เรื่องของหมา

ื
เร่องของหมา
ส. พลายน้อย: เขียน
ราคา 170 บาท
ข้อมูลทางบรรณานุกรมของสำานักหอสมุดแห่งชาติ
National Library of Thailand Cataloging in Publication Data
ส. พลายน้อย.
เรื่องของหมา.-- กรุงเทพฯ : ยิปซี กรุ๊ป, 2564.
160 หน้า.
1. สุนัข. I. ชื่อเรื่อง.
636.7
ISBN 978-616-301-744-4
© ข้อความในหนังสือเล่มนี้ สงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ (ฉบับเพิ่มเติม) พ.ศ. 2558
การคัดลอกส่วนใดๆ ในหนังสือเล่มนี้ไปเผยแพร่ไม่ว่าในรูปแบบใดต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน
ยกเว้นเพื่อการอ้างอิง การวิจารณ์ และประชาสัมพันธ์
บรรณาธิการอำานวยการ : คธาวุฒิ เกนุ้ย
บรรณาธิการบริหาร : สุรชัย พิงชัยภูมิ
ผู้ช่วยบรรณาธิการบริหาร : วาสนา ชูรัตน์
บรรณาธิการเล่ม : ประลองพล เพี้ยงบางยาง
กองบรรณาธิการ : คณิตา สุตราม พรรณิกา ครโสภา
เลขากองบรรณาธิการ : กันยารัตน์ ทานะเวช
หัวหน้าฝ่ายพิสูจน์อักษร : สวภัทร เพ็ชรรัตน์
ฝ่ายพิสูจน์อักษร : วนัชพร เขียวชอุ่ม
รูปเล่ม : Evolution Art
ออกแบบปก : Rabbithood Studio
ภาพปก : yyong
ผู้อำานวยการฝ่ายการตลาด : นุชนันท์ ทักษิณาบัณฑิต
ผู้จัดการฝ่ายการตลาด : ชิตพล จันสด
ผู้จัดการทั่วไป : เวชพงษ์ รัตนมาลี
จัดพิมพ์โดย : บริษัท ยิปซี กรุ๊ป จำากัด เลขที่ 37/145 รามคำาแหง 98
แขวง/เขตสะพานสูง กรุงเทพฯ 10240
โทร. 0 2728 0939 โทรสาร 0 2728 0939 ต่อ 108
www.gypsygroup.net
www.facebook.com/gypsygroup.co.ltd
LINE ID : @gypzy
พิมพ์ที่ : บริษัท วิชั่น พรีเพรส จำากัด โทร. 0 2147 3175-6
จัดจำาหน่ายโดย : บริษัท อมรินทร์ บุ๊ค เซ็นเตอร์ จำากัด
108 หมู่ที่ 2 ถ.บางกรวย-จงถนอม ต.มหาสวัสดิ์
อ.บางกรวย จ.นนทบุรี 11130
โทร. 0 2423 9999 โทรสาร 0 2449 9222, 0 2449 9500-6
Homepage: http://www.naiin.com
สนใจสั่งซื้อหนังสือจำานวนมากเพื่อสนับสนุนทางการศึกษา สำานักพิมพ์ลดราคาพิเศษ ติดต่อ โทร. 0 2728 0939

เร่องของหมา
ื






ว่าด้วยเรื่องสุนัขในประวัติศาสตร์



จากห้วงค�านึงและการสืบค้นของศิลปินแห่งชาติสาขาวรรณศิลป์























ส. พลายน้อย



ั
ี
“หมาน้นถ้าในหลวงทรงเล้ยงแล้ว
ก็อาจเป็นเทวดาได้

ี
ั
ส่วนคนน้นถ้าในหลวงไม่ทรงเล้ยงแล้ว
ก็เป็นหมา”

