เล่ม 3

ชั้ชั้ ชั้ นชั้ นประถมศึศึศึกศึษาปีปีปี ที่ปี ที่ ที่ที่4 เอกสารประกอบการเรีรี รี ย รี ยน กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม พุพุ พุ ท พุ ทธสาวก ชาดก และพุพุ พุ ท พุ ทธศาสนินิ นิ ก นิ กชนตัตั ตั ว ตั วอย่ย่ ย่ า ย่ าง ชุชุ ชุ ด ชุ ด ศาสนา ศีศี ศี ล ศี ลธรรม จริริริยริธรรม นำนำนำนำพาชีชี ชี วี ชี วี วี มี วี มี มี สุ มี สุ สุ ข สุ ข เล่ล่มล่ มล่ ที่ที่ ที่ที่3 ตำตำตำตำแหน่น่น่น่ง ครูรูรูรูวิวิวิทวิยฐานะครูรูรูชำรูชำชำชำนาญการ นางสาวเนวนันันันัท์ท์ท์ท์มะณีณีณีณีเลิลิลิศลิ โรงเรียนวัดช่องลม สำ นักงานเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร โรงเรียนวัดช่องลม สำ นักงานเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร

ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 เอกสารประกอบการเรีรี รี ย รี ยน กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม พุพุ พุ ท พุ ทธสาวก ชาดก และพุพุ พุ ท พุ ทธศาสนินิ นิ ก นิ กชนตัตั ตั ว ตั วอย่ย่ ย่ า ย่ าง ชุชุ ชุ ด ชุ ด ศาสนา ศีศี ศี ล ศี ลธรรม จริริริยริธรรม นำนำนำนำพาชีชี ชี วี ชี วี วี มี วี มี มี สุ มี สุ สุ ข สุ ข เล่ล่ ล่ ม ล่ มที่ที่ ที่ที่3 ตำตำตำตำแหน่น่น่น่ง ครูรูรูรูวิวิวิทวิยฐานะครูรูรูชำรูชำชำชำนาญการ นางสาวเนวนันันันัท์ท์ท์ท์มะณีณีณีณีเลิลิลิศลิ โรงเรียนวัดช่องลม สำ นักงานเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร โรงเรียนวัดช่องลม สำ นักงานเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร

เอกสารประกอบการเรียน ชุด ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม นำพาชีวีมีสุข กลุ่มสาระ การเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 มีจำนวน 6 เล่ม มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้ประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ในสาระที่ 1 ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม ซึ่งสอดคล้องกับการจัดการศึกษาโดยใช้หลักสูตรแกนกลางการศึกษา ขั้นพื้นฐาน ที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนทุกคน ซึ่งจะเป็นกำลังสำคัญของชาติให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ทั้งด้านร่างกายและจิตใจ มีความรู้คู่คุณธรรม มีค่านิยมที่พึงประสงค์ เห็นคุณค่าของตนเอง มีวินัย และปฏิบัติตามหลักธรรมที่ตนนับถือ เอกสารประกอบการเรียน เล่มที่ 3 พุทธสาวก ชาดกและพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง เล่มนี้จะกล่าวถึง ประวัติพุทธสาวก ชาดกและพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ผู้เรียนสามารถนำ ข้อคิดที่ได้และแบบอย่างที่ดีไปใช้ในการดำเนินชีวิต เอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ ส่งเสริมให้ผู้เรียนนำความรู้ความเข้าใจไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันและเป็นส่วนสำคัญ ในการพัฒนาการเรียนรู้ตามตัวชี้วัดที่ได้กำหนดไว้ในหลักสูตร เป็นสื่อเสริมการเรียนรู้ที่ช่วย พัฒนาผู้เรียนให้มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนผ่านตามมาตรฐานตัวชี้วัด ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าเอกสารประกอบการเรียน ชุด ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม นำพาชีวีมีสุข กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 เล่มนี้ จะเป็นประโยชน์สูงสุดในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ขอขอบคุณผู้บริหาร ครูและนักเรียนโรงเรียนวัดช่องลม รวมถึงผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ในการจัดทำเอกสารประกอบการเรียนในครั้งนี้จนสำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดีไว้ ณ โอกาสนี้ เนวนันท์ มะณีเลิศ ก คำนำ

หน้า คำนำ ก สารบัญ ข คำแนะนำการใช้สำหรับครูผู้สอน 1 คำแนะนำการใช้สำหรับนักเรียน 2 มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด 3 ผังมโนทัศน์ 4 สาระการเรียนรู้ 5 แบบทดสอบก่อนเรียน 6 ตอนที่ 1 พุทธสาวก 8 ความหมายของพุทธสาวก 10 พระอุรุเวลกัสปะ 10 กิจกรรมที่ 1 15 แบบฝึกหัดที่ 1 16 ตอนที่ 2 ชาดก 17 ความหมายของชาดก 19 กุฏิทูสกชาดก (ลิงเกเรกับนกขมิ้น) 19 มหาอุกกุสชาดก (สัตว์สี่สหาย) 22 กิจกรรมที่ 2 27 แบบฝึกหัดที่ 2 28 ตอนที่ 3 พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 29 สมเด็จพระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก 31 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 35 ข สารบัญ

หน้า กิจกรรมที่ 3 40 แบบฝึกหัดที่ 3 41 แบบทดสอบหลังเรียน 42 บรรณานุกรม 44 ภาคผนวก 47 เฉลยคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน 48 เฉลยกิจกรรมที่ 1 49 เฉลยแบบฝึกหัดที่ 1 50 เฉลยกิจกรรมที่ 2 51 เฉลยแบบฝึกหัดที่ 2 52 เฉลยกิจกรรมที่ 3 53 เฉลยแบบฝึกหัดที่ 3 54 เฉลยคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน 55 แบบสรุปผลการเรียน 56 กระดาษคำตอบ 57 ค สารบัญ (ต่อ)

1 การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เล่มนี้ ใช้เวลา 3 ชั่วโมง กิจกรรมภายในเล่ม ประกอบด้วย แบบทดสอบก่อนเรียน บทเรียน กิจกรรม แบบฝึกหัด แบบทดสอบหลังเรียน และแบบเฉลยในภาคผนวก ครูผู้สอนควรปฏิบัติดังนี้ 1. ครูศึกษาคำชี้แจงและเนื้อหาของเอกสารประกอบการเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดกและพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคม ศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ให้ละเอียดครบถ้วนทุก เนื้อหา 2. ครูศึกษาองค์ประกอบและรูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เอกสาร ประกอบการเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดกและพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ใช้เป็นสื่อการเรียนการสอน ประกอบแผนจัดการเรียนรู้ 3. ครูศึกษาส่วนประกอบของเอกสารประกอบการเรียน และใบความรู้ เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง และนำไปใช้ ประโยชน์ 4. ครูจัดเตรียมเอกสารประกอบการเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ให้ครบตามจำนวนนักเรียน 5. ครูชี้แจงให้นักเรียนทราบเกี่ยวกับบทบาทของนักเรียนในการใช้เอกสาร ประกอบการเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดกและพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง รวมทั้งการวัดและประเมินผลให้นักเรียนทราบอย่างละเอียดชัดเจน ทั้งนี้ครูสามารถช่วยเหลือ โดยการอธิบายให้นักเรียนที่ไม่เข้าใจบทเรียน ตามศักยภาพของนักเรียนแต่ละคน คำแนะนำการใช้สำหรับครูผู้สอน

