เอกสารประกอบการเรียนย่าหรันตามนกยูง-1-2

เอกสารประกอบการเรียน

รายวชิ าราเด่ียว ราคู่ หลกั สูตรนาฏศิลป์
เรื่อง ย่าหรันตามนกยูง
นักศึกษาช้ันปี ท่ี 2

นางสาวสุดารัตน์ รัตนสุภา รหัส 6311120022

นวัตกรรมทางการศึกษาเอกสารประกอบการเรียนย่าหรันตามนกยูง
หลกั สูตรนาฏศิลป์ มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏนครศรีธรรมราช
2565

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 2

เอกสารประกอบการเรียน

รายวชิ าราเด่ยี ว ราคู่ หลกั สูตรนาฏศิลป์
เรื่อง ย่าหรันตามนกยูง
นักศึกษาช้ันปี ท่ี 2

นางสาวสุดารัตน์ รัตนสุภา รหัส 6311120022
นางสาวอสิ ริยาภรณ์ เด่นดวง รหัส 6311120029

นวตั กรรมทางการศึกษาเอกสารประกอบการเรียนย่าหรันตามนกยูง
หลกั สูตรนาฏศิลป์ มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏนครศรีธรรมราช
2565

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 3

คานา

เอกสารประกอบการเรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์ วชิ าเพิ่มเติม ช่ือวชิ า
การราคู่ เรื่อง ยา่ หรันตามนกยงู สาหรับนักศึกษาช้ันปี ที่ 2 ฉบบั น้ีพฒั นาข้ึนมีจุดประสงคเ์ พื่อจะร่วม
อนุรกั ษแ์ ละสืบสานนาฏศลิ ป์ ไทยใหค้ งอยเู่ ป็นวฒั นธรรมท่งี ดงามของเยาวชนไทย เขา้ ใจและแสดงออก
ทางนาฏศิลป์ อยา่ งสร้างสรรค์ วเิ คราะห์ วพิ ากษว์ จิ ารณ์คุณคา่ ดา้ นนาฏศลิ ป์ ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิด
อยา่ งอิสระ ช่ืนชม และประยกุ ตใ์ ชใ้ นชีวติ ประจาวนั

สาระสาคญั ของเอกสารประกอบกอบการเรียนเร่ืองนาฏศิลป์ ไทยราคู่ (ยา่ หรันตามนกยงู )
ประกอบดว้ ย ประวตั ชิ ุดการแสดงพระรามตามกวาง องคป์ ระกอบของชุดการแสดงพระรามตามกวาง
ไดแ้ ก่ เครื่องแต่งกาย บทรอ้ ง และท่าราประกอบการแสดง

ขอขอบคุณผชู้ ่วยศาสตราจารย์ ดร.ธีรวฒั น์ ช่างสาน อาจารยป์ ระจาวิชาการแสดงราเดี่ยว รา
คู่ ท่ีช้ีแนะการพฒั นาเอกสารจนสมบูรณ์เป็ นส่ือที่ดีมีประโยชน์และต่อท่าราท่ีถูกตอ้ งตามแบบแผน
ขอบคุณครอบครัวและเพ่ือน ๆ น้อง ๆ สาขาวิชานาฏศิลป์ ทุกคนท่ีเป็ นกาลังใจในการพฒั นาสร้าง
ผลสมั ฤทธ์ิท่ดี ีของงานเอกสารคร้งั น้ีจงึ ขอขอบคุณมา ณ โอกาสน้ี

นางสาวสุดารตั น์ รตั นสา

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 4

สารบญั หน้
า
คานา 1
สารบญั 2
สารบญั ภาพ 4
คาช้ีแจงการใชเ้ อกสารประกอบการเรียนสาหรบั ครู 5
คาช้ีแจงการใชเ้ อกสารประกอบการเรียนสาหรับนกั เรียน 6
ความรู้เบ้อื งตน้ การเล่นลิเกป่ า 7
กระดาษคาตอบ 7
สาระการเรียนรู้ 8
จุดประสงคก์ ารเรียนรู้ 8
แบบทดสอบก่อนเรียน 9
วธิ ีสอนและกิจกรรมการจดั การเรียนรู้ 11
สื่อการจดั การเรียนรู้
การวดั ผลและประเมินผล 11
ความรูเ้ บ้อื งตน้ การเล่นลิเกป่ า 11
ความหมายของลิเกป่ า 12
ประวตั ขิ องลิเกป่ า 12
องคป์ ระกอบของการเล่นลิเกป่ า 12
13
คณะลิเกป่ า 14
เครื่องดนตรี 16
การแตง่ กาย 17
สถานท่ีแสดง 19
ธรรมเนียมปฏบิ ตั ขิ องการเล่นลิเกป่ า.. 20
คุณคา่ ของการเล่นลิเกป่ าโอกาสในการแสดง 20
สรุป 21
21
คาถามทบทวน 22

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 5

สารบญั (ต่อ) หน้
า
แบบทดสอบหลงั เรียน
25
กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลงั เรียน 27
แนวการตอบแบบฝึ กหดั
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน/หลงั เรียน 28
บรรณานุกรม 30
31

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 6

สารบญั ภาพ หน้า
15
ภาพที่ 16
1 การเล่นลิเกป่ าของนกั ศกึ ษามหาวทิ ยาลยั ราชภฏั นครศรีธรรมราช 18
2 เคร่ืองดนตรีของการเล่นลิเกป่ า 19
3 การแตง่ กายของนกั แสดงของละเกป่ ากลมุ่ แม่บา้ นวงั ฆอ้ ง
4 สถานทีแ่ สดงลิเกป่ า

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 7

คาชีแ้ จง
การใช้ เอกสารประกอบการเรียนสาหรับครู

กรณีที่ครูผสู้ อนประจาวชิ าไม่อยู่ หรือไม่สามารถปฏิบตั กิ ารสอนได้ ในชว่ั โมงน้นั ๆ และ
เพอ่ื ใหค้ รูที่สอนแทนมีความมนั่ ใจในการสอน และใชน้ วตั กรรมไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพยงิ่ ข้นึ ควร
ปฏิบตั ิตามข้นั ตอนการใชเ้ อกสารประกอบการเรียน ดงั น้ี

1. ศกึ ษาเอกสารประกอบการเรียนเล่มน้ี และทาความเขา้ ใจเน้ือหาสาระต้งั แต่ตน้ จนจบเล่ม
ก่อน ล่วงหนา้

2. ศึกษาองคป์ ระกอบของเอกสาร ใหเ้ ขา้ ใจก่อนปฏบิ ตั กิ ารสอน
3. อ่านคาช้ีแจงการใชเ้ อกสารประกอบการเรียน สาหรบั นกั เรียนทุกขอ้ และทาความเขา้ ใจ
ใหถ้ ่องแท้ ในแตล่ ะขอ้ เพอื่ ปฏบิ ตั กิ ารสอนไดต้ ามข้นั ตอน
4. ครูควรดูแลนกั เรียนอยา่ งใกลช้ ิด ในขณะที่นกั เรียนศกึ ษาเอกสารประกอบการเรียน และ
ทากิจกรรมคาถามทบทวน เพอ่ื คอยใหค้ าแนะนา และเป็นที่ปรึกษา
5. ควรกากบั ตดิ ตามการใชเ้ อกสารประกอบเรียน เป็ นระยะๆ และคอยกาชบั ปลกู ฝัง
คุณธรรมเรื่องความซื่อสตั ย์ และการตรงต่อเวลาของนกั เรียน ในขณะท่ีทาแบบทดสอบก่อนและหลงั
เรียนและ คาถามทบทวน / แบบฝึกหดั ทา้ ยบทเรียน ของแต่ละเร่ือง โดยไม่อนุญาตใหเ้ ปิ ดดูเฉลยก่อน

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 8

คาชีแ้ จง
การใช้เอกสารประกอบการเรียนสาหรับนกั เรียน

เพอ่ื ใหก้ ารใชเ้ อกสารประกอบการเรียนเล่มน้ีไดผ้ ลตามจดุ ประสงคแ์ ละเจตนารมณ์ของ
ครูผสู้ อน ใหน้ กั เรียนทาความเขา้ ใจโดยอ่านคาช้ีแจง และปฏบิ ตั ติ ามขอ้ กาหนดขา้ งล่างน้ีอยา่ งเคร่งครัด
ดงั น้ี

1. ใหน้ กั เรียนใชเ้ อกสารประกอบการเรียน 1 เล่ม ตอ่ นกั เรียน 1 คน
2. นกั เรียนตอ้ งมีความซ่ือสตั ยต์ ่อตนเอง โดยไม่เปิ ดดูเฉลยก่อนและตรงตอ่ เวลา
3. นกั เรียนตอ้ งปฏิบตั ิตามข้นั ตอนของคาสงั่ อยา่ งเคร่งครดั และต้งั ใจจริง
4. หา้ มมิใหข้ ดี เขยี น หรือทาเครื่องหมายใด ๆ ลงในเอกสารประกอบการเรียน
5. ใหน้ กั เรียนศกึ ษาเอกสารประกอบการเรียนตามทีค่ รูกาหนดทลี ะเรื่องและกิจกรรมทา้ ยเล่ม
ควบคู่กนั ไปตามเวลาทก่ี าหนดไว้ โดยใชส้ มุดของนกั เรียน หรือกระดาษท่ีครูแจกให้
6. ก่อนลงมือศกึ ษาเอกสารประกอบการเรียน ใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ์ิ
ก่อนเรียน จานวน 30 ขอ้ และทาแบบทดสอบกอ่ นเรียนแตล่ ะหน่วย หน่วยการเรียนละ 10 ขอ้
7. เมื่อศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ตอ้ งทาแบบทดสอบหลงั เรียน หน่วยการเรียนละ 10
ขอ้ เมื่อเรียนจบทุกหน่วยการเรียน และใหท้ าแบบทดสอบวดั ผลสมั ฤทธ์ิหลงั เรียน 30 ขอ้ อีกคร้ังหน่ึง
เพอ่ื ตรวจสอบวา่ มีความรู้ผา่ นจุดประสงคท์ ุกขอ้ หรือไม่
8. หากนกั เรียนไม่ผา่ นจดุ ประสงคใ์ ด ใหก้ ลบั ไปศกึ ษาเรื่องน้นั ๆ อีกคร้งั หน่ึง

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 9

ย่าหรันตามนกยูง

กระดาษคาตอบ

โรงเรียน......................................................................ปี การศกึ ษา
...........................

