ทุนทางสังคม(1)

การบรรยาย

“กลไกการขับเคล่อื นทนุ ทางสังคมกบั การพฒั นาท่ยี ั่งยืน :
นโยบายสกู่ ารปฏบิ ตั ิ”

ผศ.ดร.มงิ่ ขวญั คงเจรญิ
คณะศกึ ษาศาสตร์ มศว. 1

แนวคดิ ทุนทางสังคม

แนวคิดการพฒั นาทีย่ ั่งยนื

นโยบายท่เี กีย่ วข้องกับทนุ ทางสงั คม
ความเชอื่ มโยง/ความสมั พนั ธ์ ระหวา่ งทุนทางสงั คม
กับการพัฒนาที่ยั่งยืน
กรณีตัวอยา่ ง / Case Study ในระดบั พ้ืนท่ี

อภปิ ราย (ถาม-ตอบ-แลกเปลี่ยนเรยี นรู้) 2

แนวคดิ ทุนทางสังคม

“ทุนทางสังคม” เป็นนามธรรม หมายถึง ความเข้มแข็งของชุมชนท้องถ่ิน ความสามัคคีรวมพลัง

การมีองค์กรมีหน่วยการจัดการจัดระบบต่างๆ ในชุมชน มีศิลปวัฒนธรรม มีจุดรวมใจ มีศีลธรรม

มีความสมัครสมานรักใคร่กลมเกลียวกัน เป็นพื้นฐานให้ท้องถิ่นและชุมชน มีการพัฒนาท่ีเข้มแข็ง

ตอ่ เนอ่ื งและยง่ั ยนื

ต่างจาก ซึ่งเป็นรูปธรรม เป็นตัวเงิน วัตถุ แต่ทุนทางสังคม

เป็นนามธรรมเป็นจิตใจ เป็นจิตวิญาณ เป็นความรู้ ความสามารถ เป็นพลังทางสังคม ที่จะขับเคลื่อน

เพ่ือให้สังคมก้าวไปข้างหน้า และเป็นฐานยึดโยงยามท่ีชุมชนและสังคมอาจจะอ่อนไหว เป็นปัจจัยที่
สาคญั และมีคุณคา่ มากต่อกลมุ่ คน องค์กร และชมุ ชน

3

ความหมายของทนุ ทางสังคม

กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมน่ั คงของมนษุ ย์ ใหค้ วามหมายคาวา่
เป็นลักษณะทางสังคมที่ปัจเจกชนและองค์กรทางสังคม มีเครือข่าย มีความไว้วางใจ และมีบรรทัดฐาน
ในการปฏิบัติ เพ่ือส่งเสริมให้เกิดการเกื้อหนุนและการร่วมไม้ร่วมมือเพ่ือดาเนินงาน ซึ่งก่อให้เกิด
ความสามารถในการปรับปรุงสภาวะของสังคม องค์กร และตนเองให้บรรลุเป้าประสงค์ท่ีกาหนดร่วมกัน
โดยมีกรอบแนวคิดและมติ ิทางทุนทางสังคม 5 มิติ ได้แก่

มิติกลุ่มและเครือข่าย ทาให้เกิดการรวมกันของ มติ ิกจิ กรรมและความรว่ มมอื แสดงให้เห็นว่า
ระดับบุคคลเป็นกลุ่ม ก่อให้เกิดการรวมพลัง ความ กฎเกณฑ์หรอื บรรทัดฐานของสังคมได้รับการยอมรบั
ไว้วางใจและความเป็นอันหน่ึงเดียวกันเพ่ือเป็นพลัง และเกิดความร่วมมือ
ในการขบั เคลอื่ นกจิ กรรม
มิติอานาจหน้าท่ีและกิจกรรมทางการเมือง
ความเป็นอิสระในการตัดสินกาหนดการดาเนินชีวิต
ของตนเอง การตระหนักถึงความสาคัญต่อตนเอง
ชมุ ชน และสงั คม