2 เอกสารประกอบการเรียน เล่มที่ 3จัดทำขึ้นเพื่อใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ ประกอบการเรียนการสอนให้นักเรียนได้ศึกษา เรื่อง พุทธสาวก ชาดก และ พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง นักเรียนควรอ่านคำแนะนำในการใช้ ก่อนการศึกษาเนื้อหา และปฏิบัติตามลำดับขั้นตอนที่กำหนดไว้ ดังนี้ 1. นักเรียนอ่านคำแนะนำการใช้เอกสารประกอบการเรียน 2. นักเรียนศึกษาจุดประสงค์การเรียนรู้ เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวกชาดกและ พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 3. ทำแบบทดสอบก่อนเรียน จำนวน 10 ข้อ 4. ศึกษาเอกสารประกอบการเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดกและ พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 5. ปฏิบัติตามคำสั่งในเอกสารประกอบการเรียน และแบบฝึกหัด 6. ทำแบบทดสอบหลังเรียน จำนวน 10 ข้อ แล้วตรวจคำตอบจากเฉลย ในภาคผนวก 7. สรุปผลคะแนนที่ได้รับเพื่อทราบผลคะแนน ก่อนเรียน ระหว่างเรียน และ หลังเรียน คำแนะนำการใช้สำหรับนักเรียน

3 มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ส 1.1 รู้และเข้าใจประวัติ ความสำคัญศาสดา หลักธรรมของ พระพุทธศาสนาหรือศาสนาที่ตนนับถือ และศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และปฏิบัติตามหลักธรรมเพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ตัวชี้วัด ส 1.1 ป.4/3 เห็นคุณค่าและปฏิบัติตนตามแบบอย่างการดำเนินชีวิต และข้อคิดจากประวัติสาวก ชาดก เรื่องเล่า และศาสนิกชนตัวอย่างตามที่ กำหนด มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด

4 ตอนที่2 ชาดก 1. ความหมายของชาดก 2. กุฏิทูสกชาดก (ลิงเกเรกับนกขมิ้น) 2.1 เรื่องราวของกุฏิทูสกชาดก 2.2 ข้อคิดที่สำคัญ 3. มหาอุกกุสชาดก (สัตว์สี่สหาย) 3.1 เรื่องราวของมหาอุกกุสชาดก 3.2 ข้อคิดที่สำคัญ ตอนที่ 3 พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 1. สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก 1.1 พระราชประวัติโดยสังเขป 1.2 แบบอย่างที่ดี 2. สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 2.1 พระราชประวัติโดยสังเขป 2.2 แบบอย่างที่ดี ตอนที่ 1 พุทธสาวก 1. ความหมายของพุทธสาวก 2. พระอุรุเวลกัสปะ 2.1 ประวัติของพระอุรุเวลกัสปะ (โดยสังเขป) 2.2 แบบอย่างการดำเนินชีวิต 2.3 คุณธรรมที่เป็นแบบอย่าง พุทธสาวก ชาดก และ พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ผังมโนทัศน์

5 เอกสารประกอบการเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดกและพุทธศาสนิกชน ตัวอย่าง กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษา ปีที่ 4 แบ่งออกเป็น 3 ตอน ประกอบด้วย ตอนที่ 1 พุทธสาวก 1. ความหมายของพุทธสาวก 2. พระอุรุเวลกัสปะ 2.1 ประวัติของพระอุรุเวลกัสปะ (โดยสังเขป) 2.2 แบบอย่างการดำเนินชีวิต 2.3 คุณธรรมที่เป็นแบบอย่าง ตอนที่ 2 ชาดก 1. ความหมายของชาดก 2. กุฏิทูสกชาดก: ลิงเกเรกับนกขมิ้น 2.1 เรื่องราวของกุฏิทูสกชาดก 2.2 ข้อคิดสำคัญ ตอนที่ 3 พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 1. สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก 1.1 พระราชประวัติโดยสังเขป 1.2 แบบอย่างที่ดี 2. สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 2.1 พระราชประวัติโดยสังเขป 2.2 แบบอย่างที่ดี สาระการเรียนรู้

6 คำชี้แจง 1. แบบทดสอบมีทั้งหมด 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน 2. นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวแล้วทำ เครื่องหมาย x ลงในกระดาษคำตอบ 1. คำว่า “พุทธสาวก” มีความหมายตรงกับในข้อใด ก. ผู้ช่วยเหลือกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา ข. ผู้เชื่อฟังคำสอนของพระพุทธเจ้า ค. ผู้มีความศรัทธามากกว่าใคร ง. ผู้ที่ทำบุญมากๆ 2. เพราะเหตุใดอุรุเวลกัสสปะจึงได้รับการยกย่องว่ามีบริวารมาก ก. เป็นคนมีอำนาจ ข. เป็นคนมีบารมี ค. เป็นคนร่ำรวย ง. เป็นคนมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ 3. ถ้านำคุณธรรมของอุรุเวลกัสสปะมาใช้ในชีวิตประจำวันจะส่งผลต่อ ตนเองอย่างไร ก. มีแต่คนรัก ข. มีแต่คนหลง ค. มีแต่คนเกลียด ง. มีแต่คนเอาเปรียบ 4. ข้อใดเป็นพฤติกรรมของลิงในเรื่อง กุฏิทูสกชาดก ก. พูดจาไม่สุภาพ ข. พูดดูถูกนกขมิ้น ค. เกเร ไม่เชื่อฟังคำสอน ง. ให้ความช่วยเหลือผู้อื่น แบบทดสอบก่อนเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง

7 5. จากชาดกเรื่อง มหาอุกกุสชาดก มีคุณธรรมใด ที่นักเรียนควรนำมาใช้ ก. ความกตัญญู ความซื่อสัตย์ ข. ความสามัคคี ความไม่ประมาท ค. ความรัก ความเมตตา ง. ความเพียร ความขยัน 6. การศึกษาชาดกมีจุดประสงค์เพื่ออะไร ก. ศึกษาชีวิตของสัตว์ในชาดก ข. ศึกษาประวัติของพระสาวกในอดีต ค. ศึกษาประวัติศาสตร์ในสมัยนั้น ง. ศึกษาข้อคิดและคุณธรรมจากชาดกมาใช้ในการดำเนินชีวิต 7. เหตุใดชฎิลอุรุเวลกัสสปะจึงไม่ต้องการให้พระพุทธเจ้าพักแรมด้วย ก. เป็นคนพาล ข. เป็นคนถือดี ค. เป็นคนต่างถิ่น ง. เป็นนักบวชต่างลัทธิ 8. ถ้าทุกคนนำคุณธรรมจากชาดกมาปฏิบัติจะส่งผลต่อสังคมอย่างไร ก. สังคมสงบสุข ข. สังคมไม่เกิดการเปลี่ยนแปลง ค. สังคมวุ่นวาย ง. สังคมมีแต่ปัญหา 9. คุณธรรมข้อใดที่พระบรมราชนกทรงนำมาใช้ในการดำเนินชีวิต ก. ความไม่ประมาท ข. ความมีเหตุผล ค. ความเสียสละ ง. ความละอายต่อบาป 10. พระกรณียกิจใดของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชนนีที่ส่งเสริมศาสนา ก. แพทย์อาสา ข. ทรงรักษาศีล ค. เศรษฐกิจพอเพียง ง. บ้านเล็กในป่าใหญ่

8 ฃ มาตรฐาน ส 1.1 รู้และเข้าใจประวัติ ความสำคัญศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือ และศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และปฏิบัติตามหลักธรรมเพื่อ อยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ส 1.1 ป.4/3 เห็นคุณค่าและปฏิบัติตนตามแบบอย่างการดำเนินชีวิตและข้อคิดจาก ประวัติสาวก ชาดก เรื่องเล่า และศาสนิกชนตัวอย่างตามที่กำหนด พระอุรุเวลกัสสปะเป็นพุทธสาวกองค์หนึ่งของพระพุทธเจ้าที่มีคุณธรรมที่เด่นในเรื่อง ความมีเมตตากรุณา เราควรนำมาเป็นแบบอย่างในการประพฤติปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลดีในการ ดำเนินชีวิต มาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด สาระสำคัญ ตอนที่ 1 พุทธสาวก

