฑ์ที่ใช้ ผู้ประเมิน
อนั พงึ ประสงค์ ประเมิน ครู
มวี นิ ยั - เข้าเรยี น - สงั เกต -แบบประเมนิ
ปฏบิ ัตกิ ิจกรรม พฤติกรรม คณุ ลักษณะอัน - ไดค้ ะแนนใน ครู
มุ่งมั่นในการ สง่ งานตรง พึงประสงค์ ระดบั ดขี ึ้นไป
ทางาน เวลา
- ใส่ใจในภาระ - สังเกต - แบบประเมิน - ได้คะแนนใน
งานท่ี พฤติกรรม คุณลักษณะอัน ระดบั ดีขึน้ ไป
มอบหมาย มี พึงประสงค์

คณุ ลกั ษณะ พฤติกรรม วิธีการวัด เครอ่ื งมือ เกณฑ์ท่ีใช้ ผปู้ ระเมิน
อนั พึงประสงค์ ประเมนิ
ความ
รับผดิ ชอบและ
สง่ ตรงตาม
เวลาทกี่ าหนด

ซือ่ สตั ยส์ จุ ริต - บนั ทึกข้อมูล - สงั เกต - แบบประเมนิ - ได้คะแนนใน ครู
ตามความเป็น พฤติกรรม คุณลักษณะอนั ระดบั ดีข้ึนไป
จรงิ พงึ ประสงค์

6. คาถามสาคัญ

1. ปจั จัยใดบา้ งทม่ี ีผลตอ่ อตั ราการเกิดปฏิกิรยิ าเคมี
2. เมอ่ื เปลีย่ นแปลงความเข้มขน้ พ้นื ที่ผิว และอณุ หภมู ิจะสง่ ผลต่ออตั ราการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมีอย่างไร

7. กจิ กรรมการเรียนรู้

1. ขน้ั สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1. นักเรียนทบทวนความรู้เก่ียวกับทฤษฎีการชน โดยนักเรียนแต่ละคนคิดในประเด็นท่ีครูกาหนดให้

(คิดเดย่ี ว) แลว้ จับคู่กบั เพ่ือนช่วยกันคดิ (คดิ ค)ู่ จากนั้นแลกเปล่ียนความคดิ รว่ มกันอภิปราย (Think-Pair-Share)
ดังนี้

- ปฏกิ ริ ิยาเคมีเกดิ ขน้ึ ได้อย่างไร
(ปฏิกิริยาเคมจี ะเกดิ ขนึ้ เมื่อโมเลกุลของสารตัง้ ต้นเกิดการชนกันในทิศทางทีเ่ หมาะสมและมีพลังงาน
ท่ีมากพอใหเ้ กิดปฏกิ ิริยา)
- ยกตัวอย่างปฏกิ ิริยาเคมที เ่ี กิดขึ้นในธรรมชาตหิ รือชวี ิตประจาวัน
(เช่น การเน่าเสยี ของอาหาร ปฏิกริ ิยาการเกดิ สนมิ )
- ปัจจยั ใดบา้ งทีส่ ง่ ผลให้ปฏกิ ริ ิยาเคมีดงั กลา่ วเกิดได้เรว็ หรือช้า
(ธรรมชาติของสารต้ังต้น ความเข้มข้นของสารตั้งต้น พ้ืนท่ีผิวของสารต้ังต้น อุณหภูมิ ตัวเร่ง
ปฏิกริ ิยา ตวั หน่วงปฏกิ ิริยา) เพื่อนาเข้าสกู่ จิ กรรม 8.4

2. ขั้นสารวจและคน้ หา (Exploration)
1. นกั เรยี นร่วมกันอภิปรายเก่ยี วกบั การเกดิ ปฏกิ ิริยาเคมขี องแคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) กบั

สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) โดยใชค้ าถามดังนี้

- แคลเซียมคารบ์ อเนตทาปฏกิ ริ ยิ ากับสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ได้ผลิตภณั ฑเ์ ป็นอะไร
(ได้แคลเซียมคลอไรด์ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ และน้า)
- ในการเกิดปฏิกิรยิ าเราควรติดตามการเกิดปฏิกิรยิ าของสารชนิดใด (แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์)

2. ครูแจ้งนักเรียนว่าจะทาการทดลองเพ่ือศึกษาผลของความเข้มข้น พ้ืนที่ผิว และอุณหภูมิต่อ
อัตราการเกดิ แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์