มติ ิความไว้วางใจและความเป็นอันหน่งึ มิติความสมานฉันทท์ างสงั คม การอยรู่ ่วมกนั ในสงั คม
เดียวกัน เพอ่ื เป็นพลังในการขบั เคลื่อนกิจกรรม และความขดั แยง้ รนุ แรง เป็นการแสดงใหเ้ ห็นถงึ การยอมรบั
ดา้ นความแตกตา่ งและหลากหลาย
4

องคป์ ระกอบของทนุ ทางสงั คม ทุนทางสังคมเป็นเร่ืองของความสัมพันธ์ผ่านส่ิงที่เป็นนามและ รูปธรรม

โดยมีองคป์ ระกอบทีส่ าคัญ (สานักงานคณะกรรมการพฒั นาเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ, 2545) ดังนี้

คือ บุคคลท่ีมีคุณภาพ มีความรู้ สติปัญญา และทักษะ ได้แก่ สถาบันครอบครัว สถาบันการศึกษา ศาสนา การเมือง
มีคุณธรรม มีวินัย และความรับผิดชอบมีทัศนคติท่ีดีในการทางาน รวมทั้งการรวมตัวของกลุ่มเป็นองค์กรที่มีศรัทธา ความเช่ือม่ัน และ
บน พ้ื น ฐ า น ค ว าม รั ก ค ว า ม เ อื้อ อ า ท ร มี น้ าใ จ ต่ อ กั น มี จิ ต มีจิตสานึกร่วมกัน มุ่งมั่นใจสิ่งเดียวกันเพ่ือพัฒนาสังคม ชุมชนให้
สาธารณะ โดยเฉพาะอย่างย่ิงมีการรวมกลุ่มกัน และสร้างเครือข่าย เข้มแข็ง เช่น กลุ่มออมทรัพย์ต่างๆ องค์กรพัฒนาเอกชน องค์กรชุมชน
เพอ่ื สรา้ งทาประโยชนใ์ ห้สว่ นรวม สมาคมวิชาชีพ ฯลฯ

คือ การนาความรู้จากตัวบุคคล ภูมิปัญญา ปราชญ์ท้องถิ่น เปน็ ทนุ อยชู่ ุมชน ท้องถ่ิน เช่น แม่น้า ลาคลอง ป่าไม้ น้าตก ถ้า ของป่า
จนเกิดเป็นกระบวนการนาไปพัฒนาเป็นจารีต ประเพณี วัฒนธรรม ผลผลิตทางการเกษตร ทรัพยากรท้ังหลายท่ีมีอยู่ในชุมชน ท้องถ่ิน ได้ใช้
นาไปสู่การใช้ประโยชน์และความผูกพัน ความภาคภูมิใจในตนเอง ประโยชน์รว่ มกัน เป็นสิ่งท่ีทาให้เกิดความผูกพันร่วมกัน เชื่อมสัมพันธ์เป็น
ครอบคลุมถึงระบบคุณค่า เช่น คุณธรรม วินัย จิตสานึกสาธารณะ วัฒนธรรม กลุ่ม องค์กร เครือข่ายร่วมกันในการแก้ไขปัญหาชุมชน เช่น การใช้
ไทย และภมู ปิ ัญญาทอ้ งถ่นิ แหลง่ ประวัตศิ าสตร์โบราณคดี ฯลฯ ทรัพยากรธรรมชาติ น้าตก ภูเขา หรือเกษตรเชิงอนุรักษ์เพื่อจัดการ
ท่องเที่ยวเชงิ อนุรักษห์ รอื เชิงนเิ วศ เกดิ ร้านค้า รายได้รว่ มกันในชุมชน และ
มีการพงึ่ พากนั และกัน

5

อา้ งองิ : https://bit.ly/3IbPOyo การวัดท่ีต้นกาเนิดของทุนทางสังคม การวัดที่ตัวทุนทางสังคม โดยมุ่งวัดที่ทุน
คือ จา นวนแล ะคุณ ภา พขอ งการ มี ทางสังคมโดยตรงว่ามีอยู่มากน้อยแค่ไหน
รกั ษา ฟื้นฟู ตอ่ ยอด พฒั นา ปฏิสัมพันธ์หรือทากิจกรรมร่วมกัน เช่น เช่น ระดับของความเชื่อถือไว้วางใจกัน
& สรา้ งภูมคิ มุ้ กัน การวัดกิจกรรมรว่ มกันในหมูบ่ ้าน ปริมาณและคณุ ภาพของกล่มุ /องคก์ ร