9 ฃ 1. นักเรียนบอกความหมายและประวัติของ “พุทธสาวก” ได้ 2. นักเรียนสามารถนำข้อคิดและคุณธรรมจากการศึกษาประวัติพุทธสาวกมาใช้ ในการดำเนินชีวิตได้ 3. นักเรียนเห็นคุณค่าและประโยชน์ของการศึกษาประวัติพุทธสาวก 1. ความหมายของพุทธสาวก 2. พระอุรุเวลกัสสปะ 2.1 ประวัติของพระอุรุเวลกัสสปะ 2.2 แบบอย่างการดำเนินชีวิต 2.3 คุณธรรมที่เป็นแบบอย่าง จุดประสงค์การเรียนรู้ สาระการเรียนรู้

10 1. ความหมายของพุทธสาวก พุทธสาวก คือ สาวกของพระพุทธเจ้า ที่ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าและ นำหลักธรรมมาปฏิบัติเป็นแบบอย่างที่ดีที่ควรนำไปปฏิบัติ ในระดับชั้น ประถมศึกษาปีที่ 4 จะได้ศึกษาประวัติพุทธสาวก ดังนี้ 2. พระอุรุเวลกัสสปะ 2.1 ประวัติของพระอุรุเวลกัสสปะ หากสามารถแสดงธรรมโปรดได้ จะมีสาวกเพื่อช่วยเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้เพิ่มมาก ขึ้นได้จึงเข้าไปยังสำนักของอุรุเวลกัสสปะ เพื่อจะขอพักด้วยด้วยเหตุที่พระพุทธเจ้า พุทธสาวก พระอุรุเวลกัสสปะเกิดในตระกูลพราหมณ์ คือ ตระกูลกัสสปะ มีน้องชาย 2 คน มีนามว่านทีกัสสปะ และคยากัสสปะ ต่อมาทั้ง 3 คนพร้อมด้วยบริวาร 1,000 คน พากันออกบวชเป็นชฎิล (นักบวชเกล้าผม มวย และบูชาไฟ) ตั้งอาศรมอยู่ริมแม่น้ำเนรัญชรา พระพุทธเจ้าเมื่อตรัสรู้ธรรมแล้วประสงค์จะเผยแผ่ ธรรมกับนักบวชเหล่านี้ด้วย เห็นว่าสำนักของอุรุ- เวลกัสสปะมีบริวารและผู้นับถือเป็นจำนวนมากมาย อาศรมของอุรุเวลกัสสปะ พระพุทธเจ้าเข้าไปยังสำนักของอุรุเวลกัสสปะ ที่มา : https://www.pinterest.com ที่มา : https://www.pinterest.com เป็นนักบวชต่างสำนักกัน จึงได้ถูกบ่าย เบี่ยงว่าไม่มีที่พัก พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า “ธรรมดาโคย่อมเข้าไปสู่ฝูงโค นักบวชย่อม เข้าสำนักของนักบวชถ้าท่านไม่มีความ หนักใจ ตถาคตขอพักอาศัยอยู่ในโรงไฟ ซึ่งเป็นที่บูชายัญ”

11 ในเวลากลางคืนจะมีพระอินทร์ พระพรหม และเทวดาทั้งหลายมาฟังธรรม จากพระพุทธเจ้า นอกจากนี้พระพุทธเจ้ายังแสดงปาฏิหาริย์อีกหลายอย่าง เช่น เดินจงกรมตอนที่ฝนตกหนักและน้ำท่วม เสกกองไฟให้ติดพร้อมกัน 500 กอง อุรุเวลกัสสปะตอบไปว่า “ในโรงไฟ มีพญานาคดุร้าย และมีพิษมากอาศัยอยู่เกรงว่าท่านจะได้รับอันตราย ถึงชีวิตก็ได้” แต่พระพุทธเจ้าทรงแสดงความมุ่งมั่น อุรุเวลกัสสปะจึงยอมให้พระพุทธเจ้าเสด็จเข้าไปพัก ในโรงไฟ และประทับนั่งสมาธิ เจริญกรรมฐาน พญานาคเห็นว่ามีผู้แปลกหน้าเข้ามารู้สึกโกรธได้พ่น ลูกไฟออกมาลุกโพลงแดงฉานแต่ไฟเหล่านั้นไม่ถูก พระพุทธเจ้า กลับย้อนไปเผาผลาญพญานาคจนพุพอง ทั้งตัวหมดเรี่ยวแรง นอนทุรนทุราย พวกชฎิลเห็นไฟ ลุกโชนก็คิดว่าพระพุทธเจ้าคงตายไปแล้ว ตอนเช้าพวก ชฎิลเข้าไปดูจึงเห็นพญานาคที่ตนเคารพนับถือถูกจับ ขดอยู่ในบาตรก็เกิดอัศจรรย์ใจ จนในที่สุดอุรุเวลกัสสปะยอมรับ และรู้สึกศรัทธาขออุปสมบทเป็นพระภิกษุ ในพระพุทธศาสนา พระพุทธเจ้าจึงได้ ประทานบวช ด้วยเอหิภิกขุอุปสัมปทา และฟังธรรม “อาทิตตปริยายสูตร” (อ่านว่า อา-ทิด-ตะ-ปะ-ริ-ยา-ยะ-สูด เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยเรื่องไฟ เพราะสาวก ทั้งหมดเคยบูชาไฟมาก่อน) เมื่อจบการฟัง ธรรมพระสาวกทั้งหมดได้บรรลุธรรมขั้น สูงสุด ทรงปราบพญานาคในโรงไฟ พระพุทธเจ้าแสดงธรรมโปรดอุรุเวลกัสสปะ ที่มา : https://www.pinterest.com ที่มา : https://www.pinterest.com

12 เมื่อบวชแล้วอุรุเวลกัสสปะได้ช่วยงานพระพุทธศาสนา แบ่งเบาภาระในการเผย แผ่พระพุทธศาสนาเป็นอย่างมาก ในคราวที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดพระเจ้าพิมพิสาร ซึ่งเลื่อมใสอุรุเวลกัสสปะอยู่แล้ว เมื่อทรงทราบว่าอุรุเวลกัสสปะเปลี่ยนมานับถือ พระพุทธศาสานาจึงทำให้พระเจ้าพิมพิสารและชาวเมืองราชคฤห์หันมานับถือ พระพุทธศาสนาและได้ประกาศตนเป็นพุทธมามกะ นำหลักธรรมมาใช้ในการ ดำรงชีวิต อุรุเวลกัสสปะและสาวกขอบวช พระอุรุเวลกัสสปะพร้อมด้วยบริวารบวชเป็นพระภิกษุ พระอุรุเวลกัสสปะบรรลุธรรม ที่มา : https://www.pinterest.com ที่มา : https://www.pinterest.com ที่มา : https://www.pinterest.com

13 2.2 แบบอย่างการดำเนินชีวิต พระอุรุเวลกัสสปะได้รับการยกย่องว่า เป็นผู้มีบริวารมาก เพราะท่านเป็นผู้ มีพรหมวิหารธรรม อันเป็นธรรมสำหรับใช้ปกครองดูแลลูกน้องบริวารให้มี ความสุข ทั้งรู้จักบำรุงจิตใจบริวารด้วยการสงเคราะห์ด้วยวัตถุสิ่งของและหลัก ธรรมะ จึงทำให้ท่านสามารถยึดเหนี่ยวจิตใจบริวารไว้ได้และเป็นที่รักเคารพของ บริวาร 2.3 คุณธรรมที่เป็นแบบอย่าง พระอุรุเวลกัสสปะท่านมีคุณธรรมที่ควรนำมาเป็นแบบอย่าง คือ พรหมวิหารธรรม หรือ พรหมวิหาร 4 พรหมวิหาร 4 เป็นหลักธรรมที่ควรนำไปฝึกปฏิบัติในชีวิตประจำวัน เพราะเป็นธรรมที่ทำให้ผู้ปฏิบัติมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และมีความรักความเมตตา ผู้อื่น ทำให้อยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข พรหมวิหาร 4 มี 4 ประการ ดังนี้ 1. เมตตา หมายถึง ปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข 2. กรุณา หมายถึง ปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ 3. มุทิตา หมายถึง ยินดีเมื่อผู้อื่นมีความสุข 4. อุเบกขา หมายถึง วางใจเฉยด้วยรู้เท่าทัน