ชื่อ..........................................................................ช้นั ...................เลขท่ี
................

กลุ่มสาระการเรียนรู้.....................วนั ท่ี..............เดือน...................พ.ศ
..................

ขอ้ ก ข ค ง จ ขอ้ ก ข ค ง จ
16
27
38
49
51

0

ประเมินผล
เตม็

ได้

มาตรฐาน ศ 3.2 เขา้ ใจความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งนาฏศลิ ป์ ประวตั ศิ าสตร์และวฒั นธรรม เห็นคุณคา่ ของ

นาฏศลิ ป์ ที่เป็นมรดกทางวฒั นธรรม ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่น ภมู ิปัญญาไทยและสากล

ผลการเรียนรู้

1. นกั เรียนรูค้ วามหมาย ประวตั ิความเป็นมาและองคป์ ระกอบของลิเกป่ า

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 10

2. นกั เรียนเห็นคุณค่าของลิเกป่ าทีเ่ ป็ นมรดกทางวฒั นธรรม และภมู ิปัญญาทอ้ งถ่ิน

สาระการเรียนรู้

สาระการเรียนรู้ มีดงั น้ี
1. ประวตั ชิ ุดการแสดง
2. บทร้อง
3. ลกั ษณะการแต่งกาย
4. คาอธิบายทา่ รา

จดุ ประสงค์การเรียนรู้

เม่ือศึกษานวตั กรรมฉบบั น้ีแลว้ จะมีความรู้ ดงั น้ี
1. นกั เรียนมีความรู้มีความเขา้ ใจ ประวตั แิ ละความหมายชุดการแสดงไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
2. นกั เรียนมีเขา้ ใจถึงองคป์ ระกอบของชุดการแสดงไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
3. นกั เรียนสามารถจาบทรอ้ งและร้องบทเพลงชุดพระรามตามกวางได้

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 11

แบบทดสอบก่อนเรียน

วิชาราเดยี่ วราคู่ สาขานาฏศิลป์ มหาวิทยาลยั ราชภัฏนครศรีธรรมราช เร่ือง ราย่าห

ลนั ตามนกยูง เวลา 15 นาที คะแนน 10 คะแนน

******************************************************

***************************************
คาชี้แจง โปรดตรวจสอบและเลือกคาตอบทถ่ี ูกตอ้ งเพยี งคาตอบเดียวทาเคร่ือง (X) ลงใน

กระดาษคาตอบ

*********************************************************************************

1. การแสดงชุดยา่ หรนั ตามนกยงู เป็นการแสดงจากเรื่องใด

ก. อิเหนา ข. อณุ รุท

ค. สงั ขท์ อง ง. มณีพชิ ยั

จ. ขนุ ชา้ งขนุ แผน

2. ใครแปลงกายเป็นนกยงู ข. นางบุษบา
ก. ศรียะตา ง. นางวยิ ะดา
ค. ปะตาละกาหลา
จ. ศรีมาลา

3. ปะตาละกาหลา เป็นใคร ข. ยาย
ก. ตา ง. พ่ี
ค. ยา่
จ. ป่ ู

4. ใครแปลงกายเป็นยา่ หรัน ข. ศรียะตา
ก. ปะตาละกาหลา ง. นางวยิ ะดา
ค. นางบุษบา
จ. ประไหมสุหร

5. ศรียะตา เป็นลูกของใคร

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 12

ก. ขนุ แผนกบั นางวนั ทอง ข. ขนุ แผนกบั นางแกว้ กิริยา
ค. พระยาสายฟ้าฟาดกบั นางศรีมาลา ง. ทา้ วดาหากบั ประไหมสุหร
จ. ทา้ วพชิ ยั นุราชกบั นางจนั ทร

6. นกยงู เป็นการแสดงของตวั ละครใด ข. ยกั ษ์
ก. ตวั นาง ง. ลิง
ค. ตวั พระ
จ. พระ – นาง

7. ยา่ หรันใชอ้ ะไรเป็นอาวธุ ข. กระบอง
ก. แซ่ ง. มีด
ค. ธนู
จ. ดาบ

8. พาหนะของยา่ หรันคอื อะไร ข. ววั
ก. ชา้ ง ง. มา้
ค. หมู
จ. เสือ ข. เพลงกราวรา
ง. เพลงเชิดฉ่ิง
9. เพลงใดท่ีใชป้ ระกอบการแสดงชุด ยา่ หรนั ตามนกยงู
ก. เพลงรวั
ค. เพลงลาวเจา้ ซู
จ. เพลงเชิด เพลงเชิดฉิ่ง

10. วงดนตรีใดที่ใชป้ ระกอบงการแสดงชุด ยา่ หรนั ตามนกยงู

ก. วงป่ี พาทยไ์ มแ้ ขง็ ข. วงปี่ พาทยเ์ คร่ืองหา้

ค. วงป่ี พาทยไ์ มน้ วม ง. วงป่ี พาทยด์ ึกดาบรรพ์

จ. วงปี่ พาทยน์ างหงส์

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 13

วธิ ีสอนและกจิ กรรมการจดั การเรียนรู้

1. วธิ ีสอน
ใชว้ ิธีสอนแบบบรรยายเน้ือหา การศึกษาดว้ ยตนเอง การทาแบบทดสอบ ก่อนเรียน/หลงั

เรียน และการทาแบบฝึกหดั ทา้ ยบท
2. กจิ กรรมการจัดการเรียนรู้
เอกสารฉบบั น้ีจะใชส้ อน ....... ชว่ั โมง ดงั น้ี
ชวั่ โมงท่ี 1
1. ครูกล่าวทกั ทายนกั เรียนและแนะนาตนเองเพอ่ื สร้างความคุน้ เคยกบั นกั เรียน พร้อมท้งั

แนะนาเกี่ยวกบั การเรียน จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ กระบวนการเรียนการสอน วธิ ีการวดั ผลและประเมินผล
2. ครูใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบก่อนเรียน โดยให้เวลาทาแบบทดสอบเป็ นเวลา 5 นาที
3. ครูแนะนาเร่ืองลิเกป่ าเป็นการละเลน่ ทอ้ งถิ่นของคนในภาคใต้ เป็ นการละเลน่ ทีเ่ รียบง่าย

สนุกสนานดว้ ยบทรอ้ ง ผแู้ สดงนอ้ ยตวั เคร่ืองแตง่ กายหางา่ ยในทอ้ งถ่ิน แสดงไดท้ กุ โอกาส ปัจจบุ นั
การละเล่นลิเกป่ ากาลงั จะหมดเพราะความเจริญทางดา้ นวตั ถุและส่ือเทคโนโลยนี กั เรียนเป็ นเยาวชนควร
ร่วมกนั อนุรกั ษไ์ วใ้ หค้ งอยวู่ นั น้ีเราทาความเขา้ ใจกบั ความหมาย ประวตั ลิ ิเกป่ าและองคป์ ระกอบของการ
เล่นลิเกป่ ากนั

4. นกั เรียนศกึ ษารายละเอียดจากเอกสารประกอบการเรียน
5. ใหน้ กั เรียนทาแบบฝึกหดั ที่1 ในคาถามทบทวน
ชวั่ โมงที่ 2
1. ครูกล่าวทกั ทายนกั เรียนและทบทวนสาระการเรียน เร่ืองความหมาย ประวตั ิ และ
องคป์ ระกอบของการเล่นลิเกป่ า
2. ครูใหน้ กั เรียนศกึ ษาเอกสารประกอบการเรียนเรื่องธรรมเนียมปฏบิ ตั ิการเล่นลิเกป่ า
คุณค่าของการเล่นลิเกป่ า สถานทีแ่ สดง และโอกาสทใ่ี ชแ้ สดง
3. ใหน้ กั เรียนทาแบบฝึกหดั ท่ี2 ในคาถามทบทวน
4. ครูและนกั เรียนร่วมสนทนาสรุปเน้ือหาการเรียนในเอกสารเล่มท่ี 1 อีกคร้งั
5. ครูใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบหลงั เรียน โดยใหเ้ วลาทาแบบทดสอบเป็นเวลา 5 นาที

ส่ือการจดั การเรียนรู้

1. แบบทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน
2. เอกสารประกอบการเรียน
3. สมุดจดบนั ทกึ
4. รูปภาพการแสดงลิเกป่ า

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 14

5. คาถามทบทวน / แบบฝึกหดั ทา้ ยบท

6. เครือขา่ ยอินเตอร์เน็ต (Internet)

การวดั และประเมนิ ผล

1. วธิ ีการวัดผล

1.1 ตรวจงานแบบฝึกหดั ทา้ ยบท

1.2 ตรวจงานที่มอบหมายเพมิ่ เตมิ

1.3 ตรวจแบบทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

1.4 สงั เกตพฤติกรรม

2. เคร่ืองมือวดั ผล

2.1 คาถามทบทวน / แบบฝึกหดั

2.2 แบบตรวจสอบงานเพมิ่ เติม

2.3 แบบทดสอบก่อนเรียนและหลงั เรียน

2.4 แบบสงั เกตพฤตกิ รรม

3. เกณฑ์การประเมนิ

3.1 แบบฝึกหดั คะแนนอยา่ งนอ้ ยรอ้ ยละ 80 คะแนน

3.2 แบบทดสอบ คะแนนอยา่ งนอ้ ยร้อยละ 80 คะแนน

3.3 การปฏบิ ตั ทิ ่ารา รวมคะแนนเฉลี่ยอยา่ งนอ้ ยร้อยละ 80 คะแนน

3.4 สงั เกตพฤตกิ รรมคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ มีคุณภาพเฉล่ียไม่ต่ากวา่ ระดบั 1