3. ครูใช้คาถามกระต้นุ ให้นักเรียนทานายผลของความเข้มข้น พื้นทผี่ ิว และอุณหภูมิต่ออัตราการ
เกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี (POE : Predict ทานาย)

4. นักเรียนแตล่ ะกลมุ่ ศึกษาใบกิจกรรม 8.4 การทดลองศึกษาผลของความเข้มข้น พ้นื ที่ผวิ และ
อณุ หภูมติ ่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

5. นกั เรียนร่วมกนั อภปิ รายเพื่อเขา้ สกู่ ารทดลอง โดยใชค้ าถาม ดงั น้ี
- นกั เรียนคดิ ปัญหาในการทดลองน้คี อื อะไร
- วัตถปุ ระสงคก์ ารทดลองน้ีคืออะไร
- นักเรียนจะต้งั สมมติฐานนว้ี า่ อย่างไร

- ตวั แปรที่ใชใ้ นการทดลอง
- นักเรยี นจะทดสอบสมมติฐานอย่างไร
- นักเรียนออกแบบการทดลองอยา่ งไร

6. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันออกแบบตารางการทดลอง กลุ่มใดที่ออกแบบเสร็จจึงจะรับอุปกรณ์เพ่ือ
ทาการทดลองได้

7. นักเรียนแต่ละกลุ่มดาเนินกิจกรรมการทดลอง สังเกต บันทึกผล เพื่อศึกษาว่าผลที่เกิดขึ้นเป็น
อย่างไร เหมือนหรือแตกต่างจากท่ีทานายไว้ หรือไม่อย่างไร (POE : Observe สังเกต) ครูเดินดูนักเรียนและ
สงั เกตพฤติกรรมการทดลอง

3. ขั้นอธิบายและลงขอ้ สรุป (Explanation)
1. หลงั เสรจ็ กจิ กรรมครูส่มุ ตัวแทนนกั เรียนออกมานาเสนอหน้าชน้ั เรยี น แล้วถามว่ามีกล่มุ ใดทแี่ ตกตา่ ง

จากเพื่อนหรือไม่ใหน้ าเสนอเพิ่มเติม

2. นกั เรียนรว่ มกนั ตอบคาถามเพ่ืออภปิ รายผลการทดลอง ดงั น้ี
- จากการทดลองเขียนปฏกิ ิริยาเคมีท่ีเกดิ ขน้ึ ได้อย่างไร
CaCO3(s) + 2HCl(aq)  CaCl2(aq) + H2O(l) + CO2(g)
- ในแต่ละบีกเกอร์ปฏิกิริยาส้ินสุดโดยใช้เวลาเท่ากันหรือไม่ อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีในบีกเกอร์

ใบท่ี 2 3 และ 4 เปน็ อย่างไรเม่อื เทยี บกับบีกเกอรใ์ บท่ี 1
(เวลาที่ใช้ในการเกิดปฏิกิริยาเคมีจนกระทั่งไม่เห็นฟองแก๊สเกิดขึ้นในแต่ละบีกเกอร์ไม่เท่ากัน ดังนี้

เมื่อเปรียบเทียบบีกเกอร์ใบท่ี 1 และใบที่ 2 พบว่า บีกเกอร์ใบท่ี 2 ซึ่งใช้ HCl เข้มข้นมากกว่า ใช้เวลาน้อยกว่า
แสดงว่าการเพิ่มความเข้มข้นของ HCl มีผลทาให้อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีน้ีเพ่ิมขึ้น เม่ือเปรียบเทียบบีกเกอร์
ใบท่ี 1 และใบท่ี 3 พบว่า บีกเกอรใ์ บท่ี 1 ซง่ึ ใชผ้ ง CaCO3 ซึ่งมีพ้ืนท่ผี วิ มากกวา่ ใช้เวลาน้อยกว่าบีกเกอร์ใบท่ี 3
ซ่ึงใช้เม็ด CaCO3 แสดงวา่ การเพมิ่ พื้นที่ผิวของ CaCO3 ให้สัมผสั กบั HCl มากข้นึ มีผลทาให้อตั ราการเกิดปฏิกิริยา
เคมีน้ีเพิ่มข้ึน เม่ือเปรียบเทียบบีกเกอร์ใบท่ี 1 และใบที่ 4 พบว่า บีกเกอร์ใบท่ี 4 ซึ่งมีอุณหภูมิสูงกว่า ใช้เวลา
นอ้ ยกวา่ แสดงวา่ การเพม่ิ อณุ หภมู ใิ นการเกดิ ปฏกิ ิริยามผี ลทาให้อตั ราการเกิดปฏิกิรยิ าเคมนี ีเ้ พ่ิมขึ้น