พระราชหัตถเลขาใน
ี
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลท่ 6

�
�
คานาสานักพิมพ์
�





“หมาคือเพ่อนแท้ของมนุษย์” เป็นคากล่าวท่ได้ยินติดหูกัน
�
ื
ี
ั
ั
มาแต่คร้งอดีต ชีวิตของคนไทยเราผูกพันกับหมามาแต่คร้งโบราณ
�
�
ดังพบได้จากสุภาษิต คาพังเพย สานวนเปรียบเปรย หรือแม้แต่
ี
ั
ั
คาด่าทอท่ใช้กันมาแต่คร้งบรรพกาลน้น มีอยู่ไม่น้อยท่ยกหมา
�
ี
ี
เข้ามาเก่ยวข้อง
ื
ื
เร่องของหมาอาจดูเป็นเร่องธรรมดา เพราะเห็นกันอยู่แทบ
ื
ิ
ทุกวัน แต่ท่านผู้อ่านอย่าเพ่งปรามาสว่าเร่องหมาๆ ไม่น่าสนใจ
ั
ื
คงมิได้หวือหวาน่าต่นเต้น เพราะด้วยสานวนการประพันธ์ช้นคร ู
�
ของ “ส. พลายน้อย” นักเขียนอมตะ (พ.ศ. 2551) และศิลปิน
แห่งชาติสาขาวรรณศิลป์ (พ.ศ. 2553) ผู้ได้รับการยกย่องว่ารอบรู้
�
ื
ื
กว้างขวางและลุ่มลึก ย่อมทาให้เร่องธรรมดากลายเป็นเร่องอ่าน
เพลินอารมณ์และได้สาระความรู้น่าสนใจไปพร้อมกัน โดยเฉพาะ
่
็
ุ
ื
ิ
่
ี
เรองในอดตทคนร่นใหม่ไม่เคยทราบ ส่วนคนร่นเก่ากเรมลมเลือน
ื
่
ุ
ี
กันไปแล้วน้นถือเป็นงานถนัดของ ส. พลายน้อย ซ่งฝากผลงาน
ึ
ั
บันทึกประวัติศาสตร์ไว้เป็นมรดกทางภูมิปัญญาของแผ่นดินมา
ี
แล้วมากมายเป็นท่ประจักษ์

ื
ี
ึ
หนังสือ “เร่องของหมา” เล่มน้ก็เป็นอีกหน่งมรดกทาง
ปัญญาท่ ส. พลายน้อย ต้งใจมอบให้ผู้อ่านทุกท่าน และยังสามารถ
ั
ี
ตกทอดเป็นมรดกให้ลูกหลานของท่านต่อไปได้อีกด้วย


�
สานักพิมพ์ยิปซ ี

คานาผู้เขียน
�
�






เร่อง “เร่องของหมา” น้ สหายต่วย อดีตบรรณาธิการหนังสือ
ื
ื
ี
�
ื
ต่วย’ตูน ชวนให้เขียนเม่อหลายปีมาแล้ว มีผู้ถามถึงว่าทาไม
ไม่รวมเป็นเล่ม มีอยู่ท่านหนึ่งบอกว่าถ้ารวมเป็นเล่ม ขอให้เขียน
ี
ื
เร่อง “ย่าเหล” รวมไว้ด้วย เพราะไปเทยวนครปฐมทไรมคนถาม
่
ี
ี
ประวัติอยู่เสมอก็อยากรู้ไว้ ผมเห็นเป็นเรองดกตรวจสอบใหม่
็
ี
ื
่
�
ึ
แล้วเขียนเพ่มข้น ทาให้เร่องสมบูรณ์มากกว่าเดิม
ื
ิ
ี
ขณะน้ผมอายุ 91 ปีแล้ว อยากจะรวมเร่องท่พิมพ์กระจัด
ี
ื
กระจายอยู่ตามหนังสือต่างๆ ไว้ในท่เดียวกัน เผอิญสานักพิมพ์ยิปซ ี
ี
�
ื
มีความสนใจเร่องหมาอยู่จึงขอรับพิมพ์ให้ ต้องขอขอบใจเป็นอย่างมาก
ื
�
เร่องของหมาเป็นเร่องดึกดาบรรพ์ มีเร่องเก่ยวข้องกับ
ื
ี
ื
ี
มนุษย์มาโดยตลอด เก่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ก็มี เก่ยวกับ
ี
ื
ศาสนาก็มี บางเร่องเป็นเร่องท่มีคติสอนใจ บางเร่องแสดงถึง
ื
ี
ื
ความกตัญญูกตเวทีท่หาได้ยาก ผมได้พยายามเก็บชีวิตความเป็น
ี
ี
อยู่และเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยมาเล่ารวมไว้ ผู้อ่านท่สนใจเร่องหมา
ื
ก็ว่าเป็นเร่องสนุก ไม่เคยคิดไม่เคยทราบมาก่อน ผมก็ดีใจท่ได้
ื
ี
�
ุ
ทาประโยชน์แก่ผู้อ่าน หนังสือน้อาจรวมอยู่ในชดสัตวนิยายได้อีก
ี
ึ
เล่มหน่ง จึงขอขอบคุณสานักพิมพ์ยิปซีไว้ในท่น ้ ี
ี
�

สุดท้ายขอขอบคุณบรรณาธิการ ต่วย’ตูน คุณประลองพล

ี
ี
เพ้ยงบางยาง ท่ช่วยรวบรวมต้นฉบับให้ รวมท้งผู้อ่านท่ส่งเสริม
ี
ั
�
อุดหนุน ให้กาลังใจผู้เขียนตลอดมา ขอให้ทุกท่านมีความสุข
ความเจริญย่งๆ ข้นไป
ิ
ึ
ส. พลายน้อย

9 ธันวาคม 2563

สารบัญ







ย่าเหล 12

หมาน่ารัก 26

คนกินนมหมา 42

ความจงรักภักดีของหมา 54

หมาบรรดาศักด ิ ์ 64


คุณทองแดง 74

สุนัขวังหลวง 84

หมาสอนคน 94

หมาสอนลูก 106

ี
ข้อคิดท่ได้จากหมา 116
คนรักหมา 126



ภาคผนวก

ธรรมเนียมสุนัข 140

สิบสองนักษัตร 146



พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวและย่าเหล สุนัขทรงเลี้ยง
ภาพจาก www.wikipedia.org

ย่าเหล

















ั
ผมเขียนเร่องสุนัขท้งในและนอกประเทศมาแล้ว
ื
ื
�
หลายตอน มีคนทักว่าทาไมไม่เขียนเร่อง “ย่าเหล” ซ่ง
ึ
�
เป็นสุนัขสาคัญท่นครปฐม ผมก็ยอมรับว่าท่ไม่ได้เขียน
ี
ี
เพราะคิดว่ามีคนทราบเร่องดีแล้ว แต่มีคนค้านว่าคนท ี ่
ื
ี
ี
ไม่รู้ก็ยังมีอยู่มาก เขาอ้างจากคนท่ไปเท่ยวพระราชวัง
ั
็
ั
ี
ั
่
สนามจนทร์ ทจงหวดนครปฐมด้วยกน แล้วไปเหน
ั
ั
�
อนุสาวรีย์ของ “ย่าเหล” ได้ต้งคาถามว่าด้วยเหตุอันใด
จึงสร้างอนุสาวรีย์ให้หมา
เร่อง “ย่าเหล” เป็นเร่องเก่านาน 100 ปีมาแล้ว
ื
ื
เป็นโบราณคดีได้เร่องหนึ่ง เม่อ 50 ปีมาแล้ว ผมเป็น
ื
ื
บรรณาธิการหนังสือ วิทยุศึกษา เคยคิดจะเขียนออก
ี
เผยแพร่ ได้สอบถามผู้ใหญ่ท่ท่านรู้จักย่าเหล ทาบันทึก
�
13

ไว้บางเรื่องบางตอนที่อยากรู้ หรือเรื่องที่กล่าวไว้ไม่ตรงกัน แต่แล้ว
ึ
ก็ไม่ได้เขียน เพราะตรวจสอบจากผู้มีอายุ ซ่งท่านก็สารภาพว่า
ื
�
ความทรงจาอาจคลาดเคล่อนไปบ้าง ไม่ได้บันทึกไว้เป็นลายลักษณ์
อักษร
เมื่อมีคนทักให้เขียน ได้ค้นหาบันทึกเก่าก็พบเฉพาะบาง

