อิเหนา ตอนศึกกะหมังกุหนิง

อิเหนา ตอนศึกกะหมงั กหุ นิง

•ความหมายของชอ่ื
เรื่อง "อเิ หนา" หมายถงึ เป็นช่ือ
ตวั เอกของเรอ่ื ง เป็นโอรสของทา้ ว

กเุ รปันแหง่ วงศอ์ สญั แดหวา

• ผู้นิพนธ์ พระบาทสมเด็จ
พระพทุ ธเลศิ หลา้ นภาลยั

(รชั กาลท่ี ๒)

• ลักษณะของคาประพนั ธ์ กลอนบทละคร หรอื
กลอน ๖
กลอนบทละคร จะขนึ้ ตน้ ดว้ ย เม่ือนนั้ ,บดั นนั้ , มาจะ
กลา่ วบทไป
เม่ือนนั้ ใชส้ าหรบั ตวั เอกของเรอ่ื ง หรอื ตวั กััตรยิ ์
บดั นนั้ ใชส้ าหรบั ตวั ประกอบของเรอ่ื ง หรอื ทหาร
มาจะกลา่ วบทไป ใชส้ าหรบั เม่ือจะกลา่ วถึงเร่อื งใหม่

• ทมี่ าของเรื่อง เคา้ เรอ่ื งจรงิ จากประวตั ศิ าสตรข์ องชวา ในภาัาชวา
มเี รอ่ื งอเิ หนา หรอื ท่ีเรยี กว่านิทานปันหยี
หรอื ดาหลงั ผทู้ ่ีนาเร่อื งอิเหนามานิพนธเ์ ป็นครงั้ แรก คือ เจา้ ฟา้ หญิง
กณุ ฑล และเจา้ ฟ้าหญิงมงกฎุ ราชธิดาใน
พระเจา้ อยหู่ วั บรมโกศ โดยไดท้ รงฟังเร่อื เลา่ จากขา้ หลวง ชาวมลายทู ่ี
ช่ือว่า "ยะโว"
เจา้ ฟ้าหญิงกณุ ฑลทรงนิพนธเ์ รอ่ื ง อเิ หนาใหญ่
เจา้ ฟ้าหญิงมงกฎุ ทรงนิพนธเ์ ร่อื ง อเิ หนาเลก็
ตอ่ มาตน้ ฉบบั ทงั้ ๒ เรอ่ื งหายไป พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลศิ หลา้
นภาลยั จงึ ไดท้ รงพระราชนิพนธบ์ ทละครเร่อื งอิเหนา
โดยดาเนินเรอ่ื งเช่นเดยี วกบั อเิ หนาเลก็ เพ่อื ใหเ้ หมาะสาหรบั แสดง
ละครใน

• จดุ มุง่ หมายในการแต่ง
เพ่ือใชเ้ ลน่ ละครใน และเพ่ือรกั ัาเร่อื ง

อิเหนามิใหส้ ญู หาย
เม่ือปี พ.ศ.๒๔๕๙ วรรณคดสี โมสรยก

ยอ่ งใหเ้ รอ่ื งอิเหนา เป็นยอดของกลอนบทละคร
เพราะดีเดน่

ทงั้ ดา้ นนาฏศิลป์ และวรรณศิลป์

• เนือ้ เรอื่ ง/สาระสาคัญ
มีกััตรยิ ว์ งศเ์ ทวญั ๔ องค์ คือ ทา้ วกเุ รปัน ทา้ วดาหา ทา้ วกา

หลงั และทา้ วสงิ หดั สา่ หรี
ทา้ วกเุ รปันมีโอรสช่ืออิเหนา มีความเก่งกลา้ สามารถ ส่วนทา้ วดาหามีธิดา
งดงามช่ือนางบัุ บา
ทง้ั สองเมืองใหโ้ อรสและธิดา ตนุ าหงนั (หมนั้ ) กนั ไวต้ ามประเพณี
• ต่อมาเม่ืออเิ หนาอายุ ๑๕ ปี อิเหนาไปชว่ ยงานศพท่ีเมือง
หมนั หยา และไดพ้ บกบั -
นางจนิ ตะหรา แลว้ หลงรกั จนกระท่งั ไมก่ ลบั มาววิ าหก์ บั บัุ บา ทา้ วดาหาทรง
ทราบก็กรวิ้
ประกาศวา่ ถา้ ใครมาขอนางบัุ บาก็จะยกให้