3. นักเรียนอธิบายผลที่เกิดข้ึนจริง และบอกว่าตรงกับท่ีทานายไว้หรือไม่ อย่างไร (POE : Explain
อธิบาย) และสรุปผลการทดลอง เพื่อให้ได้ข้อสรุปว่า การเพ่ิมความเข้มข้น การเพ่ิมพ้ืนที่ผิวของสารต้ังต้น และ
การเพ่มิ อณุ หภูมิ เปน็ ปจั จัยทีท่ าให้ปฏิกริ ิยาเคมเี กิดไดเ้ รว็ ขึ้น

4. นกั เรียนพิจารณารูป 8.8 ๘.9 และ 8.10 จากหนังสอื เรียน แลว้ รว่ มกนั อภิปรายโดยใช้ทฤษฎีการชน
ในการอธิบายผลของความเข้มขน้ พื้นที่ผวิ และอณุ หภูมิที่มตี ่ออัตราการเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมี ดังนี้

- จากรูป 8.8 ความเข้มข้นมีผลตอ่ อัตราการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี อยา่ งไร

(ความเข้มข้นของสารตั้งต้นมีความสัมพันธ์กับจานวนอนุภาคของสารตั้งต้นในระบบ ดังน้ันเมื่อทาการ
ทดลองโดยให้ปริมาตรของสารต้ังต้นคงที่ การเพิ่มความเข้มข้นของสารจะทาให้จานวนอนุภาคในระบบเพ่ิมขึ้น
จงึ มโี อกาสชนกันมากข้นึ ดังรูป 8.8 สง่ ผลให้อตั ราการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมสี งู ขนึ้

- จากรูป 8.9 พ้นื ที่ผิวมผี ลตอ่ อตั ราการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี อย่างไร
(ของแข็งแต่ละชนิดท่ีมีมวลเท่ากัน เม่ือเป็นผงละเอียดจะมีพ้ืนที่ผิวมากกว่าเมื่อเป็นก้อนหรือเม็ดซึ่ง
พื้นผิวของสารตั้งต้นที่เป็นของแข็งมีผลต่ออัตราการเกิดปฏกิ ิริยาเคมี การเพิ่มพื้นท่ีผิวของสารตั้งตันเป็นการเพิ่ม
โอกาสในการชนกนั ดงั รปู 8.9 สง่ ผลใหอ้ ตั รากรเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมีสงู ขึ้น)
- จากรูป 8.10 การกระจายของจานวนอนภุ าคทม่ี พี ลังงานจลนต์ ่างๆ ทอ่ี ุณหภมู ิ T1 และ T2 ให้นักเรยี น
ใชท้ ฤษฎีการชนอธบิ ายผลของอณุ หภมู ิต่ออัตราการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี
(เม่ืออุณหภูมิเพิ่มขึ้นอนุภาคสารต้ังตันจะมีพลังงานจลน์เฉลี่ยเพิ่มข้ึน ทาให้การกระจายของจานวน
อนุภาคที่มีพลังงานจลน์ต่างๆ เปล่ียนไป โดยอนุภาคที่ชนกันแล้วเกิดปฏิกิริยาเคมีได้ ต้องมีพลังงานจลน์อย่าง
น้อยเท่ากับ Ea จากรูป 8.10 ท่ีอุณหภูมิสูง (T2) มีพ้ืนท่ีใต้กราฟทางด้านขวาที่มีพลังงานมากกว่าค่า Ea มากกว่า
ท่ีอุณหภูมิต่า (T1) แสดงว่าท่ีอุณหภูมิ T2 มีจานวนอนุภาคท่ีมีพลังงานสูงกว่า Ea มากกว่าท่ีอุณหภูมิ T1 ดังน้ันท่ี
อณุ หภมู สิ ูงจงึ มีอัตราการเกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมสี งู กว่าที่อณุ หภมู ิต่า)