14 คำ คำอ่าน ความหมาย ตถาคต ตะ-ถา-คต พระนามหนึ่งของพระพุทธเจ้า ซึ่งพระองค์ทรงเรียกหรือตรัสถึง พระองค์เอง ชฎิล ชะ-ดิน ผู้มีผมมุ่นเป็นชฎา, นักพรต พวกหนึ่งที่เกล้าผมมุ่นเป็น มวยสูง มักถือลัทธิบูชาไฟ เรียกว่า ฤษี อาศรม อา-สม ที่อยู่ของนักพรต สาวก สา-วก ศิษย์, ผู้เจริญรอยตาม, ลูกศิษย์, ผู้ที่นิยมชมชอบ บุคคล หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง อย่างคลั่งไคล้ พุทธมามกะ พุด-ทะ-มา-มะ-กะ ผู้ประกาศตนว่าเป็นผู้นับถือ พระพุทธศาสนา, ผู้ประกาศ ตนว่าพระพุทธเจ้าเป็น พระบรมศาสดาของตน คำศัพท์ควรรู้

15 คำชี้แจง : ให้นักเรียนปฏิบัติกิจกรรมตามคำสั่งต่อไปนี้(คะแนนเต็ม 10 คะแนน) 1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 4 – 5 คน และแสดงความคิดร่วมกันว่าการศึกษา ประวัติพุทธสาวก มีประโยชน์อย่างไรบ้าง แล้วบันทึกข้อมูลลงในสมุด จากนั้นผลัดกันนำเสนอหน้าชั้นเรียน (5 คะแนน) 2. ให้นักเรียนเขียนการนำข้อคิดไปใช้ในชีวิตประจำวัน ปฏิบัติได้ ดังนี้(5 คะแนน) ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ....................................................................................................................... ........................................................................................................................... ............................................................................................................................... ....................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ....................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ....................................................................................................................... ............................................................................................................................... กิจกรรมที่ 1 พุทธสาวก ระดับคุณภาพชิ้นงาน ผ่านเกณฑ์ ไม่ผ่านเกณฑ์

16 คำชี้แจง : ให้นักเรียนเติมข้อความลงในช่องว่างให้ถูกต้อง (ข้อละ 2 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน) 1. พระพุทธเจ้าขอเข้าไปพักแรมกับชฎิลทั้ง 3 และได้พักใน ............................... ซึ่งมี ..................................... อาศัยอยู่ 2. พระพุทธเจ้าทรงแสดงอิทธิปาฏิหาริย์มากมาย แต่อุรุเวลกัสสปะไม่ยอมรับ เพราะอะไร ............................................................................................................................. 3. พระพุทธเจ้าทรงเมตตาตรัสสอนจนอุรุเวลกัสสปะได้คิดรู้สึกตัวจึงขอบวช และต่อมาส่งผลอย่างไร ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... 4. จากการที่พระพุทธเจ้าเสด็จโปรดชฎิลทั้ง 3 ทำให้มีผลอย่างไร .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. 5. จากเรื่องพระอุรุเวลกัสสปะ ให้ข้อคิดอย่างไร ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... แบบฝึกหัดที่ 1 พุทธสาวก

17 ฃ มาตรฐาน ส 1.1 รู้และเข้าใจประวัติ ความสำคัญศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือ และศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และปฏิบัติตามหลักธรรม เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ส 1.1 ป.4/3 เห็นคุณค่าและปฏิบัติตนตามแบบอย่างการดำเนินชีวิตและข้อคิดจาก ประวัติสาวก ชาดก เรื่องเล่า และศาสนิกชนตัวอย่างตามที่กำหนด ชาดกเป็นนิทานทางพระพุทธศาสนาที่เป็นเรื่องราวของพระพุทธเจ้าในอดีตชาติ มีข้อคิดสอนใจที่สามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้ สาระสำคัญ ตัวชี้วัด มาตรฐานการเรียนรู้ ตอนที่ 2 ชาดก

18 ฃ 1. นักเรียนบอกความหมายของ “ชาดก” ได้ 2. นักเรียนสามารถนำข้อคิดและคุณธรรมจากชาดก มาใช้ปฏิบัติในการดำเนินชีวิตได้ 3. นักเรียนเห็นคุณค่าและประโยชน์ของการศึกษานิทานชาดก 1. ความหมายของชาดก 2. กุฏิทูสกชาดก (ลิงเกเรกับนกขมิ้น) 2.1 เรื่องราวของกุฏิทูสกชาดก 2.2 ข้อคิดที่สำคัญ 3. มหาอุกกุสชาดก (สัตว์สี่สหาย) 3.1 เรื่องราวของมหาอุกกุสชาดก 3.2 ข้อคิดที่สำคัญ สาระการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้

19 1. ความหมายของชาดก ชาดก หมายถึง นิทานที่มีเนื้อเรื่องเกี่ยวกับอดีตชาติของพระพุทธเจ้าที่ พระพุทธเจ้าทรงแสดงให้พระสงฆ์สาวกและพุทธศาสนิกชนฟัง เพื่อใช้อบรมสั่ง สอน โดยมีคติสอนใจที่สามารถนำไปปฏิบัติในการดำเนินชีวิตได้ในชั้น ประถมศึกษาปีที่ 4 ได้ศึกษา 2 เรื่อง คือ กุฏิทูสกชาดก (ลิงเกเรกับนกขมิ้น) และ มหาอุกกุสชาดก (สัตว์สี่สหาย) 2. กุฏิทูสกชาดก (ลิงเกเรกับนกขมิ้น) ฝนกำลังตกหนักในฤดูฝน นกขมิ้นทำรังอยู่ในป่าใหญ่แห่งหนึ่ง ชาดก ในป่าใหญ่แห่งหนึ่ง มีนกขมิ้นหนุ่มตัวหนึ่งทำรังอาศัยอยู่บนต้นไม้เป็นที่ หลบแดดและฝน อยู่มาวันหนึ่งในฤดูฝน ฝนกำลังตกหนัก

20 ลิงขอนกขมิ้นอาศัยหลบฝน นกขมิ้นปฏิเสธลิง ใกล้ ๆ รังนกขมิ้นมีลิงกำลังหนาว สั่น ใกล้ๆ กับรังนกขมิ้น มีลิงตัวหนึ่งนั่งเปียกปอนอยู่ที่คบไม้ด้วยความหนาว เมื่อทนไม่ได้จึงเข้าไปขออาศัยหลบฝนที่รังของนกขมิ้น นกขมิ้นจึงกล่าวว่า “เจ้าลิง หัว มือ เท้าของเจ้าก็มีเหมือนพวกคน ทำไมจึงไม่สร้างบ้านเหมือนคนบ้าง” ลิงจึงตอบกลับไปว่า “เจ้านกขมิ้น หัว มือ เท้าของเราเหมือนคนก็จริง แต่ปัญญาที่พวกคนมีเราไม่มี เราจึงสร้างบ้านไม่เป็น”

21 ลิงรู้สึกโกรธนกขมิ้นที่ปฏิเสธ ลิงทำลายรังของนกขมิ้น นกขมิ้นจึงกล่าวตอบไปว่า “เจ้าจงกลับไปทำรังป้องกันความหนาวเองเถิด ถ้าอาศัย รังเรามันก็พังสิ ทำเช่นนั้นก็เป็นการเบียดเบียนเรา แล้วเจ้าจะมีความสุขได้ อย่างไร” ลิงได้ฟังก็รู้สึกโกรธ ด้วยความถือดีที่ถูกสั่งสอนจึงพูดว่า“เจ้านกตัวเล็ก บังอาจมาสอนเรา เราจะหักคอเจ้าเสีย” ว่าแล้วลิงจึงกระโจนเข้าใส่หมายจับตัวนก เพื่อทำร้าย แต่นกขมิ้นไหวตัวทันจึงบินหนีไปเสียก่อน ด้วยความโกรธลิงจึงทำลาย รังของนกขมิ้นจนพินาศสิ้น เพื่อระบายความโกรธจนสมใจ แล้วจึงจากไป ชาดกเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ผู้มีนิสัยเกเร ดื้อรั้นย่อมไม่ชอบที่จะให้ผู้อื่น สั่งสอน ย่อมชี้ให้เห็นว่าคนพาลแม้นเรื่องที่ถูกก็มองเห็นว่าเป็นผิด

