เครื่องมือทางภูมิศาสตร์(ลูกโลก)

ลูกโลก คือ ห่นุ จำลองโลกที่ยอ่ มำจำกของจรงิ
สรำ้ งดว้ ยวัตถตุ ำ่ ง ๆ เชน่ กระดำษ โลหะ พลำสติก
เพื่อใชแ้ สดงรปู สณั ฐำนของโลกซ่ึงมลี กั ษณะกลม

ลกู โลก (globe)

มีลกั ษณะเปน็ ทรงกลมท่ีย่อสว่ นของโลกลงบนวัสดุตำ่ งๆ บนลกู โลกมี

ขอ้ มลู ปรำกฏอยู่ ๒ ลักษณะ

๑ ข้อมูลทแ่ี สดงลักษณะทำงกำยภำพ ขอ้ มลู สว่ นที่กำหนดขึ้น ๒

• ส่วนท่ีเป็นพื้นดิน • เส้นสมมติ คอื เสน้ ขนำน
• ส่วนทเี่ ป็นพ้นื น้ำ ละติจดู และเสน้ เมรเิ ดยี น
เพื่อบอกพกิ ัดทำงภมู ศิ ำสตร์
โดยจะบอกเป็นคำ่ ของละตจิ ูด
และลองจิจูด

ข้อดีของกำรใชล้ กู โลก

• แสดงตำแหนง่ ที่ต้งั รูปร่ำง ขนำด ทศิ ทำง และระยะทำงของส่งิ ที่ปรำกฏบน
ลูกโลกไดอ้ ย่ำงถกู ตอ้ ง

ระบบอข้าัว้ งโลอกเงิ หพนอื กิ ดั ภูมศิ าสตร์

เส้นอำร์กติกเซอร์เคิล

เสน้ ขนำน/ละตจิ ูด เส้นเมริเดยี นปฐม

เส้นทรอปกิ ออฟแคนเซอร์

เสน้ ศูนยส์ ตู ร/อิเควเตอร์

เส้นทรอปิกออฟแคปริคอรน์

เส้นเมรเิ ดยี น/ลองจจิ ดู

ขวั้ โลกใต้

เสน้ ศูนยส์ ตู ร ขขว้ั วั้ โโลลกกเเหหนนอื อื เส้นเมริเดียน ขวั้ โลกเหนือ

ซกี โลกตะวันตก ซกี โลกตะวนั ออก
ขั้วโลกใต้ ขวั้ โลกใต้



ละติจดู (Latitude)

เปน็ เสน้ สมมตทิ ว่ี ำงตำมแนวนอนของโลกหรือเรยี กว่ำ
เสน้ ขนำน/เสน้ รุ้ง มีเส้นอเิ ควเตอร์/เสน้ ศูนย์สตู รอยตู่ รงกลำง

- บอกสภำพอำกำศได้
- อำกำศจะร้อนมำก

- มที ้ังหมด 180 เสน้

เสน้ ละตจิ ดู ท่สี ำคญั มี 5 เส้น

66 1 N หนำวเหนอื เส้นอำรก์ ติกเซอรเ์ คลิ
2 อบอุ่นเหนอื
เส้นทรอปิกออฟแคนเซอร์
23 1 N เขตร้อน
เขตร้อน เส้นศนู ยส์ ูตร/อเิ ควเตอร์
02 อบอนุ่ ใต้
หนำวใต้ เสน้ ทรอปิกออฟแคปริคอรน์
23 1 S
2 เส้นอำรก์ ตกิ เซอร์เคลิ

66 1 S
2

ลองจิจดู (Longitude)

- เสน้ ลองจจิ ูด เปน็ เสน้ สมมตทิ วี่ ำงตำมแนวตงั้
ของโลก หรือท่ีเรยี กวำ่ เส้นเมอรเิ ดยี น (Meridian)
- ใชบ้ อกเวลำของบริเวณต่ำง ๆ
- มีทง้ั หมด 360 เสน้ – ซกี โลก W = 180 เส้น

- ซกี โลก E = 180 เสน้
- เส้น 180 องศำ W กบั 180 องศำ E จะทบั กนั
เสน้ วันทีส่ ำกล