ปจั จยั หลักสนบั สนนุ
วาระแหง่ ชาตอิ ่ืน

สอดคล้องกับพน้ื ท่ี
& สถานการณ์

สรา้ งสานึก/คณุ คา่ รว่ ม 6
& เป็นเครอื ข่าย

แนวคดิ การพฒั นาท่ยี งั่ ยนื การพัฒนาท่ียงั่ ยืน (Sustainability Development: SD)

ความหมายของการพัฒนาทยี่ ัง่ ยืน ความยง่ั ยนื มฐี านรากมาจากความมุ่งมนั่ ที่ต้องการให้มีแนวปฏิบัติ ที่ส่งเสริมความเป็นอยู่
ท่ดี ีของผคู้ น การรกั ษาทรพั ยากรธรรมชาติของโลกใบนี้ การขจัดความยากจนเพ่ือให้ทุกคนมี
องค์การสหประชาชาติ (2019) การพัฒนาท่ีตอบสนอง ชีวิตที่เจริญรุ่งเรือง การส่งเสริมสันติภาพบนพื้นฐานของสิทธิมนุษยชน ความยุติธรรมและ
หลกั นิตธิ รรม โดยผ่านความรว่ มมอื ทัง้ ในระดบั ประเทศ ภาคสว่ น และชุมชนต่างๆ
ความต้องการของคนในปัจจุบันโดยไม่ลดทอนความสามารถในการ
ตอบสนองความตอ้ งการของคนรุ่นตอ่ ไปในอนาคต

ตลาดหลกั ทรัพย์แหง่ ประเทศไทย (2557) ระบุว่าเป็นการ

พัฒนาที่ตอบสนองความต้องการของคนรุ่นปัจจุบัน โดนไม่ลิดรอน
ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ก า ร ต อ บ ส น อ ง ค ว า ม ต้ อ ง ก า ร ข อ ง ค น รุ่ น ห ลั ง
ซ่ึงเป้าหมายสูงสุดของแนวคิดนี้อยู่ท่ีการพัฒนาคุณภาพชีวิตของ
ประชากรโลก โดยยังสามารถรักษาระดับการใช้ทรัพยากรธรรมชาติของ
มนุษย์ไม่ให้เกินศักยภาพการผลิตของธรรมชาติ และมุ่งเน้นความสมดุล
ระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสง่ิ แวดล้อม

7

การพฒั นาท่ยี ัง่ ยนื (Sustainability Development: SD)

ความสมั พันธร์ ะหว่างการพฒั นาอยา่ งมีสว่ นร่วมกบั การพัฒนาทยี่ งั่ ยืน

การพัฒนาทยี่ ่ังยนื ในทั้ง 3 ด้านเปน็ ไปด้วยความยากลาบาก
จงึ ทาใหเ้ กดิ แนวความคดิ ของการบรู ณาการทั้ง 3 มิติเข้าด้วยกัน คือ

คือ ระบบเศรษฐกิจที่นาไปสู่การยกระดับคุณภาพความเป็นอยู่ของ
มนุษย์ เพิ่มความเป็นธรรมทางสังคม และในขณะเดียวกันก็สามารถ
ลดความเส่ียงทางด้านส่ิงแวดล้อมและปัญญาความขาดแคลนของ
ทรัพยากรลง

ซ่งึ มุง่ เนน้ การดูแลสง่ิ แวดลอ้ ม

และชุมชนใหเ้ ปน็ สงั คมสเี ขียว

หมายถึง 8
การเติบโตท่กี อ่ ให้เกิดการแบ่งปนั ผลประโยชนร์ ว่ มกนั และสรา้ งโอกาส
อย่างเสมอภาคกนั ระหว่างคนทกุ กลุ่มในสังคมท่ีดีข้นึ