3.5 สงั เกตพฤตกิ รรมสมรรถนะสาคญั ของผเู้ รียน มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ากวา่ ระดบั 1

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 15

ราย่าหรันตามนกยงู

ยา่ หรนั ตามนกยงู เป็น ศลิ ปะการราคูอ่ ีกชุดหน่ึงทีม่ ีความงดงาม ท้งั ทางดา้ นบทเพลง ท่ารา
การแสดงชุดน้ีจาเป็ นตอ้ งใชผ้ แู้ สดงท่ีมีทกั ษะทางการปฏบิ ตั ิท่ารา เขา้ ใจจงั หวะและทานองเพลงอยา่ งดี
ดงั น้นั เพอ่ื ความเขา้ ใจอยา่ งถูกตอ้ งและสรา้ งประโยชนใ์ หก้ บั ผเู้ รียนควรศึกษาในองคป์ ระกอบคอื
ประวตั ชิ ุดการแสดง องคป์ ระกอบของการแสดง โอกาสท่ีใชแ้ สดง และอธิบายท่ารายา่ หลนั ตามนกยงู
สาระสาคญั ท่จี ะนาเสนอมีดงั ตอ่ ไปน้ี

ประวตั ิราย่าหรันตามนกยงู

การแสดงชุดยา่ หรันตามนกยงู เป็ นการแสดงจากเรื่องอิเหนา เน้ือเรื่องมีอยวู่ า่ ศรียะตา ซ่ึงเป็ น
อนุชาของนางบษุ บา มีพรรษาครบ 15 ปี ทา้ วดาหาผเู้ ป็นบดิ า จึงจดั พธิ ีโสกรรณ แลว้ แตง่ ต้งั ใหด้ ารงอยู่
วงั หนา้ แตศ่ รียะตามีความคิดถึงบษุ บาและอิเหนา จึงออกอุบายทูลลาทา้ วดาหาออกประพาสป่ า โดย
ปลอมตวั เป็นชาวป่ า ชื่อ ยา่ หรัน พเี่ ล้ียงและทหารท่ีตามเสด็จมา กเ็ ปลี่ยนช่ือทกุ คน ศรียะตาในนามใหม่
วา่ ยา่ หรนั เที่ยวตดิ ตามหาบษุ บาและอิเหนาเป็ นเวลานานกไ็ ม่พบ ทาใหเ้ ดือดร้อนถึงเทพเจา้ ปะตาละ
กาหลา ซ่ึงมีศกั ด์ิเป็ นป่ ูของศรียะตา ตอ้ งแปลงพระองคเ์ ป็ นนกยงู มาล่อใหย้ า่ หรนั หลงตดิ ตามไปจนถึง
เมืองกาหลง

สียะตรา เป็นโอรสของทา้ วดาหากบั ประไหมสุหรีแห่งเมืองดาหา เป็ นอนุชาของนางบุษบาเม่ือ
คร้งั สียะตรายงั อยใู่ นวยั เยาว์ นางบุษบาถูกลมหอบหายไปจากถ้าทอง อิเหนาปลอมเป็ นปันหยพี ร้อมกบั
นางวยิ ะดานอ้ งสาวออกไปตามหานางบษุ บา โดยทางเมืองดาหาไม่ทราบขา่ วคราวใดใดเลย ตอ่ มาเมื่อสี
ยะตราโตเป็นหนุ่มจงึ อุบายขอลาทา้ วดาหาออกไปเทีย่ วป่ าเพอื่ ออกติดตามสืบขา่ ว อิเหนา นางบุษบา
และนางวยิ ะดา จากน้นั จึงปลอมตวั เป็นโจรป่ า

กล่าวถึงองคป์ ะตาระกาหราไดท้ ราบวา่ สียะตราออกติดตามหาอิเหนา นางบษุ บาและนางวยิ ะ
ดา จึงคดิ ช่วยนาทางและยน่ ระยะทางไปยงั เมืองกาหลงั ท่ีอิเหนา นางบษุ บาและนางวยิ ะดาพกั อยเู่ พอื่ จะ
ใหไ้ ดพ้ บกนั ตามประสงค์ องคป์ ะตาระกาหราไดป้ ลอมเป็นนกยงู ทีม่ ีความสวยงามประหลาด สียะตรา
หรือ ยา่ หรนั ตอ้ งการจะไดไ้ วจ้ ึงใหท้ หารช่วยกนั จบั นกยงู ใหไ้ ด้ แต่นงยงู จาแลงอุบายแกลง้ หนีใหย้ า่ ห
รนั ควบขบั มา้ ตามไปจนพเ่ี ล้ียงและทหารตามไม่ทนั สุดทา้ ยนกยงู ไดพ้ ายา่ หรนั มาจนถึงเมืองกาหลงั แลว้
หายไป

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 16

องค์ประกอบของการแสดงย่าหรันตามนกยูง

องคป์ ระกอบของการแสดงยา่ หรนั ตามนกยงู ประกอบดว้ ย ผแู้ สดง วงดนตรีและเพลง เครื่อง
แตง่ กาย ท่ารายา่ หรนั ตามนกยงู ดงั น้ี

1. ผู้แสดง
มีผแู้ สดง หมายถึง ผูเ้ ล่นหรือผรู้ ่วมในการละเล่นหรือการแสดงต่างๆ ใหค้ นดู (ราชบณั ฑติ ย

สภา, 2554) การแสดงชุดยา่ หรันตามนกยงู ใชผ้ ูแ้ สดง 2 คน คือ ผแู้ สดงเป็นยา่ หรนั และนกยงู โดยใช้
ผหู้ ญิงแสดง ตามบทบาทตวั ละครทีป่ รากฏในเรื่อง ดงั น้นั ผปู้ ฏิบตั ติ อ้ งไดร้ บั การฝึกหดั เบ้ืองตน้ และ
พฒั นาในระดบั สูงข้ึนเป็นลาดบั จนสามารถถา่ ยทอดการราชุดยา่ หรันตามนกยงู ไดถ้ ูกตอ้ งและสวยงาม

1.1 ยา่ หรัน หมายถึง เป็นตวั ละครเอกตวั หน่ึงในเรื่องอิเหนา วธิ ีการคดั เลือกนกั แสดง ยา่ ห
รัน

จะคดั เลือกตามลกั ษณะของนกั แสดงตวั พระ ซ่ึงมีหลกั การเลือกคอื ผทู้ ล่ี กั ษณะใบหนา้ รูปไขส่ วยงาม คม
คาย เด่นสะดุดตา ทา่ ทางสะโอดสะองและผ่งึ ผาย ลาคอระหง ไหล่ลาดตรงช่วงอกใหญ่ขนาดลาตวั เรียว
เอวเล็กกิ่วคอดตามลกั ษณะ (สุภาวดีโพธิเวชกุล (2558, น. 127) และ รติวรรณ กลั ยาณมิตร (ม.ป.ป.,
น. 37) )

1.2 นกยงู หมายถึง เป็นตวั ละครเอกตวั หน่ึงในเร่ืองอิเหนา วธิ ีการคดั เลือกนกั แสดง นกยงู จะ
คดั เลือกตามลกั ษณะของนกั แสดงตวั พระ ในกรณีทไ่ี ม่มีตวั พระท่ีเหมาะสมกบั บคุ ลิกของนกยงู ในเร่ือง
แลว้ อาจใชผ้ แู้ สดงตวั นางแทนกไ็ ด้ แต่จะตอ้ งมีลกั ษณะรูปร่างโปร่ง ตวั เลก็ ใบหนา้ สวย ผวิ ขาว มีลีลา
อยา่ งละครใน คล่องแคล่ววอ่ งไว (สุภาวดีโพธิเวชกลุ (2558, น. 127) และ รตวิ รรณ กลั ยาณมิตร
(ม.ป.ป., น. 37) )

2. เพลงและดนตรี
เพลงและดนตรี ของการแสดงชุด ยา่ หรนั ตามนกยงู จะใหร้ ายละเอียดของสาระ 2 ประเดน็

คือ เพลง และดนตรี ดงั น้ี
2.1 เพลง หมายถึง ถอ้ ยคาที่นกั ประพนั ธเ์ รียงรอ้ ยหรือเรียบเรียงข้นึ ซ่ึงประกอบดว้ ย เน้ือร้อง

ทานอง จงั หวะ ทาใหเ้ กิดความไพเราะสร้างความเพลิดเพลินใหแ้ ก่ผฟู้ ังเพลงท่ใี ชป้ ระกอบการแสดงชุด
ยา่ หรันตามนกยงู ประกอบดว้ ย เพลงรวั ดงั น้ี

2.1.1 เพลงเชิด หมายถึง เป็นเพลงหนา้ พาทยท์ ี่ใชบ้ รรเลงประกอบการแสดงโขน ละคร
และเป็นเพลงท่ีใชบ้ รรเลงไดห้ ลายโอกาส เช่น ประกอบกิริยาเดิน วง่ิ การเหาะเหินเดินอากาศ การรุกไล่
การตอ่ สู้ การยกทพั การถอยทพั และการแตกทพั นอกจากน้ี ยงั ใชต้ อนทมี่ ีเหตุการณ์ตืน่ เตน้ หรือ ใช้
บรรเลงเม่ือตวั ละครจะเขา้ โรงอีกดว้ ย ในการแสดงชุดยา่ หรันตามนกยงู จะใชเ้ พลงเชิดในตอนเร่ิม การ
แสดงในความหมายของเหตกุ ารณ์ทย่ี า่ หรนั ตามมาพบนกยงู ก่อนการร้องเพลงเชิดฉ่ิง (ปิ ยวดี มากพา ,
2547)