ลองจจิ ูด (Longitude/เสน้ เมอรเิ ดียน/เส้นแวง)

W 180 องศำ E 180 องศำ

- กำหนดเวลำ
ของโลก/วันได้

เส้นวันทีส่ ำกล
กำหนดเวลำสำกล

ลองจิจูด (Longitude/เสน้ เมอรเิ ดียน)

- เส้นเมอรเิ ดยี น ที่ลำกผำ่ น ตำบลกรีนชี กรงุ ลอนดอน
ประเทศอังกฤษ เป็นเสน้ เมอรเิ ดียนปฐม
- กำหนดให้เป็น 0 องศำ ใชเ้ ป็นตัวกำหนดเวลำสำกล
(Greenwich Mean Time : GMT)
- โดยประเทศที่อยู่ทำงด้ำน E ของกรีนีช จะมเี วลำเรว็ กวำ่
(+ GMT)
- โดยประเทศท่ีอยทู่ ำงด้ำน W ของกรนี ชี จะมีเวลำชำ้ กว่ำ
(- GMT)

ลองจจิ ดู (Longitude/เสน้ เมอรเิ ดยี น)

ลองจจิ ูด (Longitude)

ตะวันตก ลองติจูด 0 องศำ ตะวันออก

บอกเวลำ/วัน บอกเวลำ/วัน

เวลำจะชำ้ เพิ่มเวลำ

0 องศำ ลดเวลำ เวลำจะเร็ว

ละตจิ ูด 1 องศำ = 4 นำที

15 องศำ = 1 ชวั่ โมง

- GMT + GMT

- GMT + GMT

สรปุ เส้นเมรเิ ดยี น

1 องศำ ทต่ี ำ่ งกนั จะมีเวลำต่ำงกนั 4 นำที
สำหรบั ประเทศไทยใชพ้ กิ ัด 105 องศำตะวันออก

ทอ่ี ำเภอโขงเจยี ม จงั หวดั อบุ ลรำชธำนี
แทนเวลำมำตรฐำนของประเทศไทย
ฉะนั้น ทำใหป้ ระเทศไทยมี GMT +7 คือ

เวลำเร็วกว่ำท่ีกรีนีช 7 ช่ัวโมง

ตวั อย่ำงกำรคำนวณเวลำ

ประเทศไทยต้งั อยเู่ สน้ ลองติจูดท่ี 105 องศำตะวันออก
ขณะน้ีประเทศไทยเวลำ 19.00 น.ของวันจนั ทร์

อยำกทรำบว่ำตรงกับวันเวลำของประเทศองั กฤษอยำ่ งไร

วิธที ำ 1 องศำ = 4 นำที
15 องศำ = 1 ช่วั โมง

ไทย 105 องศำ = 7 ชว่ั โมง
15

ฉะน้นั เวลำขององั กฤษเวลำ 12.00 น. ของวันจนั ทร์

ตวั อย่ำงกำรคำนวณเวลำ

ถำ้ นักเรียนอยำกเดินทำงไปท่องเท่ียวที่ประเทศญป่ี นุ่
ณ ขณะนป้ี ระเทศไทยเวลำ 19.00 น.ของวันศุกร์

แสดงวำ่ ประเทศญ่ีปุ่นตรงกบั วันเวลำใด

วิธีทำ ประเทศไทย 105 องศำตะวันออก
ประเทศญปี่ ุน่ 139 องศำตะวันออก

ไทยกบั ญ่ปี ุ่นห่ำงกัน 139 – 105 = 34
34 = 2.26
15

ฉะน้นั ไทยเวลำ 19.00 น.วนั ศกุ ร์ = ญป่ี นุ่ 21.00 น.วันศุกร์

สรุปเส้นวนั ที่

1. เสน้ วันท่ี คอื เสน้ ลองตจิ ดู 180 องศำตะวนั ตกกบั
เสน้ ลองตจิ ูด 180 องศำตะวันออกทบั กันพอดี

2. ถ้ำขำ้ มเส้นวันทีจ่ ำกบริเวณ +GMT (ทวปี เอเชีย)
ไปยังบรเิ วณ –GMT (อเมรกิ ำ)
เชน่ จำกไทย แคนำดำ ให้ลดวันลง 1 วัน
ถ้ำไทย วนั ท่ี 10 พ.ค. แคนำดำ เปน็ วันที่ 9 พ.ค.