4. ขน้ั ขยายความรู้ (Elaboration)
1. ยกตัวอย่างความรู้เก่ียวกับผลของพื้นท่ีผิวท่ีมีต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีที่นามาใช้ประโยชน์ใน

ชีวิตประจาวนั
(ยาลดกรดบางชนิดท่ีต้องเคี้ยวให้ละเอียดก่อนกลืน เพ่ือเพ่ิมพื้นท่ีผิวของยาให้ทาปฏิกิริยากับกรดใน

กระเพาะอาหารไดเ้ รว็ ข้ึน)
2. ยกตัวอย่างความรู้เกี่ยวกับผลของอุณหภูมิที่มีต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีที่นามาใช้ประโยชน์ใน

ชีวิตประจาวนั ทวั่ ไป
(การเก็บรักษาอาหารหรือผลไม้ในตู้เย็นท่ีมีอุณหภูมิต่า เพ่ือให้อยู่ได้นานและคงความสดใหม่ การอบ

ขนมปงั ทอ่ี ณุ หภูมสิ ูงจะทาใหผ้ งฟูเกดิ การสลายตัวได้แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์แทรกตวั ในเน้ือขนมปังได้เร็วข้ึน)
5. ขนั้ ประเมนิ (Evaluation)
มีแนวการวัดและประเมนิ ผลโดย
1. ครูให้แจกตัว๋ กระดาษใหน้ ักเรียนคนละ 1 ใบ ให้นักเรียนเขียนสรปุ ส่ิงทไ่ี ดเ้ รยี นรลู้ งในต๋ัวกระดาษ

แล้วนาสง่ ครกู ่อนออกจากห้องเรียน (Exit Ticket)
2. ตรวจสอบความร้เู กี่ยวกับความเข้มข้น พืน้ ที่ผิว และอุณหภูมิของสารตัง้ ตน้ ท่ีมีผลตอ่ อัตราการ

เกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี จากรายงานการทดลอง การอภิปราย การตอบคาถามทา้ ยการทดลอง

3. ประเมินทักษะในการปฏบิ ัติการทดลองของนักเรียนจากรายงานการทดลอง และการสงั เกต
พฤติกรรมในการทาการทดลอง โดยใช้ประเมนิ ทักษะในการปฏบิ ตั กิ ารทดลอง

4. ประเมนิ คุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ โดยใช้แบบประเมินคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์

8. สื่อ/วสั ด/ุ อุปกรณ์/แหล่งเรียนรู้
1. หนังสอื เคมี เล่ม 3 ของ สสวท.
2. สอื่ การเรียนรู้ทน่ี าเสนอดว้ ยใช้โปรแกรมคอมพวิ เตอร์ (Microsoft office power point) โดยใช้
โปรเจคเตอร์ เร่ือง ปจั จัยทีม่ ีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิรยิ าเคมี
3. ใบกิจกรรม 8.4 การทดลองศึกษาผลของความเข้มขน้ พ้นื ท่ผี วิ และอณุ หภูมติ ่ออัตราการ
เกดิ ปฏกิ ิริยาเคมี
4. หอ้ งสมดุ
5. อนิ เทอร์เนต็

กิจกรรม การทดลองศึกษาผลของความเข้มข้น พื้นที่ผิว

8.4 และอุณหภูมิต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

สมาชิกในกลุ่ม

1. ชื่อ ......................................................... ชั้น ม.5/..... เลขที่ ..........
2. ชื่อ ......................................................... ชั้น ม.5/..... เลขที่ ..........
3. ชื่อ ......................................................... ชั้น ม.5/..... เลขที่ ..........
4. ชื่อ ......................................................... ชั้น ม.5/..... เลขที่ ..........
5. ชื่อ ......................................................... ชั้น ม.5/..... เลขที่ ..........
6. ชื่อ ......................................................... ชั้น ม.5/..... เลขที่ ..........

เสนอ

ครูเรณู หลักม่วง

รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา ว32203 เคมี 3
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

โรงเรียนราชวินิตบางแก้ว สมุทรปราการ
ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2564

กิจกรรม การทดลองศึกษาผลของความเข้มข้น พื้นที่ผิว

8.4 และอุณหภูมิต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

จุดประสงค์การทดลอง

1. ทดลองเพื่อศึกษาผลของความเข้มข้น พื้นที่ผิว และอุณหภูมิต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี
2. อธิบายผลของความเข้มข้น พื้นที่ผิว และอุณหภูมิต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

1.ศึกษาผลของความเข้มข้นต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

สมมติฐาน : ..........................................................................................................

