ศิลปะการแทงหยวก

- 1 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี

- 2 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี ศิลปะกำรแทงหยวก ศิลปะกำรแทงหยวก เป็นหนึ่งในงำนช่ำงสิบหมู่ ประเภทงำนสลักของอ่อน เป็นงำนฝีมือที่สร้ำงสรรค์โดยช่ำงผู้ช ำนำญ ใช้วัสดุธรรมชำติที่หำง่ำย ผลงำนมีระยะเวลำ ในกำรคงอยู่ในระยะสั้นๆ ไม่คงทนถำวร ตำมลักษณะของวัสดุ โดยเป็นกำรน ำหยวก กล้วยมำฉลุลวดลำยประดับตกแต่งในงำนต่ำงๆ ทั้งงำนมงคลและงำนอวมงคล ได้แก่ งำนบวช งำนโกนจุก งำนกฐิน ท ำบุญขึ้นบ้ำนใหม่ งำนพิธีทำงศำสนำ ท ำบุษบกแห่ พระวันออกพรรษำ และงำนศพ เป็นต้น ๑.กำรแทงหยวกประดับจิตกำธำน จิตกำธำน หรือ เชิงตะกอน แรกเริ่มคงจะมีที่มำจำกธรรมเนียมกำรปลงศพของ อินเดีย โดยใช้กองฟืนวำงซ้อนกันให้สูงใหญ่ จ ำนวนฟืนจะมำกหรือน้อยขึ้นอยู่กับ ชั้นยศของผู้วำยชนม์ ต่อมำจึงคิดสร้ำงพื้นยกขึ้น เรียกว่ำ “ร้ำนม้ำ” ส ำหรับตั้งศพคร่อม เหนือกองฟืน ซึ่งร้ำนม้ำที่ยกขึ้นนั้น ท ำหน้ำที่เป็นฐำนส ำหรับเผำศพ โดยใช้ไม้ไผ่หรือต้น หมำกมำปักเรียงกัน ประมำณสำมคู่ น ำฟืนเรียงใส่ให้เต็มในช่องว่ำง น ำหีบศพวำงบน ร้ำนม้ำแล้วจุดไฟเผำ ลักษณะเช่นนี้จะพบกำรปลงศพตำมหมู่บ้ำนชนบท ที่นิยมปลงศพ ใน ป่ำช้ำ เพรำะใช้วัสดุที่หำได้ง่ำย ในท้องถิ่นนั้นๆ

- 3 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี เมื่อค้นหำควำมเป็นมำของงำนแทงหยวกในพงศำวดำร พบว่ำ สยำมประเทศ หรือประเทศไทยในปัจจุบัน เป็นชำติแรกและชำติเดียวในโลก ที่มีงำนช่ำงแทงหยวก ถือเป็นงำนช่ำงของคนไทยโดยแท้จริง ซึ่งปัจจุบันนี้มีไม่กี่ประเทศที่มีกำรใช้งำนแทงหยวก มำประกอบพิธีกรรม ควำมส ำคัญของกำรแกะสลักหยวกกล้วยที่ปรำกฏในวรรณคดี ขุนช้ำงขุนแผน เมื่อพระไวย กล่ำวถึง กำรท ำพี้ว่ำให้ขุดศพนำงวันทองขึ้นมำ แล้วกล่ำวถึงกำรท ำพิธี ว่ำสถำนที่วำงหีบศพนั้นตกแต่งอย่ำงสวยงำมและวิจิตรพิสดำรเป็นรูปภูเขำ มีน้ ำตกมีสัตว์ ต่ำงๆ มีกุฏิพระฤษี มีเทวดำ เช่น รำมสูร เมขลำ ที่ตั้งศพที่เป็น ภูเขำนี้เห็นจะเป็น ประเพณีไทยที่เก่ำแก่ที่ท ำเช่นนั้นก็คงหมำยถึงว่ำ เขำพระสุเมรุคงเป็นที่เทวดำอยู่ตรง กับสวรรค์ ผู้ตำยนั้น ถือว่ำจะต้องไปสวรรค์ เช่น พระเจ้ำแผ่นดินตำย เรียกว่ำ “สวรรคต” จึงนิยมท ำศพให้เป็น ภูเขำ พระสุเมรุหรือเมรุ คือ ท ำที่ตั้งเป็นภูเขำทั้งสิ้น ต่อมำคงจะ เปลี่ยนแปลงไป เช่น งำนหลวงเล็กท ำเป็นภูเขำ เปลี่ยนท ำเป็นเครื่องไม้เพรำะอำจท ำให้ สวยงำมให้เป็นชั้นลดหลั่นลงมำเป็นเหลี่ยมจะหักมุมย่อให้วิจิตรพิสดำรอย่ำงใดก็ได้ แต่ แม้จะเอำภูเขำพระสุเมรุ จริงๆออกไปก็ยังคงเรียกเมรุ ตำมที่เคยเรียกมำ เมรุ จึง กลำยเป็นที่ตั้งศพไป บ้ำงก็ว่ำศิลปะกำรแทงหยวกเกิดขึ้นจำกสมัยพระนเรศวรมหำรำชล่ำแผ่นดิน ในสมัยก่อนช่ำงอันดับหนึ่ง คือ ช่ำงเหล็ก อันดับสอง คือช่ำงแทงหยวก ไปรบที่ไหนก็ตำย ที่นั่น เผำที่นั่น ใช้ไม้ไผ่เป็นเชิงตะกอน แล้วน ำหยวก (ต้นกล้วย) มำคุมเชิงตะกอนก่อน จะเผำ แล้วพัฒนำหยวกให้เกิดลวดลำยที่สวยงำม จนเกิด คุณค่ำแห่งควำมงำมต่อ สังคมไทยเรำ ในกำรแทงหยวกจะช่วยพัฒนำสังคมในด้ำนจิตใจ ให้คนเห็นคุณค่ำ “ปรัชญำ” ควำมสดสวย ไม่ช้ำก็เหี่ยวแห้งเป็นธรรมดำตำมหลักศำสนำ