กลา่ วถงึ จรกา ซง่ึ ปรารถนาการมีคู่ เม่ือทราบวา่ ทา้ วดาหามีธิดางดงาม
และจรกาไดเ้ ห็นภาพวาด
ก็หลงรกั จงึ ออ้ นวอนพ่ชี ายใหม้ าสขู่ อซง่ึ ทา้ วดาหาก็ยกพระธิดาให้

• ฝ่ายองคป์ ระตาระกาหลาไดน้ ารูปบัุ บา ท่ีลกั จากช่างวาดภาพไปทิง้ ใต้
โคนตน้ ไทร
วหิ ยาสะกาตามกวางมาพบรูปนางบัุ บาก็คล่งั ไคลใ้ หลหลง วอนใหท้ า้ ว
กะหมงั กหุ นงิ ผเู้ ป็นบดิ าใหส้ ง่ ทตู
ไปขอนางบัุ บา แตท่ า้ วดาหาไดย้ กใหจ้ รกาไปแลว้ จงึ ไม่ยอมยกให้ ทา้ ว
กะหมงั กหุ นิงจงึ ยกกองทพั
มาตีเมืองดาหา เพ่อื ชงิ นางบัุ บามาใหว้ ิหยาสะกา ทา้ วดาหาจงึ ขอให้
กััตรยิ ว์ งศเ์ ทวญั
และรวมทง้ั เมืองกเุ รบนั คืออิเหนามาชว่ ยรบ อเิ หนาจงึ จาใจจากนางจินตะ
หรา มาตามคาส่งั ทา้ วกเุ รปัน
(ตอนท่ีนามาใหเ้ รยี น) และผลสทุ า้ ย อิเหนาก็ไดโ้ อกาสพบกบั นาง
บัุ บา จงึ หลงรกั นาง
ไมย่ อมกลบั เมือง และวางอบุ ายเผาเมืองเพ่อื ลกั พานางบัุ บาไป.

• ขอ้ คดิ จากเร่ือง
๑) การรกั และตามใจลกู มากเกินไปทาให้

เกิดผลรา้ ย
๒) การตอ่ สแู้ บบตวั ตอ่ ตวั เป็นการสรู้ บท่ี

ยตุ ธิ รรม
๓) การรกั ัาวาจาสตั ยเ์ ป็นคณุ สมบตั ขิ องนกั

ปกครอง
๔) ความรกั ทาใหเ้ กิดความทกุ ข์

• ความรู้ประกอบทสี่ าคัญ
๑) ประไหมสหุ รี น่าจะมาจากคาวา่ ปรเมศวรี แปลวา่ นางผเู้ ป็น

ใหญ่
๒) มะเดหวี น่าจะมาจากคาว่า มหาเทวี แปลวา่ นางผเู้ ป็นใหญ่
๓) อสญั แดหวา น่าจะมาจากคาว่า อสญั เทวา แปลวา่ เทวดาผมู้ ี

ชีวิตย่งั ยืน
๔) วงศเ์ ทวญั มี ๔ เมืองไดแ้ ก่
เมืองกเุ รปัน ทา้ วกเุ รปัน+นางนหิ ลาอระตา - อเิ หนา, วิ

ยะดา
เมืองดาหา ทา้ วดาหา+นางดาหราวาตี - บัุ บา, สียะตรา
เมืองกาหลงั ทา้ วกาหลงั +ประไหมสหุ รี
เมืองสงิ หดั ส่าหรี ทา้ วสงิ หดั สา่ หร+ี ประไหมสหุ รี