ตัวแปรที่ใช้ในการทดลอง :
1.ตัวแปรต้น : ....................................................................................................
2.ตัวแปรตาม : ..................................................................................................
3.ตัวแปรควบคุม : .............................................................................................

ออกแบบวิธีการทดลอง

2.ศึกษาผลของพื้นที่ผิวต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

สมมติฐาน : ..........................................................................................................
ตัวแปรที่ใช้ในการทดลอง :

1.ตัวแปรต้น : ....................................................................................................
2.ตัวแปรตาม : ..................................................................................................
3.ตัวแปรควบคุม : .............................................................................................
ออกแบบวิธีการทดลอง

3.ศึกษาผลขออุณหภูมิต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

สมมติฐาน : ..........................................................................................................
ตัวแปรที่ใช้ในการทดลอง :

1.ตัวแปรต้น : ....................................................................................................
2.ตัวแปรตาม : ..................................................................................................
3.ตัวแปรควบคุม : .............................................................................................
ออกแบบวิธีการทดลอง

บันทึกผลการทดลอง

สรุปผลการทดลอง

ใหน้ กั เรยี นแตล่
- ปฏิกริ ยิ ำเคมเี กดิ ข้ึนไดอ้ ย่ำงไร
- ยกตวั อย่ำงปฏิกริ ิยำเคมีท่ีเกิดขนึ้

- ปจั จัยใดบำ้ งทส่ี ่งผลใหป้ ฏกิ ิริยำเ

ละคนตอบคำถำม

นในธรรมชำตหิ รือชีวติ ประจำวนั
เคมเี กิดได้เร็วหรอื ช้ำ

ใหน้ กั เรียนแตล่

- ปฏิกริ ยิ ำเคมีเกิดขึน้ ไดอ้ ย่ำงไร
(เมอ่ื โมเลกลุ ของสำรตั้งตน้ เ

และมีพลังงำนทม่ี ำก)
- ยกตัวอย่ำงปฏกิ ิรยิ ำเคมีที่เกดิ ข้ึน
(เช่น กำรเน่ำเสยี ของอำหำร ปฏกิ ิร

- ปจั จัยใดบ้ำงทส่ี ง่ ผลใหป้ ฏกิ ิรยิ ำเ
(ธรรมชำติของสำรตั้งตน้ ควำมเขม้
พ้ืนทผ่ี วิ ของสำรต้ังต้น อุณหภูมิ ตวั

ละคนตอบคำถำม

เกดิ กำรชนกันในทิศทำงทเ่ี หมำะสม

นในธรรมชำติหรือชวี ติ ประจำวนั
ริยำกำรเกดิ สนมิ )
เคมีเกิดไดเ้ ร็วหรือชำ้
มข้นของสำรต้งั ต้น
วเร่งปฏิกิริยำ ตวั หน่วงปฏกิ ิรยิ ำ)

ปัจจยั ท
อัตรำกำรเกดิ

ทมี่ ีผลต่อ
ดปฏิกิรยิ ำเคมี

- แคลเซยี มคำร์บอเนต (CaCO3)
ไฮโดรคลอริก (HCl) ไดผ้ ลติ ภัณฑ

(ไดแ้ คลเซยี มคลอไรด์ แก๊สคำรบ์

- ในกำรหำอัตรำกำรเกิดปฏิกิริยำ
ของสำรชนดิ ใด

(แกส๊ คำรบ์ อนไดออกไซด)์

) ทำปฏกิ ิริยำกบั สำรละลำยกรด
ฑ์เป็นอะไร
บอนไดออกไซด์ และนำ้ )

ำเรำควรติดตำมกำรเกดิ ปฏิกิริยำ

กิจกรร
กำรทดลองศกึ ษำผลขอ
และอณุ หภูมติ อ่ อัตรำ

จดุ ประสงคก์ ำรทดลอง

1. ทดลองเพอ่ื ศกึ ษำผลของควำมเขม้ ข้น พ้ืนที่ผ
2. อธบิ ำยผลของควำมเขม้ ข้น พน้ื ท่ีผิว และอุณ