22 3. มหาอุกกุสชาดก (สัตว์สี่สหาย) ในป่าแห่งนี้มีสัตว์ 4 ชนิดอาศัยอยู่รวมกัน เหยี่ยวสองผัวเมียต้องการสร้างครอบครัว เหยี่ยวสองผัวเมียไปผูกมิตรกับพญานกและสิงโต ในป่าใหญ่แห่งหนึ่งมีสัตว์ 4 ชนิด อาศัยอยู่รวมกันที่ต้นไม้บริเวณสระน้ำ คือ เหยี่ยวสองผัวเมีย ราชสีห์ พญานกออก และเต่าอยู่ใต้สระน้ำ วันหนึ่ง เหยี่ยว ตัวผู้ได้ขอแต่งงานกับเหยี่ยวตัวเมีย แต่เหยี่ยวตัวเมียตอบว่า “พี่เหยี่ยวท่านจงไปผูกมิตรกับสัตว์ตัวอื่น ๆ ก่อนเถิด การที่จะสร้าง ครอบครัวได้นั้นเราจำเป็นที่จะต้องมีมิตรสหายที่ดีเพื่อช่วยเหลือยามมีภัยมา”

23 เหยี่ยวสองผัวเมียไปผูกมิตรกับเต่าและให้กำเนิดลูกน้อย ลูกนกกลัวควันไฟ เหยี่ยวตัวผู้จึงทำตามที่นางเหยี่ยวบอก หลังจากผูกมิตรกับสัตว์ทั้งสามได้ แล้ว เหยี่ยวทั้งสองจึงทำรังอยู่ที่ต้นไม้ริมสระน้ำ ไม่นานเหยี่ยวก็มีลูกน้อย 2 ตัว วันหนึ่งมีพวกนายพรานออกล่าสัตว์ แต่ล่าสัตว์ไม่ได้เลย นายพราน จึงพักใต้ต้นไม้ริมสระน้ำนั้นและได้ก่อกองไฟเพื่อป้องกันยุงและสัตว์ร้าย นายพรานสองคนจุดไฟใต้ต้นไม้

24 พญานกนำน้ำไปช่วยดับไฟ เหยี่ยวสองผัวเมียไปขอความช่วยเหลือจากพญานกออก เหยี่ยวไปขอความช่วยเหลือจากเต่า ควันไฟได้รมลูกนกเหยี่ยว ลูกนกเหยี่ยวจึงพากันร้องด้วยความกลัว กลุ่ม นายพรานได้ยินเสียงลูกนกจึงจุดคบไฟ ปีนขึ้นต้นไม้เพื่อจะเอาลูกนกมาย่าง กิน เมื่อรู้ว่าลูกมีภัย พ่อเหยี่ยวจึงรีบบินไปขอความช่วยเหลือจากพญานกออก พญานกออกก็ยินดีช่วย พอนายพรานถือคบไฟปีนต้นไม้จะถึงรังเหยี่ยว พญา นกออกก็บินเอาน้ำมาดับไฟ นายพรานก็ลงมาจุดไฟแล้วปีนขึ้นไปอีกจนพญา นกออกหมดแรง

25 เต่านำสาหร่ายมาดับไฟ สิงโตช่วยขับไล่นายพรานทั้งสอง พ่อเหยี่ยวรีบไปหาเต่าให้ช่วย เต่าใหญ่ก็นำโคลนและสาหร่ายจากสระน้ำขึ้นมา ดับกองไฟ พวกนายพรานเห็นเต่าก็พากันไล่จับ แต่ถูกเต่าลากตกน้ำ เมื่อขึ้น จากน้ำได้จึงก่อไฟขึ้นใหม่และคิดกันว่าจะรอขึ้นไปเอาลูกนกในตอนเช้า เหยี่ยว สองผัวเมียเห็นว่ายังไม่ปลอดภัยจึงไปขอให้ราชสีห์ช่วย ราชสีห์รับคำแล้วเดิน ไปที่กองไฟ เหล่านายพรานเห็นราชสีห์ก็เกิดความกลัววิ่งแตกตื่นหนีไป นกเหยี่ยวขอบคุณน้ำใจไมตรีของพญานกออก เต่า และราชสีห์ที่ช่วยชีวิตลูกน้อย ของตนให้รอดพ้นจากอันตรายราชสีห์จึงกล่าวว่า “ต่อไปนี้เราทั้งหลายจงสามัคคี กันและไม่ประมาท” แม่เหยี่ยวมองดูลูกน้อยของตนแล้วพูดขึ้นว่า “เพราะมีเพื่อน ดีเราจึงปกป้องลูกของเราไว้ได้” ชาดกเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า มิตรแท้สามารถช่วยเหลือในยามทุกข์ ยามลำบากได้

26 คำ คำอ่าน ความหมาย ชาดก ชา-ดก เรื่องราวหรือชีวประวัติในชาติ ก่อนของพระพุทธเจ้า พินาศ พิ-นาด ความเสียหายสิ้นเชิง, ความเสียหายย่อยยับ ราชสีห์ ราด-ชะ-สี พญาสิงโต สิงหราช พญานกออก พะ-ยา-นก-ออก นกอินทรีย์ คำศัพท์ควรรู้

27 คำชี้แจง : นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 4 – 5 คน ร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่า นักเรียนจะนำคติธรรมที่ได้จากชาดกทั้ง 2 เรื่อง ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างไร พร้อมกับยกตัวอย่างประกอบ (คะแนนเต็ม 10 คะแนน) คติธรรมที่ได้รับจาก กุฏิทูสกชาดก คือ (2 คะแนน) ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... เราสามารถนำคติธรรมนี้ ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ ดังนี้(3 คะแนน) ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... คติธรรมที่ได้รับจาก มหาอุกกุสชาดก คือ (2 คะแนน) ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... เราสามารถนำคติธรรมนี้ ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ ดังนี้(3 คะแนน) ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... ............................................................................................................................... กิจกรรมที่ 2 ชาดก ระดับคุณภาพชิ้นงาน ผ่านเกณฑ์ ไม่ผ่านเกณฑ์

28 คำชี้แจง : นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ (ข้อละ 2 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน) 1. ชาดก มีความหมายว่าอย่างไร ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... 2. ถ้านักเรียนเป็นคนเกียจคร้าน จะเกิดผลเสียต่อการเรียนอย่างไร ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... 3. ถ้านักเรียนมีมิตรมาก จะส่งผลดีต่อการเรียนอย่างไร ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... 4. นักเรียนสามารถผูกมิตรกับผู้อื่นได้ โดยวิธีใดบ้าง ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... 5. นักเรียนได้รับประโยชน์อะไรบ้าง จากการศึกษาชาดกทั้งสองเรื่อง ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... แบบฝึกหัดที่ 2 ชาดก

29 ฃ 2 มาตรฐาน ส 1.1 รู้และเข้าใจประวัติ ความสำคัญศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือ และศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และปฏิบัติตามหลักธรรมเพื่อ อยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ส 1.1 ป.4/3 เห็นคุณค่าและปฏิบัติตนตามแบบอย่างการดำเนินชีวิตและข้อคิดจาก ประวัติสาวก ชาดก เรื่องเล่า และศาสนิกชนตัวอย่างตามที่กำหนด สมเด็จพระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนกและสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีทรงเป็นชาวพุทธตัวอย่าง ที่มีคุณธรรมเด่นในเรื่องความเสียสละและความมีเมตตา กรุณา ซึ่งคุณธรรมเหล่านี้เราควรนำมาเป็นแบบอย่างในการประพฤติปฏิบัติเพื่อให้เกิดผลดีในการ ดำเนินชีวิต มาตรฐานการเรียนรู้ ตัวชี้วัด สาระสำคัญ ตอนที่ 3 พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง

30 ฃ 1. นักเรียนอธิบายประวัติและความสำคัญของพุทธศาสนิกชนตัวอย่างได้ 2. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์แบบอย่างการดำเนินชีวิตและนำข้อคิดจากพุทธศาสนิกชน ตัวอย่าง มาใช้ในการดำเนินชีวิตได้ 3. นักเรียนเห็นคุณค่าจากการนำข้อคิดและคุณธรรมจากพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง มาปฏิบัติ 1. สมเด็จพระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก 1.1 พระราชประวัติโดยสังเขป 1.2 แบบอย่างที่ดี 2. สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 2.1 พระราชประวัติโดยสังเขป 2.2 แบบอย่างที่ดี จุดประสงค์การเรียนรู้ สาระการเรียนรู้

31 ศาสนิกชนตัวอย่าง หมายถึง บุคคลที่ประพฤติปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างที่ดีใน ด้านต่างๆ ตามแนวทางของศาสนาที่เราสมควรยกย่อง ในชั้นนี้จะกล่าวถึง พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 2 พระองค์ ได้แก่ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดช วิกรม พระบรมราชชนก และสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 1. สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชนก 1.1 พระราชประวัติโดยสังเขป สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชนก ทรงมีพระนามเดิมว่า สมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช ทรงพระราช สมภพ เมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2434 เป็น พระราชโอรสองค์ที่ 69 ในพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระศรี- สวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เมื่อพระองค์ทรงมีพระชนมายุได้ 13 ชันษา พระองค์ทรงผนวชเป็นสามเณรที่ วัดบวรนิเวศวิหาร ขณะที่ผนวชทรงสนพระทัย สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชนก พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ศึกษาและปฏิบัติธรรมเป็นอย่างดี สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชนก ทรงเข้ารับราชการทหาร เมื่อทรงลาผนวชแล้ว ได้เสด็จไปศึกษายัง ประเทศอังกฤษ ต่อมาได้เสด็จไปทรงศึกษาวิชา ทหารเรือยังประเทศเยอรมนี ตามพระราชประสงค์ ของสมเด็จพระปิยมหาราชว่า พระราชโอรสที่เป็น เจ้าฟ้าทุกพระองค์ต้องเป็นทหารในปี พ.ศ. 2458 พระองค์ได้เสด็จกลับเมืองไทย และทรงงาน ทหารเรือตามที่ได้ร่ำเรียนมา ที่มา : https://www.pinterest.com ที่มา : https://www.pinterest.com

32 ต่อมาได้มีเหตุการณ์อันเป็นจุดหักเหให้ทรงเบนแนวทางการทรงงานของพระองค์ จากทหารเรือสู่วงการแพทย์ กล่าวคือเมื่อพระองค์เสด็จโรงพยาบาลศิริราช ทอดพระเนตร เห็นความทุกข์ของราษฎรที่ป่วยไข้และขาดแคลนแพทย์ พยาบาลและเครื่องมือไม่เพียงพอ ทรงสลดพระทัยเมื่อเห็นภาพเหล่านี้ จึงตัดสินพระทัยลาออกจากทหารเรือแล้วไปศึกษา วิชาสาธารณสุขศาสตร์ที่สหรัฐอเมริกา ทรงสำเร็จการศึกษาได้รับประกาศนียบัตร ซี.พี เอช. ต่อจากนั้นจึงทรงศึกษาวิชาแพทย์ต่อที่ประเทศสหรัฐอเมริกา จนสอบวิชาแพทย์ สำเร็จได้เกียรตินิยม สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ทรงอภิเษก สมรสกับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (พระนามเดิม สังวาลย์ ตะละภัฏ) เมื่อวันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2463 ทรงมีพระธิดาและพระโอรส รวม 3 พระองค์ ดังนี้ 1. สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวง นราธิวาส- ราชนครินทร์ 2. พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล (รัชกาลที่ 8) 3. พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระบาทสมเด็จพระปรเมนทร มหาอานันทมหิดล สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิ- วัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ที่มา : https://www.pinterest.com

33 1.2 แบบอย่างที่ดี เมื่อทรงสำเร็จการศึกษาก็เสด็จกลับเมืองไทย ทรงปฏิบัติงานในหน้าที่แพทย์ ประจำบ้านที่โรงพยาบาลศิริราช ทรงตรวจและรักษาคนไข้ทั้งหลายเหมือนกับหมอ อื่น ๆ ทรงทุ่มเทพระวรกายอย่างเต็มพระกำลังความสามารถเพื่อให้วงการแพทย์ เจริญก้าวหน้า ทรงรับพระธุระเจรจาติดต่อมูลนิธิรอกกีเฟลเลอร์ให้ตกลงร่วมมือกับรัฐบาล ไทยในการสนับสนุนวงการแพทย์ ทรงบริจาคทุนทรัพย์ส่วนพระองค์สร้างอาคาร โรงเรียนแพทย์และพยาบาล ในปลายเดือนเมษายน พ.ศ. 2472 พระองค์เสด็จย้าย ไปทรงงาน ที่โรงพยาบาลแมคคอร์มิค อันเป็นโรงพยาบาลเอกชนที่จังหวัดเชียงใหม่ โดยมีมหาดเล็กรับใช้ตามเสด็จไปเพียงคนเดียว เนื่องด้วยสถานะความเป็นอยู่ที่ทรง เป็นพระเชษฐาในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.7) ไม่อำนวยให้ทรง ทำงานหมอได้ตามพระประสงค์ ที่โรงพยาบาลนี้พระองค์ทรงทำงานหมอได้เต็มที่ เพียง 3 สัปดาห์ ที่พระองค์ทรงงานก็ทรงทำการถ่ายเลือดให้แก่เด็กที่ได้รับอุบัติเหตุ ปืนลั่น ซึ่งไม่เคยมีหมอคนใดทำมาก่อนเลยในเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 หมอเจ้าฟ้าก็ต้องเสด็จกลับกรุงเทพฯ เพราะประชวรด้วยโรคพระยกนะ (ตับ) อักเสบ จนกระทั่งสวรรคต เมื่อวันที่ 24กันยายน พ.ศ. 2472 รวมพระชนมายุ ได้38 ชันษา ที่มา : https://www.mfu.ac.th/about-mfu/princess-srinagarindra/princess02.html สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม ทรงปฏิบัติงานในหน้าที่แพทย์ประจำบ้านที่โรงพยาบาลศิริราราช ทหาร

34 แม้ว่าพระองค์ทรงมีพระชนม์ชีพน้อย แต่ด้วยพระกรุณาธิคุณอันเหลือล้น พ้นพรรณนาที่มีต่อวงการแพทย์และสาธารณสุข พระองค์ทรงเอาพระราชหฤทัย ใส่ในการพัฒนาการแพทย์ไทย ทรงสละทั้งกำลังพระวรกายและพระราชทรัพย์ ในอันที่จะอุดหนุนการแพทย์และการพยาบาลของไทยให้เจริญก้าวหน้า ทั้งทางด้านการพัฒนาหลักสูตร การส่งเสริมความรู้ความสามารถของแพทย์ พยาบาล ตลอดจนการก่อสร้างอาคารสถานที่อันจะอำนวยประโยชน์แก่ผู้ป่วย และนักเรียนแพทย์ พยาบาล ตราบจนทุกวันนี้วงการแพทย์ของไทยยังคงน้อม ระลึกถึงพระกรุณาธิคุณอยู่เสมอ พระองค์จึงได้รับการเฉลิมพระเกียรติคุณอัน ไพศาล ด้วยพระสมัญญาภิไธย อันคู่ควรแก่พระองค์ว่า “พระบิดาแห่งการแพทย์ แผนปัจจุบันของไทย” พระองค์ทรงมีพระราชจริยาวัตรอันงดงามในฐานะแพทย์ ที่มีน้ำพระทัยเปี่ยมล้นด้วยพระเมตตาต่อประชาชน ถึงแม้พระองค์เป็นถึงพระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ และสิ่งสำคัญที่สุดทรงยึดมั่นในพระพุทธศาสนา ซึ่งจะเห็นได้จากที่พระองค์ทรงบรรพชาเป็นสามเณรตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ และ ตลอดพระชนม์ชีพ ทรงเสียสละความสุขส่วนพระองค์เพื่อประเทศชาติและ ประชาชน ดังนั้นจึงถือได้ว่าสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ทรงเป็นชาวพุทธตัวอย่างที่ดี สมควรที่ประชาชนชาวไทยจะได้สนองพระกรุณาธิคุณ ด้วยการประพฤติปฏิบัติตนเป็นประชาชนที่ดี พร้อมทั้งนำพระราชจริยาวัตร ซึ่งเป็น แบบอย่างที่ดีของพระองค์ในฐานะชาวพุทธไปประพฤติปฏิบัติตาม สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชนก พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันของไทย ที่มา : https://www.pinterest.com

