บทพากย์ ระด ั บช ั ้ น เอราวัณ ม ั ธยมศ ึ กษาปี ท ี ่ ๓
ความเป็ นมาบทพากย ์เอราวัณ เป็ นพระราชน ิ พนธ ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (ร ั ชกาลท ี ่ ๒) จ ั ดพ ิ มพ ์ รวมอย ู ่ในรามเก ี ยรต ์ ิ ค าพากย ์ ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ พ ิ มพ ์ คร ั ้ งแรกเม่ื อ พ.ศ. ๒๔๖๑ ได ้ น ามาจ ั ดพ ิ มพ ์ ข ้ ึ นใหม ่ เป็ น หน ั งส ื อใหม ่ ช่ื อ “กาพยคดี” ประกอบด ้ วยเร่ื อง o พิชัยสงครามค าฉันท์ o ต าราช้างค าฉันท์ o บุณโณวาทค าฉันท์ o รามเก ี ยรต ์ ิ ค าพากย ์ o ล าดับกษัตริย์ค าฉันท์
ลักษณะค าประพันธ์ บทพากย์เอาราวัณแต่งด้วย ค าประพันธ์ประเภท กาพย์ฉบัง ๑๖ โดยกาพย์ฉบัง ๑ บท จะมี ๑๖ ค า บทหน่ึ งม ี ๓ ว ร ร ค ว ร ร ค แ ร ก มี ๖ พยางค์ (ต าราฉ ั นทล ั กษณ ์ เร ี ยกว ่ า “ค า”) วรรคท ี่๒ มี ๔ พยางค์ และ วรรคท ี่๓ มี ๖ พยางค ์ เป็ น ๖-๔-๖ ค า ตามล าดับเรียกว่า กาพย์ฉบัง ๑๖ บทพากย์เอราวัณ แต่งด้วยกาพย์ฉบัง ๑๖ คือ ๑ บท มี ๑๖ ค า แบ่งออกเป็ น ๓ วรรค วรรคแรกมีจ านวน ๖ ค า วรรคที่๒ มี ๔ ค า และวรรคสุดท้ายมี ๖ ค า ดังแผนผัง 000000 0000 000000 000000 0000 000000
เกร็ดความรู้ เ ว ลาท ี่น ั กเ ร ี ยนเห ็ นอ ะ ไ รท ี่ ย่ิ งใหญ ่ อล ั งการ นอกจาก “ใหญ่โต มาก” “สวยมาก” “อลังการ” นักเรียน ม ี ว ิ ธ ี บรรยายอย ่ างอ่ื นอ ี กไหม ? ถ ้ าไม ่ ร ู ้ จะบรรยายความย่ิ งใหญ ่ อล ั งการย ั งไง ว ั นน ี ้ เราจะไปด ู ล ี ลา การบรรยายความ “ย่ิ งใหญ ่” ในแบบ ของบทโขน ท ี่น ั กกว ีไทยได ้ บรรยาย ความวิจิตรงดงามของช้างเอราวัณ ช้างทรงของพระอินทร์ไว้ได้อย่าง ย่ิ งใหญ ่ สมเก ี ยรต ิ ยศ “บทพากย์เอราวัณ” บทพากย์เอราวัณ
ตัวละครบทพากย์เอราวัณ โลทัน พระราม อินทรชิต พระอินทร์ สุครีพ พระล ั กษมณ ์ ช้างเอราวัณ
ตัวละครส าคัญ เอราว ั ณเป็ นช่ื อช ้ างทรงของ พระอินทร์ มีกายสีขาวเหมือนสีสังข์ มี ๓๓ เศ ี ยร ในวรรณคด ี บางเร่ื องได ้ บรรยายลักษณะของช้างเอราวัณไว้ อย ่ างพ ิ สดารว ่ า เศ ี ยรหน่ึ งม ี ๗ งา งา หน่ึ งม ี ๗ สระ สระหน่ึ งม ี กอบ ั ว ๗ กอ กอหน่ึ งม ี ดอกบ ั ว ๗ ดอก ดอกหน่ึ งม ี ๗ กล ี บ กล ี บหน่ึ งม ี นางฟ้ าร ่ ายร าอย ู ่ ๗ องค ์ แต ่ ละองค ์ ม ี บร ิ วารเป็ นหญ ิ ง งาม ๗ คน ช้างเอราวัณ