9

10

11

12

13

14

ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง สกู่ ารพัฒนาทยี่ ่งั ยนื

ศาสตร์พระราชากบั การพัฒนาทย่ี ง่ั ยืน

เปา้ หมาย การรักษ์โลก การเติบโตที่ยง่ั ยืน สนั ติภาพทถ่ี าวร
(Saved Planet) (Sustainable Growth)
ความมง่ั คง่ั ทแ่ี บ่งปนั (Secured Peace)
(Shared Prosperity)
15

16

ความเช่อื มโยง แผนระดบั 1 แผนระดับ 2 แผนระดบั 3

ท่มี า : สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ, 2564

17

1 เชอ่ื มโยงยทุ ธศาสตรช์ าติ 20 ป/ี แผนแมบ่ ทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ

ท่มี า : สานกั งานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ, 2560 ประเด็นยทุ ธศาสตร์ 3 การเสรมิ สรา้ งพลงั ทางสงั คม

แผนแม่บทภายใตย้ ทุ ธศาสตรช์ าติ ประเด็น พลังทางสงั คม 1) สร้างสงั คมเข้มแข็งท่ีแบ่งปัน ไม่ทอดท้งิ กนั และมีคณุ ธรรม
2) การรองรบั สงั คมสูงวยั อย่างมคี ุณภาพ
 แผนย่อย การเสริมสรา้ งทุนทางสงั คม 3) สนบั สนนุ ความร่วมมือระหว่างภาครฐั ภาคเอกชน ภาควิชาการ
เนน้ การเสริมสร้างศักยภาพและความสามารถของประชาชน รวมท้ังการเปิด
ภาคประชาสังคม และภาคประชาชน
โอกาสให้เกิดกระบวนการรวมตัวของประชากรทุกกลุ่ม ทุกเพศ ทุกวัย รวมถึงภาคี 4) ส่งเสริมความเสมอภาคทางเพศ และบทบาทของสตรีในการ
เครือข่ายพัฒนา ในการร่วมคิด ร่วมลงมือพัฒนา จะเป็นพลังสาคัญในการสร้าง
โอกาสและความเสมอภาคในสังคมควบคู่ไปกับการดาเนินการของภาครัฐในระยะ สร้างสรรคส์ งั คม
20 ปีข้างหน้า เน้นการนารากฐานของสังคมวัฒนธรรมไทยในการเป็นสังคมแห่ง 5) สนับสนนุ การพฒั นาบนฐานทนุ ทางสังคมและวฒั นธรรม
การให้ ที่สมาชิกมีน้าใจและคอยช่วยเหลือเก้ือกูลกัน มาใช้เป็นพลังในการดูแลกัน
และกนั เพอ่ื ไมใ่ หค้ นกลมุ่ ใดกลุ่มหนึง่ ถูกทอดทง้ิ ให้ตกอยใู่ นภาวะยากลาบาก 18

แผนแม่บทภายใตย้ ทุ ธศาสตร์ชาติ ประเด็น พลังทางสงั คม แนวทางการพฒั นา : แผนย่อยการเสรมิ สรา้ งทนุ ทางสังคม

1. เสริมสร้างสังคมแห่งการให้และช่วยเหลือกันและกัน โดยการนา 2. เพ่ิมขีดความสามารถของชุมชนท้องถิ่นในการพัฒนา การพ่ึงตนเอง
ทุนทางสังคมและวัฒนธรรมในเรื่องของการมีน้าใจเอื้อเฟ้ือเผื่อแผ่ และการจัดการตนเอง ส่งเสริมให้มีระบบการสนับสนุนความ
การร้จู กั ให้ รูจ้ กั แบ่งบัน และเสียสละ โดยยึดหลักคุณธรรม ไม่เลือก เข้มแข็งและเพิ่มขีดความสามารถของชุมชนท้องถ่ินที่ครอบคลุม
ปฏิบัติ มาส่งเสริมอาสาสมัครเพ่ือทาประโยชน์ส่วนรวมและสร้าง ทุกมิติ ตั้งแต่เศรษฐกิจ สังคม ทรัพยากรและส่ิงแวดล้อม และการ
สังคมแห่งการให้ พร้อมทั้งส่งเสริมให้มีกลไกและระบบการ ขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ ต้ังแต่ระดับ ชุมชน ตาบล อาเภอ
สนับสนุนต่าง ๆ ท่ีเก่ียวข้อง เพื่อการสร้างภาคีเครือข่ายในระดับ จังหวัด ท่ีเน้นการมีส่วนรวมของทุกภาคส่วน เสริมสร้างผู้นาการ
อาเภอ ตาบล และชุมชน เพื่อสนับสนุนการทางานระหว่างภาครัฐ เปล่ียนแปลงสามวัยในท้องถิ่น ได้แก่ เยาวชน คนวัยทางาน และ
ภาคเอกชน ภาควิชาการ ภาคประชาสังคม และภาคประชาชน ผสู้ ูงอายุ