รม 8.4
องควำมเข้มข้น พ้นื ทผ่ี วิ
ำกำรเกดิ ปฏิกิรยิ ำเคมี

ผวิ และอุณหภมู ิตอ่ อัตรำกำรเกิดปฏกิ ริ ยิ ำเคมี
ณหภูมิตอ่ อัตรำกำรเกดิ ปฏิกิรยิ ำเคมี

กิจกรร
กำรทดลองศกึ ษำผลของควำมเขม้ ข้น พน้ื ทผ่ี วิ

วสั ดุ อุปกรณ์ และสำรเคมี

สำรเคมี
1. แคลเซยี มคำร์บอเนต (CaCO3) แบบผง
2. แคลเซยี มคำร์บอเนต (CaCO3) แบบเม็ด
3. สำรละลำยกรดไฮโดรคลอริก (HCl) 0.2 M
4. สำรละลำยกรดไฮโดรคลอรกิ (HCl) 0.5 M

ใหน้ กั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกันออกแบบวิธีกำ

รม 8.4
ว และอุณหภมู ติ อ่ อตั รำกำรเกดิ ปฏกิ ริ ยิ ำเคมี

วสั ดุและอุปกรณ์
1. กระบอกตวงขนำด 10 mL
2. บกี เกอร์ขนำด 100 mL
M 3. นำฬิกำจับเวลำ
M 4. ตะเกยี งแอลกอฮอลพ์ รอ้ มท่กี น้ั ลม

ำรทดลอง และทำนำยผลกำรทดลอง

ให้นกั เรยี นแตล่ ะกล่มุ รว่ มก
และทำนำยผ

นกั เรยี นดำเนนิ กิจกรรมกำรทดลอง สังเ
เป็นอย่ำงไร เหมือนหรอื แตกตำ่

กันออกแบบวิธีกำรทดลอง
ผลกำรทดลอง

เกต บันทกึ ผล เพอื่ ศกึ ษำวำ่ ผลท่เี กิดข้นึ
ำงจำกทที่ ำนำยไว้ หรือไมอ่ ยำ่ งไร

ชมคลปิ วดี ีโอ เร่อื ง กำรศึกษำผลของควำมเข้มข้น พ้นื

ท่มี ำ: https://www.youtube.com/watch?v=oCRwtjqYl

นทผี่ วิ และอณุ หภูมติ ่ออตั รำกำรเกิดปฏิกิริยำเคมี

lPs





- จำกกำรทดลองเขียนปฏิกริ ิยำเคมีทีเ่ กิดขึ้น
CaCO3(s) + 2HCl(aq)  CaCl2(aq) + H

- ในแตล่ ะบีกเกอร์ปฏกิ ริ ิยำสิน้ สดุ โดยใชเ้ วลำเทำ่ กัน
ใบที่ 2 3 และ 4 เปน็ อยำ่ งไรเมื่อเทียบกบั บกี เกอร์ใ
(เวลำทใ่ี ชใ้ นกำรเกดิ ปฏิกิรยิ ำเคมีจนกระท่งั ไมเ่ หน็ ฟอ

เม่อื เปรียบเทียบบกี เกอร์ใบท่ี 1 และใบท่ี 2
ใชเ้ วลำน้อยกวำ่ แสดงว่ำกำรเพ่มิ ควำมเขม้ ขน้ ของ H

เม่อื เปรยี บเทียบบีกเกอร์ใบที่ 1 และใบที่ 3
ผวิ มำกกว่ำ ใชเ้ วลำนอ้ ยกวำ่ บีกเกอร์ใบที่ 3 ซึง่ ใช้เมด็
สมั ผัสกับ HCl มำกข้นึ มผี ลทำให้อัตรำกำรเกิดปฏกิ ิร

เม่อื เปรยี บเทยี บบกี เกอร์ใบท่ี 1 และใบที่ 4
นอ้ ยกว่ำ แสดงว่ำกำรเพ่มิ อุณหภมู ใิ นกำรเกดิ ปฏิกิรยิ

นได้อยำ่ งไร
H2O(l) + CO2(g)

นหรอื ไม่ อตั รำกำรเกิดปฏิกริ ิยำเคมใี นบกี เกอร์
ใบที่ 1
องแกส๊ เกิดขน้ึ ในแตล่ ะบกี เกอร์ไมเ่ ทำ่ กนั ดงั นี้
2 พบว่ำ บกี เกอร์ใบท่ี 2 ซ่งึ ใช้ HCl เขม้ ข้นมำกกวำ่
HCl มีผลทำใหอ้ ตั รำกำรเกิดปฏิกริ ยิ ำเคมนี เ้ี พม่ิ ขึน้