ตัวละครส าคัญ อ ิ นทรช ิ ต เป็ นย ั กษ ์ ม ี กายส ี เข ี ยว เป็ นโอรสของทศก ั ณฐ์กับนางมณโฑ เด ิ มช่ื อ “รณพักตร์” เม่ื อสามารถรบ ชนะพระอินทร์ได้ ทศกัณฐ์พอใจมาก จ ึ ง เปล ี่ยนช่ื อให ้ ว ่ า “อิ น ท ร ชิ ต” มี “ศรนาคบาศ ศรพรหมาสตร์ และ ศรวิษณุปาณัม” เป็ นอาว ุ ธ อ ิ นทรช ิ ตสามารถแปลงกายเป็ น พ ร ะ อิ น ท ร์ ไ ด้ พ ร ะ พ ร ห ม เ ค ย ประทานพรให้ว่า เวลาจะตายต้อง ตายบนอากาศ และอย่าให้ศีรษะขาด ตกถ ึ งพ ้ ื น ม ิ ฉะน ั ้ นจะกลายเป็ น ไฟบรรล ั ยก ั ลป์ ล ้ างโลก ต ้ องใช ้ พาน แว ่ นฟา ้ ของพระพรหมมารองร ั บ โลก จึงจะปลอดภัย อินทรชิต
ตัวละครส าคัญ พระราม ค ื อ พระนารายณ ์ อวตาร ลงมาถ ื อก าเน ิ ดเป็ นพระราชโอรส ของท ้ าวทศรถก ั บนางเกาส ุ ร ิ ยา เพ่ื อ จะปราบทศกัณฐ์พระรามม ี พระอนช ุ า ต่างพระมารดา ๓ พระองค์ คือ พระพรต พระล ั กษมณ ์ พระส ั ตร ุ ต ซ่ึ งต ่ างก ็ ม ี ความร ั กใคร ่ ก ั นมาก พระรามมีกายสีเขียว สามารถ ปรากฏร ่ างเป็ นพระนารายณ ์ ม ี ส ี่กร ได้ อาวุธประจ าพระองค์คือ “ศร” ซ่ึ ง เป็ นอาว ุ ธว ิ เศษท ี่ได ้ประทานมาจาก พระอิศวร พระราม
ตัวละครส าคัญ พระล ั กษมณ ์ คื อ พ ญ าอ นั นตนาคร าชท ี่ ประท ั บของพระนารายณ ์ มาเก ิ ดม ี กา ย ส ี ทอ ง พร ะ ล ั กษม ณ ์ เป็ น พระโอรสของท้าวทศรถและนาง ส ม ุ ท ร เ ท ว ี ม ี พ ร ะ อ น ุ ช า ร ่ ว ม พระมารดาคือ สัตรุด พระล ั กษมณ ์ ม ี ความจงร ั กภ ั กด ี ต ่ อพระรามมาก เม่ื อพระรามต ้ อง ออกเด ิ นป่ าถ ึ ง ๑๔ ปี พระล ั กษมณ ์ ก็ได้ติดตามออกไปด้วย และยัง ช่วยออกรบกับกองทัพของกรุง ลงกาอย่างกล้าหาญหลายครั้ง หลายหน พระล ั กษมณ ์
บทน าเร ่ ื องบทพากย์เอราวัณ รณพักตร์ได้ศึกษาศิลปวิทยากับ พระฤๅษีโคบุตร บ าเพ็ญตบะนานถึง ๗ ปี จ ึ งได ้ ศร ๓ เล ่ ม จากพระผ ู ้ เป็ นเจ ้ า ๓ พระองค์ คือ ศรพรหมาสตร์ จาก พระอิศวร ศรนาคบาศจากพระพรหม และศรวิษณุปาณัมจากพระนารายณ ์ และได้รบกับพระอินทร์ได้รับชัยชนะ จากนั้นก็กลับมายังกรุงลงกา ทศกัณฐ์ ทรงพอพระทัย จึงพระราชทานนาม ใหม่แก่รณพักตร์ว่า อินทรชิต ในเร่ืองรามเกียรต์ิซ่ึงเป็ นสงคราม แย่งชิงนางสีดา ทศกัณฐ์ทรงให้พระญาติวงศ์ พงศาออกรบแต่กลับพ่ายแพ้ทั้งหมด จึงโปรดให้อินทรชิตออกรบถึง 