35 2. สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 2.1 พระราชประวัติโดยสังเขป ต่อมาได้เข้าศึกษาการพยาบาลแห่งศิริราช และได้รับทุนศึกษาพยาบาลต่อที่ประเทศ สหรัฐอเมริกาและได้อภิเษกสมรสกับสมเด็จเจ้า ฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมขุนสงขลานครินทร์ (พระ ยศในขณะนั้น) เมื่อวันที่ 10 กันยายน พ.ศ. 2463 2.2 แบบอย่างที่ดี สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรง เป็นพุทธศาสนิกชนที่ยึดมั่นในพระพุทธศาสนา เห็นได้จากทรงบำเพ็ญทานบารมีปฏิบัติธรรม สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงอภิเษกสมรสกับสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมขุนสงขลานครินทร์ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี มีพระนาม เดิมว่า สังวาล ตะละภัฏ เกิดที่จังหวัดนนทบุรี เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2443 เป็นบุตรคนที่ 3 ของนายชูและ นางคำ พระองค์ทรงกำพร้าพระชนกและพระชนนี ตั้งแต่ ยังทรงพระเยาว์ พระญาติจึงได้ถวายตัวเป็นข้าหลวงของ สมเด็จเจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร พระเชษฐภคินี (พี่สาว)ของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรมพระบรมราชนก ขณะทรงพระเยาว์ได้ ทรงศึกษาที่โรงเรียนวัดอนงคารามเป็นแห่งแรก ที่มา : https://www.pinterest.com ที่มา : https://www.pinterest.com รักษาศีลและเจริญภาวนาเป็นกิจวัตร รวมทั้งสนพระทัยศึกษาหลักธรรมทาง พระพุทธศาสนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งพระองค์ได้ทรงอบรมพระธิดา พระโอรส ทุก พระองค์ ให้ปฏิบัติตนดำรงอยู่ในหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา โดยปฏิบัติ พระองค์ให้เป็นแบบอย่างที่ดีเป็นผลให้พระโอรสเป็นกษัตริย์ที่รักเคารพของปวงชน ชาวไทย

36 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงปฏิบัติตนเป็นพุทธศาสนิชนที่ดี สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีทรงปั้นพระพุทธรูปด้วยพระหัตถ์เอง นอกจากนี้พระองค์ท่านยังได้ส่งเสริม พระพุทธศาสนา เช่น ให้มีการเผยแผ่ หลักธรรมทางสถานีวิทยุ อ.ส. พระราชวังดุสิต ทรงให้มีการจัดพิมพ์หนังสือพระพุทธเจ้าสอน อะไร ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ส่งไปยัง สถานศึกษา และหน่วยงานราชการ ปั้น พระพุทธรูปด้วยพระหัตถ์เอง และจัดสร้าง พระพุทธรูปเพื่อประทานให้แก่บุคคลต่าง ๆ ที่มา : https://www.pinterest.com ที่มา : https://www.pinterest.com สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีทรงมีพระจริยวัตรที่สมควรเป็น แบบอย่างในฐานะที่นำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาใช้ในการดำเนินชีวิต พุทธศาสนิกชน จึงควรนำแบบอย่างที่ดีของพระองค์ท่านไปปฏิบัติ

37 นอกจากนี้สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจ อันเป็นประโยชน์แก่บ้านเมืองและประชาชนเป็นอย่างมาก มีพระหฤทัย เปี่ยมล้นด้วยพระเมตตากรุณา และทรงห่วงใยในความเป็นอยู่ของราษฎรอยู่เป็น เนืองนิตย์ พระองค์ได้ทรงจัดตั้งหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ขึ้นโดยพระราชทานทุนทรัพย์ ส่วนพระองค์เป็นทุนจัดตั้ง "มูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรม ราชชนนี (พอ.สว.)" กิจกรรมของมูลนิธิ พอ.สว. มีมากมาย ได้แก่ หน่วยแพทย์เคลื่อนที่ โครงการพัฒนาดอยตุง หน่วยแพทย์วิทยุ โครงการรักษาโรคเฉพาะทาง ทุนอุดหนุนการวิจัยทางการแพทย์ โครงการจัดหาอาหารให้ผู้ป่วย โครงการทันตสาธารณสุข ในโรงพยาบาลชุมชน ขนาด 10เตียง โครงการสนับสนุนในการปลูกถ่ายอวัยวะ ที่มา : https://www.mfu.ac.th/about-mfu/princess-srinagarindra/princess02.html สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีทรงห่วยใยทุกข์สุขของประชาชน

38 นอกจากนี้พระองค์ยังมีพระราชดำริให้จัดตั้ง “มูลนิธิสงเคราะห์ตำรวจ ตระเวนชายแดนและครอบครัว” ในพระราชินูปถัมภ์ของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีเพื่อช่วยเหลือข้าราชการและตำรวจตระเวนชายแดนบาดเจ็บหรือ ถึงแก่กรรมเนื่องจากการปฏิบัติราชการ ให้ความสงเคราะห์ครอบครัวของผู้ที่ได้รับ บาดเจ็บหรือถึงแก่กรรม โดยพระองค์ได้พระราชทานทุนทรัพย์เบื้องต้นในการจัดตั้ง สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้พระราชทานทรัพย์ส่วนพระองค์ จัดตั้ง โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน ขึ้นหลายแห่ง รวมทั้งทรงจัดหาอุปกรณ์ การเรียนให้ด้วย ต่อมาพระองค์ได้เสด็จพระราชกุศลจัดงานหาเงินสมทบทุนสร้าง โรงเรียนในท้องที่ต่าง ๆ จำนวนมาก จากพระราชกรณียกิจของพระองค์ประชาชนจึงเทิดทูนพระองค์เป็น “ย่าของแผ่นดิน” และชาวไทยภูเขาได้ขานพระนามสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีว่า “แม่ฟ้าหลวง” ที่มา : https://www.mfu.ac.th/about-mfu/princess-srinagarindra/princess02.html สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีเสด็จเยี่ยมเยียนประชาชนแม้ในถิ่นทุรกันดาร ตลอดพระชนม์ชีพพระองค์ ทรงงานอย่างสม่ำเสมอด้วยความ ห่วงใยในทุกข์สุขของพสกนิกร พระองค์มีพระอาการประชวรและ สวรรคต เมื่อวันที่18กรกฎาคม พ.ศ. 2538รวมพระชนมายุ 94 พรรษา ที่มา : https://archives.mfu.ac.th/chronicle/statue-ofh-r-h-princess-srinagarindra/ พระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ประดิษฐาน ณ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง

39 คำ คำอ่าน ความหมาย พระโอรส พระ-โอ-รด ลูกชาย, บุตรชาย พระธิดา พระ-ทิ-ดา ลูกสาว, บุตรสาว พระราชกรณียกิจ พระ-ราด-ชะ-กอระ-นี-ยะ-กิด กิจอันพึงกระทำของพระ เจ้าแผ่นดิน พระชนก พระชนนี พระ-ชะ-นก พระ-ชน-นะ-นี พ่อ, บิดา แม่, มารดา คำศัพท์ควรรู้

