คำศัพท์เกี่ยวกับพหุวัฒนธรรม

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับแนวคิด
และทฤษฎีพหุวัฒนธรรมศึกษา

โดย

นาย เฉลิมวงศ์ โพเง

รหัสนักศึกษา 630210012

สาขาวิชาประถมศึกษา คณะศึกษาศาสตร์
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับแนวคิดและทฤษฎี
พหุวัฒนธรรมศึกษา

วัฒนธรรม (Culture)

วัฒนธรรม (Culture) วัฒนธรรม มาจากภาษาละติน 2 คำ คือ Colere และ Cultus
คำว่า Colere แปลว่า ปลูกฝัง หรือสั่งสอน คำว่า Cultus แปลว่าการปลูกฝังหรือการอบรม
เมื่อรวมกันได้คำว่า Culture ในภาษาอังกฤษและในภาษาไทยใช้คำว่า “วัฒนธรรม”
วัฒนธรรม จึงหมายถึง สิ่งที่ทำให้เจริญงอกงามแก่หมู่คณะหรือวิถีของหมู่คณะ (ธีรยุทธ
บุญมี, 2546)

พหุวัฒนธรรมนิยม (Multiculturalism)

พหุวัฒนธรรมนิยม (Multiculturalism) พหุวัฒนธรรมนิยมคือ การเรียกร้องให้มีการ
ยอมรับอัตลักษณ์ที่ถูกเบียดขับ โดยเฉพาะอัตลักษณ์ ทางเชื้อชาติชาติพันธุ์และ
วัฒนธรรม การเรียกร้องและการให้สิทธิทางวัฒนธรรม ในหลายประเทศในตะวันตกเกิด
จากการยอมรับว่าอัตลักษณ์ เป็นสิ่งสําคัญยิ่งยวดสําหรับบุคคลและบุคคลจะทนทุกข์หาก
อัตลักษณ์ต้องสูญเสียไปหรือไม่ได้รับการยอมรับ (Taylor, 1994)

อนุรักษ์นิยม (Conservatism)

อนุรักษ์นิยม (Conservatism) หมายถึง แนวคิดที่มุ่งรักษาความเชื่อและ คุณค่าแบบ
เก่า เช่น ศาสนา วัฒนธรรม ประเพณี อุดมการณ์ทางการเมืองที่สืบทอดมายาวนาน
เฉพาะฝ่ายอนุรักษ์นิยมในประเทศไทยมักผูกโยงศาสนา วัฒนธรรมประเพณี อุดมการณ์
ทางการเมืองเข้ากับสำนึกทาง ประวัติศาสตร์ (สุรพศ ทวีศักดิ์, 2019)

เสรีนิยม (Liberalism)

เสรีนิยม (Liberalism) ได้ถูกนำมาใช้ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 14 หากแต่มีความหมาย
ที่ หลากหลาย ภาษาละติน “liber” หมายถึงคนที่มีอิสระ (free men) ในทัศนคติทาง
สังคม “liberal” หมายถึง ความเปิดเผย หรือความมีจิตใจที่เปิดเผย และต่อมาได้มีความ
หมายรวมถึงความมีอิสรภาพและทางเลือก (Heywood, 1992)

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับแนวคิดและทฤษฎี
พหุวัฒนธรรมศึกษา

ทฤษฏีเชิงวิพากษ์ (Critical Theory)

ทฤษฏีเชิงวิพากษ์ (Critical Theory) แนวคิดทฤษฎีวิพากษ์ (critical theory) มี
กำเนิดจากแนวคิดของ คาร์ล มาร์กซ์ และฟรีดริช เองเกลส์ ที่ต่อต้านระบบทุนนิยมด้วย
การสร้างระบบสังคมใหม่ คือ การโต้แย้งกันระหว่างสิ่งใหม่กับสิ่งเก่าและเกิด การ
สังเคราะห์เป็นสิ่งใหม่ (Georg Hegel)

อุดมการณ์ (Ideology)

อุดมการณ์ (Ideology) คือ ชุดของความเชื่อพื้นฐานที่ สร้างกรอบความคิดและ
กำหนดการกระทำของเรา มีบทบาทในการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลกับกลุ่ม รวม
ถึงสนับสนุนและท้าทายโครงสร้างทางอำนาจในสังคม อุดมการณ์จึงเกี่ยวข้องกับอำนาจ
การครอบงำ การใช้ภาษา การสร้างความชอบธรรม และความเห็นพ้อง (อรวรรณ ปิลันธน์
โอวาท, 2547, หน้า 211)