4 ครั้ง ดังนี้ ท าความร ู ้ จ ั กเน ้ ื อหาคร ่ าว ๆ ก ่ อนจ ้ า ครั้งแรก อินทรชิตถูกศรพลายวาตของ พระลักษมณ์จนต้องหนีกลับเข้าเมือง ครั้งที่๒ อินทรชิตรบกับพระลักษมณ์ อินทรชิตใช้ศรพรหมาสตร์แต่ไม่ส าเร็จ ครั้งที่๓ อินทรชิตแปลงกายเป็ นพระอินทร์ ขี่ช้างเอราวัณออกมารบกับพระลักษมณ์ ครั้งที่๔ อินทรชิตล ่าลาลูกเมีย แล้วออกไป รบจนถูกพระรามแผลงศรตัดคอ
เน ้ ื อเร ่ ื องบทพากยเอราวัณ ์
อ ิ นทรช ิ ตแปลงกายเป็ นพระอ ิ นทร ์ ทรงช ้ างเอราว ั ณ ช ้ างเอราว ั ณอ ั น (การุณราช) เนรม ิ ตข ้ ึ นน ั ้ นก ็ ทรงเร ี่ยวแรงแกร ่ งกล ้ าน ่ าเกรงขาม
ผ ิ วพรรณส ี เผ ื อกผ ่ องประด ุ จส ั งข ์ อ ั นเกล ี ้ ยงเกลา ม ี33 ห ั ว ห ั วหน่ึ งม ี7 งา เปล ่ งประกายเร ื องรองประด ุ จเพชรร ั ตน ์ งาหน่ึ งน ั ้ นม ี สระโบกขรณ ี7 สระ สระหน่ึ งม ี ดอกบัว 7 กอ กอหน่ึ งม ี ดอกบ ั ว 7 ดอก แต่ละดอกครั้นบานแล้วนับได้ 7 กลีบ แต ่ ละกล ี บม ี เทพธ ิ ดาท ี่สวยงามแน ่ งนอ ้ ยน ่ าร ั ก 7 นาง แต่ละนางนั้นยังมีเทพธิดา บริวารอีก 7 นาง ล ้ วนเป็ นร ู ปอ ั นมารน ิ ม ิ ตข ้ ึ นท ั ้ งส ้ ิ น ท ั ้ งย ั งร ่ ายร าชม ้ ายชายตาท าท ี ด ั งนางฟา ้ จร ิ ง ๆ
อีกทั้งทุกหัวของช้างยังมีวิมาน อันงดงามประดุจปราสาทเวไชยันต์ของท้าวอมรินทร์ เคร่ื องประด ั บอ ั นม ี ซองหาง กระว ิ น สายชน ั กล ้ วนถ ั กร ้ อยด ้ วยสร ้ อยทอง ประดับโกมินล้อมแก้วนพเก้า ผ้าทิพย์ปกตระพองก็ร้อยประดับด้วยเพชร มีสายสร้อยห้อยเป็นพู่ลงทั่วทุกหูช้าง
เศียร 33 เศียร มีงา 231 งา มีสระ 1,617 สระ มีกอบัว 11,319 กอ มีดอกบัว 97,233 ดอก มีกลีบดอก 554,631 กลีบ ม ี นางฟา ้ 3,882,417 องค์ มีบริวาร 27,176,919 คน
ขุนมารโลทันซ่ึ งเป็ นสารถ ี ของ อ ิ นทรช ิ ตก ็ แปลงเป็ นควาญท ้ ายช ้ าง
ชาวฟา ้ ชาวสรรค ์ มีอารักขเทวดาและ ร ุ กขเทวดาเป็ นทพัหนา ้ ครุฑ กินนร นาค มีคนธรรพ์ เป็ นทัพหลัง เป็ นปีกขวา ฤๅษีและวิทยาธร เป็ นปีกซ ้ าย ตั้งทัพตามต ารับพิชัยสงคราม ถืออาวุธเกรียงไกรครบมือแล้ว เหาะเหินมาบนฟากฟา ้ เคล่ือนพลเข ้ าสส ู่มรภ ู มิ
