สิทธิประโยชน์ สวัสดิการ ผู้สูงอายุ

สิทธิประโยชน์ สวสั ดิการ
และการคุม้ ครองสิทธิ

สาหรบั ผูส้ งู อายุ

ผศ.ดร.ม่ิงขวญั คงเจริญ

คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลยั ศรีนครินวิโรฒ

สารบญั หนา้

เรอื่ ง 1
2
 บทนา 3

 สิทธิประโยชน์สาหรบั ผูส้ งู อายุ 6

- ความหมายของสทิ ธิประโยชน์ 9
10
- สิทธิประโยชน์ตามพระราชบญั ญตั ิผูส้ งู อายุ 10
 บทบาทของหน่วยงานภาครฐั ในการดูแลผูส้ ูงอายุ 11
11
- กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมนั่ คงของมนุษย์ 12
- กระทรวงศึกษาธิการ 12
- กระทรวงสาธารณสุข 12
- กระทรวงมหาดไทย
- กระทรวงแรงงาน
- สานักงานหลกั ประกนั สุขภาพแหง่ ชาติ
- สานักงานกองทุนสนับสนุนการสรา้ งเสริมสุขภาพ

สารบญั (ต่อ)

เรอ่ื ง หนา้

 สวสั ดิการและการคุม้ ครองสิทธิสาหรบั ผูส้ งู อายุ 14
- ความหมายของสวสั ดิการ สวสั ดิการสงั คม 15
- รูปแบบสวสั ดิการสาหรบั ผูส้ งู อายใุ นประเทศไทย 17
20
 การป้องกนั และคุม้ ครองสิทธิสาหรบั ผูส้ ูงอายุ 20
- ความหมายของการละเมดิ สิทธิผูส้ งู อายุ 23
- สถานการณผ์ ูส้ งู อายกุ บั การละเมดิ สทิ ธิ 24
26
 กฎหมายท่ีรองรบั งานดา้ นผูส้ งู อายุ
- กฎหมายและหน่วยงานที่เกยี่ วยอ้ ง

บทนา

พระราชบัญญัติผู้สูงอา ยุ สวัสดิการสาหรับผู้สูงอายุ
พ.ศ.2546 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ. 2553) เป็ นการบริการทางสังคม เพื่อ
มีเจตนารมณ์เพ่ือใหส้ ิทธิประโยชน์ ตอบสนองความจาเป็ นข้นั พ้ ืนฐาน
แก่ผูส้ ูงอาย ซ่ึงหน่วยงานภาครฐั มี ของประชาชน ปัจจุบันรูปแบบ
หน้าที่ในการดูแล ส่งเสริมและ ส วัส ดิ ก า ร สัง ค ม ข อ ง ผู้สู ง อ า ยุ ใ น
พฒั นาศกั ยภาพ การจดั สวสั ดิการ ประเทศไทยมี 4 รูปแบบ คือ การ
การคุม้ ครองพิทักษ์สิทธิผู้สูงอายุ ประกันสังคม การช่วยเหลื อ
และการจดั บริการต่างๆ ใหค้ รอบคลุม สาธารณะ การบริการสงั คม และ
ทุกมิติ รวมท้ังประสานความ การช่วยเหลือเก้ ือกูลของภาค
ร่วมมือกับหน่ วยงานต่างๆ ท่ี ป ร ะ ช า ช น ซึ่ ง รั ฐ บ า ล แ ล ะ
เกี่ยวขอ้ งเพ่ือความมีคุณภาพชีวิต ห น่ ว ย ง า น ที่ เ กี่ ย ว ข้อ ง ไ ด้ใ ห้
ท่ีดีและเสริมสร้างหลักประกัน ความสาคัญกับการได้รับการ
ความมัน่ คงในการดารงชีวิตของ ป้ องกันและคุ้มครอง โดยการ
ผูส้ งู อายุ ส่ ง เ ส ริ ม แ ล ะ ส นั บ ส นุ น ด้า น ก า ร
ช่ ว ย เ ห ลื อ ผู้สู ง อ า ยุ แ ล ะ ใ ห้
ความ สาคัญกับ การป้ องกันแล ะ
คุม้ ครอง สงเคราะห์ ช่วยเหลือ
ป ร ะ ส า น ห น่ ว ย ง า น ท้ัง ร ะ ดับ
นโยบาย แผนงานสู่การปฏิบัติ
อยา่ งทวั่ ถึง

หนา้ 1

สิทธิประโยชนส์ าหรบั ผสู้ ูงอายุ

พ ร ะ ร า ช บั ญ ญั ติ ผู้ สู ง อ า ยุ
พ.ศ.2546 (ฉบับแกไ้ ข พ.ศ.2553)

มี เ จต น าร มณ์เ พื่อ ให ้สิ ทธิ ปร ะ โ ย ช น์ แ ก่
ผูส้ ูงอายุ ในการไดร้ ับการช่วยเหลือจาก
รฐั ท้ังในดา้ นการคุม้ ครอง ส่งเสริม และ
ส นั บ ส นุ น ท้ั ง ง า น ด้า น บ ริ ก า ร ท า ง
การแพทย์ การศึกษา การประกอบอาชีพ
การพฒั นาตนเอง และการมีส่วนร่วมใน
กิจกรรมของสังคม การอานวยความ
สะดวกและความปลอดภัย ค่าพาหนะ
โดยสาร การยกเวน้ ค่าเข้าชมสถานที่
ต่างๆ การช่วยเหลือหากไดร้ ับอันตราย
การให้คาปรึกษา การจัดที่พัก อาหาร
และเครื่องนุ่ งห่ม เบ้ ียยังชีพผู้สูงอายุ
การสงเคราะห์จัดงานศพตามประเพณี
และอื่นๆ

บทบาทของหน่วยงานภาครฐั ไดแ้ ก่ กระทรวงการพฒั นาสังคมและ

ความมนั่ คงของมนุษย์ กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย
และกระทรวงแรงงาน ซ่ึงมีบทบาทในการดูแล ส่งเสริมและพฒั นาศักยภาพ การจัด
สวสั ดิการ การคุม้ ครองพิทักษ์สิทธิผูส้ ูงอายุ และการจดั บริการต่างๆ ใหค้ รอบคลุม
ทุกมิติ รวมท้ังประสานความร่วมมือกบั หน่วยงานต่างๆ เพื่อความมีคุณภาพชีวิตท่ีดี
และเสริมสรา้ งหลกั ประกนั ความมนั่ คงในการดารงชวี ิตของผูส้ ูงอายุ

หนา้ 2

ความหมายของสทิ ธปิ ระโยชน์

สานักงานราชบณั ฑิตยสภา

สิทธิประโยชน์ ประกอบดว้ ย สิทธิ กบั ประโยชน์

 สิทธิ หมายถึง อานาจท่ีจะทาการใดๆ ไดต้ ามท่ี
กฎหมายระบุไว้ เชน่ สิทธิเด็ก สิทธิผบู้ ริโภค

 ประโยชน์ หมายถึง ส่ิงท่ีเป็ นผลดีหรือเป็ นคุณ หรือ
ส่ิงที่มีผลใชไ้ ดด้ ีกบั ท่ีคิดมุง่ หมายไว้ เช่น ประโยชน์
ของขา้ วกลอ้ ง ประโยชน์ของการไมส่ บู บุหรี่

 สทิ ธปิ ระโยชน์ หมายถึง ประโยชน์ท่ีไดต้ ามสทิ ธ์ิ คือ
สิ่งที่เป็ นผลดีที่บุคคลใดๆ พึงจะไดร้ บั ตามที่ระบุไวใ้ น
กฎหมายตา่ งๆ ที่เก่ียวขอ้ งกบั บุคคลน้ัน

หนา้ 3

ความหมายของสิทธปิ ระโยชน์

การประปาส่วนภูมภิ าค

 สวสั ดิการหรือประโยชน์อื่น คือ สิ่งที่เอ้ ืออานวย

ประโยชน์ใหแ้ กพ่ นักงานและลูกจา้ งนอกเหนือไปจาก
ค่าตอบแทนในการทางาน เพ่ือใหม้ ีชีวิตและสภาพ
ความเป็ นอยู่ที่ดีข้ ึน ไดแ้ ก่ เงินสมทบกองทุนสารอง
เล้ ียงชีพ เงินสมทบกองทุนสงเคราะห์ เงินช่วยเหลือ
เงินคา่ เชา่ บา้ น คา่ เครื่องแบบ ฯลฯ เป็ นตน้

กลุ่มประสานงานบุคคลรฐั วสิ าหกิจ

 สิทธิประโยชน์ คือ ส่ิงท่ีลูกจา้ งของกิจการไดร้ ับใน

ปั จจุบันนอกเหนื อไปจากค่าตอบแทนในการทางาน
เช่น เงินสมทบกองทุนสารองเล้ ียงชีพ การซ้ ือสินคา้
บริษัทในราคาถูก การได้หุ้นของบริษัทฯ สิทธิ
ประโยชน์หลงั เกษียณอายุ ฯลฯ เป็ นตน้

หนา้ 4

สรุป

สิทธิประโยชน์ คือ ประโยชน์อ่ืนที่จะ

ได้รับ ทาให้ผู้รับรู้สึกมีแรงจูงใจมากข้ ึน
ไดร้ บั ประโยชน์มากข้ ึน มีความคุม้ ค่า ทาให้
คุณภาพชีวิตดีข้ ึน นอกเหนือไปจากสิทธิ
ประโยชน์หลกั ท่ีไดร้ บั อยแู่ ลว้

หนา้ 5

สทิ ธิประโยชน์

ตามพระราชบญั ญตั ิผสู้ งู อายุ พ.ศ.2546 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ.2553)