- 4 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี ๒.กำรเลือกต้นกล้วยในกำรแทงหยวก พันธุ์กล้วยที่ดีที่สุดในกำรใช้แทงหยวก คือ กล้วยตำนีที่ยังไม่ออกเครือ หรือกล้วยสำว เท่ำนั้น ด้วยคุณสมบัติของ กล้วยตำนีคือล ำต้นตรง กำบกล้วยมีมำก ไม่หนำหรือบำงจนเกินไป ภำยในมีกำบมีรังผึ้งมำกกว่ำต้นกล้วยชนิดอื่น ท ำให้สำมำรถ กักเก็บควำมชุ่มชื้นไว้ได้นำนกว่ำ เมื่อน ำไปใช้จึงไม่เหี่ยวเฉำ แต่จะเหี่ยวแห้งไป ตำม กำลเวลำ ลักษณะพิเศษของกล้วยตำนีอีกประกำรหนึ่งคือ เนื้อผิวหยวกมีสีขำวนวลสวย และมีเส้นใย ที่สำมำรถมองเห็นเป็นแนวได้ ต้นกล้วยที่จะน ำมำใช้ในกำรแทงหยวก ควร เลี้ยงให้ล ำต้นมีควำมสูงตั้งแต่ 3 เมตรขึ้นไป และมีเส้นผ่ำนศูนย์กลำงของโคนต้น ประมำณ ๒๐ เซนติเมตร จึงจะเหมำะกับกำรฉลุลำยได้ดี ในกำรด ำเนินกำรตัดต้นกล้วยนั้นจะต้องมีกำรท ำพิธีขอขมำต้นกล้วยเสียก่อน ซึ่งช่ำงแทงหยวกจะท ำพิธีขอขมำโดยใช้ใบตองห่อเศษเงินที่มีอยู่ในกระเป๋ำ จำกนั้นจึง กล่ำวบทสวดขอขมำ แล้วซุกเงินไว้บริเวณโคนต้นกล้วย กำรตัดต้นกล้วยจะตัดในทิศทำงที่ให้ต้นเอนล้มใส่คนตัด เพื่อมิให้ต้นกล้วยนั้นหล่น ลงพื้น จำกนั้นจึงตัด ปลำยต้นกล้วยออก เพื่อไม่ให้ต้นกล้วยช้ ำ โดยจะตัดต้นกล้วยใน แนวทแยงเพื่อให้ต้นกล้วยนั้นได้แทงหน่อต่อไป และเว้นระยะกำรตัดจำกโคนต้น ประมำณหนึ่งคืบ เมื่อได้ต้นกล้วยตำมที่ต้องกำรแล้วจึงน ำมำตัดหัวตัดท้ำยออก