ฝา่ยพระราม พอร ุ่งเช ้ ามีลมพัดโชยเขา ้ มาหอมกล่ิน ดอกไม ้ฟ ุ ง ้ เต ็ มปา่ดง มีผ้ึง เหม หงส ์ บินร่อนถลาลงมา ช่ืนชมดอกไม ้ ด ุ เหว่า ไก่ร ้ องขันตีปีก ให ้ สัญญาณ เช ้ าตร ู่เร่งดวงตะวันให ้ รีบโผล่นกต่ืนนอนร ้ องขบัขาน หาค ู่ประสานเสียงไพเราะเสนาะในปา่เดือนดาวก ็ ดบัอบั แสงลง ท ้ องฟา ้ ก ็ สว่างไสวพระรามก ็ ต่ืนจากบรรทม
ฝา่ยพระลักษมณ ์ ผ ู ้ เป็ นนอ ้ งของพระราม ก ็ เอ่ยถามสุครีพ ว่าเหต ุ ใด พระอินทร ์ จงึเสดจ ็ มาทสี่นามรบนี้สุครีพจึงทูล ว่าปกติแล ้ วพระอนิทร ์ จะเสดจ ็ พร ้ อมด ้ วยเหล่าเทวดาเพ่ือ อวยชัยแด่พระรามด ้ วยขา ้ วตอกดอกไม ้ แต่คราวนี้เห ็ น วิปริตผิดปกตดิู น่าฉงน เพราะพระอินทร ์ ถืออาวธ ุ แปลก มาก หรือว่าพระอินทร ์ จะเขา ้ ขา ้ งฝา่ยอธรรม ขอพระองค์จงดูให้ดีอย่าไว้ใจ อย่าหลงกลของข้าศึก
ฝา่ยอินทรชิตสั่งให ้ เสนีอ ามาตย ์ ร าถวายพระลักษมณ ์ เพ่ือให ้ พระลักษมณ ์ เคลิบเคล้ิม และเพ่ือจะไดแ ้ ผลงศร ฆ่าให้ตาย
อินทรชิตนั่งอย ู่เหนือช ้ างเอราวณัมองด ู ก ็ เห ็ นพระลักษมณ ์ เคลิบเคล้ิม หลงใหล เม่ือได ้โอกาสอินทรชิตจงึจบัศรพรหมาสตร ์ อนัเรืองเดชข้นึเหนือ เศียรเล ็ งใส่พระลักษมณ ์ แล ้ วก ็ แผลงศรออกไปหมายจะให ้ ถ ู กพระวรกาย ของพระลักษมณ ์ อากาศก ็โกลาหล โลกลั่นด ้ วยอ านาจของ ศรพรหมาสตร ์ ศรก ็ เต ็ มไปหมดถ ู กองค ์ พระลกัษมณ ์ กล้ิงลงกลางสนามรบ
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ อินทรชิตบิดเบือนกายิน เหมือนองค์อมรินทร์ ทรงคชเอราวัณ ช ้ างนิรมิตฤทธิแรงแข ็ งขัน เผือกผ่องผิวพรรณ สีสังข์สะอาดโอฬาร์ สามสิบสามเศียรโสภา เศียรหน่ึงเจ ็ ดงา ดังเพชรรัตน ์ ร ู จี บทแรกนั้นเล่าว่าอินทรชิตได้ “บิดเบือน” หรือ “แปลง” กลายเป็นพระอินทร์ พร้อมกับทรง ช้างเอราวัณที่เป็ นช้างทรงของพระอินทร์ส่วนช้างเอราวัณที่ถูกเนรมิตข้ึนมานั้นก ็ แข ็ งแกร่ง สวยงามสุด ๆ ผิวของช้างเอราวัณนั้นสีขาวสะอาดเหมือนหอยสังข์ มีเศียรงดงาม ๓๓ เศียร แต่ละ เศียรมีงา ๗ ก่ิง สวยงามราวกับเพชร งาแต่ละก่ิงมีสระบัว ๗ สระ แต่ละสระมีกอบัว ๗ กอ แต่ละกอ มีดอกบัว ๗ ดอก แต่ละดอกมีกลีบบัวบาน ๗ กลีบ แต่ละกลีบมีนางฟ้ารูปงาม ๗ องค์ เรียกได้ว่า วิจิตรอลังการงดงาม