สรปุ +GMT -GMT = ลดวนั ลง 1 วนั
-GMT +GMT = เพ่ิมวันข้นึ 1 วนั

ภำพจำกดำวเทยี ม (satellite image)

• ภำพทไ่ี ดจ้ ำกดำวเทียมท่ีโคจรรอบโลกบนั ทึกขอ้ มลู เชงิ เลข
พื้นผิวโลกไว้และส่งสญั ญำณขอ้ มลู น้นั ลงมำทีส่ ถำนรี ับสญั ญำณ

ภำพจำกดำวเทียม GeoEye แสดงพืน้ ทบี่ รเิ วณทำ่ เรอื เมืองกลั ฟพ์ อรต์
รัฐมสิ ซสิ ซปิ ปี สหรัฐอเมรกิ ำ กอ่ นและหลงั กำรเกดิ พำยเุ ฮอร์ริเคนแคทรีนำ

(ทมี่ ำของภำพ : www.geoeye.com)

ภำพจำกดำวเทยี ม (satellite image)

ภำพถ่ำยทำงอำกำศ

กำรถำ่ ยภำพจำกที่สูงในอำกำศเหนือพื้นโลก
โดยใช้เครื่องบิน หรอื บอลลนู

ระบบกำหนดตำแหน่งบนพื้นโลก (GPS)

กำรนำคล่ืนสัญญำณจำกดำวเทียมบอกตำแหนง่
คำ่ พกิ ดั ของสงิ่ ต่ำงๆ บนพื้นโลก

สว่ นอวกำศ

ส่วนผ้ใู ช้

ส่วนสถำนคี วบคุม

ระบบกำหนดตำแหนง่ บนพื้นโลก (GPS)

แผนทีน่ ำทำงดว้ ย GPS

ระบบสำรสนเทศภูมศิ ำสตร์ (GIS)

กระบวนกำรทำงำนเกยี่ วกับข้อมูลเชิงพ้ืนที่ ด้วยระบบ
คอมพิวเตอร์ โดยกำรกำหนดข้อมูลเชิงบรรยำยหรือ

ข้อมลู คุณลักษณะ และสำรสนเทศ

ระบบสำรสนเทศภูมศิ ำสตร์ (GIS)

ระบบสำรสนเทศภูมศิ ำสตร์ (GIS)

ระบบกำรกำหนดตำแหน่งระยะไกล (RS)
remote sensing

ขอ้ มลู ทไี่ ดจ้ ำกกำรถ่ำยภำพทำงเคร่อื งบนิ ในระดบั ตำ่
ท่ีเรยี กว่ำ รปู ถ่ำยทำงอำกำศ (Aerial Photo) และ
ขอ้ มูลทีไ่ ด้จำกกำรบนั ทกึ ภำพจำกดำวเทียมในระดบั สูง
กวำ่ เรยี กวำ่ ภำพถำ่ ยจำกดำวเทยี ม (Satellite Image)

ระบบกำรทำงำนของ remote sensing

มแี หลง่ พลงั งำนที่ แหลง่ พลังงำนเกิดจำกกำร
เกิดตำมธรรมชำติ สรำ้ งขึน้ ในตวั ของ
คอื ดวงอำทิตย์เป็น เครอ่ื งมือสำรวจ เชน่ ช่วง
แหลง่ กำเนิดพลังงำน คลืน่ ไมโครเวฟท่สี ร้ำงใน
ระบบนี้จะรบั และ ระบบเรดำห์ แลว้ สง่
บันทึกข้อมลู ได้ สว่ น พลงั งำนนน้ั ไปยังพ้ืนท่ี
ใหญ่ในเวลำกลำงวนั เปำ้ หมำย ระบบนี้ สำมำรถ
และมขี ้อจำกดั ด้ำน ทำกำรรับและบันทึกข้อมูล
ภำวะอำกำศไม่ ได้โดยไม่มีข้อจำกดั ด้ำน
สำมำรถรับข้อมลู ได้ เวลำ หรือ ด้ำนสภำวะ
ในฤดูฝนหรือเม่ือมี ภมู ิอำกำศ คอื สำมำรถ
เมฆหมอกฝน รับสง่ สญั ญำณได้ท้งั
กลำงวนั และกลำงคนื