ึ
ื
ั
เร่องบางตอน ถึงกระน้นก็นึกเสียดายจึงคิดว่าควรเขียนข้นไว้ ได้
ไหว้วานมิตรสหายท่เป็นหนอนหนังสือช่วยหาหลักฐานให้บ้าง
ี
ี
แม้จะไม่ละเอียดสมบูรณ์ก็น่าจะเป็นประโยชน์แก่คนท่สนใจได้
ศึกษาค้นคว้าต่อ
ึ
ต้นเร่องเกิดข้นเม่อคร้งรัชกาลท่ 6 ยังดารงพระราช
ื
ื
ั
ี
�
อิสริยยศเป็นสยามมกุฎราชกุมาร คือในราว พ.ศ. 2448 ได้เสด็จ
ไปประทับ ณ พลับพลาข้างองค์พระปฐมเจดีย์ ในเวลาน้นหลวง
ั
*
ิ
ไชยอาญา บางแห่งว่าหลวงไชยราษฎร์รักษา (โพธ์ เคหะนันท์)
พธามรงค์เรือนจา ได้อัญเชิญเสด็จสยามมกุฎราชกุมารเสด็จตรวจ
�
�
ี
ั
ึ
งานเรือนจา ซ่งดูเหมือนจะเป็นคร้งแรกท่มีเหตุการณ์เช่นน ี ้
�
ึ
ื
ปรากฏว่าลูกสุนัข 2 ตัวซ่งกาลังกินนมแม่อยู่ เม่อได้
�
เห็นสยามมกุฎราชกุมารก็พากันว่งเข้ามาซบท่พระบาท หลวง
ี
ิ
ั
ไชยอาญาเห็นเช่นน้นจึงได้น้อมเกล้าถวายลูกสุนัขท้งสองไปพร้อม
ั
่
่
* เป็นราชทินนามทีถูกทังสองนาม ทังนีเป็นด้วยเปลียนต�าแหน่ง เช่นได้รับพระมหากรุณาให้เลือนเป็น
่
้
้
้
่
หลวงพุทธเกษตรานุรักษ์ ต�าแหน่งเจ้ากรมข้ารักษาพระปฐมเจดีย์ และเลือนเป็นพระพุทธเกษตรานุรักษ์
ก่อนออกจากราชการ (กล่าวโดยสรุปหลักฐานที่ต่างกันเพราะอ้างหนังสือคนละเล่มและเขียนต่างวาระ
เป็นอันว่าพระพุทธเกษตรานุรักษ์มีชีวิตอยู่ในระหว่าง พ.ศ. 2392-2473)
14

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวและเหล่าเสือป่า มีย่าเหลยืนอยู่ด้านหน้า
�
ภาพจากสานักหอจดหมายเหตุแห่งชาต ิ
