“สิทธิ” และ “สวสั ดิการ” สาหรบั ผูส้ ูงอายุตามพระราชบัญญัติ

ผูส้ ูงอายุ พ.ศ. 2546 (ฉบับแกไ้ ข พ.ศ.2553) มาตรา 11 มาตรา 13
และมาตรา 17

มาตรา 11

สิทธิ และ สวสั ดิการ หน่วยงาน
รบั ผิดชอบ

1. การบริการทางการแพทยแ์ ละการสาธารณสุขที่จดั ไว้ โดยใหค้ วาม กระทรวง
สะดวกและรวดเร็วแก่ผูส้ ูงอายุเป็ นกรณีพิเศษ สาธารณสุข

2. การศึกษา การศาสนา และขอ้ มลู ขา่ วสารท่ีเป็ นประโยชน์ต่อการ กระทรวง
ดาเนินชวี ิต ศึกษาธิการ

3. การประกอบอาชพี หรือการฝึกอาชพี ท่ีเหมาะสม กระทรวง
แรงงาน

4. การพฒั นาตนเองและการมีสว่ นรว่ มในกิจการทางสงั คม การรวมกลุ่ม องคก์ ารปกครอง

ในลกั ษณะเครือขา่ ยหรือชุมชน สว่ นทอ้ งถ่ิน

5. การอานวยความสะดวกและความปลอดภยั โดยตรงแก่ผูส้ ูงอายุ ใน กระทรวงการพฒั นา
อาคาร สถานที่ ยานพาหนะหรือการบริการสาธารณะอื่น สงั คมและความมนั่ คง

ของมนุษย์

6. การชว่ ยเหลือดา้ นค่าโดยสารยานพาหนะตามความเหมาะสม กระทรวง
7. การยกเวน้ คา่ เขา้ ชมสถานท่ีของรฐั คมนาคม

กระทรวงวฒั นธรรม /
กระทรวง

ทรพั ยากรธรรมชาติและ
ส่ิงแวดลอ้ ม/สานักงาน
คณะกรรมการพเิ ศษเพื่อ
ประสานงานโครงการอนั
เน่ืองมาจากพระราชดาริ/
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

หนา้ 6

สิทธปิ ระโยชน์

ตามพระราชบญั ญตั ิผสู้ ูงอายุ พ.ศ.2546 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ.2553)

มาตรา 11 หน่วยงาน
รบั ผิดชอบ
สิทธิ และ สวสั ดิการ
กระทรวงการพฒั นา
8. การชว่ ยเหลือผูส้ ูงอายุ ซ่ึงไดร้ บั อนั ตรายจากการถูกทารุณกรรมหรือ สงั คมและความมนั่ คง
ถูกแสวงหาผลประโยชน์ หรือถูกทอดท้ ิง
ของมนุษย/์
9. การใหค้ าแนะนาปรึกษาหรือการดาเนินการอ่ืนท่ีเกี่ยวขอ้ งในทางคดี กระทรวงยุติธรรม
หรือในการแกไ้ ขปัญหาครอบครวั
กระทรวง
10. การจดั หาที่พกั อาศยั ยานพาหนะ เครื่องนุ่งหม่ ใหต้ ามความจาเป็ น ยุติธรรม
อยา่ งทวั่ ถึง
กระทรวงการพฒั นา
11. การจา่ ยเงินเบ้ ียยงั ชพี เป็ นรายเดือนอยา่ งทวั่ ถึงและเป็ นธรรม สงั คมและความมนั่ คง

12. การสงเคราะหใ์ นการจดั การศพตามประเพณี ของมนุษย์

13. การอ่ืนตามที่คณะกรรมการประกาศกาหนด กระทรวงการพฒั นา
สงั คมและความมนั่ คง

ของมนุษย์

กระทรวงการพฒั นา
สงั คมและความมนั่ คง
ของมนุษย/์ องคก์ าร
ปกครองสว่ นทอ้ งถ่ิน

กระทรวง
การท่องเที่ยวและกีฬา

หนา้ 7

สิทธปิ ระโยชน์

ตามพระราชบญั ญตั ิผสู้ งู อายุ พ.ศ.2546 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ.2553)

มาตรา 13 หน่วยงาน
รบั ผิดชอบ
สิทธิ และ สวสั ดิการ
กระทรวงการพฒั นา
กองทุนผสู้ ูงอายุ เพอื่ เป็ นทุนใชจ้ า่ ยเก่ียวกบั การคุม้ ครอง การ สงั คมและความมนั่ คง
ส่งเสริม และการสนับสนุนผสู้ ูงอายุ ตามพระราชบญั ญตั ิน้ ี
ของมนุษย์

มาตรา 17 หน่วยงาน
รบั ผิดชอบ
สิทธิ และ สวสั ดิการ
กระทรวงการคลงั
ผอู้ ุปการะเล้ ียงดูบุพการี ซ่ึงเป็ นผสู้ งู อายุที่ไม่มรี ายไดเ้ พยี งพอกบั
การยงั ชีพ ผนู้ ้ันมีสิทธิไดร้ บั การลดหยอ่ นภาษี ท้งั น้ ี ตาม
หลกั เกณฑ์ วธิ ีการ และเง่ือนไขที่กาหนดในประมวลรษั ฎากร

สรุป

สิทธิประโยชน์ที่ผสู้ ูงอายุพงึ ไดร้ บั ตามพระราชบญั ญตั ิผสู้ ูงอายุ
พ.ศ.2546 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ.2553) มาตรา 11 ไดก้ าหนดสิทธิ
ประโยชน์ในการบริการสาหรบั ผสู้ ูงอายุ 13 ขอ้ รวมท้งั มีสิทธิและ
สวสั ดิการในกองทุนมาตรา 13 และการลดหยอ่ ยภาษีใหก้ บั ผู้
อุปการะเล้ ียงดูบุพการี ตามมาตรา 17

หนา้ 8

บทบาทของหน่วยงานภาครฐั ในการดูแลผสู้ ูงอายุ

การดาเนินงานดา้ นผูส้ ูงอายุของหน่วยงานท่ีเก่ียวขอ้ ง 4 กระทรวง
ประกอบดว้ ย กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความ
มนั่ คงของมนุษย์ กระทรวงศึกษาธิการ และกระทรวงสาธารณสุข พบวา่
ยังมีช่องว่างในการบูรณาการ ขาดการวางแผน และการดาเนินงาน
ร่วมกนั ระหวา่ งหน่วยงานภาครฐั

เพื่อการขบั เคลื่อนสู่การปฏิบตั ิในระดับพ้ ืนท่ีเกิดความชดั เจน และ
การดาเนินงานดา้ นผูส้ ูงอายุสาเร็จตามเป้าหมาย จึงมีการประชุมหารือ
การบูรณาการความร่วมมือ 4 กระทรวง ตามแผนผูส้ ูงอายุแห่งชาติ
ฉบบั ที่ 2 (พ.ศ.2545-2564) ฉบบั ปรบั ปรุง คร้งั ที่ 1 พ.ศ.2552 โดยยึด
วสิ ยั ทศั น์ เป้าหมาย และยุทธศาสตร์ ดงั น้ ี
• วสิ ยั ทศั น์ : ผูส้ งู อายเุ ป็ นหลกั ชยั ของสงั คม
• เป้าหมาย : ผูส้ ูงอายุสามารถดูแลตนเอง ดารงชีวติ ประจาวนั ได้ และมี

คุณภาพชวี ติ ท่ีดี
• เป้าหมายเชงิ ยทุ ธศาสตร์ 3 เป้าหมาย (3S) :

1) Social Participation สง่ เสรมิ การมีสว่ นรว่ มในสงั คม
2) Social Security สง่ เสริมความมนั่ คงปลอดภยั
3) Strong Health สง่ เสริมสุขภาพใหแ้ ขง็ แรง

หนา้ 9

บทบาทการดาเนินงานของหน่วยงานในการดูแลผสู้ งู อายุ

กระทรวงการ 1. กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ มีภารกิจเก่ียวกับ การ
พฒั นาสงั คมและ พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคม การพัฒนาสังคม การสังคม
สงเคราะห์ รวมถึงให้การคุ้มครอง ส่งเสริมสิทธิ และการ
ความมนั่ คง ใหบ้ ริการสวสั ดิการสงั คมแก่กลุม่ เป้าหมาย
ของมนุษย์
2. กรมกิจการผูส้ ูงอายุ มีภารกิจเก่ียวกบั การส่งเสริม สนับสนุน
และพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุ และองค์กรเครือข่าย การจัด
สวสั ดิการ การคุม้ ครองพิทกั ษ์สิทธิผูส้ ูงอายุ รวมท้ังการพฒั นา
รูปแบบงานดา้ นผสู้ งู อายุ ท้งั ในสถาบนั และในชุมชน การเตรียม
ความพร้อมให้ตรงตามความต้องการและสอดคล้องกับ
สภาพการณท์ างสงั คมของประชากร

3. หน่วยงานในระดับจังหวัด คือ สานักงานพัฒนาสังคมและ
ความมัน่ คงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.) ดาเนินงานดูแล
ผสู้ ูงอายุกลุม่ พ่งึ พงิ

กระทรวง หน่วยงานท่ีเกี่ยวขอ้ ง คือ สานักงานส่งเสริมการศึกษานอก
ศึกษาธิการ ระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย มีสานักงานการศึกษานอก
โรงเรียน (กศน.) กศน.จังหวัด กศน.อาเภอ กศน.ตาบล และ
ศูนยเ์ รียนรูช้ ุมชน (ศรช.) มภี ารกิจดงั น้ ี

1. การจัดการศึกษานอกระบบในระดับการศึกษาข้ันพ้ ืนฐาน
สาหรบั ผูส้ ูงอายุ ต้งั แต่สอนผูไ้ ม่รูห้ นังสือ ระดบั ประถมศึกษา
มธั ยมศึกษา และมธั ยมศึกษาตอนปลาย

2. จัดการศึ กษาต่อเน่ื อง หลักสูตรระยะส้ันในลักษณะ
กลุ่มเป้าหมาย เฉพาะผู้สูงอายุ มีกิจกรรมต่างๆ เช่น การ
พฒั นาทักษะชีวิต การจัดสอดฝึกอาชีพในชุมชนตามความ
ตอ้ งการของผสู้ ูงอายุ