- 5 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 3.กำรลอกกำบกล้วยในกำรแทงหยวก ท ำกำรลอกกำบออกทีละชั้นด้วยควำมระมัดระวัง โดยใช้นิ้วมือสอดเข้ำไปในกำบ กล้วย แล้วค่อยๆ ดันมือไปพร้อมๆ กันทั้งสองข้ำง ลอกไปจนเกือบถึงชั้นในสุด แล้วท ำ กำรคัดแยกขนำดของกำบไว้เป็นกลุ่มๆ เพื่อเตรียมใช้ในกำรแทงหยวก กำบกล้วยที่จะน ำไปแทงหยวกนั้น ประกอบด้วย กำบเปลือก กำบเขียว กำบเขียวที่ค่อนข้ำงไปทำงขำว กำบขำว และแกนหยวก ซึ่งส่วนที่ใช้ในกำรแทงหยวก จริงๆ นั้นควรเป็นกำบเขียวที่ค่อนข้ำงไปทำงขำว เนื่องจำกเป็นกำบที่มีควำมสมบูรณ์ มีน้ ำหล่อเลี้ยงภำยในรวงผึ้ง ท ำให้ชุ่มฉ่ ำอยู่ตลอดเวลำ กำบเขียว กำบเขียวที่ค่อนข้ำงไปทำงขำว และกำบขำว

- 6 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 4.วัสดุและอุปกรณ์ที่ใช้ในกำรแทงหยวก กำรสร้ำงสรรค์ศิลปะกำรแทงหยวกโดยมำกจะใช้วัสดุและอุปกรณ์ที่หำได้ง่ำย มีใช้ ตำมพื้นบ้ำนทั่วไป ได้แก่ ๓.๑ หยวกกล้วย ที่ได้ท ำกำรลอกกำบ คัดแยกขนำดของกำบกล้วย และเช็ดผิว ท ำควำมสะอำดเรียบร้อยแล้ว ๓.๒ กระดำษสีต่ำงๆ หรือใบตอง ใช้ส ำหรับประกอบงำนแทงหยวก เพื่อเน้น ลวดลำยที่ได้ฉลุลงบนหยวกให้มีสีสันสวยสดงดงำม ซึ่งนิยมใช้กระดำษอังกฤษสีมันวำว คล้ำยกระดำษตะกั่ว ที่มีคุณสมบัติส ำคัญคือ เมื่อถูกน้ ำแล้วไม่ยับย่น สีไม่ลอก เนื่องจำก แทงหยวกเสร็จแล้วต้องมีกำรฉีดน้ ำให้หยวกชุ่มฉ่ ำอยู่เสมอ ส่วนใบตองจะได้สีเป็น ธรรมชำติ

- 7 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี ๓.๓ มีดแทงหยวก เป็นมีดปลำยแหลมที่มีคมทั้งสองด้ำน เพื่อให้สำมำรถแทง ลวดลำยใน ลักษณะเดินหน้ำถอยหลังได้อย่ำงสะดวก ท ำมำจำกเหล็กลำนนำฬิกำ หรือ ใบเลื่อยโลหะ น ำมำเจียรและลับให้คม ใบมีดมีขนำดควำมกว้ำงประมำณ ๕ มิลลิเมตร มีควำมยำวประมำณ ๓-๓ นิ้วครึ่ง หรือแตกต่ำง กันไปตำมควำมต้องกำรและควำมถนัด ของช่ำงแต่ละคน ๓.๔ หินลับมีด ใช้ส ำหรับลับมีดแทงหยวก เนื่องจำกเมื่อมีกำรใช้งำนนำนๆ จะท ำ ให้มีดแทงหยวกนั้นหมดคม ระหว่ำงใช้งำนจึงต้องหมั่นลับมีดให้คมอยู่เสมอ เมื่อมีดมี ควำมคมก็จะท ำให้ลวดลำยบนหยวกกล้วยมีควำมคมชัดสวยงำม ๓.๕ ตอก หรือก้ำนลำน ใช้ส ำหรับประกอบหยวกเข้ำเป็นลำยชุด โดยใช้ตอกรัดตรึง หยวกที่แทงแล้วแต่ละชิ้น ให้เป็นส่วนเดียวกัน ตอกที่ใช้ส ำหรับงำนศิลปะกำรแทงหยวก นิยมท ำจำกไม้ไผ่ โดยมีควำมกว้ำงประมำณ ๑-๑.๕ เซนติเมตร และยำวประมำณ ๖๐ เซนติเมตร ซึ่งปลำยตอกทั้งสองข้ำงจะมีควำมเรียวแหลมและคม