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ นางหน่ึงย่อมมีบริวาร อีกเจ็ดเยาวมาลย์ ล ้ วนร ู ปนิรมิตมารยา จับระบ าร าร่ายส่ายหา ช าเลืองหางตา ท าทีดังเทพอัปสร มีวิมานแก้วงามบวร ทุกเกศกุญชร ดังเวไชยันต์อมรินทร์ เคร่ืองประดับเก ้ าแก ้ วโกมิน ซองหางกระวิน สร้อยสายชนักถักทอง ตาข่ายเพชรรัตน ์ ร ้ อยกรอง ผ้าทิพย์ปกตระพอง ห้อยพู่ทุกหูคชสาร นางฟา้แต่ละองค์ยังมีบริวารที่เป็ นหญิงงามอีกตั้ง ๗ นาง แถมแต่ละนางก็ก าลังร่ายร าด้วย ท่าทางสวยงามอย่าง นอกจากนี้ที่เศียรแต่ละเศียรของช้างเอราวัณยังมีวิมานแก้วที่สวยงามราวกับ วิมานเวไชยันต์ของพระอินทร์ ประดับตกแต่งอย่างสวยงามด้วยแก้วเก้าประการ ได้แก่ เพชร ทับทิม มรกต บุษราคัม โกเมน นิล มุกดา เพทาย และไพฑูรย์ ซองหาง และกระวินของช้างเอราวัณ ถูกถักร้อยด้วยสร้อยทอง และมีผ้าทิพย์ปกตระพองซ่ึงร้อยประดับด้วยเพชร มีสายสร้อยห้อยเป็น พู่ลงทั่วทุกหูช้าง
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ โลทันสารถีขุนมาร เป็ นเทพบ ุ ตรควาญ ขับท ้ ายที่นั่งช ้ างทรง บรรดาโยธาจัตุรงค์ เปลี่ยนแปลงกายคง เป็ นเทพไทเทวัญ ลอยฟา ้ มาในเวหน รีบเร่งรี้พล มาถึงสมรภูมิชัย ขุนมารโลทัน (สารถี (คนขับรถ) ของอินทรชิต) แปลงกายเป็ นเทพบ ุ ตร นั่งบังคับช้างอยู่ท้ายช้างทัพทั้ง ๔ เหล่าต่างแปลงกายเป็ นเทพและอมน ุ ษย ์ ผ ู ้ มีฤทธ ์ิ
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ ทัพหนา ้ อารักขไพรสัณฑ์ ทัพหลังสุบรรณ กินนรนาคนาคา ปีกซ ้ ายฤาษิตวิทยา คนธรรพ ์ปีกขวา ตั้งตามต ารับทัพชัย ล้วนถืออาวุธเกรียงไกร โตมรศรชัย พระขรรค์คทาถ้วนตน ลอยฟา ้ มาในเวหน รีบเร่งรี้พล มาถึงสมรภูมิชัย ตาข่ายเพชรรัตน ์ ร ้ อยกรอง ผ้าทิพย์ปกตระพอง ห้อยพู่ทุกหูคชสาร ทัพหนา ้ คือเทพารักษ ์ ทัพหลังคือคร ุ ฑ กินนร และนาค ปีกซ ้ ายคือฤๅษี และวิทยาธร ปีกขวาคือคนธรรพ ์ การจัดกระบวนทัพเป็ นไปตามต ารา สงคราม ทหารทั้ง ๔ เหล่าทัพต่างถืออาว ุ ธครบครัน ได ้ แก่หอก ธน ู ดาบ กระบอง เหาะเหินบนฟา ้ เคล่ือนทัพมาถึงสนามรบ
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ เม่ือนั้นจึงพระจักรีพระสุริย์ศรี อรุณเรืองเมฆา ลมหวนอวลกล่ินมาลา เฟ่ืองฟ ุ ง ้ วนา นิวาสแถวแนวดง ผ้ึงภ ู่หม ู่คณาเหมหงส์ ร่อนราถาลง แทรกไซ้ในสร้อยสุมาลี ดุเหว่าเร้าเร่งพระสุริย์ศรี ไก่ขันปีกตี กู่ก้องในท้องดงดาน ครั้นร ุ่งเช ้ ามีลมพัดโชยกล่ินหอมของดอกไม ้ฟ ุ ้ งไปทั่วป่า ผ้ึง แมลงภ ู่ และหม ู่หงส ์ ทองก ็ บินร่อนถลาแทรกตัวลงในดอกไม ้ เพ่ือหาอาหาร นกด ุ เหว่า และไก่ขันร ้ องตีปีกไปทั่วเป็ นสัญญาณว่าเช ้ าแล ้ ว
