การอ่านนิราศภูเขาทอง

นิราศภูเขาทอง

1

แนวทางในการ
พิจารณาวรรณกรรม

นิราศ นำเรื่อง
ภูเขาทอง เนื้อเรื่อง

สาระน่ารู้

ประวัติผู้แต่ง ศัพท์น่ารู้

2

เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบเดียว

๑. ข้อใด ไม่ใช่ ลักษณะของนิราศ
ก แต่งด้วยร่ายสุภาพเท่านั้น
ข สอดแทรกเกร็ดความรู้ระหว่างเดินทาง
ค มีเนื้อหาบรรยายความโศกเศร้าจากการจากผู้เป็นที่รัก
ง บรรยายสภาพบ้านเมืองหรือตำนานของสถานที่สำคัญ

คำอธิบาย: ก ถูกต้อง เพราะนิราศ อาจแต่งด้วย
คำประพันธ์ชนิดใดก็ได้ ทั้งโคลง ฉันท์ กาพย์
กลอน และร่าย

3

๒. สุนทรภู่น่าจะตกอยู่ในอารมณ์ใดตลอดการแต่งนิราศภูเขาทอง
ก ชื่นชมวิถีชีวิตของชาวบ้านตามรายทาง
ข อิ่มเอมใจที่ได้นมัสการพระเจดีย์ภูเขาทอง
ค โศกเศร้า น้อยเนื้อต่ำใจในโชคชะตาของตน
ง ปลาบปลื้มกับความงดงามของเจดีย์ภูเขาทอง

คำอธิบาย: ค ถูกต้อง เพราะในสมัยรัชกาลที่ ๒ สุนทรภู่มีชีวิตที่รุ่งเรืองและเป็น
ที่โปรดปรานของรัชกาลที่ ๒ ทั้งนี้สุนทรภู่เคยสร้างความขัดเคืองพระทัยให้
รัชกาลที่ ๓ เมื่อครั้งเป็นกรมหมื่น-เจษฎาบดินทร์ เมื่อรัชกาลที่ ๒ สิ้นพระชนม์
สุนทรภู่จึงหมดบุญวาสนา อาจจะเป็นเพราะเหตุนี้
ที่ทำให้สุนทรภู่อยู่ในภาวะโศกเศร้า น้อยเนื้อต่ำใจในโชคชะตาของตน และ
สามารถแต่งกลอนนิราศเรื่องนี้ได้อย่างไพเราะ

4

๓. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับนิราศภูเขาทอง
ก เป็นนิราศที่บรรยายความโศกเศร้า น้อยใจในวาสนา
ข เป็นนิราศที่แต่งขึ้นเมื่อได้รับบรรดาศักดิ์เป็นขุนสุนทรโวหาร
ค เป็นบันทึกการเดินทางไปนมัสการเจดีย์ภูเขาทองที่
วัดสระเกศฯ
ง เป็นนิราศที่ได้รับการว่าจ้างให้แต่งขึ้นเพื่อเป็นนิทาน
สอนใจเด็ก

คำอธิบาย: ก ถูกต้อง เพราะเป็นช่วงที่สุนทรภู่มีชีวิตที่ตกต่ำ ชีวิตผกผัน ต้อง
มีชีวิตระหกระเหินเร่ร่อนไปในที่ต่าง ๆ เพื่อหาที่พักอาศัย เนื้อความในนิราศ
ภูเขาทอง จึงเป็นการบรรยายความโศกเศร้า น้อยใจในวาสนาของตน

5

๔. “ถึงสามโคกโศกถวิลถึงปิ่นเกล้า
พระพุทธเจ้าหลวงบำรุงซึ่งกรุงศรี”
คำว่า “พระพุทธเจ้าหลวง” ในที่นี้หมายถึงใคร
ก รัชกาลที่ ๑
ข รัชกาลที่ ๒
ค รัชกาลที่ ๓
ง รัชกาลที่ ๔

คำอธิบาย: ข ถูกต้อง เพราะบทร้อยกรองนี้กล่าวถึงอารมณ์ความรู้สึกของสุนทรภู่ 6
เมื่อครั้งเดินทางมาถึงสามโคก ทำให้สุนทรภู่หวนคิดถึงพระมหากษัตริย์พระองค์
หนึ่ง ซึ่งสุนทรภู่มีความผูกพันและจงรักภักดีเป็นอย่างยิ่ง นั่นคือรัชกาลที่ ๒ ดังนั้น
คำว่า “พระพุทธเจ้าหลวง” ในที่นี้
จึงหมายถึง รัชกาลที่ ๒