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 17

2.1.2 เพลงเชิดฉิ่ง หมายถึง เป็นเพลงหนา้ พาทยบ์ รรเลงลกั ษณะเดียวกบั เพลงเชิด แต่ใช้

ฉ่ิงตีใน จงั หวะ “ฉิ่ง” ถี่ๆ ตดิ ตอ่ กนั ไปโดยตดั เครื่องประกอบจงั หวะท่ีเป็นเครื่องหนงั ในวงปี่ พาทย์

ไดแ้ ก่ กลองทดั และ ตะโพนออก ใชฉ้ ิ่งตปี ระกอบจงั หวะแทน เพลงเชิดฉิ่งจะใชป้ ระกอบการร้องและ

การบรรเลงในลกั ษณะรุกไล่กนั ระหวา่ งตวั ละคร 2 ตวั เช่น ยา่ หรันกบั นกยงู พระลอกบั ไก่แกว้ รามสูร

กบั เมขลา เป็ นตน้ (ปิ ยวดี มากพา , 2547)

เน้ือเพลง

- เชิด -

- รอ้ งเชิดฉ่ิง

เม่ือน้นั บุหรงสุรารักษป์ ักษี

เห็นยา่ หรนั ด้นั ดดั พนาลี ควบขบั พาชีตามมา

ดนตรีรบั

จึงโผผนิ บนิ ไปใหห้ ่าง แลว้ เยอ้ื งยา่ งหยดุ ยนื คอยทา่

ฟ้อนราทาทีกิริยา ปักษาแกลง้ ล่อรอร้ัง

ดนตรีรับ

2.2 ดนตรี หมายถึง เสียงท่ีจดั เรียงอยา่ งเป็ นระเบียบ และมีแบบแผนโครงสร้าง เป็ นรูปแบบ

ของกิจกรรมเชิงศลิ ปะของมนุษยท์ เ่ี กี่ยวขอ้ งกบั เสียงโดยดนตรีน้นั แสดงออกมาในดา้ นระดบั เสียง (ซ่ึง

รวมถึงท่วงทานองและเสียงประสาน) จงั หวะ และคุณภาพเสียง (ความต่อเนื่องของเสียง พ้นื ผิวของเสียง

ความดงั ค่อย) ดนตรีน้นั สามารถใชใ้ นดา้ นศลิ ปะหรือสุนทรียศาสตร์ การส่ือสาร ความบนั เทงิ รวมถึงใช้

ในงานพธิ ีการตา่ งๆ (สุกรี เจริญสุข , 2561)

วงดนตรีทใี่ ชป้ ระกอบการบรรเลงการแสดงชุด ยา่ หรนั ตามนกยงู เป็ นวงดนตรี

ประเภท

ใชว้ งปี่ พาทยเ์ คร่ืองหา้ ปี่ พาทยเ์ คร่ืองคู่ หรือ ปี่ พาทยเ์ คร่ืองใหญ่ ประกอบดว้ ย ปี่ ใน ระนาดเอก ฆอ้ งวง

ใหญ่ ตะโพน กลองทดั ฉิ่ง

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 18

ภาพที่ 1 แสดงวงดนตรี
ที่มา : https://sites.google.com/ ดนตรีไทยโรงเรียนอานวยศลิ ป์ (2552)
3. เครื่องแต่งกาย
เครื่องแตง่ กาย หมายถึง สิ่งทม่ี นุษยน์ ามาใชเ้ ป็นเคร่ืองห่อหุม้ ร่างกาย การแต่งกายของมนุษยแ์ ตล่ ะ
เผา่ พนั ธุส์ ามารถคน้ ควา้ ไดจ้ าก หลกั ฐานทางวรรณคดีและประวตั ศิ าสตร์ เพอื่ ใหเ้ ป็ นเคร่ืองช่วยช้ีนาใหร้ ู้
และเขา้ ใจถึงแนวทางการแต่งกาย ซ่ึงสะทอ้ นใหเ้ ห็นถึงสภาพของการดารงชีวติ ของมนุษยใ์ นยคุ สมยั
น้นั ๆ(พวงผกา คุโรวาท , 2535) การแตง่ กายชุด ยา่ หรันตามนกยงู มี 2 ลกั ษณะ คือ การแต่งกายแบบยา่ ห
รัน และการแต่งกายแบบนกยงู ดงั น้ี
3.1 การแต่งกายแบบยา่ หรัน มีรายละเอียด ยา่ หรัน สวมปันจเุ หร็ดเป็ น
เคร่ืองประดบั ศรี ษะ มีลกั ษณะดงั น้ี ปันจุเหร็ด เป็ นเครื่องประดบั ศรี ษะแทนชฎาในกรณีที่ตวั ละครปลอม
ตวั เป็น โจรป่ า มีใชม้ ากในการแสดงละครเร่ืองอิเหนา และในการแสดงตอนน้ีสียะตรานอ้ งของนาง
บุษบา ไดป้ ลอมตวั เป็นชาวป่ าชื่อยา่ หรนั ออกตามหาอิเหนา บุษบาและวยิ ะดา จงึ มกี ารเปลี่ยน
เครื่องประดบั ศรี ษะจากชฎาเป็นปันจุเหร็ดแทน ปันจุเหร็ด เป็ นภาษาชวาแปลวา่ โจรป่ า มีลกั ษณะเป็ น
กรอบหนา้ ไม่มียอด ใชส้ าหรบั อิเหนาและวงศญ์ าตใิ นตอนเดินป่ าและปลอมตวั เป็ นโจร

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 19

ภาพท่ี 2 แผนภูมิเครื่องแต่งกาย ย่าหรัน
3.2 การแตง่ กายแบบนกยงู มีรายละเอียดเคร่ืองแตง่ ตวั ท่ีแตกตา่ งจากการแตง่ กายยนื เครื่อง ตวั
พระ ดงั น้ี เส้ือนกยงู เป็นเส้ือสีเขียวแขนยาว ปักด้ินเป็ นลายแบบขนนก ตดิ ปี กที่ปัก ดว้ ยลายท่สี อดคลอ้ ง
กบั เส้ือท้งั 2 ขา้ ง เล็บ เป็นเลบ็ โลหะทาดว้ ยทองเหลือง ผแู้ สดงเป็ นนกยงู จะสวมเล็บโลหะ น้ีท่ีน้ิวมือท้งั
2 ขา้ งรวม 8 เลบ็ โดยเวน้ นิ้วหวั แม่มือไวเ้ ท่าน้นั หางนกยงู ทาดว้ ยหางนกยงู จริงนามาเรียงแผอ่ ยา่ ง
สวยงามไวด้ า้ นหลงั หางนกยงู น้ี จะมีลกั ษณะพเิ ศษ คอื สามารถราแพนไดใ้ นเวลาท่ตี อ้ งการ โดยมีเชือก
ผกู โยงติดกบั เอวและบา่ ท้งั สองของผแู้ สดง เม่ือตอ้ งการจะราแพนหางผแู้ สดงจะใชน้ ้ิวหัวแม่มือทีไ่ ม่ได้
ใส่เลบ็ ดึง เชือกโยงน้นั ลงมาคลอ้ งกบั หวั เขม็ ขดั หางนกยงู จะกระดกข้ึนและราแพนแผห่ างอยา่ งสวยงาม
หรือถา้ ตอ้ งการใหห้ างนกยงู ทอดลู่ลงตามปกตผิ แู้ สดงจะใชน้ ิ้วหวั แม่มือปลดเชือกท่คี ลอ้ งไวท้ ห่ี วั เขม็ ขดั
ออกเชือกจะหยอ่ นทาใหห้ างนกยงู ลู่ลงและรวมตวั กนั ตามตอ้ งการ ศรี ษะนกยงู ประดิษฐเ์ ลียนแบบหวั
นกยงู ประดบั ดว้ ยกรอบหนา้ อยา่ งละคร

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 20

ภาพท่ี 3 แผนภูมิการแต่งกาย นกยูง
4. อุปกรณ์ประกอบการแสดง
อุปกรณ์ประกอบการแสดง หมายถึง อุปกรณ์การแสดงเป็ นส่ิงที่ทาใหก้ ารแสดงมีความน่าสนใจ
มากข้นึ ในการสร้างสรรคอ์ ุปกรณ์การแสดงสามารถนาความรู้ดา้ นจติ รกรรมมาใชใ้ นการออกแบบ
ตกแตง่ ลวดลายอุปกรณ์การแสดงใหม้ ีความสวยงาม การแสดงชุด ยา่ หรนั ตามนกยงู ใชอ้ ุปกรณ์
ประกอบการแสดงท่สี าคญั คือ
4.1 มา้ แผง เป็นอุปกรณ์ประเภทพาหนะทใ่ี ชใ้ นการแสดงละครรามีลกั ษณะเป็ นแผน่ ตดั ดว้ ย
หนงั สตั วแ์ ละเขียนลายทาสีเป็นรูปมา้ กาลงั วงิ่ มีลวดท่ีงอเตรียมไวใ้ ชส้ าหรบั เกี่ยวกบั เอวผแู้ สดง ดงั ภาพ

ภาพท่ี 4 ม้าแผง
4.2 แสม้ า้ เป็นอุปกรณ์การแสดงใชค้ ู่กนั กบั มา้ หมายถึง ไมห้ รือแสส้ าหรับตี หรือบงั คบั มา้ ให้ออกเดินหรือว่ิง

ดงั ภาพ

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 21

ภาพที่ 5 แส้ม้า
5. โอกาสท่ใี ช้แสดง
ใชแ้ สดงในงานศพ และงานต่างๆตามโอกาสทเี่ หมาะสม