หลกั กำรทำงำนของ remote sensing

หลักกำรทำงำนของ remote sensing

1. กำรไดร้ บั ข้อมูล เร่มิ ต้ังแตพ่ ลงั งำนแมเ่ หลก็ ไฟฟำ้ จำกแหล่งกำเนิด
พลงั งำน เช่น ดวงอำทติ ย์ เคล่อื นทผ่ี ่ำนชั้นบรรยำกำศ, เกิด
ปฏิสมั พนั ธก์ บั วัตถุบนพื้นผวิ โลก และเดนิ ทำงเขำ้ สเู่ คร่ืองวัด/
อุปกรณ์บนั ทึกท่ีตดิ อยู่กบั ยำนสำรวจ ซ่งึ โคจรผ่ำน ข้อมลู วตั ถหุ รือ
ปรำกฏกำรณ์บนพ้ืนผวิ โลกท่ีถูกบนั ทกึ ถูกแปลงเปน็ สัญญำณ
อเิ ล็กทรอนิกสส์ ่งลงสสู่ ถำนีรบั ภำคพ้ืนดิน และผลติ ออกมำเป็นขอ้ มลู
ในรปู แบบของข้อมูลเชงิ อนุมำน และข้อมลู เชงิ ตวั เลข เพื่อนำไปนำ
วิเครำะห์ข้อมูลต่อไป

หลกั กำรทำงำนของ remote sensing

2. กำรวเิ ครำะห์ข้อมูล วิธกี ำรวเิ ครำะหม์ อี ยู่ 2 วธิ ี คือ
- กำรวเิ ครำะห์ดว้ ยสำยตำ ท่ใี หผ้ ลขอ้ มลู ออกมำในเชิง
คุณภำพ ไม่สำมำรถ วัดออกมำเป็นค่ำตวั เลขได้แนน่ อน
- กำรวเิ ครำะหด์ ว้ ยคอมพิวเตอร์ ทใี่ ห้ผลขอ้ มูลในเชงิ
ปรมิ ำณ ที่สำมำรถแสดงผลกำรวเิ ครำะห์ออกมำเปน็ ค่ำ
ตัวเลขได้

เวบ็ ไซต์ (web site)

• กำรศึกษำและรวบรวมข้อมลู ทำงภูมศิ ำสตร์จำกเว็บไซต์ท่ี
เชอ่ื ถอื ได้ ข้อมลู จำกเวบ็ ไซต์สำมำรถตอบสนองไดด้ ี และเปน็
แหลง่ ขอ้ มลู ที่ไดร้ ับควำมนยิ มมำกท่ีสุด

• กำรเลอื กใช้เว็บไซต์ควรพิจำรณำเลอื กจำกองค์กรหรอื หน่วยงำน
ทมี่ ีควำมน่ำเชือ่ ถอื หรอื เกีย่ วขอ้ งกบั เรอื่ งนั้นๆ โดยตรง เชน่
ข้อมลู เกยี่ วกับทะเล มหำสมทุ ร สภำพภูมิอำกำศของทวปี อเมริกำ
เหนือ (รวมท้ังพ้ืนท่ีตำ่ งๆ ทั่วโลก) ควรใชข้ อ้ มลู จำกเว็บไซต์ของ
องค์กำร บริหำรมหำสมทุ รและบรรยำกำศแหง่ ชำติ สหรัฐอเมรกิ ำ
(National Oceanic and Atmospheric Administration
[NOAA])

เวบ็ ไซต์ (web site)