๕. “ถึงบ้านญวนล้วนแต่โรงแลสะพรั่ง
มีข้องขังกุ้งปลาไว้ค้าขาย
ตรงหน้าโรงโพงพางเขาวางราย
พวกหญิงชายพร้อมเพรียงมาเมียงมอง”
บทร้อยกรองนี้กล่าวถึงเรื่องใด
ก ภูมิประเทศของบ้านญวน
ข ความเป็นอยู่ของชาวแพริมน้ำ
ค ความเป็นอยู่ของชาวเมืองอยุธยา
ง การประกอบอาชีพของผู้คนที่บ้านญวน

คำอธิบาย: ง ถูกต้อง เพราะบทร้อยกรองนี้มีเนื้อหา
กล่าวถึงการประกอบอาชีพของผู้คน
ที่บ้านญวน ซึ่งนิยมประกอบอาชีพค้าขายสัตว์น้ำ

7

๖. “เป็นที่อยู่ผู้ร้ายไม่วายเว้น เที่ยวซ่อนเร้นตีเรือเหลือระอา”
คำที่พิมพ์ตัวหนาหมายถึงข้อใด
ก ต่อเรือ
ข ปล้นเรือ
ค เรือพระที่นั่ง
ง ผู้ที่ขออาศัยเรือ

คำอธิบาย: ข ถูกต้อง เพราะคำว่า “ตีเรือ” ในที่นี้หมายถึง
ปล้นเรือ โดยบทร้อยกรองนี้กล่าวถึงเกาะใหญ่ราชคราม ซึ่ง
เป็นสถานที่ที่มีการปล้นเรือชุกชุม

8

๗. “เห็นโศกใหญ่ใกล้น้ำระกำแฝง
ทั้งรักแซงแซมสวาทประหลาดเหลือ
เหมือนโศกพี่ที่ช้ำระกำเจือ
เพราะรักเรื้อแรมสวาทมาคลาดคลาย”
บทร้อยกรองนี้กล่าวถึงต้นไม้กี่ชนิด
ก ๒ ชนิด
ข ๓ ชนิด
ค ๔ ชนิด
ง ๕ ชนิด

คำอธิบาย: ข ถูกต้อง เพราะ
บทร้อยกรองนี้กล่าวถึง
ต้นไม้ ๓ ชนิด ได้แก่ ต้นโศก
ต้นระกำ และ ต้นรัก

9

๘. “ถึงบางเดื่อโอ้มะเดื่อเหลือประหลาด
บังเกิดชาติแมลงหวี่มีในไส้
เหมือนคนพาลหวานนอกย่อมขมใน
อุปไมยเหมือนมะเดื่อเหลือระอา”
บทร้อยกรองนี้สอดคล้องกับสำนวนไทยในข้อใด
ก ลางเนื้อชอบลางยา
ข น้ำขุ่นไว้ใน น้ำใสไว้นอก
ค ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ
ง ต่อหน้ามะพลับ ลับหลังตะโก

คำอธิบาย: ค ถูกต้อง เพราะบทร้อยกรองนี้กล่าวถึง
การคบคน โดยสอนไม่ให้คบคนเพียงเพราะ

รูปกายภายนอก ซึ่งสัมพันธ์กับสำนวนไทย ปาก
ปราศรัย น้ำใจเชือดคอ ซึ่งหมายถึง พูดจาดี

อ่อนหวาน แต่ใจคิดร้าย

10

๙. “งิ้วนรกสิบหกองคุลีแหลม
ดังขวากแซมเสี้ยมแทรกแตกไสว
ใครทำชู้คู่ท่านครั้นบรรลัย
ก็ต้องไปปีนต้นน่าขนพอง”
บทร้อยกรองนี้ให้ข้อคิดในเรื่องใด
ก การคบคน
ข การใช้คำพูด
ค บาปกรรมจากการผิดลูกผิดเมียผู้อื่น
ง ความไม่เที่ยงแท้แน่นอนในชะตาชีวิต

คำอธิบาย: ค ถูกต้อง เพราะบทร้อยกรองนี้ชี้
ให้เห็นถึงบาปกรรมจากการผิดลูกผิดเมียผู้อื่น
โดยเชื่อว่าหากใครคบชู้สู่ชาย เมื่อตายไปจะ
ต้องตกนรกและต้องปีนต้นงิ้ว ซึ่งมีหนามแหลม
เป็นเหล็กยาวถึง ๑๖ องคุลี

11

๑๐. เรื่อง นิราศภูเขาทอง น่าจะมีคุณค่าต่อคนรุ่นหลังอย่างไร
ก ทราบถึงเส้นทางการคมนาคมในอดีต
ค ทราบค่านิยมและความเชื่อของคนในอดีต
ข ทราบประวัติศาสตร์ ตำนานของสถานที่ในเรื่อง
ง ถูกทุกข้อ