3. ส่งเสริมศักยภาพบทบาทสตรี และสิทธิมนุษยชน ให้ทุกเพศ 4. ต่อยอดการพัฒนาบนฐานทุนทางสังคมและวัฒนธรรม โดยการ
สภาพร่วมเป็นพลังในการขับเคลื่อนการพัฒนาสังคมด้วยการ อนุรักษ์และฟื้นฟูทุนทางสังคมและวัฒนธรรมของแต่ละชุมชน
ปรับเปล่ียนทัศนคติและบทบาทของทุกเพศสภาพ เสริมสร้างความ ถ่ายทอดองค์ความรู้และภูมิปัญญา การสร้างความภาคภูมิใจใน
เข้าใจ และการยอมรับของสังคมต่อเร่ืองเพศสภาพและความเสมอ รากเหง้าของคนในท้องถิ่น รวมท้ังส่งเสริมความร่วมมือขององค์กร
ภาคทางเพศ ส่งเสริมให้ทุกเพศสภาพมีส่วนร่วมรับผิดชอบ ปกครองส่วนท้องถ่ินและภาคีการพัฒนาต่าง ๆ ในการยกระดับ
ครอบครัวและร่วมกันพัฒนาสังคม ส่งเสริมความเข้มแข็งของ คุณค่าท่ีหลากหลายทางสังคมและวัฒนธรรม การพัฒนานวัตกรรม
สถาบันครอบครัว พัฒนาระบบสวัสดิการทางสังคมในสถาน จากทุนทางวัฒนธรรม เพ่ือต่อยอดสู่การเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจที่
ประกอบการเพื่อให้ทั้งชายและหญิงสามารถดูแลครอบครัวได้อย่าง สร้างสรรค์ และการส่งเสริมความร่วมมือด้านวัฒนธรรมระหว่าง
สมดุลกับการทางาน เพื่อส่งเสริมการสร้างประชากรรุ่นใหม่บน ประเทศบนฐานมรดกทางวฒั นธรรมที่มรี ่วมกันกบั ประเทศไทย
รากฐานของครอบครัวที่มีคุณภาพ เพิ่มโอกาสของสตรีในการ
ทางานเชิงเศรษฐกิจอย่างต่อเน่ือง 19

2 เช่อื มโยง (รา่ ง) แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ฉบับท่ี 13 (พ.ศ. 2566 - 2570)

“พลิกโฉมประเทศไทยสู่ สงั คมก้าวหน้า เศรษฐกจิ สร้างมลู คา่ อย่างย่งั ยืน”

20
ท่มี า : สานักงานสภาพฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ, 2564

21
ท่มี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ, 2564

22
ท่มี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ, 2564

23
ท่มี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ, 2564

24
ท่มี า : สานกั งานสภาพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ, 2564

25

ความเชื่อมโยง/ความสมั พนั ธ์ ระหว่างทนุ ทางสังคม
กบั การพัฒนาท่ยี ่งั ยนื

ทุนทางสงั คม : ที่พ้นื ที่คน ทชี่ มุ ชน

1. ทุนมนุษย์ 26
2. ทนุ สถาบนั
3. ทนุ ทางวฒั นธรรม
4. ทนุ ธรรมชาติ

กรณตี ัวอย่าง / Case Study ในระดับพืน้ ท่ี

ในระดับพ้นื ท่ี ที่แสดงให้เหน็ ถึงการใช้ทนุ ทางสงั คมเพื่อใหเ้ กดิ การพฒั นาท่ียั่งยืน (ประมาณ 3 พน้ื ท่ี ท่มี บี รบิ ททางสังคมทีแ่ ตกต่างกัน)