หนา้ 10

บทบาทการดาเนินงานของหน่วยงานในการดูแลผูส้ ูงอายุ (ต่อ)

กระทรวง 1. กรมอนามัย (สานักอนามัยผูส้ ูงอายุ) เป็ นหน่วยงานพัฒนา
สาธารณสุข สง่ เสริมสุขภาพผูส้ ูงอายุ เพ่ือเฝ้าระวงั ป้องกนั รกั ษาฟ้ ื นฟูสุขภาพ
อนามัยผูส้ ูงอายุ ตลอดจนการจัดระบบดูแลระยะยาวสาหรับ
ผสู้ งู อายุที่อยใู่ นภาวะพงึ่ พงิ สนับสนุนการสรา้ งเสริมและป้องกนั
โรคในผู้สูงอายุ การเยี่ยมบา้ นผู้สูงอายุติดบา้ นติดเตียง การ
ฝึกอบรมผูจ้ ดั การดูแลผูส้ ูงอายุ (Care manager) และฝึกอบรม
ผดู้ ูแลผสู้ ูงอายุ (Care giver) ในชุมชน

2. กรมการแพทย์ มี 2 หน่วยงานหลักท่ีดูแลผู้สูงอายุ คือ
สถาบนั เวขศาสตรผ์ ูส้ ูงอายุ เป็ นหน่วยงานศึกษาวจิ ยั พัฒนาองค์
ความรูด้ า้ นเวชศาสตร์ผูส้ ูงอายุ และสถาบันสิรินธรเพื่อฟ้ ื นฟู
สมรรถภาพผพู้ กิ าร ผสู้ ูงอายุ

3. กรมสุขภาพจิต เป็ นหน่ วยงานที่วิจัยและพัฒนาความรู้/
มาตรฐานงานสง่ เสริม ป้องกนั รกั ษา ฟ้ ื นฟูสุขภาพจติ ผูส้ ูงอายุ

4. สานักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข รับผิดชอบในการ
ใหบ้ ริการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกนั โรค รกั ษาพยาบาล และฟ้ ื นฟู
สภาพ โดยหน่ วยบริการในระดับฟ้ ื นที่ โรงพยาบาลศูนย์
โรงพยาบาลทัว่ ไป โรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริม
สุขภาพระดบั ตาบล

หน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง คือ กรมส่งเสริมการปกครองส่วน

ท้องถิ่น (สานักงานส่งเสริมการปกครองท้องถ่ินจังหวัด และ

สานักงานส่งเสริมการปกครองท้องถ่ินอาเภอ) มีภารกิจในการ

สนับสนุนการจดั การเชิงโครงสรา้ งระดับจงั หวดั และระดับอาเภอ

กระทรวง เพื่อสนับสนุนการดาเนินงานพฒั นาคุณภาพชีวิตผูส้ ูงอายุในชุมชน
มหาดไทย
ทอ้ งถิ่น สนับสนุนองค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิ่นในการดาเนิ นการ

ดูแลผู้สูงอายุในชุมชน และพัฒนาปรับปรุงแก้ไขกฎระเบีย บ

ที่เกี่ยวขอ้ งและถ่ายโอนอานาจไปสทู่ อ้ งถ่ิน

หนา้ 11

หน่วยงานท่ีมีบทบาทสาคญั ในการดูแลผูส้ ูงอายุ

กระทรวง หน่วยงานทเ่ี กี่ยวขอ้ ง คือ
แรงงาน 1. สานักงานประกนั สงั คม มภี ารกิจคุม้ ครองการประกนั สังคมกรณี

ชราภาพ
2. กรมการจดั หางาน เป็ นศูนยก์ ลางติดต่อประสานใหแ้ ก่ผู้สูงอายุ

ที่ตอ้ งการทางาน และบริษัทต่างๆ ที่ตอ้ งการรบั ผสู้ งู อายุเขา้ ทางาน
3. กรมพฒั นาฝีมือแรงงาน เป็ นหน่วยงานฝึกอบรมเก่ียวกบั ผูด้ ูแล

ผู้สูงอายุ ทางานท้ังภายในและภายนอกประเทศ และเปิ ด
ฝึกอบรมทกั ษะอาชีพต่างๆ ใหแ้ กผ่ สู้ งู อายุท่ีสนใจ

สานักงาน เป็ นหน่วยงานที่รบั ผิดชอบในการดาเนินการใหส้ วสั ดิการดา้ น
หลกั ประกนั การรักษาพยาบาลแก่กลุ่มผู้สูงอายุ สนับสนุนการดาเนิ นการ
สุขภาพแหง่ ชาติ ส่งเสริม ป้องกันโรคในผู้สูงอายุ โดยผ่านกองทุนสุขภาพตาบล
(สปสช.) และสนับสนุนการดาเนินการระบบการดูแลผูส้ ูงอายุระยะยาว
ทวั่ ประเทศ

ภารกิจในการประสานหนุนเสริมการดาเนินงานของหน่วยงาน

ต่างๆ เพื่อใหเ้ กิดนโยบาย กลไก ตลอดจนรูปแบบที่เหมาะสม

สาหรับการพฒั นาคุณภาพชีวิตผูส้ ูงอายุ และสนับสนุนการพฒั นา

นวตั กรรม พฒั นาพ้ นื ที่นารอ่ ง การจดั การความรู้ ถอดบทเรียน เพ่ือ

นาไปสู่การขยายผลการดาเนินการเพื่อพฒั นาคุณภาพชีวิตผูส้ ูงอายุ

สานักงาน ในพ้ ืนที่ต่างๆ โดยร่วมกนั กาหนดแนวทางการบูรณาการงานสงั คมของ
กองทุนสนับสนุน
การสรา้ งเสริม ภาครัฐเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตผูส้ ูงอายุในระดับพ้ ืนท่ี “รัฐ-ราษฎร์
สุขภาพ (สสส.)
ร่วมใจ ห่วงใย ผูส้ ูงอายุ” นาร่องทีมหมอครอบครัวใน 76 จงั หวดั

โดยความร่วมมือของหน่วยงานต่างๆ ไดแ้ ก่ กระทรวงการพฒั นา

สัง คมแ ละควา มมั่น คง ขอ ง มนุ ษ ย์ กร ะทร วงส าธ า รณ สุ ข

กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

กระทรวงแรงงาน กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการท่องเท่ียวและ

กีฬา สานักงานหลกั ประกนั สุขภาพแห่งชาติ และสานักงานกองทุน

สนับสนุนการสรา้ งเสริมสุขภาพ

หนา้ 12

สรุป

บทบาทท่สี าคญั ของหน่วยงานภาครฐั ในการดแู ลผสู้ ูงอายุ 4 กระทรวงหลกั
• กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมนั่ คงของมนุษย์ โดยกรมกิจการผูส้ ูงอายุ มีภารกิจ

ในการส่งเสริม สนับสนุน และพัฒนาศักยภาพผูส้ ูงอายุและองค์กรเครือข่าย การจัด
สวสั ดิการ การคุม้ ครองพิทกั ษ์สิทธิผูส้ ูงอายุ และมีหน่วยงานระดับจงั หวดั คือ สานักงาน
พฒั นาสงั คมและความมนั่ คงของมนุษยจ์ งั หวดั 76 จงั หวดั
• กระทรวงศึกษาธิการ โดยสานักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตาม
อธั ยาศยั มีสานักงานการศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) กศน.จงั หวดั กศน.อาเภอ กศน.
ตาบล และศูนยเ์ รียนรูช้ ุมชน (ศรช.) มีภารกิจจดั การศึกษานอกระบบโรงเรียนในระดับ
การศึกษาข้นั พ้ นื ฐานสาหรบั ผสู้ ูงอายุ
• กระทรวงสาธารณสุข โดยกรมอนามยั กรมการแพทย์ และกรมสุขภาพจิต เป็ นหน่วยงาน
พฒั นาสง่ เสริมสุขภาพผสู้ งู อายุ เพ่อื เฝ้าระวงั ป้องกนั รกั ษาฟ้ ื นฟูสุขภาพอนามยั ผสู้ ูงอายุ
• กระทรวงมหาดไทย โดยกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (สานักงานส่งเสริมการ
ปกครองทอ้ งถิ่นจงั หวดั และสานักงานส่งเสริมการปกครองทอ้ งถ่ินอาเภอ) มีภารกิจใน
การสนับสนุนการจดั การเชิงโครงสรา้ งระดบั จงั หวดั และระดบั อาเภอ

หนา้ 13

สวสั ดกิ ารและการคมุ้ ครอง

สิทธสิ าหรบั ผสู้ ูงอายุ

• รูปแบบสวสั ดิการสงั คมของผูส้ ูงอายุในประเทศไทย
มี 4 รูปแบบ คือ การประกันสังคม การช่วยเหลือ
สาธารณะ การบริการสงั คม และการช่วยเหลือ
เก้ ือกูลของภาคประชาชน การจัดสวัสดิการ
จาเป็ นตอ้ งจัดใหค้ รอบคลุมทุกดา้ นและจัดให้
เหมาะสมสาหรับแต่ละช่วงวัย โดยคานึงถึ ง
สมรรถนะทางร่างกายและความจาเป็ นในการ
ดารงชีวติ ประจาวนั
• การถูกละเมิดสิทธิผู้สูงอายุมักจะถูกละเมิดสิทธิ
ทางดา้ นทรพั ยส์ ินหรือการหาประโยชน์ทางทรพั ย์สิน
ส่วนใหญ่มกั พบปัญหาผูส้ ูงอายุถูกละเมิดสิทธิจากคน
ในครอบครัว หรือผูใ้ กลช้ ิด เพื่อจะใหผ้ ูส้ ูงอายุไดร้ ับ
ความเป็ นธรรมในการดารงชีวิต ไม่ถูกเอารัดเอา
เปรียบในสังคม รัฐบาลและหน่วยงานภาครัฐจึงได้
ก า ห น ด เ ป็ น ก ฎ ห ม า ย ใ น รั ฐ ธ ร ร ม นู ญ แ ห่ ง
ราชอาณาจกั รไทย และพระราชบญั ญตั ิผูส้ ูงอายุ พ.ศ.
2546 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ. 2553)

