ลักษณะของกาพย์

การแต่งกาพย์

1

บทร้อยกรองที่ฟังแต่งด้วยคำประพันธ์
ชนิดเดียวกันหรือไม่ อย่างไร

ไม่ใช่
บทแรกแต่งด้วยกาพย์ยานี ๑๑
บทที่ ๒ แต่งด้วยกาพย์ฉบัง ๑๖
บทสุดท้ายแต่งด้วยกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

2

สาระน่ารู้

กาพย์

กาพย์เป็นบทร้อยกรองประเภทหนึ่งที่บังคับจำนวนคำในวรรค บังคับสัมผัส
แต่ไม่บังคับรูปและเสียงวรรณยุกต์ และครุ ลหุ

กาพย์ที่นิยมนำมาแต่งวรรณกรรม มี ๓ ชนิด

กาพย์ยานี ๑๑ กาพย์ฉบัง ๑๖

กาพย์ 3
สุรางคนางค์ ๒๘

สาระน่ารู้

๑. กาพย์ยานี ๑๑

คณะ สัมผัส

แผนผัง ตัวอย่าง

ไป 4

สาระน่ารู้

๑. กาพย์ยานี ๑๑

คณะ

๑ บทมี ๒ บาท บาท
หนึ่งมี ๒ วรรค วรรค
วรรคหน้า ๕ คำ
หลัง ๖ คำ

กลั 5
บ

สาระน่ารู้

๑. กาพย์ยานี ๑๑

สัมผัส

กลับ 6

สาระน่ารู้

๑. กาพย์ยานี ๑๑

แผนผัง

กลับ 7

สาระน่ารู้

๑. กาพย์ยานี ๑๑

ตัวอย่าง

ลิงค่างครางโครกครอก. ฝูงจิ้งจอกออกเห่าหอน

ชะนีวิเวกวอน นกหกร่อนนอนรังเรียง

ลูกนกยกปีกป้อง อ้าปากร้องซ้องแซ่เสียง

แม่นกปกปีกเคียง เลี้ยงลูกอ่อนป้อนอาหาร

(กาพย์พระไชยสุริยา ของ สุนทรภู่)

กลั
8

บ

9

เรื่องน่ารู้: เสียงวรรณยุกต์ของคำในกาพย์ยานี ๑๑

กาพย์ยานี ๑๑ แม้จะไม่บังคับรูปและเสียงวรรณยุกต์
แต่คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ หรือคำท้ายบท นิยมใช้
เสียงสามัญหรือเสียงจัตวา ที่ไม่มีรูปวรรณยุกต์กำกับ

9

สาระน่ารู้

๒. กาพย์ฉบัง ๑๖

คณะ สัมผัส

แผนผัง ตัวอย่าง

ไป10

สาระน่ารู้

๒. กาพย์ฉบัง ๑๖

คณะ
๑ บทมี ๑๖ คำ แบ่งเป็น ๓ วรรค
วรรคแรกมี ๖ คำ วรรคที่ ๒ มี ๔ คำ วรรคที่ ๓ มี ๖ คำ

กลั
11

บ

สาระน่ารู้

๒. กาพย์ฉบัง ๑๖

สัมผัส

12

สาระน่ารู้

๒. กาพย์ฉบัง ๑๖

แผนผัง

13

สาระน่ารู้

๒. กาพย์ฉบัง ๑๖

ตัวอย่าง

ยูงทองร้องกะโต้งโห่งดัง เพียงฆ้องกลองระฆัง
แตรสังข์กังสดาลขานเสียง พญาลอคลอเคียง
(กาพย์พระไชยสุริยา ของ สุนทรภู่)
กะลิงกะลางนางนวลนอนเรียง
แอ่นเอี้ยงอีโก้งโทงเทง

14

บูรณาการอาเซียน

คำว่า ฉบัง มีรากศัพท์มาจากภาษาเขมรว่า จฺบำง หรือ จํบำง
(ไทยใช้ว่า จำบัง) แปลว่า รบ, สงคราม แต่กวีเขมรบรรยายฉาก
สงคราม สู้รบ ด้วยฉันทลักษณ์ที่เขมรเรียกว่า บทพํโพล (ปุมโนล) และ
ไทยเรียกว่า ฉบัง