27

1 ทุนทางสังคมกบั การพัฒนาชมุ ชนบางนางล่ี อาเภออัมพวา จงั หวดั สมุทรสงคราม
บทความ : สคั พศั แสงฉาย, วิลาสนิ ี จินตลขิ ติ ด,ี มาธินี คงสถติ และ ณฐั พล พวั ประเสรฐิ

สภาพพื้นดินบริเวณตาบลบางนางล่ีเป็นดินท่ีมีความอุดมสมบูรณ์ ส่วนใหญ่จะ ชุมชนบางนางล่ีให้ความสาคัญในวันสาคัญทางศาสนา เช่น วันอาสาฬหบูชา
เปน็ สาหรับท่ีเพาะปลูก สาหรบั ต้นมะพร้าว ต้นส้มโอ ต้นกล้วย ล้ินจี่ และต้นไม้ วันเข้าพรรษา ซงึ่ ทว่ี ดั นอกจากจะเปน็ สถานที่ในการบาเพ็ญบุญกุศล ชาวบ้าน
สวนทั่วไป เหมาะสมในการพฒั นาเปน็ พน้ื ท่ีเกษตรครบวงจร จะใช้พ้ืนท่ีวัดในการรวมกลุ่มเปิดเวทีประชาคม ท่ีจะส่ือสารความเป็นไปของ
การพัฒนาหม่บู า้ นหรอื แลกเปลย่ี นข้อมูลขา่ วสาร
ทุนบุคคลมีปราชญ์ชาวบ้าน คือ ผู้ที่มีความรู้ ความสามารถในการถ่ายทอด
องค์ความรู้ ด้านศาสนา พิธีกรรม วัฒนธรรม การประกอบอาชีพ วิถีการ ความสัมพันธ์ของชาวบ้านชุมชนในตาบลบางนางล่ีเป็นความสัมพันธ์แบบ
ดารงชวี ติ ที่ดี เคารพผู้อาวุโส เคารพกฎระเบียบ กติกาของหมู่บ้าน สาหรับความสัมพันธ์
ระหว่างสมาชิกหมู่บ้าน ชุมชน กับหน่วยงานภาครัฐและองค์กรปกครองส่วน
องค์การบริหารส่วนตาบลบางนางล่ี มีบทบาทสาคัญในการขับเคล่ือนการ ท้องถ่ิน ชาวบ้านจะให้ความร่วมมือกับผู้บริหารและเจ้าหน้าท่ีองค์การ
พฒั นาตาบล เป็นหนว่ ยงานทป่ี ระสานความรว่ มมือระหว่างหน่วยงาน ภาครัฐ บริหารสว่ นตาบลเปน็ อย่างดี
กบั ผู้นาชมุ ชน และสมาชกิ หมบู่ ้าน

• สง่ เสรมิ ให้ทนุ บคุ คล มีบทบาทเพม่ิ ขนึ้ มกี ารถา่ ยทอดการเรียนรภู้ ูมิปญั ญาทอ้ งถ่นิ อยา่ งต่อเนือ่ งและสมา่ เสมอผ่านศูนยก์ ารเรียนรู้

ในชมุ ชน และเวทีประชาคมแต่ละหม่บู ้าน

• มกี ารบูรณาการเชื่อมโยงองค์ความรู้ดัง้ เดิมเขา้ กบั นวตั กรรมการบริหารจัดการใหมๆ่ เพอ่ื ช่วยเสรมิ ทักษะอาชีพและพฒั นาศกั ยภาพ

ความเขม้ แข็งใหก้ บั ชุมชน และพฒั นาผลิตภณั ฑว์ ิสาหกิจชมุ ชนให้สอดคล้องกบั ความตอ้ งการของตลาด

• มผี ู้บริหารองคก์ ารบริหารสว่ นตาบล กานนั ผู้ใหญ่บา้ น ผ้นู าชมุ ชน ตอ้ งประสานความรว่ มมอื กนั รวมทัง้ การบริหารจัดการให้