หนา้ 14

ความหมาย คาวา่ “สวสั ดิการ”

 สานักงานราชบัณฑิตยสภา อธิบายว่า สวัสดิการ หรือ Welfare
หมายถึง ความพอใจในทรพั ยากรหรือผลประโยชน์ต่างๆ ที่บุคคลควร
จะไดร้ บั ในการดารงชีวติ

 สานักงานคณะกรรมการขา้ ราชการพลเรือน อธิบายว่า สวสั ดิการ คือ
ค่าตอบแทนท่ีทางราชการจัดใหแ้ ก่ขา้ ราชการในฐานะที่เป็ นสมาชิก
สว่ นหนึ่งขององคก์ าร เพอื่ ช่วยใหม้ คี วามมนั่ คงในการดารงชีวติ

 กรมพินิจและคุม้ ครองเยาวชน อธิบายว่า สวสั ดิการ (Welfare) คือ
ความพยายามในการสนับสนุนส่งเสริมใหบ้ ุคคล มีการดารงชีวิตและมี
มาตรฐานความเป็ นอยู่ข้นั พ้ ืนฐานท่ีดีเพื่อประโยชน์สูงสุดท้ังทางกาย
จิตใจ สติปัญญา และสงั คม

 มุสลิมไทยโพส์ อธิบายว่า สวสั ดิการ หมายถึง สวสั ดิการ บริการหรือ
กิจกรรมใดๆ ที่หน่วยงานราชการหรือองคก์ ารธุรกิจเอกชนจดั ให้มีข้ ึน
เพ่ือใหข้ า้ ราชการ พนักงาน หรือผูท้ ี่ปฏิบตั ิงานในองคก์ ารน้ันๆ ไดร้ บั
ความสะดวกสบายในการทางาน มีความมนั่ คงในอาชีพ มีหลกั ประกัน
ท่ีแน่นอนในการดาเนินชีวิต

สรุปได้ว่า สวัสดิการ คือ ส่ิงที่ได้รับหรือ

บริการท่ีเอ้ ืออานวยใหผ้ ูท้ ่ีไดร้ ับมีชีวิตและความ
เป็ นอยู่ที่ดี มีความสะดวกสบาย ไดร้ ับการดูแล
ชว่ ยเหลือ แกไ้ ขหรือบรรเทาปัญหาที่เกดิ ข้ ึน

หนา้ 15

ความหมาย คาวา่ “สวสั ดิการสงั คม”

 พระราชบัญญัติส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม พ.ศ. 2546 และท่ีแกไ้ ข
เพ่ิมเติม (ฉบับท่ี 2) พ.ศ. 2550 มาตรา 3 อธิบายว่า สวัสดิการสังคม
หมายถึง ระบบการจัดบริการทางสังคมซึ่งเก่ียวกับการป้องกัน การแกไ้ ข
ปัญหา การพัฒนา และการส่งเสริมความมัน่ คงทางสังคม เพื่อตอบสนอง
ความจาเป็ นข้นั พ้ ืนฐานของประชาชนใหม้ ีคุณภาพชีวิตที่ดีและพึ่งตนเองได้
อยา่ งทวั่ ถึง เหมาะสม เป็ นธรรม

 ชินชัย ช้ ีเจริญ อธิบายว่า สวัสดิการสังคม คือ การผนึกกาลังจากภาคส่วน
ต่างๆ ในสงั คม สรา้ งสรรคส์ วสั ดิการสงั คมข้ ึนในหลายรูปแบบ มีการจดั การ
โดยหลายสถาบนั และสรา้ งความร่วมมือจากหลายฝ่ ายใหเ้ ขา้ มีมีส่วนร่วมใน
การผลิตสวสั ดิการอยา่ งกวา้ งขวาง ครอบคลุม

 มัทยา ศรีพนา อธิบายว่า งานสวัสดิการสังคม เป็ นกิจกรรมเพ่ือส่งเสริม
สวัสดิภาพโดยทั่วไปของประชาชน เพ่ือเป็ นการพัฒนาคน (Human
Development) อนั จะนาประโยชน์ไปส่ตู นเอง ครอบครวั และสงั คม

 ศศิพัฒน์ ยอดเพชร อธิบายว่า สวัสดิการสังคม (ระบบบริการ) หมายถึง
กิจกรรมที่รฐั บาลเป็ นหลักในการจดั ใหม้ ีข้ ึน เพ่ือเป็ นการคุม้ ครองความอยู่ดี
มีสุขของประชาชน โดยมีบริการท้งั อยา่ งเป็ นทางการและไม่เป็ นทางการ

 กรมพินิจและคุม้ ครองเยาวชน อธิบายวา่ สวสั ดิการสงั คม (Social Welfare)
หมายถึง ระบบบริการสังคม กิจกรรม สถาบันที่จดั ต้ังข้ ึนโดยหน่วยงานของ
ภาครฐั และเอกชน เพือ่ ใหค้ วามชว่ ยเหลือ แกไ้ ข ป้องกนั หรอื ขจดั ปัญหาสงั คม
และการพฒั นาหรือปรบั ปรุงสภาพความเป็ นอยขู่ องบุคคล กลุ่ม ชุมชนใหด้ ีข้ นึ

สรุปไดว้ า่ สวสั ดกิ ารสงั คม คือ ระบบการจดั บริการทางสงั คม ใน

การป้องกนั และแกไ้ ขปัญหาความเดือดรอ้ น พฒั นาศกั ยภาพและทักษะ
ของประชาชน เพ่ือตอบสนองความจาเป็ นข้นั พ้ ืนฐานของประชาชนให้
สามารถพงึ่ ตนเองได้

หนา้ 16

รปู แบบสวสั ดิการสาหรบั ผูส้ งู อายุในประเทศไทย

สุดารตั น์ สดุ สมบูรณ์ อธิบายถึง รูปแบบสวสั ดิการสงั คมของ

ผสู้ ูงอายุในประเทศไทย ดงั น้ ี

1. ก า ร ป ร ะ กั น สั ง ค ม (Social 2 . ก า ร ช่ ว ย เ ห ลื อ ส า ธ า ร ณ ะ
Insurance) เ ป็ น ก า ร ส ร้ า ง (Public Assistance) เป็ นการ
หลักประกันความมัน่ คงในการ ส ง เ ค ร า ะ ห์ แ บ บ ใ ห้เ ป ล่ า
ดารงชีวิตและคุ้มครองลูกจ้าง ส า ห รับ ผู้ท่ี ต้อ ง ก า ร ค ว า ม
โ ด ย มี ร ะ บ บ ป ร ะ กั น สั ง ค ม ใ น ช่วยเหลือ เนื่องจากช่วยเหลือ
ประเทศไทยประกอบดว้ ยกองทุน ตนเองไม่ได้ ด้อยโอกาสทาง
ต่างๆ ดงั น้ ี กองทุนประกนั สังคม สงั คม และไรท้ ี่พึ่ง โดยรูปแบบ
ก อ ง ทุ น บ า เ ห น็ จ บ า น า ญ ของสวัสดิการท่ีมีอยู่ มีดังน้ ี
ข้าราชการ (กบข.) กองทุน เบ้ ียยงั ชีพผูส้ ูงอายุ กองทุนดูแล
ส า ร อ ง เ ล้ ี ย ง ชี พ ส า ห รั บ ผูส้ ูงอายุที่ขาดท่ีพ่ึง การไดร้ ับ
ลูกจา้ งประจา (กสจ.) กองทุน คาปรกึ ษาในทางคดี การช่วยเหลือ
สารองเล้ ียงชีพ กองทุนรวมเพ่ือ จากการทารุณกรรม และถูกทอดท้ ิง
การเล้ ียงชีพ กองทุนสงเคราะห์ การยกเวน้ ค่าเขา้ ชมสถานท่ี
ครูใหญ่และครูโรงเรียนเอกชน ของรฐั และการช่วยเหลือดา้ น
กองทุนทวีสุข กองทุนสวสั ดิการ ค่าโดยสารยานพาหนะตาม
ชุมชน และกองทุนการออมชรา ความเหมาะสม
ภาพ (กอช.)

หนา้ 17

รปู แบบสวสั ดิการสาหรบั ผูส้ ูงอายุในประเทศไทย (ต่อ)

3. การบริการสงั คม (Social Service) เป็ นระบบบริการท่ีตอบสนองความ
ตอ้ งการข้นั พ้ นื ฐานของประชาชน ประกอบดว้ ยบริการ 5 ดา้ นคือ
1) ดา้ นสุขภาพอนามยั ไดแ้ ก่ หลักประกันสุขภาพถว้ นหน้า การบริการ
ทางการแพทยแ์ ละการสาธารณสุข โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจา
ตาบล การดูแลท่ีบา้ น (Home Care) โครงการอาสาสมคั รดูแลผูส้ ูงอายุ (อผส.)
2) ดา้ นการศึกษา ไดแ้ ก่ การศึกษานอกโรงเรียน การศึกษาเกี่ยวกับ
คอมพิวเตอร์
3) ดา้ นที่อยู่อาศัย ไดแ้ ก่ การสงเคราะห์ท่ีอยู่อาศัยและการดูแล เป็ น
บริการในสถานสงเคราะหส์ าหรบั ผูส้ ูงอายุท่ีครอบคลุมความจาเป็ นดา้ น
ปัจจยั 4 รวมท้งั บริการดา้ นการรกั ษาพยาบาล กายภาพบาบดั ศาสนกิจ
งานอดิเรก นันทนาการ กิจกรรมส่งเสริมประเพณีและวฒั นธรรม
4) ดา้ นการมีงานทาและการมีรายได้ ไดแ้ ก่ กองทุนสวสั ดิการผู้สูงอายุ
สถาบันพัฒนาองค์กรชุมขน (องค์การมหาชน) จัดทาโครงการที่ยึด
หลกั การใหผ้ ูส้ ูงอายุเป็ นแกนนาในการกาหนดและตดั สินใจร่วมกนั ในการ
บริหารจดั การสวสั ดิการผูส้ ูงอายุกนั เอง
5) ด้านบริการสังคมและนันทนาการ ได้แก่ ชมรมผู้สูงอายุ ศูนย์
อเนกประสงค์สาหรับผู้สูงอายุ ศูนย์ชุมชนเพื่อผู้สูงอายุ ศูนย์บริการ
ผูส้ ูงอายุในวดั และกองทุนผูส้ ูงอายุ