- 8 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี ๓.๖ ไม้เสียบ ใช้ส ำหรับปักยึด หรือช่วยเสริมควำมแข็งแรงจำกกำรประกอบ หยวกด้วยตอกอีกครั้ง ๓.๗ มีดบำง มีดท ำครัว หรือเลื่อย ใช้ส ำหรับตกแต่งกำบกล้วย หรือตัดหยวก กล้วยให้ได้ขนำดตำมที่ต้องกำร โดยเฉพำะเมื่อน ำลำยมำประกอบเป็นลำยชุด และในช่วง ที่ต้องตัดต่อเพื่อน ำลำยชุดไปประดับ ตกแต่งสถำนที่ต่ำงๆ 3.8 ตลับเมตร หรือไม้บรรทัด ใช้ส ำหรับวัดควำมยำวของหยวกกล้วยให้ได้ควำม ยำวตำมที่ต้องกำร

- 9 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 3.9 คีมตัดลวด ใช้ส ำหรับตัดปลำยไม้เสียบที่แหลม หรือก้ำนลำนให้สั้นลง 3.10 ค้อนหัวยำง ใช้ส ำหรับตอกไม้เสียบ ในช่วงประกอบให้เป็นลำยชุด 3.11 แบบพิมพ์ ใช้ส ำหรับกดแบบพิมพ์เครื่องสดในรูปแบบต่ำงๆ เพื่อตกแต่ง หยวกให้สวยงำมขึ้น

- 10 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 5.พิธีไหว้ครูก่อนกำรแทงหยวก ก่อนจะเริ่มท ำกำรแทงหยวก ช่ำงแทงหยวกจะต้องไหว้ครูเพื่อระลึกถึงพระคุณ ของครูบำอำจำรย์ที่ให้วิชำควำมรู้เหมือนกับช่ำงศิลปะแขนงอื่น ๆ ซึ่งเครื่องไหว้ที่ใช้ใน พิธีไหว้ครูก่อนกำรแทงหยวกจะประกอบด้วย ดอกไม้ ธูป เทียน น้ ำ เหล้ำ บุหรี่ อุปกรณ์ เครื่องมือต่ำงๆ ที่ใช้และแผ่นหยวกที่แทงเป็นลำยแล้วส ำหรับไหว้ครูเครื่องไหว้ทั้งหมด จะน ำมำใส่ในถำด หรือพำนรวมกันแล้วตั้งไว้บนโต๊ะใกล้ๆ บริเวณที่ท ำกำรแทงหยวก ซึ่งช่ำงทุกคนต้องไหว้ครูและเครื่องมือก่อนแทงหยวก โดยว่ำตำมบทสวด ดังนี้ (ตั้งนะโม 3 จบ) “ลูกขอไหว้คุณครูผู้ประสำทวิชำให้แก่ตัวลูก ลูกของไหว้พระอินทร์ พระพรหม พระยม พระกำฬ พระจตุโลกบำลทั้งสี่ พระภูมิเจ้ำที่ พระธรณี พระแม่คงคำ แม่พระ พำย สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลำยใน สำกลโลก พระวิษณุกรรม ท้ำวเวสสุวรรณ ครูพักลักจ ำ ครูแนะครูน ำ ครูสั่งครูสอน ที่ได้ประสำทพรให้แก่ลูก มำ พุทธังประสิทธิเม ธรรมังประ สิทธิเม สังฆังประสิทธิเม” (กรำบ 3 ครั้ง)

- 11 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 6.ลำยพื้นฐำนกำรแทงหยวก 6.๑ ลำยฟันหนึ่ง(ลำยฟันปลำ) แทงหยวกด้วยมีดฉลุที่คมทั้งสองด้ำนและปลำย แหลมคมในลักษณะ ขึ้นลงๆ ในลักษณะซิกแซก แทงหยวกเดินหน้ำและถอยหลัง แนว ตรงในระยะห่ำงที่เท่ำๆ กัน โดยใช้แนวเส้นหยวกกล้วยเป็นแนวหลัก ใช้เป็นลำยประกอบ ได้เยอะมำก 6.๒ ลำยฟันสำม มีรูปแบบมำจำกลำยตำอ้อยใช้ประกอบลำยในพิธีของสำมัญชน จนถึงขุนนำงชั้น ผู้ใหญ่ รวมไปถึงพระบรมวงศำนุวงศ์ด้วย