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 22

ท่าราย่าหรันตามนกยงู ภาพประกอบ

1. ท่าราเพลงเชิด

ท่าท่ี อธิบายการปฏิบตั ิ
ทา่ ท1่ี นกยูง 1. บินออกหนา้ เวที

2. ถอนเทา้ ขวายกหนา้ เทา้
ซา้ ย มือท้งั สองแทงลงดา้ นล่าง จากน้นั
กระโดดรวมเทา้ มือท้งั สองต้งั เป็นวง
กลาง เอียงซา้ ย วนรอบเวทจี ากขวาไป
ซา้ ย วนลงดา้ นหลงั
ย่าหรัน 1. ข้ึนมา้ โดยฟาดแสม้ า้
ทางซา้ ยทางขวาแลว้ จบั แสม้ ือขวาระดบั
สะเอว มือซา้ ยจบั หวั มา้

2. โขยกเทา้ วนรอบเวทีจาก
ขวาไปซา้ ย วนลงดา้ นหลงั

ทา่ ท2ี่ นกยูง 1. ซอยเทา้ บนิ วนทางซา้ ยตดั
ข้ึนหนา้ เวทลี กั ษณะเลขแปด (8)
2. วง่ิ วนข้นึ หนา้ เวทีไป
ทางขวา แลว้ บินลงล่างเวที

ย่าหรัน 1.โขยกเทา้ ตามนกยกยงู วน
ทางซา้ ยตดั ข้นึ หนา้ เวทลี กั ษณะเลขแปด
(8)

2. ขโยกเทา้ ข้ึนหนา้ เวทไี ป
ทางขวา แลว้ โขยกเทา้ ลงล่างเวที(ตาม
นกยงู )

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 23

ท่าท่ี อธิบายการปฏบิ ัติ ภาพประกอบ
ท่าท3่ี นกยูง 1. ซอยเทา้ บนิ วนทางขวาตดั ข้ึน

หนา้ เวทลี กั ษณะเลขแปด(8)
2. วง่ิ วนข้ึนหนา้ เวทีไป

ทางซา้ ย แลว้ บนิ ลงล่างเวที

ย่าหรัน 1. โขยกเทา้ ตามนกยกยงู วน
ทางขวาตดั ข้นึ หนา้ เวทลี กั ษณะเลขแปด

(8)
2. โขยกเทา้ ข้ึนหนา้ เวทีไป

ทางซา้ ย แลว้ โขยกเทา้ ลงล่างเวที
ท่าท4่ี นกยูง 1. ซอยเทา้ บนิ วนทางซา้ ยลง

หลงั เวที
2. แยกไปทางขวาของเวที

ย่าหรัน 1. โขยกเทา้ วนทางซา้ ยลงหลงั
เวที

2. แยกมาทางซา้ ยของเวที

ท่าท5ี่ นกยูง สะดุดเทา้ ซา้ ย มือขวาต้งั วงบน
มือซา้ ยต้งั วงกลาง เอียงขวา มองยา่ หรนั

ย่าหรัน สะดุดเทา้ ขวา มือขวาถือแสว้ ง
ล่าง มือซา้ ยต้งั วงบน เอียงซา้ ย

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 24

2. ท่าราเพลงเชิดฉิ่ง ภาพประกอบ

อธิบายการปฏบิ ัติ
ท่าที่
ทา่ ท1ี่ นกยูง ยนื รวมเทา้ มือท้งั สองจบี ควา่ มือ
เม่ือน้นั วางหนา้ ขา หนา้ ตรง

ย่าหรัน ยนื ผสมเทา้ ขวา มือขวาแตะวาง
หนา้ ขา มือซา้ ยจบั แซ่ระดบั วงล่าง เอียง
ขวา
ดว้ ยเทา้ ซา้ ยแตะเทา้ ขวา เปล่ียนมา ถือแส้
ดว้ ยมือซา้ ย มือขวาช้ีที่นกยงู ใน ลกั ษณะ
ตะแคงมือดา้ นขา้ งระดบั เอว เอียงศีรษะ
และกดไหล่ซา้ ย
ท่าท2ี่ ท่าที่ 2 บหุ รงสุรารักษป์ ักษี
บุหรง นกยูง 1. “บหุ รงสุรารกั ษ”์ ฉายเทา้
สุรารกั ษ์ ขวาวางหลงั คุกเขา่ ขวาต้งั เข่าซา้ ย มือท้งั
ปักษี สองต้งั วงกลาง หนา้ ตรง

2. “ปักษี”ยนื ดว้ ยเทา้ ขวา ยก
หนา้ เทา้ ซา้ ย มือซา้ ยจบี เขา้ อก มือขวาจบั
สะเอว เอียงขวา

ย่าหรัน 1. “บหุ รงสุรารกั ษ”์ ยนื พกั
เทา้ เหมือนเดิม มือขวาช้ีทน่ี กยงู มือซา้ ย
จบั แสม้ า้ ระดบั วงล่าง เอียงขวา

2. “ปักษี”แลว้ เปล่ียนมือถือแซ่
มา้ มือซา้ ยจีบคว่าแลว้ ปล่อยเป็นบวั ชูฝัก
มือขวาจบั แซ่มา้ ต้งั วงหนา้ เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 25

ท่าท3ี่ นกยูง 1. กา้ วขา้ งเทา้ ซา้ ย มือขวาต้งั วง
เห็นยา่ ห บน มือซา้ ยต้งั วงกลาง เอียงขวา
รัน
ย่าหรัน กา้ วขา้ งเทา้ ขวา มือขวาจบั แซ่มา้
ระดบั วงล่าง มือซา้ ยส่งจีบหลงั เอียงซา้ ย
จากน้นั กลบั ตวั ถอนเทา้ ขวา กา้ วหนา้ เทา้
ซา้ ย มือซา้ ยต้งั วงหนา้ มือขวาจบั แซ่มา้
ระดบั วงบน เอียงขวา

ทา่ ท4่ี นกยูง 1. ถอนเทา้ ขวา ยกเทา้ ซา้ ยแทง
ด้นั ดดั มือท้งั สองไปลงดา้ นล่าง
พนาลี
2. กระโดดบิน โดยยกมือท้งั
ท่าท5่ี สองต้งั เป็นวงกลาง เอียงซา้ ย ว่ิงซอยเทา้
ควบขบั ไปแทนท่ยี า่ หรนั
พาชี ย่าหรัน 1. ถอนเทา้ ขวาหนั หลงั ใหเ้ วที
มือขวาถอื แส้ ยกข้นึ อยใู่ นระดบั วงบน
มือซา้ ยต้งั วงหนา้ เอียงขวา

2. ยกหนา้ เทา้ ขา้ ย มือขวา
สะบดั แซ้ ทางซา้ ย และทางขวา จากน้นั
กระโดยโขยกเทา้ ไปแทนทน่ี กยงู

นกยูง 1. หนั หลงั ถอนเทา้ ขวา ยกเทา้
ซา้ ยมือท้งั สองแทงลงดา้ นล่าง

2. กระทบเทา้ มือท้งั สองต้งั วง
กลาง เอียงซา้ ย บนิ ไปแทนที่ยา่ หรัน
ย่าหรัน 1. หนั หนา้ ตรง โขยกเทา้ มือ
ขวาจบั แซ่ระดบั วงล่าง มือซา้ ยจบั หวั มา้
เอียงซา้ ย

2. ยกหนา้ เทา้ ขา้ ย มือขวา
สะบดั แซ้ ทางซา้ ย และทางขวา จากน้นั
กระโดยโขยกเทา้ ไปแทนท่ีนกยงู

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 26

ทา่ ท6่ี นกยูง 1. กา้ วไขวเ้ ทา้ ซา้ ย มือท้งั สอง
ร้อง ต้งั วงกลาง ขยนั่ เทา้ ไปทางขวา
เอ้ือน 2. เปลี่ยนเป็นเทา้ ขวาวางหนา้
.... มือปฏิบตั ิเช่นเดิม ขยนั่ เทา้ ไปทางซา้ ย
ตามมา หมายเหตุ ปฏบิ ตั สิ ลบั ไปมา จนรอ้ ง

“ตามมา” เทา้ ซา้ ยวางหนา้ ขยนั่ เทา้ ไป
ทางขวา

ย่าหรัน 1. กา้ วไขวเ้ ทา้ ซา้ ย มือซา้ ยจบั
จีบแลว้ ปล่อยลกั ษณะบวั ชูฝัก มือขวาจบั
แซ่เหยยี ดแขนตงึ เอียงซา้ ย

2. เปลี่ยนเป็นเทา้ ขวาวางหนา้
มือขวาจบั แซ่ส่งลกั ษณะบวั ชูฝัก มือซา้ ย
เหยยี ดแขนตงึ ระดบั ไหล่ เอียงขวา
หมายเหตุ ปฏบิ ตั ิสลบั ไปมา จนรอ้ ง
“ตามมา” เทา้ ซา้ ยวางหนา้ ขยน่ั เทา้ ไป
ทางขวา
ทา่ ท7ี่ นกยูง 1. หนา้ ตรงกบั เวที กา้ วหนา้
ดนตรี เทา้ ซา้ ย แตะเทา้ ขวา มือซา้ ยจบั จบี ปล่อย
รบั ช่วงท่ี บวั ชูฝัก มือขวาเหยยี ดแขนตึงต้งั ขอ้ มือ
1 ข้นึ (ท่าสอดสูง) เอียงซา้ ย

2. แตะจมูกเทา้ ขวาแลว้ วง่ิ
วนทางขวา 1 รอบ

ย่าหรัน 1. หมุนตวั ทางขวาหนั หลงั ให้
เวทกี า้ วหนา้ เทา้ ซา้ ย แตะเทา้ ขวา มือซา้ ย
จบั จีบปล่อยบวั ชูฝัก มือขวาเหยยี ดจบั แซ่
เหยยี ดแขนตงึ ต้งั ขอ้ มือข้นึ (ท่าสอดสูง)
เอียงซา้ ย