4. การช่วยเหลือเก้ ือกูลของภาคประชาชน เป็ นการจดั สวสั ดิการสงั คมโดย
กลุ่มต่างๆ เป็ นผูด้ าเนินการหลกั เช่น การจดั สวสั ดิการชุมชนท่ีครอบคลุม
การเกิด แก่ เจ็บ ตาย กลุ่มออมทรพั ยท์ ่ีมีรูปธรรมกา้ วหน้าชัดเจน และ
การจัดสวัสดิการสังคมโดยปัจเจกชน อาทิ การซ้ ือประกันชีวิตรูปแบบ
ต่างๆ ผ่านกิจกรรมประกนั ภยั ของเอกชน

หนา้ 18

สรุป

รปู แบบสวสั ดิการสงั คมของผูส้ งู อายุในประเทศไทย

1. การประกนั สงั คม (Social Insurance) เป็ นการสรา้ งหลกั ประกนั
ความมัน่ คงในการดารงชีวิตและคุม้ ครองลูกจา้ ง ปัญหาการขาด
รายไดเ้ ม่ือเกษียณอายุการทางาน ระบบประกนั สงั คมในประเทศไทย
ประกอบดว้ ยกองทุนต่างๆ

2. การช่วยเหลอื สาธารณะ (Public Assistance) เป็ นการสงเคราะหแ์ บบ
ใหเ้ ปล่าสาหรบั ผูท้ ่ีตอ้ งการความช่วยเหลือ เนื่องจากช่วยเหลือตนเอง
ไมไ่ ด้ ดอ้ ยโอกาสทางสงั คม และไรท้ ่ีพ่ึง รปู แบบของสวสั ดิการคือ เบ้ ีย
ยงั ชีพผูส้ งู อายุ

3. การบริการสงั คม (Social Service) เป็ นระบบบริการท่ีตอบสนองความ
ตอ้ งการข้ันพ้ ืนฐานของประชาชน ประกอบดว้ ยบริการ 5 ดา้ น คือ
ดา้ นสุขภาพอนามยั ดา้ นการศึกษา ดา้ นท่ีอยอู่ าศยั ดา้ นการมีงานทา
และการมีรายได้ และดา้ นบริการสงั คมและนันทนาการ

4. การช่วยเหลอื เก้ ือกูลของภาคประชาชน เป็ นการจดั สวสั ดิการสงั คม
โดยกลุ่มต่างๆ เป็ นผูด้ าเนินการหลกั

หนา้ 19

การป้องกนั และคมุ้ ครอง
สิทธิสาหรบั ผสู้ ูงอายุ

ความหมายของการละเมิดสิทธิผสู้ งู อายุ

ความหมายเกย่ี วกบั ปัญหาความรุนแรงต่อผูส้ งู อายุในรูปแบบ
ต่างๆ เรียกวา่ Elder Mistreatment คอื การดูแลผูส้ งู อายุอยา่ งไม่
เหมาะสม ซ่ึงหมายรวมถึง
1. การแสวงหาผลประโยชน์ทางการเงนิ (Financial exploitation) คือ

การนาทรพั ยส์ ินของผูส้ งู อายุมาใชใ้ นทางท่ีไมถ่ ูกตอ้ งหรือหา
ผลประโยชน์
2. การกระทาทารุณทางรา่ งกาย (Physical abuse) คือ การกระทาใดๆ
ท่ีทาใหเ้ กิดความบาดเจ็บทางรางกาย เป็ นเหตุใหเ้ กดิ ความพิการ
ไปจนถึงการใชค้ วามรุนแรงท่ีอาจทาใหเ้ สียชีวติ
3. การทอดท้ ิง (Physical neglect) คือ การไมส่ ามารถจดั หาอาหาร
ท่ีอยอู่ าศยั การบรกิ ารต่างๆ ท่ีจาเป็ นและเหมาะสมกบั ผูส้ ูงอายุ
4. การกระทาทารุณทางจติ ใจ (Psychological abuse) คือ การกระทาใดๆ
ท่ีทาใหเ้ กดิ ความทุกขท์ รมานทางจติ ใจต่อผูส้ ูงอายุ
5. การล่วงละเมิดสิทธิผูส้ งู อายุ (Violation of rights) คือ การไมใ่ ห้
สิทธ์ิท่ีพงึ ไดข้ องผูส้ งู อายุ เช่น สิทธิการออกเสียงเลือกต้งั การพดู

หนา้ 20

ความหมายของการละเมิดสิทธิผสู้ ูงอายุ (ต่อ)

นิยามการกระทาความรุนแรงขององค์การอนามัยโลก (WHO)
แบ่งออกเป็ น 5 ประเภท คือ
1. ดา้ นทรพั ยส์ ิน (Financial/Material abuse) คือ การตอ้ งการเอา

ประโยชน์จากทรพั ยส์ ินเงนิ ทอง หรือการใชท้ รพั ยส์ ินของผูส้ ูงอายุ
โดยไมไ่ ดร้ บั อนุญาตหรือนาไปใชใ้ นทางท่ีไมถ่ ูกตอ้ ง
2. การกระทาความรุนแรงดา้ นรา่ งกาย (Physical abuse) เป็ นการ
กระทาใหไ้ ดร้ บั ความทุกขต์ ่อรา่ งกาย โดยเกิดการเจ็บปวด การ
ไดร้ บั บาดเจบ็ รวมท้งั การไดร้ บั การรกั ษาท่ีไมร่ อบคอบไมว่ า่ จะโดย
ต้งั ใจ ขาดการระมดั ระวงั
3. ดา้ นจิตใจ (Psychological/Emotional abuse) เป็ นพฤติกรรมใดๆ
กต็ ามท่ีสง่ ผลใหผ้ ูส้ งู อายุเกิดความรสู้ ึกปวดรา้ ว ตึงเครยี ดหรือ
หวาดกลวั
4. ดา้ นการกระทาหรือการละเมิดทางเพศ (Sexual abuse) เป็ นการ
กระทาใดๆ ท่ีเกย่ี วขอ้ งกบั ทางเพศ ซึ่งผูส้ ูงอายุไมไ่ ดย้ นิ ยอมหรือ
พรอ้ มใจดว้ ย
5. การทอดท้ ิง (Neglect) การที่ผูส้ ูงอายุไมไ่ ดร้ บั การดูแลช่วยเหลือ
ตามความตอ้ งการหรอื ความจาเป็ น ไมว่ า่ จะเป็ นการดูแลทางดา้ น
ร่างกายหรือจิตใจ

หนา้ 21

ความหมายของการละเมิดสิทธิผสู้ งู อายุ (ต่อ)

ขอ้ มลู เรือ่ งการป้องกนั และคุม้ ครองสิทธิผูส้ ูงอายุ จากการสารวจ
สถิติอาชญากรรมภาคประชาชน พ.ศ.2551 และ พ.ศ.2555 แบ่ง
การประสบเหตุอาชญากรรม 4 ประเภท ไดแ้ ก่
1. อาชญากรรมต่อทรพั ยส์ ิน หมายถึง อาชญากรรมท่ีผูก้ ระทาผิดได้

กระทาโดยการขโมยหรือพยายามขโมยทรพั ย์ รวมถึงการบุกรุก
หรือพยายามบุกรุกเขา้ เขตภายในรว้ั บา้ น/ที่พกั อาศยั
2. อาชญากรรมต่อชีวติ และร่างกาย หมายถึง อาชญากรรมท่ีมผี ู้
เจตนากระทาต่อชีวติ ร่างกายต่อผูอ้ ่ืนโดยตรง
3. อาชญากรรมทางเพศ หมายถึง การกระทาผิดทางเพศที่ผูก้ ระทา
ผิดอาจกระทาตามลาพงั หรือรวมกนั เป็ นกลุ่ม กระทาผิดต่อชาย
หรือหญิงกต็ าม โดยผูถ้ ูกกระทาน้ันไมไ่ ดเ้ ต็มใจหรอื อยใู่ นภาวะท่ีไม่
สามารถขดั ขืนได้
4. อาชญากรรมเกย่ี วกบั การแอบอา้ งใชข้ อ้ มลู /เอกสารส่วนตวั เป็ น
การกระทาความผิดทางอาญา ท่ีผูก้ ระทาผิดไดน้ าขอ้ มูลสว่ นตวั
เอกสารส่วนตวั หรือขอ้ มูลทางการเงินของผูถ้ ูกกระทาไปแอบอา้ ง
ใชโ้ ดยไมไ่ ดร้ บั การยนิ ยอม

หนา้ 22

สถานการณผ์ ูส้ งู อายุกบั การถูกละเมิดสิทธิ

แนวโน้มประชากรผูส้ ูงอายุเพิ่มข้ ึนจากการคาดการณ์ในปี พ.ศ.
2546 ประเทศไทยจะมีจานวนประชากรผูส้ ูงอายุถึงรอ้ ยละ 20 ของ
ประชากรท้ังหมด เป็ นสังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์ (Complete-aged
society) และปี พ.ศ.2575 ของประเทศไทยจะมีประชากรผูส้ ูงอายุ 60
ปี ข้ ึนไป รอ้ ยละ 28 ของประชากรท้งั หมด เป็ นสงั คมสูงอายุระดับสุดยอด
(Super-aged society)

การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม ส่งผลต่อ
ความสมั พนั ธแ์ ละระบบเก้ ือหนุนกนั ในครวั เรือนและชุมชน
อีกท้งั ค่านิยมที่เปล่ียนไปเน้นวตั ถุนิยม และบริโภคนิยมเพิ่ม
มากข้ ึน คนในชุมชนต่างคนต่างอยู่มากข้ ึน ซ่ึงปั ญหาท่ีพบ
มากข้ ึนกบั ผูส้ ูงอายุในปัจจุบนั พบวา่ ผูส้ ูงอายุถูกละเมิดสิทธิ
ดา้ นทรัพย์สินโดยคนในครอบครัวหรือบุคคลใกลช้ ิดมาก
ท่ีสุด รองลงมาคือมิจฉาชีพ ดงั น้ันผูส้ ูงอายุในปี 2562 ตอ้ ง
“รูท้ นั คนโกง” และตระหนักถึงการป้องกนั และคุม้ ครองสิทธิ
ผูส้ ูงอายุดา้ นทรัพย์สิน ซึ่งเป็ นสิทธิที่เกี่ยวขอ้ งกับผูส้ ูงอายุ
โดยตรง และสามารถนาความรู้ ขอ้ มูลต่างๆ ไปปฏิบัติได้
อยา่ งเหมาะสม

หนา้ 23

กฎหมายที่รองรบั งานดา้ นผูส้ ูงอายุ

รฐั ธรรมนูญแห่งราชอาณาจกั รไทย ฉบบั ปี พ.ศ. 2540

หมวด 5 แนวนโยบายพ้ ืนฐานแห่งรฐั มาตรา 54 บุคคลซ่ึงมีอายุเกินหกสิบปี บริบูรณ์
และไม่มีรายไดเ้ พียงพอแกการยังชีพ มีสิทธิได้รับความช่วยเหลือจากรัฐ ท้ังที่ตาม
กฎหมายบญั ญตั ิ มาตรา 80 รฐั ตอ้ งคุม้ ครองและพฒั นาเด็กและเยาวชน ส่งเสริมความ
เสมอภาคของหญิงและชาย เสริมสรา้ งและพฒั นาความเป็ นปึ กแผ่นของครอบครวั และ
ความเขม้ แข็งของชุมชน รฐั ตอ้ งสงเคราะหค์ นชรา ผูย้ ากไร้ ผูพ้ ิการหรือทุพพลภาพและ
ดอ้ ยโอกาสใหม้ คี ุณภาพชีวติ ท่ีดีและพึ่งตนเองได้

รฐั ธรรมนูญแห่งราชอาณาจกั รไทย ฉบบั ปี พ.ศ. 2550

• หมวด 3 สิทธิและเสรีภาพของชนชาวไทย มาตรา 40 บุคคลย่อมมีสิทธิใน
กระบวนการยุติธรรม (6) เด็ก เยาวชน สตรี ผูส้ ูงอายุ หรือผูพ้ ิการหรือทุพพลภาพ
ยอมมีสิทธิไดร้ บั ความคุม้ ครองในการดาเนินกระบวนการพจิ ารณาคดีอยา่ งเหมาะสม

• หมวด 5 แนวนโยบายพ้ ืนฐานแหง่ รฐั มาตรา 53 บุคคลซ่ึงมีอายุเกินหกสิบปี บริบรู ณ์
และไม่มีรายไดเ้ พียงพอแกการยงั ชีพ มีสิทธิไดร้ ับความช่วยเหลือจากรฐั มาตรา 80
รัฐต้องดาเนินการตามแนวนโยบายด้านสังคม การสาธารณสุข การศึกษา และ
วฒั นธรรม (1) คุม้ ครองและพฒั นาเด็กและเยาวชน สนับสนุนการอบรมเล้ ียงดูและให้
การศึกษาปฐมวยั ส่งเสริมความเสมอภาคของหญิงและชาย เสริมสรา้ งและพฒั นา
ความเป็ นปึ กแผ่นของสถาบันครอบครัวและชุมชน รวมท้ังต้องสงเคราะห์และจัด
สวสั ดิการใหแ้ ก่ผูส้ ูงอายุ ผูย้ ากไรแ้ ละทุพพลภาพ มาตรา 84 รฐั ตอ้ งดาเนินการตาม
แนวนโยบายดา้ นเศรษฐกิจ (4) จดั ใหม้ ีการออมเพ่ือการดารงชิในยามชราแก่ประชา
ขนและเจา้ หน้าท่ีของรฐั อยา่ งทวั่ ถึง

หนา้ 24

กฎหมายที่รองรบั งานดา้ นผสู้ ูงอายุ (ต่อ)

รฐั ธรรมนูญแห่งราชอาณาจกั รไทย ฉบบั ปี พ.ศ. 2560

• หมวด 3 สิทธิและเสรีภาพของชนชาวไทย มาตรา 27 บุคคลยอ่ มเสมอกนั ในกฎหมาย
มีสิทธิและเสรีภาพและไดร้ ับการคุม้ ครองตามกฎหมายเท่าเทียมกนั ชายและหญิงมี
สิทธิเท่าเทียมกัน การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็ นธรรม ต่อบุคคลไม่ว่าดว้ ยเหตุความ
แตกต่างในเรื่องถิ่นกาเนิด เช้ ือขาติ ภาษา เพศ อายุ ความพิการ สภาพทางกายหรือ
สุขภาพ สถานะของบุคคล ฐานะทางเศรษฐกิจหรือสังคม ความเชื่อทางศาสนา
การศึกษาอบรมหรือความคิดเหน็ ทางการเมืองอนั ไมข่ ดั ต่อบทบญั ญตั ิแหง่ รฐั ธรรมนูญ

• หมวด 6 แนวนโยบายพ้ ืนฐานแห่งรฐั มาตรา 71 รฐั พึงเสริมสรา้ งความเขม้ แข็งของ
ครอบครวั อนั เป็ นองคป์ ระกอบพ้ ืนฐานท่ีสาคญั ของสงั คม จดั ใหป้ ระชาชนมีท่ีอยูอ่ าศัย
อย่างเหมาะสม ส่งเสริมและพฒั นาการกีฬาใหไ้ ปสู่ความเป็ นเลิศ รฐั พึงส่งเสริมและ
พัฒนาทรัพยากรมนุษยใ์ หเ้ ป็ นพลเมืองท่ีดีมีคุณภาพ รัฐพึงใหค้ วามช่วยเหลือเด็ก
เยาวชน สตรี ผูส้ ูงอายุ คนพิการ ผูย้ ากไร้ และผูด้ อ้ ยโอกาส ใหส้ ามารถดารงชีวิตได้
อยา่ งมีคุณภาพ และคุม้ ครองป้องกนั มิใหบ้ ุคคลดงั กล่าวถูกใชค้ วามรุนแรง หรือปฏิบตั ิ
อยา่ งไมเ่ ป็ นธรรม รฐั พึงคานึงถึงความจาเป็ นและความตอ้ งการที่แตกต่างกนั ของเพศ
วยั และสภาพของบุคคล ท้งั น้ ีเพื่อความเป็ นธรรม

พระราชบญั ญตั ผิ สู้ ูงอายุ พ.ศ. 2546 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ. 2553)

พระราชบัญญัติผูส้ ูงอายุ เป็ นกฎหมายเพ่ือผูส้ ูงอายุโดยเฉพาะ ตราข้ ึน หนา้ 25
เพื่อรองรับสิทธิของผูส้ ูงอายุตามท่ีระบุไวใ้ นรัฐธรรมนู ญ และเป็ น
เครื่องมือท่ีสาคญั ประการหนึ่งท่ีจะช่วยใหม้ ีการนานโยบายและแผน
ดา้ นผสู้ ูงอายุไปปฏิบตั ิใหเ้ กิดผล

กฎหมายและหน่วยงานท่ีเก่ียวขอ้ ง

ก ฎ ห ม า ย ท่ี เ ก่ี ย ว ข ้อ ง กับ ก า ร
ป้องกนั และคุม้ ครองสิทธิผูส้ ูงอายุ
ด้า น ท รั พ ย์สิ น ใ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย
แบ่งเป็ น 2 กลุ่ม คือ กฎหมายที่
เกี่ยวขอ้ งกบั สิทธิที่ผูส้ ูงอายุควรรู้
และกฎหมายที่คุม้ ครองผูส้ ูงอายุ
ในกรณีท่ีถูกละเมิดสิทธิ

กลุ่มท่ี 1 กฎหมายที่เก่ียวขอ้ งกับ กลุ่มท่ี 2 กฎหมายที่คุ้มครอง

สิทธิท่ีผูส้ ูงอายุควรรู้ (การป้องกนั สิทธิ ผูส้ ูงอายุในกรณีท่ีถูกละเมิดสิทธิ (การ

ผูส้ ูงอายุ) ไดแ้ ก่ คุม้ ครองสิทธิผูส้ ูงอายุ) ไดแ้ ก่
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ • พระราชบญั ญตั ิผูส้ ูงอายุ พ.ศ. 2546

พ.ศ. 2535 (ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ. 2553)
•ประมวลกฎหมายอาญา • พ ร ะ ร า ช บั ญ ญั ติ ค่ า ต อ บ แ ท น

พระราชบญั ญตั ิผูส้ ูงอายุ พ.ศ. 2546 ผู้เสี ย หาย แ ล ะ ค่าทด แ ทน แ ล ะ

(ฉบบั แกไ้ ข พ.ศ. 2553) ค่าใชจ้ ่ายแก่จาเลยในคดีอาญา พ.ศ.
• ระเบียบสานักนายกรฐั มนตรีว่าดว้ ย
2544
การจัดการเร่ืองราวรอ้ งทุกข์ พ.ศ. • พระราชบญั ญตั ิกองทุนยุติธรรม พ.ศ.