คำอธิบาย: ง ถูกต้อง เพราะเรื่อง นิราศภูเขาทอง
เป็นนิราศที่ให้คุณค่าต่อคนรุ่นหลังในหลาย ๆ
ประการ เช่น ทำให้ทราบถึงเส้นทางการคมนาคม
ในอดีต ทำให้ทราบถึงค่านิยมและความเชื่อของ
คนในอดีต และทำให้ทราบถึงประวัติศาสตร์
ตำนานสถานที่ต่าง ๆ ที่กล่าวถึงในเรื่อง

12

นิราศภูเขาทอง

13

! เจดีย์ภูเขาทอง
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

14

วัดพระศรีสรรเพชญ์
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

เจดีย์ภูเขาทอง

สุนทรภู่

15

"

นิราศภูเขาทอง
เป็นบทประพันธ์ของสุนทรภู่
แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๓ เมื่อครั้ง
บวชเป็นพระภิกษุอยู่ที่วัดราชบุรณะ
และได้ไปนมัสการเจดีย์ภูเขาทองที่
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ระหว่าง
ทางได้แต่งเรื่องนี้ขึ้นเพื่อเป็นที่
ระลึกในโอกาส
ที่ได้มาไหว้พระ

16

พระสุนทรโวหาร (ภู่)

! มีนามเดิมว่า ภู่
! เป็นบุตรของขุนศรีสังหาร
(พลับ) และแม่ช้อย
! บิดามารดาหย่าร้างกันตั้งแต่
ยังเด็ก

17

พระสุนทรโวหาร (ภู่)

รัชกาลที่ ๑ รัชกาลที่ ๓

เกิดเมื่อวันที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๓๒๙ ออกจากราชการและ
และถวายตัวเป็นข้าในกรมพระราชวังหลัง ออกบวช จนถึงลาสิกขา

รัชกาลที่ ๒

ได้รับบรรดาศักดิ์เป็นขุนสุนทรโวหาร รัชกาลที่ ๔
เป็นกวีที่ปรึกษาในรัชกาลที่ ๒
ได้รับบรรดาศักดิ์เป็น
และต้องโทษเพราะเสพสุราจนเมา พระสุนทรโวหาร
ครองสติไม่ได้ จนถึงแก่กรรม

18

! เชี่ยวชาญการแต่งกลอนเป็นพิเศษ ผล

งาน มีทั้งนิราศ นิทาน สุภาษิต บท

ละคร บทเสภา บทเห่กล่อม

! พ.ศ. ๒๕๒๙ องค์การการศึกษา

วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่ง

สหประชาชาติ ได้ประกาศยกย่องให้

เป็นกวีคนสำคัญคนหนึ่งของโลก

19

เครื่องมังสา เครื่องปรุงประเภทเนื้อสัตว์

บงกชบทศรี พระมหากษัตริย์ ในที่นี้หมายถึง
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

บาทบพิตรอดิศร พระมหากษัตริย์ ในที่นี้หมายถึง พระบาท
สมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

20

ผ้าแพรดำร่ำมะเกลือ

ผ้าแพรที่ย้อมเป็นสีดำด้วยผลมะเกลือ แล้วอบร่ำให้มีกลิ่นหอม

สร้างพรต
บำเพ็ญพรต ในที่นี้หมายถึง บวชเป็นพระ

สี่หมื่นสองแสนทั้งแดนไตร

เป็นการคิดความลึกหรือความหนาของแผ่นดินตามความเชื่อในไตรภูมิพระร่วง

21

แต่งขึ้นเพื่อบันทึก

เรื่องราวและสิ่งที่พบเห็นใน

ขณะเดินทางจากวัดราชบุรณะ

กรุงเทพมหานคร เพื่อไป วัดราชบุรณะ กรุงเทพมหานคร
นมัสการเจดีย์ภูเขาทองที่

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

เนื้อความบรรยายความรู้สึก

โศกเศร้า น้อยเนื้อต่ำใจ

ในวาสนา และอาลัยถึงนาง

อันเป็นที่รัก วัดราชบุรณะ กรุงเทพมหานคร

22

• ในเรื่องสุนทรภู่เดินทางจากที่ไหน เพื่อไปที่ไหน และมีจุดมุ่งหมายอะไร

เดินทางจากวัดราชบุรณะไปเจดีย์ภูเขาทองที่จังหวัด
พระนครศรีอยุธยา เพื่อไปนมัสการเจดีย์ภูเขาทอง

• สาเหตุที่สุนทรภู่ต้องออกจากวัดคืออะไร

ครั้งสุนทรภู่บวชอยู่วัดราชบุรณะ อยู่ได้ ๓ พรรษา มีคดี
เกิดขึ้น กล่าวกันเป็นความสงสัยว่า สุนทรภู่เสพสุรา จึงถูก
ขับไล่ออกจากวัด