2. แตะจมูกเทา้ ขวาแลว้ วงิ่ วน

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 27

ทางขวา 1 รอบ
ทา่ ท8ี่ นกยูง กา้ วเทา้ ขวากระดกซา้ ย มือขวา
ทา่ ดนตรี จีบควา่ แลว้ ปล่อยเป็นบวั ชูฝัก มือซา้ ย
รับช่วงท่ี พลิกขอ้ มือเป็นวงล่าง เอียงซา้ ย
1 ท่าท่ี
2 ย่าหรัน กา้ วเทา้ ซา้ ยกหนา้ ขาขวา มือซา้ ย

จบี ควา่ แลว้ ปล่อยเป็นบวั ชูฝัก มือขวาจบั
แซ่มา้ ระดบั วงหนา้ เอียงขวา

ท่าท9่ี นกยูง 1. หมุนตวั ทางขวาหนั หนา้ เขา้
ร้อง หายา่ หลนั แตะจมูกเทา้ ซา้ ยซอยเทา้ เขา้
เอ้ือน หายา่ หรนั มือซา้ ยต้งั วงบน มือขวาจบี
ช่วงที่ 1 ควา่ แขนตึงระดบั ไหล่ เอียงขวา

2. แตะจมูกเทา้ ขวาซอยเทา้
ถอยหลงั มือขวาต้งั วงบน มือซา้ ยจีบควา่
แขนตงึ ระดบั ไหล่ เอียงซา้ ย
หมายเหตุ ปฏิบตั ิสลบั ไปมาจนหมด
จงั หวะเอ้ือน

ย่าหรัน 1. หมุนตวั ทางขวาหนั หนา้ เขา้
หานกยงู แตะจมูกเทา้ ซา้ ยซอยเทา้ ถอย
หลงั มือซา้ ยต้งั วงบน มือขวาจบั แซ่
ลกั ษณะจีบควา่ แขนตงึ เอียงขวา

2. แตะจมูกเทา้ ขวาซอยเทา้
เขา้ หานกยงู มือขวาจบั แซ่ระดบั วงบน
มือซา้ ยจีบคว่าแขนตึงระดบั ไหล่ เอียง
ซา้ ย
หมายเหตุ ปฏิบตั ิสลบั ไปมาจนหมด
จงั หวะเอ้ือ

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 28

ทา่ ท9่ี นกยูง 1. “จงึ โผผนิ ” กา้ วเทา้ ซา้ ย
จงึ โผผนิ กระดกเส้ียวเทา้ ขวา มือท้งั สองปฏบิ ตั วิ ง
บินไป กลาง เอียงขวา

2. “บินไป” ถอนเทา้ ขวา
ยกเทา้ ซา้ ยแทงมือท้งั สองแทงมือ แลว้ ยก
เป็ นวงกลาง เอียงขวา จากน้นั กระทบเทา้
หมุนตวั ทางซา้ ย

ย่าหรัน 1. “จึงโผผนิ ” กา้ วขา้ งเทา้ ขวา
มือขวาถอื แซ่ระดบั วงล่าง มือซา้ ยส่งจีบ
หลงั เอียงซา้ ย

2. “บนิ ไป” หนั หลงั โดย
ถอนเทา้ ขวายกเทา้ ซา้ ยมือขวาถือแส้
ยกข้ึนอยใู่ นระดบั วงบน มือซา้ ยต้งั วง
หนา้ เอียงขวา จากน้นั หมุนตวั ทางซา้ ย

ทา่ ท1ี่ 0 นกยูง หนั หลงั ใหเ้ วที จากน้นั บนิ วน
ใหห้ ่าง ขวาอีก 1 รอบ

ย่าหรัน หนั หลงั ใหเ้ วทกี า้ วหนา้ เทา้ ขวา
มือขวาจบั แซ่มา้ ระดบั วงล่าง มือซา้ ยส่ง
จีบหลงั เอียงซา้ ย

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 29

ทา่ ท1่ี 1 นกยูง 1. “แลว้ เยอ้ื ง” เบ่ยี งหนา้
แลว้ เยอ้ื ง ทางขวา ผา่ นไหล่ซา้ ยยา่ หรัน ยกหนา้ เทา้
ยา่ ง ซา้ ย มือซา้ ยจบี ควา่ มือขวาแบลาด เอียง

ขวา
2. “ยา่ ง” ยกหนา้ เทา้ ขวา มือ

ขวาจบี คว่า มือซา้ ยแบลาด เอียงซา้ ย

ย่าหรัน 1. “แลว้ เยอ้ื ง” เบีย่ งหนา้
ทางซา้ ย ผา่ นไหล่ขวานกยงู ยกหนา้ เทา้
ซา้ ย มือซา้ ยจบี ควา่ มือขวาจีบแซ่แบลาด
เอียงขวา

2. “ยา่ ง” ยกหนา้ เทา้ ขวา มือ
ขวาจบั แซ่มาลกั ษณะจีบควา่ มอื ซา้ ยแบ
ลาด เอียงซา้ ย

ท่าท่ี 12 นกยูง 1. “หยดุ ยนื ” ซอยเทา้ ผา่ นไหล่
หยดุ ยนื ซา้ ยยา่ หลนั ไปทางขวา มือท้งั สองจบั จบี
คอยท่า ระดบั สะเอว

2. “คอยทา่ ” สะดุดเทา้ ซา้ ย
มือท้งั สองจบั สะเอว เอ้ียวตวั ทางซา้ ย
มองยห่ รนั

ย่าหรัน 1. “หยดุ ยนื ” หมุนตวั ทางขวา
2. “คอยท่า” กา้ วหนา้ เทา้ ขวา

มือขวาจบั แซ่ระดบั วงล่าง มือซา้ ยส่งจีบ

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 30

ท่าท1่ี 3 หลงั เอียงขวา
ฟ้อนรา
นกยูง 1. “ฟ้อน” เบยี่ งตวั ทางขวา
แตะจมูกเทา้ ซา้ ย มือซา้ ยต้งั วงบน มือขวา
จีบคว่าแขนตึง เอียงซา้ ย

2. “รา” เบย่ี งตวั ทางซา้ ย
แตะจมูกเทา้ ขวา มือขวาต้งั วงบน มือซา้ ย
จบี ควา่ แขนตึง เอียงขวา
ย่าหรัน “ฟ้อนรา” กา้ วขา้ งเทา้ ขวา มือ
ขวาจบั แซร้ ะดบั วงล่าง มือซา้ ยส่งจบี หลงั
เอียงซา้ ย

ท่าท1่ี 4 นกยูง 1. “ทาที” หนา้ ตรง กา้ วหนา้
ทาที เทา้ ซา้ ยมือซา้ ยจบั จบี ปล่อยเหยยี ดแขนตึง
กิริยา มือขวาจบี หงายชายพก ลกั คอซา้ ย

2. “กิริยา” ถอนเทา้ ซา้ ย มือ
ขวาจบั จีบแลว้ ปล่อยวงบน มือซา้ ยจบั จีบ
ปล่อยวงล่าง เอียงขวา

ย่าหรัน “ทาทกี ิริยา” เบ่ยี งตวั ทางขวา
กา้ วหนา้ เทา้ ซา้ ยมือซา้ ยจบั จีบปล่อย
เหยยี ดแขนตงึ มือขวาจีบแซ่จีบหงายชาย
พก ลกั คอซา้ ย

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 31

ทา่ ท่ี15 นกยูง 1.“ปักษา”กา้ วไขวเ้ ทา้ ซา้ ย มือ
ปักษา ขวาต้งั วงบน มือซา้ ยจีบหงายชายพก
แกลง้ ล่อ เอียงซา้ ยหมุนตวั ทางขวา

2. “แกลง้ ล่อ” กลบั หลงั หนั
กา้ วหนา้ เทา้ ขวา มือซา้ ยต้งั วงบน มือขวา
จีบหงายแขนตึง เอียงขวา

ย่าหรัน 1.“ปักษา”กา้ วไขวเ้ ทา้ ซา้ ย มือ
ขวาจบั แซ่ระดบั วงบน มือซา้ ยจีบหงาย
ชายพก เอียงซา้ ยหมุนตวั ทางขวา

2. “แกลง้ ล่อ” หมุนตวั
กลบั มาหนา้ ตรง กา้ วหนา้ เทา้ ขวา
เปลี่ยนเป็นมือซา้ ยจบั แซ่ระดบั วงบน มือ
ขวาจบี หงายแขนตงึ เอียงขวา

ท่าท1ี่ 6 นกยูง 1.“ดนตรี” กา้ วไขวเ้ ทา้ ซา้ ยข
......... ยน่ั เทา้ เล่ือนตวั ไปทางขวา มือซา้ ยต้งั วง
.รอร้งั บน มือขวาจีบหงายปล่อยจบี แขนตึง

เอียงซา้ ย
2. “ดนตรี” กา้ วไขวเ้ ทา้

ขวาขยน่ั เทา้ เล่ือนตวั ไปทางซา้ ย มือซา้ ย
ต้งั วงบน มือขวาจีบหงายปล่อยจีบแขน
ตึง เอียงขวา
หมายเหตุ ปฏิบตั ิสลบั ไปมาจนหมด
จงั หวะ ถึงเน้ือร้อง “รอร้งั ”

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 32

ย่าหรัน 1.“ดนตรี” กา้ วไขวเ้ ทา้ ซา้ ยข
ยน่ั เทา้ เล่ือนตวั ไปทางขวา มือซา้ ยต้งั วง
บน มือขวาจบี หงายปล่อยจบี แขนตงึ
เอียงซา้ ย