ประชาชนทกุ หมู่บ้านมบี ทบาทการมีส่วนร่วมการพฒั นาชุมชนโดยการใชท้ นุ ทางสงั คมเป็นขอ้ มูลพน้ื ฐานในการพจิ ารณากาหนด

โครงการ กิจกรรมการพัฒนาด้านต่างๆ 28

ข้อมลู อ้างอิง file:///C:/Users/DELL/Downloads/KC5210004.pdf

2 ทุนทางสังคมของชุมชนกับการดาเนนิ ชวี ิตของผูน้ าชมุ ชนตามปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพยี ง บ้านบวั หมู่ที่ 4 ต.บา้ นต่นุ อ.เมืองพะเยา จ.พะเยา
บทความ : อนนท์ สนั ทราย, เสรภี าพ ชยั ธีระยานนท์, สนุ ทร เอื้ออภิสทิ ธ์วิ งศ์, นิตยา วงศ์ยศ, อภิวฒั น์ พลสยม

ประเพณีการเล้ียงผีขุนน้า ประเพณีการเล้ียงผีปู่ย่า ประเพณีทาบุญวัน ทุนภูมิปัญญาในการดารงชีวิตเกิดจากการเรียนรู้และการปรับตัวโดยพ่ึงพิง
เข้าพรรษา ประเพณีทาบุญวันออกพรรษา ประเพณีตานก๋วยสลากภัตร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ภูมิปัญญาชาวบ้านท่ีมีอยู่แล้วในตัวคน เช่น มีการ
ประเพณตี านข้าวใหม่ ประเพณบี วชนาค และประเพณีสงกรานต์ ถ่ายทอดการทาปุ๋ยหมักจากหน่อกล้วย ทาแก๊สชีวมวล ทาเตาแกลบ เพ่ือลด
ค่าใช้จ่าย และภูมิปัญญาด้านการจักสาน คนในชุมชนมีการรวมกลุ่มฝึกการ
เป็นทุนที่มีอยู่ในชุมชน ประกอบด้วย ผู้อาวุโส ปราชญ์ชาวบ้าน ได้แก่ จกั สานจนชานาญและเกดิ การ รวมกลมุ่
ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน นายกองค์การบริหารส่วนตาบล สมาชิกสภา
องคก์ ารบริหารส่วนตาบล และคณะกรรมการหมูบ่ า้ นในชุมชน

บ้านบัวมีทุนกลุ่ม/องค์กรท่ีจัดตั้งโดยชุมชนเอง และโดยการสนับสนุนจาก 1. ทุกชุมชนมีทุนทางสังคม การจะฟ้ืนฟูหรือนากลับมาใช้ควรมีการศึกษาทุน
หนว่ ยงาน องค์กรภายนอก เช่น กลุ่มจักสานเข่งและจักสานสุ่มไก่ เป็นการรวม ดังกล่าวเกดิ ขึ้นและเคยรบั ใชส้ งั คมในสถานการณต์ า่ งๆ อย่างไร
กล่มุ ของคนในชมุ ชนร่วมมือกัน 2. การนาทุนทางสังคมมาใช้จะต้องทาพร้อมๆ กับวิเคราะห์การทาหน้าที่ของ
แต่ละทุน
มีเครือข่ายกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง เครือข่ายการจักสาน และเครือข่าย 3. คนภายนอกมีส่วนสาคญั ทจ่ี ะกระตนุ้ ในการใหค้ วามสาคัญกับทุนทางสงั คม
กรรมการหมู่บ้าน เป็นเครือข่ายที่สร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนเป็นการสร้าง 4. ควรกาหนดใหม้ ีการดาเนินงานภายใต้ทนุ ทางสังคมทม่ี ีอย่ขู องแต่ละชมุ ชน
กระบวนการทางาน 5. ควรมีการถอดบทเรียนเรื่องของทุนเพ่ือเป็นการถ่ายทอดและศึกษาของคน
ร่นุ หลงั