เวบ็ ไซตท์ ีใ่ หข้ อ้ มลู สถิติ เจำะลกึ เปน็ รำยประเทศทเี่ รำสำมำรถจะใชป้ ระโยชน์
ไดม้ ำกอยำ่ งเชน่

www.cia.gov

เข้ำไปท่หี ัวข้อ

The World Facebook

เวบ็ ไซต์ www.cia.gov แสดงขอ้ มูลทางภูมิศาสตร์ท่ีทนั สมยั

สอื่ สิง่ พมิ พ์

The World Almanac นติ ยสำรเนชัน่ แนล
จีโอกรำฟฟิก (National

Geographic) ฉบบั ภำษำไทย

เคร่ืองมอื อนื่ ๆ

โทรทศั น์ วทิ ยุ

แนวทำงกำรใชเ้ ครอื่ งมอื ทำงภมู ิศำสตร์

๑ ใชเ้ คร่อื งมือท่เี หมำะกบั ลกั ษณะของขอ้ มูล

๒ ใชเ้ คร่อื งมอื ที่มคี ณุ ภำพ
๓ ใชเ้ คร่ืองมือทที่ ันสมยั
๔ ตรวจสอบขอ้ มลู ท่ีได้จำกเคร่อื งมอื
๕ ใชเ้ ครอ่ื งมอื ภูมศิ ำสตรห์ ลำกหลำยผสมกัน



แบบแผนที่

• เหมาะแก่การนาเสนอข้อมูล
ท า ง ภู มิ ศ า ส ต ร์ ที่ ต้ อ ง ก า ร
ใ ห้ เ ห็ น ภ า พ ร ว ม ข อ ง พื้ น ที่
ไ ม่ ต้ อ ง อ ธิ บ า ย ค ว า ม ม า ก
แ ล ะ เ ห ม า ะ กั บ ก า ร แ ส ด ง
ขอ้ มลู 1 - 2 ประเภท

ตวั อยา่ ง แผนที่ผลิตภัณฑ์มวลรวมใน
ประเทศของทวีปอเมริกาใต้ ค.ศ. 2010

แบบกราฟ เหมาะแก่การนาเสนอขอ้ มูลเรือ่ งใดเร่อื งหนึ่ง

ที่มกี ารเปลีย่ นแปลงตามช่วงเวลา สามารถแสดงข้อมูลได้หลายชดุ
ในภาพเดยี วกนั ได้ และเหมาะกบั การแสดงขอ้ มูลเชิงเปรยี บเทยี บ

ตวั อยา่ ง กราฟการสง่ ออก การนาเข้า และดลุ การค้าของประเทศแคนาดา ค.ศ. 2001-2010

แบบแผนภูมิ

• เหมาะแก่การนาเสนอ
ขอ้ มูลเพ่ือใหเ้ ข้าใจ
ถึงความสัมพนั ธข์ อง
สงิ่ ต่างๆ ตลอดจน
แสดงขอ้ มลู ในเชงิ
เปรยี บเทียบหรือ
แสดงให้เห็นปรมิ าณ

ตวั อยา่ ง แผนภมู ิเช้อื ชาตขิ องประชากร
สหรฐั อเมรกิ า ค.ศ. 2007

แบบกราฟิก เป็นการใชเ้ สน้ สัญลกั ษณ์ รูปวาด ภาพถ่าย สี ฯลฯ

เพอ่ื สื่อความหมายใหก้ ารแสดงขอ้ มลู นนั้ เขา้ ใจง่ายและมคี วามสวยงาม
ดงึ ดดู ความสนใจ การนาเสนอทาไดห้ ลากหลาย แต่ตอ้ งระวงั มใิ หส้ ือ่ ข้อมลู
คลาดเคลอื่ นจากความเปน็ จรงิ

ตัวอยา่ ง กราฟิกสรุปผลจากเหตุการณ์แผน่ ดนิ ไหวท่ีประเทศเฮติ ค.ศ. 2010

GAME

เครือ่ งมือทางภูมศิ าสตร์

https://kahoot.it/challenge/07707870?challenge-id=22f73358-
29hbtt6ps-:4//8p1la0y-.kbah7o8oat-.i9t/8v2b/l6obbbdyd?q5uciz4Id7=9e_f71867291382-b2f8aa1-24d8c0a5-8612a-79c342d69cec