การกลืนกลาย (Assimilation)

การกลืนกลาย (Assimilation) การ อยู่ร่วมกันได้อย่างปกติสุขในสังคม การช่วยเหลือ
เกื้อกูลกันระหว่างสองศาสนา การทําบุญ ร่วมกัน การไปมาหาสู่กัน ความเข้าใจและการ
ศึกษาเรียนรู้วัฒนธรรมซึÉงกันและกันการทํา กิจกรรมร่วมกันได้โดยไม่ขัดกับหลัก
ปฏิบัติทางศาสนา และการรับเอาวัฒนธรรมของอีกฝ่ ายมา ประยุกต์ใช้โดยไม่ขัดกับหลัก
ปฏิบัติทางศาสนา

กระบวนทัศน์ (Paradigm)

กระบวนทัศน์ (Paradigm) กระบวนทัศน์ (Paradigm) หมายถึง กระบวนการคิด
วิเคราะห์ วิธีคิด วิธีปฏิบัติ แนวการดำเนินชีวิตและการพัฒนาชีวิตและสังคมที่มีร่วมกัน
ของคนกลุ่มหนึ่ง ชุมชนหนึ่งและได้ก่อตัวเป็นแบบแผน

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับแนวคิดและทฤษฎี
พหุวัฒนธรรมศึกษา

ความเท่าเทียม (Equality)

ความเท่าเทียม (Equality) คือ การที่บุคคลได้รับการจัดสรรทรัพยากรหรือได้รับ การ
ช่วยเหลือเหมือนกัน โดยมิได้คำนึงถึงความ แตกต่างของแต่ละบุคคลเลยทำให้มีบุคคล
บางคน เข้าไม่ถึงสิทธิเสรีภาพที่ตนควรจะได้รับ

ความเสมอภาค (Equity)

ความเสมอภาค (Equity) กล่าวคือ ต้องพิจารณา ซึ่งถ้าหาก ถึงความแตกต่างของแต่ละ
บุคคลก่อน ซึ่งถ้า บุคคลแต่ละคนมีความแตกต่างกันแล้ว การจัดสรร ทรัพยากรหรือการ
ได้รับความช่วยเหลือย่อมแตกต่าง กันไปด้วย เพื่อให้ทุกคนได้รับสิทธิเสรีภาพอย่าง
เสมอภาคกันอย่างทั่วถึง

คนชายขอบ (Marginal people)

คนชายขอบ (Marginal people) คือ กลุ่มคนที่มีชีวิตอยู่กึ่งกลางหรือ ห่างไกลจาก
ศูนย์กลางทั้งในทางภูมิศาสตร์และ สังคมวัฒนธรรม ในทางภูมิศาสตร์ “คนชายขอบ” มัก
จะเป็นกลุ่มคนที่ต้องเคลื่อนย้ายจากภูมิลำเนา ดั้งเดิมด้วยเหตุผลทางธรรมชาติ
เศรษฐกิจ การเมือง และสังคมวัฒนธรรม การตั้งถิ่นฐาน การประกอบ อาชีพ (นภาพร อติ
วานิชยพงศ์, 2552)

การผลิตซ้ำทางวัฒนธรรม (Cultural reproduction)

การผลิตซ้ำทางวัฒนธรรม (Cultural reproduction) การผลิตซ้้ าทางวัฒนธรรมเป็น
การสืบทอดแนวปฏิบัติ ความคิด ความเชื่อ ค่านิยมที่ได้รับการยอมรับของสมาชิกใน
สังคมวัฒนธรรมที่ถูกผลิตจะมีความสัมพันธ์ขององค์ประกอบของการผลิต ซึ่งประกอบ
ด้วย การผลิต การเผยแพร่ การบริโภคและการผลิตซ้้ า เป็นการสื่อสารระหว่างผู้ผลิตกับ
ผู้บริโภคหรือสมาชิกในสังคม (กาญจนา แก้วเทพและสมสุข หินวิมาน, 2551 : 67-69)

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับแนวคิดและทฤษฎี
พหุวัฒนธรรมศึกษา

ความเป็นธรรมทางสังคม (Social justice)

ความเป็นธรรมทางสังคม (Social justice) มีการตีความได้ อย่างน้อย 3 วิธีคิดหลัก
ได้แก่ 1) ความเป็นธรรมคือหลักความสุขสูงสุด หรือความเป็นธรรมตามหลัก
อรรถประโยชน์นิยม 2) ความเป็นธรรมคือความเท่าเทียม และ 3) ความเป็นธรรมคือ
ความคู่ควร การจัดสรรประโยชน์ สิทธิและหน้าที่ทางสังคมก็เกิดจากการใช้และตีความ
เกี่ยวข้องกับการจัดสรรประโยชน์ จากกรอบมโนทัศน์ที่แตกต่างกัน
(สฤณี อาชวานันทกุล แปล,2555)