2552 2558
• ระ เบี ยบกรมคุ้มค รองสิ ทธิ และ • ระ เบี ยบกรมคุ้มค รองสิ ทธิ แล ะ

เสรีภาพว่าด้วยการบริหารจัดการ เสรีภาพว่าด้วยการบริหารจัดการ

คลินิกยุติธรรม พ.ศ. 2560 คลินิกยุติธรรม พ.ศ. 2560

หนา้ 26

หน่วยงานที่เกยี่ วขอ้ ง

กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมนั ่ คงของมนุษย์

กรมกิจการ สานักงาน กรมกิจการสตรี
ผูส้ ูงอายุ ปลดั กระทรวงการ และสถาบนั
พฒั นาสงั คมและความ ครอบครวั
มนั่ คงของมนุษย์

• ค ณ ะ ก ร ร ม ก า ร ผู้สู ง อ า ยุ •ศูนยช์ ่วยเหลือสังคม 1300 • ศู นย์ พั ฒนาครอบครั วใ น
แห่งชาติ (กผส.) มีอานาจ ท่ีใหก้ ารช่วยเหลือผู้ท่ีไดร้ ับ ชุมชน (ศพค.) เป็ นศูนยก์ ลาง
ห น้ า ท่ี ใ น ก า ร ก า ห น ด ความเดื อดร้อน รวมถึ ง และกลไกในการเฝ้ าระวัง
น โ ย บ า ย แ ล ะ แ ผ น ห ลั ก ผูส้ ูงอายุที่ถูกกระทารุนแรง ป้ องกัน แก้ไขปั ญหา ให้
เก่ียวกบั การคุม้ ครอง การ ถูกทอดท้ ิ ง โดยสามารถ คาแนะนาและส่งเสริมการ
ส่งเสริม และการสนับสนุน ติดต่อตลอด 24 ชวั่ โมง โดย เรียนรูใ้ หแ้ ก่ครอบครวั โดยมี
สถานภาพ บทบาทและ ไม่เสียคา่ บริการ การบริหารจัดการในรูปแบบ
กิจกรรมของผูส้ ูงอายุ • พั ฒ น า สั ง ค ม แ ล ะ ค ว า ม ของคณะทางานศูนย์พัฒนา
•กองส่งเสริมสวสั ดิการและ มัน่ คงของมนุ ษย์จังหวัด ครอบครวั ในชุมชน
คุม้ ครองสิทธิผูส้ ูงอายุ เป็ น (พมจ.) ทาหน้าท่ี เป็ น •อาสาสมคั รประจาครอบครัว
ศูนยก์ ลางในการประสาน ศูนยก์ ลางการดาเนินงาน (อสค.) คือ คนในครอบครัว
การจัดบริการสวัสดิการ พฒั นาสงั คมในระดบั พ้ ืนท่ี ของ แต่ ละ ครอบครั ว หรื อ
สงั คมและสิทธิของผูส้ ูงอายุ • อาสาสมัครพัฒนาสังคมและ เพื่ อนบ้าน ท่ี ได้รับการ
ของหน่วยงานตา่ งๆ ความมนั่ คงของมนุษย์ (อพม.) คั ด เ ลื อ ก แ ล ะ ผ่ า น ก า ร
• อาสาสมั ครดู แลผู้ สู งอายุ ปฏิบัติงานด้านต่างๆ ใน ฝึ กอบรมหลักสูตร อสค.
(อผส.) มีหน้าที่ในการดูแล ชุมชน โดยมีบทบาทในการเฝ้า ตามที่กระทรวงสาธารณสุข
ชว่ ยเหลือผูส้ ูงอายุใน 5 มิติ ระวงั ส่งเสริมและแกไ้ ขปัญหา ตลอดจนเป็ นเครือข่ายใย
ดา้ นสงั คมเบ้ ืองตน้ แมงมุมกบั อสม.

หนา้ 27

หน่วยงานท่ีเกีย่ วขอ้ ง

กระทรวงสาธารณสุข

สายด่วนกรม กรมสนับสนุน สานักงาน โรงพยาบาล

สุขภาพจติ บริการสุขภาพ สาธารณสุข ส่งเสริมสุขภาพ

(หมายเลข 1323) (สบส.) จงั หวดั (สสจ.) ตาบล (รพ.สต.)

•เ ป็ น บ ริ ก า ร ป รึ ก ษ า •เ ป็ น อ ง ค์ ก ร ห ลั ก •ทาหน้าที่ ขับเคลื่ อน •เป็ นโรงพยาบาลขนาด
ปัญหาสุขภาพจิต ตลอด คุ้มครองผู้บริโภคและ งานดา้ นสุขภาพ ดูแล เ ล็ ก ที่ จัด ต้ัง ภ า ย ใ น
24 ชัว่ โมง โดยรับฟัง ส่งเสริมผูป้ ระกอบการ ป ร ะ เ มิ น ผ ล แ ล ะ ต า บ ล ด า เ นิ น ก า ร
ปัญหาที่ทาใหเ้ กิดความ ดา้ นบริการสุขภาพเพ่ือ ส นั บ ส นุ น ก า ร ใหบ้ ริการสาธารณสุข
คั บ ข้อ ง ใ จ แ ล ะ ใ ห้ ประชาชนมีสุขภาพดี ป ฏิ บั ติ ง า น ข อ ง แบ บ ผ สม ผ สาน ท้ัง
คาแนะนาในการแกไ้ ข ชุมชนมีศกั ยภาพในการ หน่วยงานสาธารณสุข ด้า น ก า ร ส ร้า ง เ ส ริ ม
ปั ญหาแก่ประชาขนทุ ก พ่ึงพาตนเอง โดยเน้น ใ น เ ข ต พ้ ื น ท่ี จัง ห วั ด สุขภาพ การควบคุม
เพศทุกวยั รู ป แ บ บ ก า ร ดู แ ล แ ล ะ ป ร ะ ส า น ง า น และป้องกันโรค การ
ผูส้ ูงอายุโดยชุมชน และ เ ก่ี ย ว กั บ ง า น รักษาพยาบาล และ
มีการสนับสนุ น NGO สาธารณสุข เพื่อให้ การฟ้ ื นฟูสภาพ รวมท้ัง
ในการส่งเสริมสุขภาพ การปฏิบัติงานเป็ นไป การจดั การปัจจัยเสี่ยง
ใหผ้ ู้สูงอายุดอ้ ยโอกาส ตามกฎหมาย มีการ ต่อสุขภาพท้ังในระดับ
โดยมีเครือข่ายที่เป็ น บ ริ ก า ร สุ ข ภ า พ ที่ มี บุ ค ค ล ค ร อ บ ค รั ว
อ า ส า ส มั ค ร ไ ด้แ ก่ คุ ณ ภ า พ แ ล ะ มี ก า ร ชุมชน และสังคมใน
อาสาสมคั รสาธารณสุข คุม้ ครองผูบ้ ริโภคดา้ น พ้ นื ท่ีที่รบั ผิดชอบ
ประจาหมู่บา้ น (อสม.) สุขภาพ
และอาสาสมัครประจา
ครอบครวั (อสค.)

หนา้ 28

หน่วยงานที่เก่ียวขอ้ ง

กระทรวงมหาดไทย

สานักงาน กรมส่งเสริม กรมการ
ปลดั กระทรวง การปกครอง ปกครอง

มหาดไทย ทอ้ งถ่ิน

• ศูนย์ดารงธรรม 1567 • หน่วยงาน ประกอบด้วย องค์การ • ป ร ะ ก อ บ ด้ ว ย ก า นั น
ส า ย ด่ ว น โ ท ร ฟ รี 2 4 บริหารส่วนตาบล (อบต.) องค์การ สารวัตรกานัน ผูใ้ หญ่บ้าน
ชั่ว โ ม ง เ ป็ น ศู น ย์ รั บ บริหารส่วนจงั หวดั (อบจ.) เทศบาล ผู้ ช่ ว ย ผู้ ใ ห ญ่ บ้ า น
เร่ื อ งร า ว ร้อ ง ทุ ก ข์ข อ ง นคร เทศบาลเมือง เทศบาลตาบล คณะกรรมการหมู่บา้ น ทา
ประชาชนที่ไม่ไดร้ ับความ โดยการสนั บสนุ นของกรมส่งเสริ ม หน้าที่สอดส่องเหตุการณ์ใน
เป็ นธรรม โดยเป็ นแกน การปกครองท้องถิ่น (สถ.) กระทรวง พ้ ื น ท่ี ช่ ว ย เ ห ลื อ ดู แ ล
หลักในการประสานความ มหาดไทย มีการกากับการใหค้ วาม ป ร ะ ช า ช น ซึ่ ง ก า ร ดู แ ล
ร่ ว ม มื อ ร ะ ห ว่ า ง ภ า ค ช่วยเหลือแก่ผู้สูงอายุท่ีถูกทอดท้ ิง ผู้สู ง อา ยุ ใ น ร ะดับ ชุ ม ช น
ราชการ องค์กรปกครอง ถู กกระท ารุ นแรง หรือถู กแสวง บุคคลเหล่าน้ ี ถือเป็ นกลุ่ม
สว่ นทอ้ งถิ่น องคก์ รพฒั นา ประโยชน์ ดงั น้ ี แ ร ก ท่ี เ ข ้า ไ ป ดู แ ล ไ ด้อ ย่ า ง
เอกชน มลู นิธิ ชมรม สมาคม -การให ้การสงเคราะห์ ช่ วยเหลื อ รวดเร็ว เนื่ องจากมีความ
สถาบัน อาสาสมัคร และ ผูส้ ูงอายุที่ประสบปัญหาความเดือดรอ้ น เช่ียวชาญในพ้ ืนท่ีและไดร้ ับ
องคก์ รภาคเอกชนตา่ งๆ ท่ี ในดา้ นการเงิน ความไวว้ างใจจากผสู้ ูงอายุ
เกี่ ยวข้องในก ารแก้ไ ข -ประสานงานกับส านั กงานพัฒนา
ปัญหา สงั คมและความมนั่ คงของมนุษยจ์ งั หวดั หนา้ 29
เพ่อื ดาเนินการจดั หาท่ีอยอู่ าศัยในสถาน
สงเคราะห์
-มี ภารกิ จในการช่ วยเหลื อติ ดตาม
ป้องกัน และแจ้งประสานหน่ วยงานท่ี
เก่ียวขอ้ งเพื่อทาการสง่ ต่อใหก้ ารชว่ ยเหลือ