- 12 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 6.๓ ลำยกลีบบัว ลำยแทงหยวกด้วยมีดฉลุที่คมทั้งสองด้ำนและปลำยแหลมคม ในลักษณะขึ้นลงๆ ในลักษณะซิกแซกแต่มีลักษณะลำยที่ใหญ่โค้ง แทงหยวกเดินหน้ำและ ถอยหลัง แนวตรงในระยะห่ำงที่เท่ำๆ กัน โดยใช้แนวเส้นหยวกกล้วยเป็นแนวหลัก 6.๔ ลำยน่องสิงห์เป็นลำยที่ลอกเลียนแบบจำกน่องสิงห์ในงำนปูนปั้นต่ำงๆ ที่พบเห็นได้ทั่วไป ซึ่งสิงห์เป็นสัตว์ป่ำหิมพำนต์

- 13 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 6.๕ ลำยหน้ำกระดำนแนวนอน ใช้ประกอบส่วนคำน ฐำนชั้นล่ำง และชั้นประกอบฉัตร ลวดลำย พัฒนำจำกลำย เครือเถำที่น ำมำผูกกันและเลื้อยออกไปทั้งสองด้ำน ช่ำงแทงหยวกจะต้องแทงให้เท่ำกัน ทั้งด้ำนซ้ำยและขวำ 7.ขั้นตอนกระบวนกำรแทงหยวก กระบวนกำรขั้นตอนในกำรแทงหยวก โดยทั่วไปจะแบ่งออกเป็น ๕ ขั้นตอน ดังนี้ 7.๑ กำรเตรียมหยวกกล้วย หลังจำกท ำพิธีไหว้ครูเรียบร้อยแล้ว ท ำกำรตัดท่อน ต้นกล้วยตำมควำมยำวที่ต้องกำร ลอกกำบออกเป็นชั้นๆ โดยระวังมิให้กำบกล้วยแตก หรือช้ ำ จำกนั้นท ำกำรคัดแยกกำบที่มีควำมยำวและสีใกล้เคียงกันไว้เป็นกลุ่มๆ

- 14 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 7.๒ กำรแทงหยวก น ำกำบกล้วยที่ได้คัดแยกไว้มำท ำกำรแทงฉลุเป็นลวดลำย ต่ำงๆ โดยใช้ปลำยคมมีดแทงเข้ำไปในเนื้อหยวกกล้วย ซึ่งส่วนมำกช่ำงจะน ำกำบมำซ้อน กัน ๒-๓ ชั้น แล้วแทงเป็นลำยพื้นฐำนอย่ำงลำยฟันหนึ่ง(ฟันปลำ)ลำยฟันสำม ลำยฟันห้ำ เพื่อควำมรวดเร็ว แต่จะไม่นิยมใช้วิธีนี้ในกำรแทง ลำยหน้ำกระดำน ลำยเสำ หรือลำย ประยุกต์อื่นๆ 7.๓ กำรประกอบเป็นลำยชุด เมื่อได้หยวกที่มีกำรแทงฉลุลวดลำยต่ำงๆ แล้ว ช่ำงจะน ำกระดำษอังกฤษสีแวววำวไปชุบน้ ำแล้วน ำมำติดกับหยวกอีกชั้น ใช้มือลูบให้ กระดำษแนบติดสนิทกับควำม โค้งของหยวก จำกนั้นน ำหยวกอีกชั้นที่แทงลวดลำยเว้น พื้นหลังเรียบร้อยแล้วมำวำงประกอบ โดยกดให้หยวกทั้ง ๒ ชิ้นเข้ำกันได้สนิท เมื่อได้ ก ำหนดลวดลำยที่จะน ำมำเข้ำชุดกันแล้ว จึงเลือกลำยมำจัดวำงให้เหลื่อมกัน หำกวำงได้ รูปแบบแล้วจึงจะใช้ตอกแทงเข้ำไปในเนื้อหยวก จำกด้ำนหนึ่งทะลุออกไปอีกด้ำนหนึ่ง ซึ่งขณะแทงตอกต้องใช้มือจับหยวกกล้วยทั้งหมดให้แน่น ไม่ให้ขยับเขยื้อน