15

ั
�
กับแม่สุนัข มีเร่องเล่ากันว่าในเวลาน้นกาลังทรงแปลบทละคร
ื
ื
เร่อง My Friend Jarlet ใช้ช่อในภาษาไทยว่า “มิตรแท้”
ื
ื
ช่อของ “ย่าเหล” ก็ว่ามาจากช่อตัวละครในเร่องดังกล่าว
ื
ื
ื
ตามบันทึกของ ม.ล. ปิ่น มาลากุล กล่าวว่า “ช่อปอลและยาร์เลต์
ื
ั
ตัวละครในเร่องน้น้นได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน
ี
แก่สุนัขท่มีผู้นาข้นน้อมเกล้าถวายท่จังหวัดนครปฐม สุนัขท ่ ี
ึ
ี
ี
�
ึ
ื
ื
ี
ช่อปอลตายเสียก่อน อีกตัวหน่งช่อ “ย่าเหล” น่าประหลาดท่ว่า
ื
ยาร์เลต์ในเร่องละครถูกยิงตาย สุนัขย่าเหลก็ถูกยิงตาย”
ื
้
ั
ตามเร่องว่าสุนัข 2 ตัวน้นครอกเดียวกัน ตัวหนึ่งสีนาตาล
�
ึ
�
�
ี
เป็นพ่ อีกตัวหน่งสีขาวมีด่างสีดา ทรงโปรดตัวสีขาวด่างดามาก
�
ั
ี
ส่วนตัวสีนาตาลน้นให้คงเล้ยงไว้ในเรือนจา กล่าวกันว่า
้
�
เป็นสุนัขท่มีญาณวิเศษอย่างใดอย่างหน่ง เพราะปรากฏว่าเม่อ
ี
ื
ึ
รัชกาลท่ 6 เสด็จถึงจังหวัดนครปฐมคราใด สุนัขตัวท่ช่อปอล
ี
ี
ื
ั
จะต้องตามหลวงไชยอาญาออกมาด้วยทุกคร้ง ห้ามอย่างไร
ก็ไม่ฟัง
ั
ึ
คร้งหน่งนานมาแล้ว ผมเคยถามคุณพระมหาเทพกษัตร
ื
สมุหถึงเร่องย่าเหล ท่านเล่าว่าคร้งเป็นเด็กเคยเป็นเพ่อนเล่นกับ
ั
ื
ี
ย่าเหล จึงรู้นิสัยของย่าเหลว่ามีความจงรักภักดีต่อรัชกาลท่ 6
มาก เรียกว่าเข้าเฝ้าก่อนมหาดเล็กเสียอีก และท่านได้เล่าต่อไป
ี
ึ
ว่า เม่อย่าเหลโตข้นก็ชอบเท่ยวอย่างท่เรียกกันว่า “ติดตัวเมีย”
ี
ื
ี
�
ในหลวงทรงเกรงว่าคนท่ไม่รู้จักจะทาร้าย จึงให้หลวงเสน่ห์รักษา
16

ั
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงขับรถยนต์พระที่น่ง
ด้านข้างคือเจ้าพระยารามราฆพและย่าเหล
ภาพจาก www.silpa-mag.com














17

�
ึ
�
ซ่งเป็นคนเลี้ยงดูแลไปจ้างช่างทองทาแผ่นทองคาลงยามีตัวอักษร
�
สีดาจารึกไว้ว่า
ื
“ฉันช่อย่าเหล เป็นหมาของพระเจ้าอยู่หัว”
คาจารึกอาจผิดเพ้ยนไปบ้างเพราะท่านเล่าจากความทรงจา
ี
�
�
ึ
ึ
ซ่งนานนับถึงคร่งศตวรรษ ความประสงค์ก็เพ่อจะบอกกล่าวให้
ื
ี
ี
คนท่พบเห็นได้รู้จัก ไปพบเห็นท่ไหนนอกร้วนอกวังก็จะได้จับมา
ั
ั
ส่ง แต่ความปรารถนาดีน้นมีผู้วิจารณ์ว่ากลับจะเป็นผลร้าย คือ
ั
คนบางคนเห็นแล้ว “หม่นไส้”
ึ
ื
ึ
มีอยู่เร่องหน่งซ่งคุณพระมหาเทพกษัตรสมุหเล่าให้ฟัง
ี
ั
ี
ื
ื
คือเม่อคร้งรัชกาลท่ 6 ทรงเร่ยไรเงินซ้อเรือรบพระร่วง ก็มีข่าว
�
เล่าลือว่าได้ถ่ายรูปคู่กับเจ้าพระยาอภัยราชา (ท่านจาสร้อยไม่ได้
บางท่านว่าเป็นเจ้าพระยาอภัยราชามหายุติธรรมธร ม.ร.ว.
ลพ สุทัศน์) ท่รูปถ่ายย่าเหลมีข้อความโฆษณาว่า
ี
“ฉันออกเงินช่วยซ้อเรือรบพระร่วง 100.00 บาท”
ื
ื
มคนถามแบบหาเรองว่าหมาเอาเงนมาจากไหน ผมเอง
ิ
่
ี
ื
ก็สงสัยอยากรู้ เม่อสอบถามคุณพระจึงได้ทราบว่าย่าเหลได้รับ
พระราชทานเงินเดือน เดือนละ 40.00 บาท ก็คงเป็นเงินค่า
ี
เล้ยงดู ค่าอาหาร เงินท่บริจาคก็คงแบ่งจากเงินเดือนน้เอง ตาม
ี
ี
ี
ี
�
คาคุณพระเล่าว่ารูปย่าเหลบริจาคเงินน้ติดอยู่ตามส่แยก อาจจะ
บาดตาบางคนอยู่บ้าง
้
การเลยงด “ย่าเหล” นน เขาว่าดกว่าคนชาวบ้านธรรมดา
ู
ี
ี
ั
้
18