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ ปักษาต่ืนตาขันขาน หาคู่เคียงประสาน ส าเนียงเสนาะในไพร เดือนดาวดับเศร้าแสงใส สร่างแสงอโณทัย ก็ผ่านพยับรองเรือง จับฟา ้ อากาศแลเหลือง ธิบดินทร์เธอบรรเทือง บรรทมฟ้ืนจากไสยา นกต่ืนนอนร ้ องขับขานหาค ู่ประสานเสียงไพเราะอย ู่ในป่า ส่วนเดือน และดาวก ็ อับแสงลง ท ้ องฟ้ าสว่างไสวเป็ นสีเหลือง พระรามต่ืนข้ึนจากที่ บรรทมแล้วจึงเตรียมกองทัพ
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ เสด็จทรงรถแก้วโกสีย์ ไพโรจน ์ ร ู จี จะแข่งซ่ึงแสงสุริย์ใส เทียมสินธพอาชาไนย เริงร้องถวายชัย ชันหูระเหิดหฤหรรษ์ มาตลีสารถีเทวัญ กรกุมพระขรรค์ ขับรถมากลางจัตุรงค์ เพลารอยพลอยประดับดุม วงกึกก้องก ากง กระทบกระทั่งธรณี พระรามข้ึนรถทรงอันงดงามที่พระอินทร ์ประทานให ้ รถม ้ าส่งเสียงร ้ อง ม ้ าชันห ู ส ู งส่งสัญญาณพร ้ อมที่จะออกรบ มาตลีเป็ นสารถีขับรถทรงมากลาง กองทัพทั้ง ๔ เหล่า มือถือพระขรรค์ รถทรงประดับพลอยตามเพลาและดุม เสียงรถว่ิงดังกึกก ้ องทั้งแผ่นดิน
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ มยุรฉัตรชุมสายพรายศรี พัดโบกพัชนี กบี่ระบายโบกลม อึงอินทเภรีตีระงม แตรสังข์เสียงประสม ประสานเสนาะในไพร เสียงพลโห่ร้องเอาชัย เล่ือนลั่นสนั่นใน พิภพเพียงท าลาย สัตภัณฑ์บรรพตทั้งหลาย อ่อนเอียงเพียงปลาย ประนอมประนมชมชัย ลิงคอยโบกมย ุ รฉัตร ช ุ มสาย พัดโบก พัชนีเสียงกลองที่ใช ้ ตีให ้ สัญญาณออกรบดังไปทั่ว เสียงแตรสังข ์ประสานเสียงกันอย่างไพเราะในป่า เสียงพลทหารโห่ร ้ องเอาชัยสนั่นหวั่นไหวราวกับจะพ้ืนถล่มก่อนออกรบ สัต ภัณฑ์บรรพต (ช่ือหม ู่เขา ๗ ชั้นที่ล ้ อมรอบเขาพระส ุ เมร ุ) ต่างโนม ้ เอียงลงมา เพ่ือท าความเคารพ
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ พสุธาอากาศหวาดไหว เน้ือนกตกใจ ซ ุ กซ่อนประหวั่นขวัญหนี ล ู กคร ุ ฑพลัดตกฉิมพลี หัสดินอินทรี คาบช้างก็วางไอยรา วานรส าแดงเดชา หักถอนพฤกษา ถือต่างอาวุธยุทธยง ไม้ไหล้ยูงยางกลางดง แหลกลู่ล้มลง ละเอียดด้วยฤทธิโยธี แผ่นดินและอากาศสะเทือนเล่ือนลั่น