40 คำชี้แจง : นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 4-5 คน วิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับพุทธศาสนิกชน ตัวอย่าง แล้วตอบคำถาม (คะแนนเต็ม 10 คะแนน) กิจกรรมที่ 3 พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 1. จากพระกรณียกิจดังกล่าวก่อให้เกิดผลอย่างไร (2 คะแนน) ........................................................................................................................... ......................................................................................................................... 2. นักเรียนจะนำความดีดังกล่าวมาปฏิบัติอย่างไร (3 คะแนน) ........................................................................................................................... ......................................................................................................................... สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ทรงประทานทรัพย์ส่วนพระองค์สนับสนุนการศึกษาแก่แพทย์ พยาบาล รวมทั้งได้หาทุนสร้างอาคารในกิจการของโรงพยาบาลศิริราช 1. จากพระกรณียกิจดังกล่าวก่อให้เกิดผลอย่างไร (2 คะแนน) ........................................................................................................................... ......................................................................................................................... 2. นักเรียนจะนำความดีดังกล่าวมาปฏิบัติอย่างไร (3 คะแนน) ........................................................................................................................... ......................................................................................................................... มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงในพระบรมราชูปถัมภ์ก่อตั้งขึ้นตามพระราชดำรัสของ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชนนี เพื่ออนุรักษ์ศิลปะวัฒนธรรมและเพิ่ม รายได้ให้แก่ชาวเขา โดยส่งเสริมและหาตลาดให้งานหัตถกรรมของชาวเขา เผ่าต่างๆ และดูแลไม่ให้ชาวเขาถูกเอาเปรียบจากพ่อค้าคนกลาง ระดับคุณภาพชิ้นงาน ผ่านเกณฑ์ ไม่ผ่านเกณฑ์

41 คำชี้แจง : นักเรียนทำเครื่องหมาย ✓ ใน หน้าข้อความที่ถูกต้อง และ ทำเครื่องหมาย ใน หน้าข้อความที่ไม่ถูกต้อง (คะแนนเต็ม 5 คะแนน) 1. สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 2. สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ได้รับ การถวายพระสมัญญานามว่า “พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบัน ของไทย” 3. สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงดำเนินชีวิตตามหลักธรรม ทางพระพุทธศาสนา ปฏิบัติธรรม รักษาศีลเป็นกิจวัตร 4. พุทธศาสนิกชนตัวอย่างเป็นบุคคลที่ปฏิบัติดี มีคุณธรรม ทำประโยชน์ ต่อพระพุทธศาสนา เป็นแบบอย่างที่ดีในการนำไปปฏิบัติตาม 5. การศึกษาประวัติของพุทธศาสนิกชนตัวอย่างมีประโยชน์ทำให้เกิด ความเพลิดเพลินและสนุกสนาน แบบฝึกหัดที่ 3 พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง

42 คำชี้แจง : 1. แบบทดสอบมีทั้งหมด 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน 2. นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียวแล้วทำ เครื่องหมาย x ลงในกระดาษคำตอบ 1. เหตุใดบริวารชฎิลจึงขอบวชกับพระพุทธเจ้า ก. ทราบว่าอาจารย์ของตนบวช ข. ไม่ต้องการบูชาไฟอีก ค. นับถือพระพุทธเจ้า ง. เห็นอิทธิปาฏิหาริย์ 2. ชาดกเป็นวรรณกรรมที่นำมาจากที่ใด ก. คัมภีร์ ข. พระไตรปิฎก ค. ใบลาน ง. สมุดข่อย 3. เหตุใดชาดกจึงใช้รูปแบบนิทาน ก. อ่านได้ทุกคน ข. รูปแบบตัวหนังสือน่าสนใจ ค. มีภาพประกอบสวยงาม ง. ให้ผู้ฟังเข้าใจง่าย 4. ข้อคิดที่ได้จากเรื่องนกขมิ้นสอนลิงพาลคือข้อใด ก. คนพาลเป็นผู้ที่สอนยาก ข. ทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่ว ค. ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน ง. เข็นครกขึ้นภูเขา 5. ประโยชน์ที่ได้จากการเรียนเรื่องพระอุรุเวลกสัสปะคือข้อใด ก. ได้รู้ว่าพระอุรุเวลกสัสปะมีบริวาร 500 คน ข. ได้รู้ว่าพระอุรุเวลกสัสปะมีน้อง 2 คน ค. ได้รู้ว่าพระอุรุเวลกสัสปะเคยเป็นนักบวชบูชาไฟ ง. ได้รู้วิธีแสดงธรรมที่เหมาะสมแก่บุคคลของพระพุทธเจ้า แบบทดสอบหลังเรียน เล่มที่ 3 เรื่อง พุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง

43 6. จากชาดกเรื่องนกขมิ้นสอนลิงพาลทำให้เรารู้วิธีปฏิบัติตนต่อคนพาลอย่างไร ก. แนะนำด้วยคำที่ดี ข. หลีกหนีไม่ยุ่งเกี่ยว ค. มีความเมตตาต่อคนพาล ง. ให้ความเคารพในคนพาล 7. นักเรียนควรรู้จักผูกมิตรกับบุคคลเพราะเหตุใด ก. เป็นการสร้างความดี ข. เป็นการสร้างบารมี ค. เป็นการสร้างความผูกพัน ง. เมื่อเกิดปัญหาจะได้มีเพื่อนคอยช่วยเหลือ 8. การศึกษาประวัติของพุทธศาสนิกชนตัวอย่างมีประโยชน์อย่างไร ก. ทำให้มีเรื่องเล่ามากขึ้น ข. ทำให้เกิดความเพลิดเพลิน ค. ทำให้สังคมยอมรับตัวเรามากขึ้น ง. ทำให้ได้แนวทางที่ดีในการดำเนินชีวิต 9. คุณธรรมข้อใดที่สมเด็จพระบรมราชชนก ทรงนำมาใช้ในการดำเนินชีวิต ก. ความเสียสละ ข. ความมีเหตุผล ค. ความไม่ประมาท ง. ความละอายต่อบาป 10. พระกรณียกิจข้อใดของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีที่ส่งเสริม พระพุทธศาสนา ก. แพทย์อาสา ข. เศรษฐกิจพอเพียง ค. ทรงรักษาศีล ง. บ้านเล็กในป่าใหญ่

44 กฤษณา วิเชียรเพชร. แบบประเมินผลสาระการเรียนรู้พื้นฐาน สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3. กรุงเทพมหานคร : ฟิสิกส์เซ็นเตอร์, 2548. คมจักร แห่งปัจจัยการ และคณะ. หนังสือเรียนสังคมศึกษารายวิชา ส 019 พระพุทธศาสนา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1. กรุงเทพมหานคร : มปป. จรัส พยัคฆราชศักดิ์. หนังสือสาระการเรียนรู้พื้นฐานพระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4. กรุงเทพมหานคร : วัฒนาพานิช, 2548. พระเทพโสภณ (ประยูร ธัมมจิตโต). กรอบความคิดในการจัดทำสาระการ เรียนรู้พระพุทธศาสนา ในหลักสูตรใหม่. กรุงเทพมหานคร : มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย, 2546. ไพฑูรย์ มีกุศล และคณะ. หนังสือสาระการเรียนรู้พื้นฐาน ประวัติศาสตร์ชั้น ประถมศึกษาปีที่ 4. กรุงเทพมหานคร : วัฒนาพานิช, 2547. วิชาการ, กรม กระทรวงศึกษาธิการ. การจัดการเรียนรู้พระพุทธศาสนา กลุ่ม สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร : คุรุสภาลาดพร้าว, 2546. สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ. ชุดกิจกรรมพัฒนาการคิดวิเคราะห์ เสริมสร้าง คุณธรรมจริยธรรม และค่านิยมที่ดีงาม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4. กรุงเทพมหานคร : พัฒนาคุณภาพวิชาการ, 2550. สำลี รักสุทธี และคณะ. แผนการจัดการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้ สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3. กรุงเทพมหานคร : พัฒนาศึกษา, มปป. บรรณานุกรม

45 เอกรินทร์ สี่มหาศาล และคณะ. แม่บทมาตรฐานหลักสูตรแกนกลางฯ พระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4. นนทบุรี : ไทยร่มเกล้า, 2551. บรรณานุกรม (ต่อ)