• ๕) ตาแหนง่ พระมเหสี ไดแ้ ก่ ประไหมสหุ รี มะเดหวี มะโต ลกิ ู เหมาหลาหงี
๖) ตาแหนง่ เสนาชวา ไดแ้ ก่ ตามะหงง(สมหุ นายก) ดะหมงั (มหาดไทย)
ยาสา(ฝ่ายบรกิ าร) และ ปาเตะ(ฝ่ายตลุ าการ)
๗) ตาแหน่งพเ่ี ลยี้ งของอเิ หนา ไดแ้ ก่ ยะรุเดะ ปนู ตา กะระตาหลา และประ

สนั ตา
๘) ตาแหนง่ พี่เลยี้ งของบัุ บา ไดแ้ ก่ บาหยนั สา่ เหง็ด ปะเสหรนั และปาลาห

งนั
๙) เมืองหมนั ยา ทา้ วหมนั หยา+นางจินดาสา่ หรี - นางจินตะหราวาตี
๑๐) เมืองกะหมงั กหุ นิง ทา้ วกะหมงั กหุ นิง+ประไหมสหุ รี - วิหยาสะกา
มีนอ้ งชายคอื ทา้ วปาหยงั ครองเมืองปาหยงั และทา้ วปะหมนั สลดั ครอง

เมืองปะหมนั สลดั
๑๑) เมืองลา่ สา ระตลู า่ สา ครองเมือง มีนอ้ งชาย คือจรกา
๑๒)เพลงหนา้ พาทย์ คือเพลงทีใ่ ชบ้ รรเลงในการแสดงกิรยิ าอาการเคลอ่ื นไหว

ของตวั ละคร

• คาศพั ทส์ าคัญจากเรื่อง
กระยาหงนั สวรรค์
กรายกฤช อาการท่ีใชก้ ฤชตง้ั ทา่ ตอ่ สกู้ นั
กะระตะ เรง่ มา้
กน้ั หย่นั อาวธุ สาหรบั เหน็บตดิ ตวั ใบมีดตงั้ แต่ก่นั ถงึ ปลายเท่ากนั มีคมทงั้ สองขา้ ง
กริ ณิ ี ชา้ ง
กหุ นงุ เขาสงู
ชนกั เคร่อื งผกู คอชา้ ง ทาดว้ ยเชือกเป็นปมหรอื ห่วงหอ้ ย พาดลงมาเพ่ือใหค้ นท่ีข่ีคอ ใชห้ วั

แม่เทา้ คีบกนั ตก
ชงิ คลอง แยง่ ทางท่ีตนจะไดเ้ ปรยี บ
ไมข้ ่มนาม ไมซ้ ง่ึ กาหนดช่ือพอ้ งกบั ขา้ ศกึ
พิธีตดั หรอื ฟันไมข้ ่มนามเป็นพิธีท่ีทากอ่ นยกทพั คอื นาไมท้ ่ีมีช่ือพอ้ งกบั ช่ือของศตั รูมา

ตดั หรือฟัน
เป็นการบารุงขวญั กองทพั และขม่ ขวญั ฝ่ายขา้ ศกึ

เชด็ หนา้ ผา้ เช็ดหนา้
นามครุฑา ช่ือการตง้ั คา่ ยกองทพั ตามตาราพชิ ยั สงครามเป็นรูปครุฑ
เสนา่ ศตั ราวธุ คลา้ ยมีด ใชส้ าหรบั ควา้ ง
เสาตะลงุ เสาสาหรบั ผกู ชา้ ง
อะหนุ บตุ ร
ระเดน่ คานาหนา้ เรยี นโอรส,ธิดา ของวงศเ์ ทวญั









ทา้ วกเุ รปัน อิเหนา ทา้ วดาหา
วหิ ยาสะกา ทา้ วกะหมงั กหุ นิง
รู้จกั ตวั ละคร
กลับหน้าสารบัญ
นางจินตะหรา

อิเหนา

กลับหน้าตัวละคร

ทา้ วกะหมงั กหุ นิง

กลับหนา้ ตวั ละคร

ทา้ วกเุ รปัน

กลบั หนา้ ตวั ละคร

ทา้ วดาหา

กลบั หน้าตวั ละคร

วหิ ยาสะกา

กลบั หน้าตัวละคร

นางจินตะหรา

กลบั หนา้ ตวั ละคร