สัตว ์ ต่าง ๆ ตกใจหาที่ซ ุ กซ่อนตัว แม ้ แต่ล ู กคร ุ ฑเม่ือได ้ ยินเสียงของฝ่ายกองทัพพระรามก ็ ตกใจพลัดตกจาก ต ้ นง้ิว นกหัสดีที่คาบช ้ างมาก ็ ตกใจปล่อยช ้ างหล ุ ดจากปาก ฝา่ยลิงต่างแสดง ฤทธ ์ิเดชหักถอนต ้ นไม ้ มาถือแทนอาว ุ ธ ป่าไม ้ ล ้ มลงอย่างราบเรียบด ้ วยฤทธ ์ิ ของกองทัพพระราม
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ อากาศบดบังสุริย์ศรี เทวัญจันทรี ทุกชั้นอ านวยอวยชัย บ ้ างเปิดแกลแก ้ วแววไว โปรยทิพมาลัย ซ้องสาธุการบูชา ชักรถรี่เร่ือยเฉ่ือยมา พุ่มบุษปมาลา กงรถไม่จดธรณินทร ์ เร่งพลโยธาพานรินทร์ เร่งรัดหัสดิน วานรให้เร่งรีบมา ทันใดนั้นอากาศบดบังพระอาทิตย์ เหล่าเทวดาบนสวรรค์ทุกชั้นต่าง อ านวยอวยชัย บ ้ างเปิดประต ู หน ้ าต่างแล ้ วก ็โปรยดอกไม ้ ทิพย ์ เพ่ือ สักการะบ ู ชาและยกย่องสรรเสริญ บนพ้ืนเต ็ มไปด ้ วยดอกไม ้ จนท าให ้ กงรถ ไม่สัมผัสพ้ืน นอกจากนี้ยังเร่งกองทัพลิง กองทัพช ้ างให ้ รีบมาถึงสนามรบ
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ เม่ือนั้นพระศรีอนช ุ า เอ้ือนอรรถวัจนา ตรัสถามสุครีพขุนพล เหต ุ ไฉนสหัสนัยน ์ เสด ็ จดล สมรภูมิไพรสณฑ์ เธอมาด้วยกลอันใด สุครีพทูลทัดเฉลยไข ท ุ กทีสหัสนัยน ์ เสด็จด้วยหมู่เทวา อวยชัยถวายทิพมาลา บัดนี้เธอมา เห็นวิปริตดูฉงน ทรงเคร่ืองศัสตราแย่งยล ฤๅจะกลับเป็ นกล ไปเข ้ าด ้ วยราพณ ์ อาธรรม ์ พระลักษมณ ์(นอ ้ งของพระราม) ถามสุครีพว่าเพราะเหตุใดพระอินทร์ เสด ็ จมาที่สนามรบนี้ส ุ ครีพจึงท ู ลบอกพระลักษมณ ์ ว่า ปกติพระอินทร ์ จะ เสด ็ จมาพร ้ อมกับเหล่าเทวดาเพ่ืออวยชัยและถวายดอกไม ้ แต่คราวนี้ด ู ผิดปกติและน่าสงสัยแปลก ๆ เพราะพระอินทร ์ แต่งกายมาพร ้ อมกับอาว ุ ธด ู งดงาม หรือว่าพระอินทร ์ จะเข ้ าข ้ างฝา่ยทศกัณฐ์
แปลบท ประพันธ์ รูปภาพประกอบ บทพากย์เอราวัณ พระผู้เรืองฤทธิแข็งขัน คอยดูส าคัญ อย่าไว้พระทัยไพรี เม่ือนั้นอินทรชิต ตรัสสั่งเสนียักษี ให้จับระบ าร าถวาย ให ้ องค ์ อนช ุ านารายณ ์ เคลิบเคล้ิมวรกาย จะแผลงซ่ึงศัสตรศรพล ส ุ ครีพเตือนพระรามว่าอย่าได ้ไว ้ วางใจข ้ าศึกเด ็ ดขาด ฝา่ยอินทรชิตก ็ สั่ง ให้ยักษ์ (ที่แปลงร่างแล ้ วอย่างสวยงาม) ฟ้ อนร าถวายพระลักษมณ ์ เพ่ือให ้ พระลักษมณ ์ เคลิบเคล้ิมและจะได ้ แผลงศรฆ่าให ้ ตาย