29
ขอ้ มูลอ้างองิ https://bit.ly/3LR8O7B

3 ทุนทางสงั คมกับการบรหิ ารจัดการชมุ ชนอยา่ งย่งั ยืน กรณศี กึ ษาชมุ ชน
บา้ นบ่อนา้ ซบั หม่ทู ่ี 1 ต.ขุนทะเล อ.ลานสกา จ.นครศรีธรรมราช
บทความ : สุพัตรา คงขา

มีผู้นาชุมชนท้ังท่ีเป็นทางการและไม่เป็นการ เข้ามามีบทบาทในการ ส่วนใหญ่เป็นท่ีราบลุ่มที่ราบเชิงเขาเหมาะสาหรับเป็นแหล่งท่องเท่ียวทาง
ขับเคลื่อนชุมชนอย่างจริงจัง ซึ่งมีนายกเทศมนตรีตาบลขุนทะเล เป็นแกนนา ธรรมชาติและการทาเกษตรกรรม มดี นิ เปน็ ลักษณะดนิ รว่ น มีแหล่งต้นน้าท่ีมีน้า
หลักในการขบั เคลื่อนชุมชน และมีผ้ใู หญบ่ ้าน รวมท้ังปราชญ์ชาวบ้าน ท่ีมีความ ใช้ตลอดทั้งปี สภาพภมู ิอากาศ และแรธ่ าตทุ ม่ี คี วามอุดมสมบรู ณ์
เสียสละทาประโยชน์เพอ่ื ส่วนรวมเปน็ สาคัญ
1. ควรมีการศกึ ษาเพื่อคน้ หาทนุ ทางสงั คมในลักษณะความร่วมมือแบบบูรณา
มีวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่น ความเช่ือ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่หลากหลาย การเครือข่าย ความร่วมมือ ในการสร้างทางเลือกทุนทางสังคมเพ่ือ
ได้แก่ ประเพณีวันสารทเดือนสิบ ประเพณีการแห่ผ้าขึ้นธาตุ ประเพณีการลาก เสริมสร้างพลังทางสังคม ในการพัฒนาเพ่ือรับมือกับ ปรากฏการณ์ทาง
พระหรือชักพระ ในด้านภูมิปัญญาท้องถ่ิน มีครูภูมิปัญญาท้องถ่ินหลากหลาย สังคม และผลกระทบทางสังคมที่เปลย่ี นแปลงอย่างรวดเรว็ ในปจั จบุ ัน
ท่าน ซ่งึ มีความร้คู วามเช่ยี วชาญในดา้ นต่างๆ
2. ควรมีการศึกษาเปรียบเทียบทุนทางสังคมในพื้นที่อื่นๆ ที่มีความใกล้เคียง
ประกอบด้วย สถาบันครอบครัวเป็นครอบครัวขยาย สถาบันการศึกษาและ หรือแตกต่างกับชมุ ชนบา้ นบ่อนา้ ซับ
แหล่งเรียนรู้ภายในชุมชน สถาบันศาสนามีวัดเกาะนางแก้วพัฒนารามเป็น
ศนู ยก์ ลางในการประกอบพิธีกรรม สถาบันการเมืองการปกครองมีการปกครอง 3. ควรมีการศึกษาการเสริมสร้างพลังอานาจของผู้นาชุมชนในการขับเคลื่อน
แบบกานันผู้ใหญ่บ้านและแบ่งชุมชน 7 กลุ่มบ้าน สถาบันเศรษฐกิจมีองค์กร การพฒั นาชมุ ชนบ้านบอ่ นา้ ซบั ใหเ้ กดิ ความยั่งยืน
ชุมชนและกลุ่มอาชีพท่ีหลากหลาย สถาบันนันทนาการ มีการรวมกลุ่มกันเป็น
กลุ่มกีฬา กลมุ่ ออกกาลังกายและจัดกิจกรรมตามเทศกาล 30
ขอ้ มูลอ้างอิง https://bit.ly/3h7qn4W

อภปิ ราย (ถาม-ตอบ-แลกเปล่ียนเรยี นรู้)

อภิปราย/แลกเปลยี่ นเรียนรู้

อภปิ ราย / แลกเปล่ยี นเรยี นรู้

31