การเหมารวม (Stereotype)

การเหมารวม (Stereotype) การคิดแบบเหมารวม คือ คตินิยมหรือทัศนคติของสังคม
ทั่วไปที่มีต่อกลุ่มคนอื่น ชนชาติอื่น หรือลักษณะของบุคคลบางประเภทจนกลายเป็น
มาตรฐาน ซึ่งมีพื้นฐานมาจากการสรุปจากข้อสมมุติ พื้นฐานที่มีแนวโน้มที่เป็นมุมมอง
หรือความคิดเห็น ส่วนบุคคลที่อาจเป็นได้ทั้งด้านดีและไม่ดี

ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ (Power relations)

ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ (Power relations) คือ การสร้างความชอบธรรมในการแสดง
สิทธิ ครอบครองและความเป็นจ้า ฟอพื้นที่ ในฐานะทรัพย์สินของบุคคลและครอบครัว
ส่วนหน่วยงาน ของรัฐ และโครงการขององค์กรพัฒนาเอกชนชาวเขา

ความเป็นอื่น (Otherness)

ความเป็นอื่น (Otherness) คือ การมองคนอื่นที่ไม่ใช่พวกของตนว่าเป็นคนด้อยค่าหรือ
ศัตรู ซึ่งเป็นผลมาจากการสร้างระบบความคิดผ่านบทเรียนประวัติศาสตร์ที่มีคนไทยเป็น
คนเอก มีกลุ่มคนเมียนมาเป็น ตัวร้ายและผลจากความรุนแรงเชิงโครงสร้างนโยบายการ
ดำเนินการควบคุมแรงงานข้ามชาติ

คำศัพท์สำคัญเกี่ยวกับแนวคิดและทฤษฎี
พหุวัฒนธรรมศึกษา

การเลือกปฏิบัติ (Discrimination)

การเลือกปฏิบัติ (Discrimination) สะท้อนถึงความหมายหลายนัย ในหลายบริบท
หาก พิจารณาในกรอบของกฎหมายสิทธิมนุษยชน ซึ่งมีปัจจัยส าคัญประกอบการพิจารณา
ได้แก่ เหตุแห่งการเลือก ปฏิบัติและ มิติของการเลือกปฏิบัติประกอบกับปัจจัยอื่น เช่น
มาตรการยืนยันสิทธิเชิงบวก หลักการชั่ง น้ าหนักกับผลประโยชน์อื่น

ความหลากหลายทางเพศ (LGBTQ+)

ความหลากหลายทางเพศ (LGBTQ+) หมายถึงบุคคลที่แสดงพฤติกรรม ทางกายแตก
ต่างจากลกัษณะทางเพศที่ติดตวัมาแต่กา เนิด เพศชายเพศหญิง เช่น Lesbian (เลสเบ้ี
ยน) Gay (เกย์) Bisexual (ไบเซ็กชวล) และ Transgender/Transsexual (คนขา้มเพศ)
ปฏิบตัิหนา้ที่อยใู่ น หน่วยงานองคก์รปกครองส่วนทอ้งถิ่น

ความสามารถที่แตกต่าง (Differently abled)

ความสามารถที่แตกต่าง (Differently abled) ความสามารถ คุณภาพภายในที่ทำให้
บุคคลสามารถเรียนรู้หรือเชี่ยวชาญทักษะได้อย่างง่ายดาย ความ สามารถ หรือนา ทุกคน
มีความราบ้าง แตกต่างกันเนื่องจากรหัสพันธุกรรมที่ได้รับจากพ่อแม่บางคนเป็นนักเต้น
ที่เก่งในขณะที่คนอื่น ๆ ไม่สามารถเรียนรู้ที่จะเห็นได้อย่างราบรื่นและดูเหมือนว่าพวก เขา
กำลังเต้นเพราะความสามารถโดยกำเนิดหรือการขาดความสามารถเหล่านี้

หลักสูตรแฝง (Hidden curriculum)

หลักสูตรแฝง (Hidden curriculum) คือเป็นหลักสูตรที่แฝงซ่อนเร้น ไม่เปิดเผย และ
ไม่ได้มุ่งศึกษาโดยตรง เพราะถือว่าเป็นหลักสูตรที่ไม่เป็นทางการ (unofficial
curriculum)