แปลบท ประพันธ์ บทพากย์เอราวัณ อินทรชิตสถิตเหนือเอรา วัณทอดทัศนา เห ็ นองค ์ พระลักษณ ์ ฤทธิรงค ์ เคลิบเคล้ิมหฤทัยใหลหลง จึงจับศรทรง พรหมาสตร์อันเรืองเดชา ท ู นเหนือเศียรเกล ้ ายักษา หมายองค ์ พระอนช ุ า ก็แผลงส าแดงฤทธิรณ อากาศก้องโกลาหล โลกลั่นอึงอล อ านาจสะท ้ านธรณี ศรเต็มไปทั่วราศี ต้ององค์อินทรีย์ พระลักษณ ์ ก ็ กล้ิงกลางพล อินทรชิตนั่งอยู่บนช้างเอราวัณ เห ็ นพระลักษมณ์ผู้เก่งกาจในการรบ ก าลัง หลงใหลเคลิบเคล้ิมในส่ิงงดงามที่ได้เห ็ น เม่ือได้โอกาส อินทรชิตจึงจับศรพรหมาสตร์ ข้ึนเหนือหัว เล ็ งใส่พระลักษมณ์แล้วก ็ แผลงศรออกไปหมายจะให้ถูกพระลักษมณ์ ทันใดนั้นอากาศก ็ แปรปรวนเสียงดังกึกก้องสะท้านแผ่นดิน ศรพรหมาสตร์ที่อินทรชิต แผลงไปนั้นกระจายไปทั่วท้องฟา้พระลักษมณ์ถูกศรของอินทรชิตแล้วล้มลงกลางไพร่ พลในสนามรบ
ข้อคิดจากบทพากย์เอราวัณ นอกจากใช ้ เล่นโขนละครในเพ่ือความบันเทิง บทพากย ์ รามเกียรต ์ิแต่ละตอนก ็ มีคติ สอนใจให ้ ผ ู ้ อ่านผ ู ้ ชมได ้ คิดตามด ้ วย บทพากย ์ เอราวัณเองก ็ มีข ้ อคิดที่น่าสนใจ ได ้ แก่ ข้อคิดจากบทพากย์เอราวัณ 1. ความล ุ่มหลงเป็ นบ่อเกิดของหายนะ เช่น พระลักษมณ ์ ที่หลงใหลในความ งดงามของกองทัพยักษ์จ าแลง จน ประมาทและถูกศรพรหมาสตร์ของ อินทรชิต 2. การใช ้ อ านาจในทางทไี่ม่ถ ู กไม่ควร เช่น อินทรชิตที่มีทงั้พรและอาว ุ ธจากมหาเทพ แต่ก ็ เลือกใช ้ อ านาจไปในทางทผี่ิด ทั้งออกมารบกับพระรามและผ ู ้ อ่นื (จริง ๆ ก่อนนี้อินทรชิตมีช่ือว่ารณพักตร ์ เป็ นผ ู ้ บ าเพ ็ ญเพียรจนมีฤทธ ์ิแก่กล ้ า เม่ือได ้ พร และอาวุธจากมหาเทพมาก็ไปท้ารบกับ พระอินทร์ และได้ชัยชนะกลับมาด้วย จึง เป็ นที่มาของช่ืออินทรชิต ซ่ึงแปลว่า “ผู้ชนะพระอินทร์”)
ข้อคิดจากบทพากย์เอราวัณ นอกจากใช ้ เล่นโขนละครในเพ่ือความบันเทิง บทพากย ์ รามเกียรต ์ิแต่ละตอนก ็ มีคติ สอนใจให ้ ผ ู ้ อ่านผ ู ้ ชมได ้ คิดตามด ้ วย บทพากย ์ เอราวัณเองก ็ มีข ้ อคิดที่น่าสนใจ ได ้ แก่ ข้อคิดจากบทพากย์เอราวัณ 3. การใช ้ สติปัญญาพิจารณา สถานการณ ์ ต่าง ๆ เช่น ส ุ ครีพที่ช่างสังเกต ใช ้ สติปัญญา ประเมินสถานการณ ์ในสนามรบ และ เตือนให ้ พระลักษมณ ์ อย่าไว ้ใจขา ้ ศึก