พบวำ่ บีกเกอร์ใบท่ี 1 ซ่ึงใช้ผง CaCO3 ซึง่ มพี น้ื ท่ี
ด CaCO3 แสดงว่ำกำรเพมิ่ พ้ืนท่ผี ิวของ CaCO3 ให้
รยิ ำเคมนี ้ีเพ่ิมขึ้น
4 พบวำ่ บกี เกอร์ใบที่ 4 ซึง่ มอี ุณหภมู ิสงู กว่ำ ใช้เวลำ
ยำมผี ลทำใหอ้ ตั รำกำรเกดิ ปฏิกริ ยิ ำเคมีนี้เพม่ิ ขนึ้ )

นักเรียนอธิบำยผ
และบอกว่ำตรงกับท่ที ำ

สรุปผลกำรทดลอง
กำรเพ่มิ ควำมเขม้ ขน้ กำรเพ

กำรเพ่ิมอณุ หภมู ิ เป็นปัจจัยท่ที ำใ

ผลที่เกดิ ขนึ้ จริง
ำนำยไวห้ รอื ไม่ อยำ่ งไร

พ่ิมพ้ืนทผ่ี วิ ของสำรตั้งต้น และ
ใหป้ ฏกิ ริ ยิ ำเคมีเกิดไดเ้ ร็วข้ึนแ

- จำกรูป 8.8 ควำมเข้มขน้ มผี ลตอ่

ผลของควำมเข้มข้นตอ่ โอกำ

ออัตรำกำรเกิดปฏกิ ริ ยิ ำเคมี อยำ่ งไร

ำสของกำรชนกนั ของอนภุ ำค

- จำกรูป 8.9 พ้นื ทีผ่ ิวมผี ลต่ออ

ผลของพนื้ ที่ผิวต่อโอกำสข

อัตรำกำรเกดิ ปฏกิ ริ ิยำเคมี อยำ่ งไร

ของกำรชนกันของอนภุ ำค

- จำกรปู 8.10 กำรกระจำยของจำนวนอนุภำค
ใหน้ กั เรยี นใชท้ ฤษฎีกำรชนอธิบำยผลขอ

ผลของอณุ หภูมิผวิ ตอ่ โอกำ

คที่มพี ลงั งำนจลน์ต่ำงๆ ที่อุณหภูมิ T1 และ T2
องอุณหภมู ิตอ่ อตั รำกำรเกิดปฏกิ ิรยิ ำเคมี

ำสของกำรชนกนั ของอนภุ ำค

ยกตัวอยำ่ งควำมร้เู กี่ยวกับผลของค
กำรเกดิ ปฏิกริ ิยำเคมีท่ีนำมำใช้ประโยชนใ์ น

(ยำลดกรดบำงชนิดทตี่ ้องเคีย้ วใหล้
ปฏิกริ ิยำกับกรดในกระเพำะอำหำรไดเ้ รว็ ข

กำรเกบ็ รักษำอำหำรหรอื ผลไมใ้ นต
สดใหม่

กำรอบขนมปงั ทอ่ี ณุ หภูมสิ ูงจะทำให
แทรกตัวในเนอ้ื ขนมปงั ไดเ้ ร็วขนึ้ )

ควำมเขม้ ขน้ พ้ืนท่ผี วิ และอณุ หภูมทิ ีม่ ตี อ่ อัตรำ
นชวี ติ ประจำวนั
ละเอียดกอ่ นกลนื เพอ่ื เพ่มิ พืน้ ท่ผี วิ ของยำให้ทำ
ขึ้น
ต้เู ย็นทมี่ ีอณุ หภมู ติ ่ำ เพ่อื ให้อยู่ไดน้ ำนและคงควำม

หผ้ งฟูเกิดกำรสลำยตัวไดแ้ ก๊สคำรบ์ อนไดออกไซด์

ให้นักเรียนเขยี น
ลงในตวั๋ กระดำษ
ออกจำกห้องเร

นสรปุ ส่ิงท่ีได้เรยี นรู้
ษแล้วนำส่งครกู ่อน
รียน (Exit Ticket)