2. “ดนตรี” กา้ วไขวเ้ ทา้
ขวาขยน่ั เทา้ เลื่อนตวั ไปทางซา้ ย มือซา้ ย
ต้งั วงบน มือขวาจีบหงายปล่อยจีบแขน
ตึง เอียงขวา
หมายเหตุ ปฏิบตั ิสลบั ไปมาจนหมด
จงั หวะ ถึงเน้ือรอ้ ง “รอร้ัง”
ท่าท1่ี 7 นกยูง 1. หนา้ ตรงกบั เวที กา้ วหนา้
ดนตรี เทา้ ซา้ ย แตะเทา้ ขวา มือซา้ ยจบั จีบปล่อย
รบั ช่วงที่ บวั ชูฝัก มือขวาเหยยี ดแขนตึงต้งั ขอ้ มือ
2 ข้นึ (ทา่ สอดสูง) เอียงซา้ ย

2. แตะจมูกเทา้ ขวาแลว้ วงิ่
วนทางขวา 1 รอบ

ย่าหรัน 1. หมุนตวั ทางขวาหนั หลงั ให้
เวทีกา้ วหนา้ เทา้ ซา้ ย แตะเทา้ ขวา มือซา้ ย
จบั จีบปล่อยบวั ชูฝัก มือขวาเหยยี ดจบั แซ่
เหยยี ดแขนตงึ ต้งั ขอ้ มือข้นึ (ทา่ สอดสูง)
เอียงซา้ ย

2. แตะจมูกเทา้ ขวาแลว้ วง่ิ วน
ทางขวา 1 รอบ
ทา่ ท1ี่ 8 นกยูง กา้ วเทา้ ขวากระดกซา้ ย มือขวา
ท่าดนตรี จบี ปรกขา้ งมว้ นปล่อยเป็นวงบน มือซา้ ย
รบั ช่วงที่ ต้งั วงกลาง แลว้ กลบั มือแบลาด เอียงซา้ ย
2 ท่าท่ี
2 ย่าหรัน กา้ วเทา้ ซา้ ยกหนา้ ขาขวา มือซา้ ย
จบี ปรกขา้ งแลว้ ปล่อยเป็นวงบน มือขวา
จีบแซ่แบลาด เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 33

ท่าท1่ี 9 นกยูง 1. หนั หนา้ เวที ประเทา้ ซา้ ย มือ
ดนตรีท่า ซา้ ยจบี ควา่ งอแขน มือขวาแบลาด เอียง
ท1่ี ขวา

2. กา้ วเทา้ ซา้ ยมือซา้ ยส่งบวั ชู
ฝัก มือขวาเหยยี ดแขนตงึ ระดบั ไหล่ เอียง
ขวา

3. เคาะเทา้ ขวาลากเทา้ ซา้ ยมา
ผสม เอียงขวา

4. ยา่ เทา้ แทนท่ีนกยงู ขณะยา่
เทา้ ล่อแขนตึงไปดว้ ย
ย่าหรัน 1. หนั หลงั เขา้ หาเวที ประเทา้
ซา้ ย มือซา้ ยจีบคว่างอแขน มือขวาแบ
ลาด เอียงขวา

2. กา้ วเทา้ ซา้ ยมือซา้ ยส่งบวั ชู
ฝัก มือขวาเหยยี ดแขนตึงระดบั ไหล่ เอียง
ขวา

3. เคาะเทา้ ขวาลากเทา้ ซา้ ยมา
ผสม เอียงขวา

4. ยา่ เทา้ แทนท่นี กยงู ขณะยา่
เทา้ ล่อแขนตึงไปดว้ ย

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 34

ทา่ ท1่ี 9 นกยูง 1. หนั หนา้ เวที ประเทา้ ซา้ ย มือ
ดนตรีทา่ ซา้ ยจีบควา่ งอแขน มือขวาแบลาด เอียง
ท1ี่ ขวา

2. กา้ วเทา้ ซา้ ยมือซา้ ยส่งบวั ชู
ฝัก มือขวาเหยยี ดแขนตงึ ระดบั ไหล่ เอียง
ขวา

3. เคาะเทา้ ขวาลากเทา้ ซา้ ยมา
ผสม เอียงขวา

4. ยา่ เทา้ แทนทนี่ กยงู ขณะยา่
เทา้ ล่อแขนตึงไปดว้ ย
ย่าหรัน 1. หนั หลงั เขา้ หาเวที ประเทา้
ซา้ ย มือซา้ ยจีบควา่ งอแขน มือขวาแบ
ลาด เอียงขวา

2. กา้ วเทา้ ซา้ ยมือซา้ ยส่งบวั ชู
ฝัก มือขวาเหยยี ดแขนตึงระดบั ไหล่ เอียง
ขวา

3. เคาะเทา้ ขวาลากเทา้ ซา้ ยมา
ผสม เอียงขวา

4. ยา่ เทา้ แทนท่นี กยงู ขณะยา่
เทา้ ล่อแขนตงึ ไปดว้ ย
หมายเหตุ ปฏบิ ตั ิซ้าทา่ ในลาดบั 19 น้ีอีก
3 คร้งั โดยคอ่ ย ๆ หมุนไปตามจุดต่าง ๆ
ของเวที

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 35

ทา่ ท่ี20 นกยูง 1. หนั หนา้ เขา้ หาพระยา่ เทา้
ดนตรีท่า ตามจงั หวะเพลง มือท้งั สองกางวงกลาง
ที่2 2. เดินช้ึน-ลง หลงั เวทจี น

หมดจงั หวะ
ย่าหรัน 1. หนั หลงั เขา้ หาเวที ประเทา้
ซา้ ย มือซา้ ยจีบคว่างอแขน มือขวาแบ
ลาด เอียงขวา

2. กา้ วเทา้ ซา้ ยมือซา้ ยส่งบวั ชู
ฝัก มือขวาเหยยี ดแขนตึงระดบั ไหล่ เอียง
ขวา

3. เคาะเทา้ ขวาลากเทา้ ซา้ ยมา
ผสม เอียงขวา

4. ยา่ เทา้ แทนท่นี กยงู ขณะยา่
เทา้ ล่อแขนตงึ ไปดว้ ย

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 36

สรุป

ยา่ หรนั ตามนกยงู เป็นการแสดงราคู่ อยใู่ นบทละครเร่ืองอิเหนา ตอน ยา่ หรนั ตามนกยงู นบั เป็น
การแสดงทสี่ วยงามชุดหน่ึงท่แี สดงลีลาของการราในลกั ษณะของละครในท่ีมกี ารสืบทอดต่อ
เนื่องมาจากละครวงั หลวงในรัชกาลท่ี 2 มีองคป์ ระกอบของการแสดง ประกอบดว้ ย ผแู้ สดง ใชผ้ แู้ สดง
2 ตวั คอื ตวั ยา่ หรนั และนกยงู ใชว้ งดนตรีปี่ พาทยเ์ ครื่องหา้ ซ่ึงมีองคป์ ระกอบของเครื่องดนตรีคือ ป่ี
ใน ระนาดเอก ฆอ้ งวงใหญ่ ตะโพน กลองทดั ฉ่ิง ลกั ษณะการแต่งกายตวั ยา่ หรันจะ แตง่ กายยนื เคร่ือง
พระสวมปันจุเหร็ด มีมา้ แผงและแสม้ า้ เป็นอุปกรณ์การแสดง ตวั นกยงู จะแต่งยนื เคร่ืองเลียนแบบนกยงู
ท่ารามีท้งั หมด 37 ทา่ ประกอบดว้ ย ท่าราในเพลงเชิดสาหรับการเร่ิมตน้ การแสดงเพอื่ ให้ ผู้ แสดง
ปรากฏตวั บนเวที มีจานวน 2 ทา่ ท่าราในเพลงเชิดฉิ่งประกอบดว้ ยเน้ือรอ้ ง 2 ทอ่ น และทา่ ราในเพลงเชิด
จีนตวั สาม สาหรบั แสดงถึงเหตกุ ารณ์ทีย่ า่ หรนั กาลงั ตามไล่จบั นกยงู ตามลกั ษณะการปฏิบตั ิท่าราท่เี รียก
เป็นคาศพั ทท์ างนาฏศิลป์ ไทยวา่ “โคมสามใบ” มีท่าราจานวน 32 ทา่ ท่าราในเพลงเชิดสาหรับใหผ้ ู้
แสดงกลบั เขา้ ในฉากเมื่อจบการแสดง จานวน 3 ทา่ ดงั ทไ่ี ดน้ าเสนอแลว้ ขา้ งตน้

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 37

คาถามทบทวน

แบบฝึ กหัดท่ี1
คาชี้แจง นกั เรียนตอบคาถามต่อไปน้ีใหถ้ ูกตอ้ ง

******************************************************
*************************************
1. ใหน้ กั เรียนสรุปประวตั ิของชุดการแสดงยา่ หรนั ตามกยงู ลงมาใหถ้ ูกตอ้ ง

ตอบ..........................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
2. ยา่ หรนั หมายถึงอะไร

ตอบ..........................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
3. นกยงู หมายถึงอะไร

ตอบ..........................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 38

4. เน้ือเพลงยา่ หหรันตามนกยงู วา่ อยา่ งไร
ตอบ..........................................................................................................................................