หน่วยงานที่เกย่ี วขอ้ ง

สานกั งานตารวจแหง่ ชาติ

กองบญั ชาการ กองบงั คบั การ
ตารวจนครบาล ปราบปราม

•ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศกลาง (ศทก.) •กองบงั คบั การปราบปรามการกระทา
สานักงานเทคโนโลยีสารสนเทศและการ ผิดต่อเด็กเยาวชนและสตรี (บก.
ส่ือสาร กองบัญชาการตารวจนครบาล เป็ น ปดส.) ซึ่งมีหน้าท่ีดูแลสวัสดิภาพ
ศูนยก์ ลางในการรวบรวมข่าวสารงานระบบ แ ล ะ ค ว า ม ป ล อ ด ภั ย แ ก่ ป ร ะ ช า ช น
สารสนเทศ งานคดี และภยั ทางสงั คม รวมถึง รวมถึ งปั ญหาการกระทารุ นแรงต่อ
ปัญหาชีวิตและครอบครวั การกระทารุนแรง ผูส้ ูงอายุดว้ ยเช่นกัน เพ่ือดาเนินการ
หรือทารุณกรรมผูส้ งู อายุ ต า ม ก ฎ ห ม า ย ท่ี ใ ห ้ค ว า ม คุ ้ม ค ร อ ง
•กองบงั คบั การสายตรวจและปฏิบตั ิการพิเศษ ผูถ้ ูกกระทารุนแรงในครอบครวั
(บก.สปพ.) หรือสายด่วนหมายเลข 191 สาย
ด่วนโทรฟรี 24 ชั่วโมง ป้ องกันและ หนา้ 30
ปราบปรามการกระทาผิดกฎหมาย สนับสนุน
การปฏิ บัติงานของตารวจท้องท่ี และ
หน่วยงานอ่ืนๆ
•ศูนยพ์ ิทักษ์สิทธิเด็ก เยาวชน และสตรี กอง
กากับการสวสั ดิภาพเด็กและสตรี (กก.ดส.)
สานักงานตารวจแหง่ ชาติ ใหค้ วามช่วยเหลือ
ประชาชนที่เดือดรอ้ นและถูกคุกตามจาก
มิจฉาชีพ สายด่วนหมายเลข 1192

หน่วยงานที่เกย่ี วขอ้ ง

กระทรวงยตุ ธิ รรม

สานักงานปลดั กรมคุม้ ครองสิทธิ
และเสรีภาพ
กระทรวงยุติธรรม
• คลินิกยุติธรรม เป็ นศูนยใ์ หค้ วาม
• สายด่วนยุติธรรม หมายเลข 1111 กด 77 ช่วยเหลือทางกฎหมายในการ
(Justice care : ยุติธรรมใส่ใจ) โทรฟรี 24 อานวยประโยชน์แก่ประชาชน ให้
ชวั่ โมง บริการรองรบั ผใู้ ชบ้ ริการถึง 4 สามารถเขา้ ถึงความยุติธรรมได้
ภาษา มหี น้าที่ใหค้ าปรึกษาและแจง้ อย่างทัว่ ถึง เท่าเทียมและเป็ น
ขา่ วสารเก่ียวกบั สิทธิและการคุม้ ครองตาม ธรรม
กฎหมายแก่ประชาชนและผสู้ งู อายุท่ีไมไ่ ด้
รบั ความเป็ นธรรม • สานักงานช่วยเหลือทางการเงิน
แ ก่ ผู้เ สี ย ห า ย แ ล ะ จ า เ ล ย ใ น
• ศูนย์บริการร่วมกระทรวงยุติธรรม เป็ น ค ดี อ า ญ า มี ห น้ า ท่ี ใ ห้ค ว า ม
หน่วยงานภายในสานักงานปลดั กระทรวง ช่วยเหลือแก่บุคคลท่ีไดร้ ับความ
ยุติธรรม ดาเนินการอานวยความสะดวก เสียหาย เน่ื องจากจากกระทา
แกป่ ระชาชน ความผิดอาญาของผู้อ่ืน และ
ไ ม่ ไ ด้รับ ก า ร บ ร ร เ ท า ค ว า ม
• กองทุนยุติธรรม ภายใตก้ รมคุม้ ครองสิทธิ เสียหายโดยทางอ่ืน โดยมีการให้
และเสรีภาพ กระทรวงยุติธรรม เป็ นการ ความช่วยเหลือในกรณีทวั่ ไปและ
สนับสนุนเงิน หรือค่าใชจ้ ่ายเก่ียวกบั การให้ กรณีที่เสียชีวติ
ความช่วยเหลือประชาชนดา้ นกฎหมาย
หนา้ 31
• สานักงานยุติธรรมจงั หวดั สงั กดั สานักงาน
กิจการยุติธรรม มีภารกิจในการอานวย
ความยุติธรรมแก่ประชาชนในระดบั จงั หวัด
ตามภารกิจกระทรวงยุติธรรม

บทสรุป

กฎหมายที่รองรบั งานดา้ นผูส้ ูงอายุ และหน่วยงานท่ีเกี่ยวขอ้ ง
กบั การป้องกนั และคุม้ ครองสิทธิสาหรบั ผูส้ งู อายุ

กฎหมายท่ีรองรบั งานดา้ นผสู้ ูงอายุ

• รฐั ธรรมนูญแหง่ ราชอาณาจกั รไทย ฉบบั ปี พ.ศ. 2560
- หมวด 3 สิทธิและเสรีภาพของปวงชนชาวไทย มาตรา 27 บุคคลย่อมเสมอกนั
ในกฎหมาย มีสิทธิและเสรีภาพและไดร้ บั การคุม้ ครองตามกฎหมายเท่าเทยี ม
กนั ชายและหญิงมีสิทธิเท่าเทียมกนั
- หมวด 6 แนวนโยบายแห่งรฐั มาตรา 71 รัฐพึงเสริมสรา้ งความเขม้ แข็งของ
ครอบครวั อนั เป็ นองคป์ ระกอบพ้ ืนฐานท่ีสาคญั ของสงั คม จดั ใหป้ ระชาชนมีที่อยู่
อาศยั อยา่ งเหมาะสม รฐั พึงส่งเสริมและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยใ์ หเ้ ป็ นพลเมือง
ท่ีดีมีคุณภาพและความสามารถสูงข้ ึน รัฐพึงใหค้ วามช่วยเหลือเด็ก เยาวชน
สตรี ผูส้ ูงอายุ คนพิการ ผูย้ ากไร้ และผูด้ อ้ ยโอกาส ใหส้ ามารถดารงชีวิตได้
อยา่ งมคี ุณภาพ และคุม้ ครองป้องกนั มิใหบ้ ุคคลดงั กล่าวถูกใชค้ วามรุนแรง หรือ
ปฏิบัติอย่างไม่เป็ นธรรม รัฐพึงคานึงถึงความจาเป็ นและความต้องการท่ี
แตกต่างกนั ของเพศ วยั และสภาพของบุคคล
• พระราชบญั ญตั ิผูส้ ูงอายุ พ.ศ. 2546 (ฉบับแกไ้ ข พ.ศ. 2553) เป็ นกฎหมาย
เพ่ือผู้สูงอายุโดยเฉพาะ ตราข้ ึนเพื่อรองรับสิทธิของผูส้ ูงอายุตามท่ีระบุไวใ้ น
รฐั ธรรมนูญ และเป็ นเคร่ืองมือที่สาคญั ประการหน่ึงที่จะช่วยใหม้ ีการนานโยบาย
และแผนดา้ นผูส้ ูงอายุไปปฏิบตั ิใหเ้ กิดผล

หนา้ 32

บทสรุป

กฎหมายท่ีรองรบั งานดา้ นผูส้ ูงอายุ และหน่วยงานที่เก่ียวขอ้ ง
กบั การป้องกนั และคุม้ ครองสทิ ธิสาหรบั ผูส้ ูงอายุ (ต่อ)

หน่วยงานท่ีเกย่ี วขอ้ งกบั การป้องกนั และคุม้ ครอง
สิทธิสาหรบั ผสู้ ูงอายุ

• กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมนั่ คงของมนุษย์ โดยกรมกิจการผูส้ ูงอายุ
มกี ลไกในการใหค้ วามชว่ ยเหลือ ดงั น้ ี
- คณะกรรมการผูส้ ูงอายุแหง่ ชาติ (กผส.)
- กองส่งเสริมสวสั ดิการและคุม้ ครองสิทธิผูส้ ูงอายุ
- อาสาสมคั รดูแลผูส้ ูงอายุ (อผส.)

• กระทรวงมหาดไทย โดยกรมส่งเสริมการปกครองส่วนทอ้ งถิ่น มีกลไกในการให้
ความชว่ ยเหลือ ดงั น้ ี
- องคก์ ารบริหารสว่ นตาบล (อบต.)
- องคก์ ารบรหิ ารส่วนจงั หวดั (อบจ.)
- เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตาบล โดยการสนับสนุนของกรม
สง่ เสริมการปกครองทอ้ งถิ่น (สถ.)
- องค์กรปกครองส่วนทอ้ งถ่ินรูปแบบพิเศษ ไดแ้ ก่ กรุงเทพมหานคร และ
เมืองพทั ยา มีการกากบั การใหค้ วามช่วยเหลือแก่ผูส้ ูงอายุที่ถูกทอดท้ ิง ถูก
กระทารุนแรง หรอื ถูกแสวงประโยชน์

หนา้ 33