15

สาระน่ารู้

๓. กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

คณะ สัมผัส

แผนผัง ตัวอย่าง

ไป16

สาระน่ารู้

๓. กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

คณะ

บทหนึ่งมี ๗ วรรค วรรคละ ๔ คำ รวม ๒๘ คำ

วรรคที่ ๑ วรรคที่ ๒ 0ว0รร0ค0ที่ ๓
0000 0000

วรรคที่ ๔ วรรคที่ ๕ วรรคที่ ๖ วรรคที่ ๗ ๑ บท
0000 0000 0000 0000
17
กลั
บ

สาระน่ารู้

๓. กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

แผน
ผัง

กลั
18

บ

สาระน่ารู้

๓. กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

ตัวอย่าง

วันนั้นจันทร มีดารากร เป็นบริวาร

เห็นสิ้นดินฟ้า ในป่าท่าธาร มาลีคลี่บาน ใบก้านอรชร

เย็นฉ่ำน้ำฟ้า ชื่นชะผกา วายุพาจร

สารพันจันอิน รื่นกลิ่นเกสร แตนต่อคลอร่อน ว้าว่อนเวียนระวัน

(กาพย์พระไชยสุริยา ของ สุนทรภู่)

กลั
19

บ

20

เรื่องน่ารู้: แผนผังกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ อาจเขียน
แผนผังได้อีกแบบหนึ่ง คือ

21

เกมทายชนิดของกาพย์ กาพย์ฉบัง ๑๖
กาพย์ยานี ๑๑
๑ บาท มี ๓ วรรค
วรรคหน้า ๕ คำ วรรคหลัง ๖ คำ

มี ๗ วรรค วรรคละ ๔ คำ กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

แผนผังมี ๒ ลักษณะ กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

คำสุดท้ายของวรรคที่ ๔ สัมผัสกับ
คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ในบทถัดไป กาพย์ยานี ๑๑

21

เรียงคำประพันธ์

ทิ้งของเรี่ยราด ไม่ใช้ให้ถูก มักง่ายหมายใจ แลมาตาดำ
ที่ทาง
กลาดไป

ปล่อยปละ มีถังรับขยะประจำ
ละเลยเคยทำ

เป็นกาพย์ฉบัง 22
๑๖

เรียงคำประพันธ์

ทุกผู้รับรู้ไว้ แข่งขันกันมั่งมี

หวังแต่ผลตนผู้เดียว ว่าเมืองใดไร้สามัคคี

สร้างสมความกลมเกลียว เพราะว่าขาดคนแลเหลียว

เมืองนั้นพลันพินาศ ชาติอยู่รอดตลอดกาล

เป็นกาพย์ยานี ๑๑

23

เรียงคำประพันธ์ จงคิดสร้างสรรค์

เมืองไทยไม้มาก จะได้แพร่พันธุ์

ป้องป่าไม้เอย

อย่าเที่ยวฟาดฟัน คุณค่าหลายหลาก
ต้นไม้ปลอดภัย

เป็นกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

24

สรุปความรู้

• กาพย์เป็นบทร้อยกรองที่บังคับจำนวนคำในวรรค
บังคับสัมผัส
แต่ไม่บังคับรูปและเสียงวรรณยุกต์ และครุ ลหุ

• กาพย์ที่นิยมนำมาแต่งวรรณกรรมมี ๓ ชนิด
– กาพย์ยานี ๑๑
– กาพย์ฉบัง ๑๖
– กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘

• กาพย์ยานี ๑๑ ๑ บทมี ๒ บาท บาทละ ๒ วรรค

วรรคหน้า ๕ คำ 25

สรุปความรู้

• กาพย์ฉบัง ๑๖ ๑ บทมี ๓ วรรค วรรคแรกมี ๖ คำ
วรรคที่ ๒ มี ๔ คำ
และวรรคที่ ๓ มี ๖ คำ รวม ๑๖ คำ มีสัมผัส

บังคับตามฉันทลักษณ์ของ
คำประพันธ์

• กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ บทหนึ่งมี ๗ วรรค วรรคละ
๔ คำ รวม ๒๘ คำ
มีสัมผัสบังคับตามฉันทลักษณ์ของคำประพันธ์26