ั
�
อนุสาวรีย์ย่าเหลหล่อด้วยทองแดงต้งอยู่หน้าพระตาหนักชาลีมงคลอาสน์
ภาพจาก www.wikipedia.org


19

ั
้
ั
คืออาบนาฟอกสบู่ คร้งผมเป็นเด็กเคยมีคนให้สบู่ฝร่ง ดูเหมือนจะ
�
เรียกสบู่คาบอลิก เคยมีพูดล้อว่าใช้สบู่ฟอกหมา ย่าเหลจะใช้สบู่
ี
ี
อย่างน้บ้างหรือเปล่าไม่รู้ จดเอาไว้เป็นท่ระลึก
ื
การอาบนาฟอกสบู่เป็นเร่องจาเป็น เพราะจะต้องทาตัว
�
้
�
�
ให้สะอาด บางทีจะใส่นาหอมให้ด้วย เพราะได้เข้าเฝ้าใกล้ชิด
�
้
พระยุคลบาท อย่าไปอิจฉาหมาเลย
“ย่าเหล” น้นเหมือนกับมหาดเล็กคนหน่ง ตามเสด็จไป
ึ
ั
ทุกหนทุกแห่ง แม้เสด็จประพาสตามหัวเมืองไกลๆ ก็มีโอกาส
ึ
ั
ตามเสด็จไปด้วย เช่นคร้งหน่งเสด็จพระราชดาเนินประพาส
�
ื
หัวเมืองปักษ์ใต้เม่อ พ.ศ. 2452 มีเร่องปรากฏใน จดหมายเหต ุ
ื
เสด็จประพาสหัวเมืองปักษ์ใต้ ตอนหน่งว่า (ทรงใช้พระนาม
ึ
แฝงว่า “สักขี”)
ึ
ื
ึ
ื
“เม่อบ่ายวานน้ มีเหตุออกจะขันๆ อยู่เร่องหน่ง ซ่งผมไม่ได้
ี
ี
เห็นแก่ตาเอง ผมได้ฟังเขาเล่าภายหลัง คือในเวลาก่อนท่จะเสด็จ
ประพาศ คุณจางวางรถม้า (ภายหลังมีบรรดาศักด์เป็นพระยาคทา
ิ
ธรบดี สีหราชบาลเมือง เทียบ อัศวรักษ์) ท่านอยู่เปล่าๆ ท่านจึง
คิดจะถ่ายรูปเล่น แต่ท่านต้องการรูปแปลก ท่านจึงให้ไปจูงแพะ
ึ
มาตัวหน่ง และท่านเรียกเหลลงไปยุให้เห่าแพะ ท่านหมายว่าจะ
ถ่ายกาลังเหลเห่า พะเอินแพะก็ตกใจกลัวเหล ถอยหนีราไปต้อง
�
่
�
ี
คอยลากออกมาให้ยืนตรงท่เหมาะ คราวนี้พอจะเปิดกล้อง เหล
ิ
โดดเข้าไปกัดแพะเข้าจริงๆ แพะตกใจว่งหนี คุณจางวางรถม้าก ็


20