................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 39

แบบทดสอบหลงั เรียน

วชิ าราเดย่ี วราคู่ สาขานาฏศิลป์ มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏนครศรีธรรมราช เรื่อง ราพระ

ลอตามไก่ เวลา 15 นาที คะแนน 10 คะแนน

******************************************************

***************************************
คาชี้แจง โปรดตรวจสอบและเลือกคาตอบทถ่ี ูกตอ้ งเพยี งคาตอบเดียวทาเครื่อง (X) ลงใน

กระดาษคาตอบ

*********************************************************************************

1. การแสดงชุดยา่ หรันตามนกยงู เป็นการแสดงจากเรื่องใด

ก. อณุ รุท ข. อิเหนา

ค. สงั ขท์ อง ง. มณีพิชยั

จ. ขนุ ชา้ งขุนแผน

2. ใครแปลงกายเป็นนกยงู

ก. ศรียะตา ข. นางบษุ บา

ค. นางวยิ ะดา ง. ปะตาละกาหลา

จ. ศรีมาลา

3. ปะตาละกาหลา เป็นใคร ข. ยาย
ก. ป่ ู ง. พ่ี
ค. ยา่
จ. ตา

4. ใครแปลงกายเป็นยา่ หรัน ข. นางบษุ บา
ก. ปะตาละกาหลา ง. นางวยิ ะดา
ค. ศรียะตา
จ. ประไหมสุหร

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 40

5. ศรียะตา เป็นลูกของใคร ข. ขุนแผนกบั นางแกว้ กิริยา
ก. ขุนแผนกบั นางวนั ทอง ง. ทา้ วพชิ ยั นุราชกบั นางจนั ทร
ค. พระยาสายฟ้าฟาดกบั นางศรีมาลา
จ. ทา้ วดาหากบั ประไหมสุหร

6. นกยงู เป็นการแสดงของตวั ละครใด ข. ยกั ษ์
ก. ตวั พระ ง. ลิง
ค. ตวั นาง
จ. พระ – นาง

7. ยา่ หรันใชอ้ ะไรเป็นอาวุธ ข. กระบอง
ก. ธนู ง. มีด
ค. แส้
จ. ดาบ

8. พาหนะของยา่ หรันคืออะไร ข. ววั
ก. ชา้ ง ง. เสือ
ค. หมู
จ. มา้ ข. เพลงกราวรา
ง. เพลงเชิด เพลงเชิดฉ่ิง
9. เพลงใดทใ่ี ชป้ ระกอบการแสดงชุด ยา่ หรันตามนกยงู
ก. เพลงรัว
ค. เพลงลาวเจา้ ซู
จ. เพลงเชิดฉ่ิง

10. วงดนตรีใดทใี่ ชป้ ระกอบงการแสดงชุด ยา่ หรันตามนกยงู

ก. วงป่ี พาทยเ์ คร่ืองหา้ ข. วงป่ี พาทยไ์ มแ้ ขง็

ค. วงปี่ พาทยไ์ มน้ วม เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 41
จ. วงป่ี พาทยน์ างหงส์
ง. วงป่ี พาทยด์ ึกดาบรรพ์

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 42

เฉลยแบบฝึ กหดั
แบบฝึกหดั ที่ 1
คาช้ีแจง นกั เรียนตอบคาถามตอ่ ไปน้ีใหถ้ ูกตอ้ ง

**********************************************************************************

1. ใหน้ กั เรียนสรุปประวตั ขิ องชุดการแสดงยา่ หรันตามกยงู ลงมาใหถ้ ูกตอ้ ง
ตอบ การแสดงชุดยา่ หรันตามนกยงู เป็ นการแสดงจากเรื่องอิเหนา เน้ือเรื่องมีอยวู่ า่ ศรียะตา ซ่ึงเป็น
อนุชาของนางบษุ บา มีพรรษาครบ 15 ปี ทา้ วดาหาผเู้ ป็นบิดา จึงจดั พธิ ีโสกรรณ แลว้ แตง่ ต้งั ใหด้ ารงอยู่
วงั หนา้ แต่ศรียะตามีความคิดถึงบษุ บาและอิเหนา จึงออกอุบายทลู ลาทา้ วดาหาออกประพาสป่ า โดย
ปลอมตวั เป็นชาวป่ า ชื่อ ยา่ หรัน พเี่ ล้ียงและทหารทต่ี ามเสด็จมา ก็เปล่ียนช่ือทุกคน ศรียะตาในนามใหม่
วา่ ยา่ หรันเท่ียวติดตามหาบุษบาและอิเหนาเป็ นเวลานานก็ไม่พบ ทาใหเ้ ดือดรอ้ นถึงเทพเจา้ ปะตาละ
กาหลา ซ่ึงมีศกั ด์ิเป็นป่ ขู องศรียะตา ตอ้ งแปลงพระองคเ์ ป็ นนกยงู มาล่อใหย้ า่ หรนั หลงตดิ ตามไปจนถึง
เมืองกาหลง สียะตรา เป็ นโอรสของทา้ วดาหากบั ประไหมสุหรีแห่งเมืองดาหา เป็ นอนุชาของนางบุษบา
เมื่อคร้ังสียะตรายงั อยใู่ นวยั เยาว์ นางบุษบาถูกลมหอบหายไปจากถ้าทอง อิเหนาปลอมเป็ นปันหยพี ร้อม
กบั นางวยิ ะดานอ้ งสาวออกไปตามหานางบุษบา โดยทางเมืองดาหาไม่ทราบข่าวคราวใดใดเลย ตอ่ มา
เม่ือสียะตราโตเป็นหนุ่มจงึ อุบายขอลาทา้ วดาหาออกไปเทยี่ วป่ าเพอ่ื ออกตดิ ตามสืบขา่ ว อิเหนา นาง
บุษบาและนางวยิ ะดา จากน้นั จงึ ปลอมตวั เป็นโจรป่ า กล่าวถึงองคป์ ะตาระกาหราไดท้ ราบวา่ สียะตรา
ออกติดตามหาอิเหนา นางบษุ บาและนางวยิ ะดา จึงคิดช่วยนาทางและยน่ ระยะทางไปยงั เมืองกาหลงั ที่
อิเหนา นางบษุ บาและนางวยิ ะดาพกั อยเู่ พอื่ จะใหไ้ ดพ้ บกนั ตามประสงค์ องคป์ ะตาระกาหราไดป้ ลอม
เป็นนกยงู ที่มีความสวยงามประหลาด สียะตราหรือ ยา่ หรนั ตอ้ งการจะไดไ้ วจ้ งึ ใหท้ หารช่วยกนั จบั นกยงู
ใหไ้ ด้ แตน่ งยงู จาแลงอุบายแกลง้ หนีให้ยา่ หรนั ควบขบั มา้ ตามไปจนพเี่ ล้ียงและทหารตามไม่ทนั
สุดทา้ ยนกยงู ไดพ้ ายา่ หรนั มาจนถึงเมืองกาหลงั แลว้ หายไป
2. ยา่ หรนั หมายถึงอะไร
ตอบ ย่าหรัน หมายถึง เป็ นตวั ละครเอกตวั หน่ึงในเรื่องอิเหนา ย่าหรัน ผูท้ ่ีลกั ษณะใบหน้ารูปไข่
สวยงาม คมคาย เด่นสะดุดตา ท่าทางสะโอดสะองและผ่ึงผาย ลาคอระหง ไหล่ลาดตรงช่วงอกใหญ่
ขนาดลาตวั เรียวเอวเลก็ กิ่วคอดตามลกั ษณะ
3. นกยงู หมายถึงอะไร
ตอบ นกยงู หมายถึง เป็นตวั ละครเอกตวั หน่ึงในเร่ืองอิเหนา

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 43

4. เน้ือเพลงยา่ หรนั ตามนกยงู วา่ อยา่ งไร บุหรงสุรารกั ษป์ ักษี
ตอบ - เชิด - ควบขบั พาชีตามมา

- ร้องเชิดฉิ่ง แลว้ เยอ้ื งยา่ งหยดุ ยนื คอยทา่
เมื่อน้นั ปักษาแกลง้ ล่อรอร้งั
เห็นยา่ หรันด้นั ดดั พนาลี

ดนตรีรบั
จึงโผผนิ บนิ ไปใหห้ ่าง
ฟ้อนราทาทกี ิริยา

ดนตรีรบั

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 44

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน/หลงั เรียน ขอ้ แบบทดสอบหลงั เรียน จ
1 กขคง
แบบทดสอบก่อนเรียน 2 จ
ขอ้ ก ข ค ง จ 3 ข จ
4 ง
1ก 5
2ค 6 ก
3จ 7 ต
4ข 8
5ง 9 ก
6ค 1 ค
7ก 0
8ง ง
9จ ก
10 ข

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 45

บรรณานุกรม

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 46

บรรณานุกรม

ดาราราชานุภาพ,สมเดจ็ ฯสมเด็จฯกรมพะยา.(2546). ละครฟ้อนราประชุมกบั ระบาราเต้น.
กรุงเทพฯ:มูลนิธิสมเด็จฯกรมพระยาดารงราชานุภาพจดั พมิ พ์
ร่วมกบั สานกั พมิ พต์ ชิ น.
ธนิต อยโู่ พธ์ิ. (2516). ศิลปละครราหรือคู่มือนาฏศิลป์ ไทย. กรุงเทพฯ: พระเจา้ วรวงศเ์ ธอ
พระองคเ์ จา้ เฉลิมพลฆิฆมั พร โปรดใหพ้ มิ พใ์ นงานฉลองพระชนมายุ 5 รอบ ณ วนั ที่ 29
เมษายน พ.ศ. 2516
ปิ ยวดี มากพา.(2457). เชิดฉ่ิง: การราชุดมาตรฐานตวั พระในละครใน. วทิ ยานิพนธต์ ามหลกั สูตรปริญญา
ศลิ ปะศาสตร์มหาบณั ฑติ สาขาวชิ านาฏศิลป์ ไทย ภาควชิ านาฏยศิลป์ คณะศิลปศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์
มหาวทิ ยาลยั

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 47

ประวตั ิผู้เขยี น

ประวัตสิ ่วนตัว
ช่ือ-สกลุ นางสาวสุดารตั น์ รตั นสุภา
รหัสนักศึกษา 6311120022

ประวตั กิ ารศึกษา
ปี 2560 สาเร็จการศึกษาระดบั ช้นั มธั ยม จาก โรงเรียนบา้ นตาขนุ วทิ ยา
ปัจจบุ ันกาลังศึกษา คณะครุศาสตร์ หลกั สูตรนาฏศิลป์ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั นครศรีธรรมราช

เอกสารประกอบการเรียนราคู่ รายา่ หรันตามนกยงู 48