23

• การเดินทางครั้งนี้มีใครร่วมทางไปกับสุนทรภู่บ้าง

หนูพัด บุตรชายของสุนทรภู่กับแม่จัน ภรรยาคนแรกของ
สุนทรภู่

• สุนทรภู่น้อยใจในโชคชะตาของตนเองเรื่องใดบ้าง

แนวคำตอบ น้อยเนื้อต่ำใจวาสนาของตนเอง ด้วยหมดที่พึ่ง
หลังจากรัชกาลที่ ๒ สิ้นพระชนม์ และไม่มีใครกล้าอุปถัมภ์

24

บางซื่อ จวน✓เจ้าเมือง เกา✓ะเกร็ด

เกาะเกิด สามเสน บางขวาง

โรง✓เหล้า บ้า✓นงิ้ว

บ่อโศก

บางซ่อน บ้าน✓ญวน

25

แผนที่การเดินทาง

26

แนวทางในการพิจารณาวรรณกรรม

เนื้อเรื่อง ศิลปะการ
ประพันธ์

การนำไปใช้ ข้อคิด คติคำสอน
ในชีวิตจริง และความจรรโลงใจ

ไป 27

นิราศภูเขาทอง นับเป็นนิราศ
เรื่องที่ดีที่สุดในบรรดานิราศ ๙ เรื่อง
ของสุนทรภู่และของวงการกวีไทย

กล่าวกันว่า ก่อนสุนทรภู่จะออกบวช ได้ทำให้
รัชกาลที่ ๓ เมื่อครั้งเป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์
ขัดเคืองพระทัย เมื่อรัชกาลที่ ๒ สิ้นพระชนม์จึงต้อง
หมดบุญวาสนา และอยู่ในภาวะโศกเศร้า ทำให้แต่ง

นิราศได้ไพเราะยิ่งขึ้น

28

๑. ความจงรักภักดีและกตัญญูรู้คุณคน

๒ การรู้จักพูดจาให้ไพเราะหวานหู
รักษาน้ำใจผู้อื่น

๓ ไม่ควรคบคนเพียงเพราะรูปกาย
ภายนอก

๔. ชี้ให้เห็นถึงบาปกรรมจากการผิด
ลูกผิดเมียผู้อื่น

๕. ความไม่เที่ยงแท้แน่นอนของลาภ
ยศ สรรเสริญ

เจดีย์โบราณ

29

การนำไปใช้ในชีวิตจริง

! การจดบันทึกการเดินทาง ! ชีวิตของคนเราไม่เที่ยงแท้

เป็นสิ่งที่ดี ช่วยจดจำเรื่อง แน่นอน ต้องรู้จักปรับตัวเพื่อ
ราวและสิ่งต่าง ๆ ที่พบเห็น ให้สามารถดำเนินชีวิตต่อไป
ขณะเดินทาง ซึ่งสามารถนำ ได้โดยมีความสุขตาม
มาใช้ประโยชน์ได้ อัตภาพ

30

เรื่องน่ารู้: เจดีย์ภูเขาทอง

เจดีย์ภูเขาทอง สันนิษฐานว่า สร้างขึ้นในสมัยสมเด็จ
พระราเมศวร เมื่อ พ.ศ. ๑๙๓๐ และเมื่อ พ.ศ. ๒๑๑๒
พระเจ้าบุเรงนอง แห่งกรุงหงสาวดี ได้ยกทัพเข้ามาตีกรุงศรี-
อยุธยาได้สำเร็จ จึงโปรดให้สร้างเจดีย์องค์ใหญ่แบบมอญขึ้น
ไว้เป็นอนุสรณ์ ต่อมาในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
มีการปฏิสังขรณ์เจดีย์ใหม่เป็นเจดีย์ย่อมุมไม้สิบสองที่กำลัง
นิยมในขณะนั้น ส่วนฐานยังคงเป็นศิลปะมอญอยู่ เชื่อกันว่า
บริเวณนี้เดิมเป็นทุ่งโล่งที่มีการตั้งทัพข้าศึก และเกิดการทำการ
ยุทธหัตถีหลายครั้งหลายสมัย

31

สรุปความรู้

! นิราศภูเขาทอง สุนทรภู่แต่งขึ้นเพื่อบันทึกเรื่อง
ราวและสิ่งที่พบเห็น ขณะเดินทางจากวัดราช
บุรณะ กรุงเทพมหานคร เพื่อไปนมัสการเจดีย์
ภูเขาทองที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีการ
ถ่ายทอดวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ ของผู้คนใน
อดีต ด้วยวิธีการเล่าเรื่องและการใช้สำนวน
ภาษาที่ดีเยี่ยม

32