- 15 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี จำกนั้นยกชุดลำยคว่ ำเพื่อใช้ปลำยตอกสอดรัดกลับมำด้ำนหลัง มัดชิ้นลำยให้ครบ ทุกส่วนตำมควำมยำวของชุดลำย เมื่อครบทุกส่วนเรียบร้อยแล้วให้มัดเส้นตอกโดยกำร หมุนบิดเส้นตอกให้แน่นทั้งสองด้ำน จำกนั้นจึงตัดส่วนเกินของปลำยหยวกที่วำงซ้อนกัน ออก เพื่อให้เรียบร้อยและสะดวกต่อกำรน ำไปติดตั้ง แล้วท ำกำรแกะพื้นหลังของลวดลำยออก จะปรำกฏสีสันของกระดำษอังกฤษที่ ชัดเจนและสวยงำมพร้อมที่จะน ำไป ประดับตำมส่วนประกอบต่ำงๆ 7.๔ กำรประดับ เมื่อมีกำรประกอบหยวกเป็นลำยชุดต่ำงๆ แล้วจึงน ำมำติดตั้ง เข้ำกับโครง หรือฐำนที่ใช้ในงำนพิธีโดยใช้ไม้แหลม ตะปูหรือลวดเป็นวัสดุในกำรตอกยึด ชุดหยวกกล้วยให้ติดอยู่กับฐำน

- 16 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 7.๕ กำรตกแต่งด้วยเครื่องสด เช่น พุ่มดอกไม้ หรือดอกไม้ที่ร้อยเป็นม่ำนรัก และกำรแกะสลักผักผลไม้ซึ่งผักผลไม้ที่นิยมน ำมำใช้เป็นเครื่องสด ได้แก่ ฟักทอง มะละกอ เป็นต้น ที่เรียกว่ำ “กำรแทงหยวกประกอบเครื่องสด” 8.หยวกที่เป็นองค์ประกอบของจิตกำธำน 8.๑ รัดเกล้ำ คือส่วนที่อยู่ด้ำนบนสุดของจิตกำธำน มีส่วนประกอบของลำยต่ำงๆ ประกอบเข้ำด้วยกัน ได้แก่ ลำยหน้ำกระดำน ลำยฟันปลำ ลำยฟันสำม ประกอบเข้ำกัน ลำยฟันหนึ่ง ลำยหน้ำกระดำน ลำยฟันสำม

- 17 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 8.๒ ดอกไม้ไหว คือส่วนที่อยู่ด้ำนบนปักบนรัดเกล้ำทิศละ ๕ ดอก 8.๓ กระจังทิศ คือส่วนที่ประกอบด้ำนบนรัดเกล้ำอยู่ที่มุมทั้ง ๔ ทิศ

- 18 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 8.๔ ฐำนรองโกศ คือส่วนที่ประดับด้ำนล่ำงบริเวณของฐำนรองโกศมีลำย ที่ประกอบเข้ำด้วยกันได้แก่ลำยกลีบบัว และลำยฟันปลำ ประกอบเข้ำกัน 8.๕ เสำ คือส่วนที่ประดับเสำของจิตกำธำน มีลำยที่ประกอบเข้ำด้วยกันได้แก่ ลำยน่องสิงห์ และลำยฟันปลำ ประกอบเข้ำด้วยกัน ลำยกลีบบัว ลำยฟันหนึ่ง ลำยน่องสิงห์ ลำยฟันหนึ่ง

- 19 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 9.องค์ประกอบของจิตกำธำน กระจังทิศ ดอกไม้ไหว รัดเกล้ำ ดอกไม้แผง พู่กลิ่น พวงกลำง ม่ำนดอก มำลัยรัดข้อ ฐำนรองโกศ เสำ ท่อนฟืน ฐำนธรณี

- 20 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี 10.วิธีกำรที่ส ำคัญในกำรแทงหยวก กำรแทงหยวก เป็นงำนช่ำงสิบหมู่ ประเภทงำนสลักของอ่อน ที่ต้องอำศัยควำม ช ำนำญและสมำธิอย่ำงสูง ช่ำงแทงหยวกต้องเป็นช่ำงที่มีฝีมือ เพรำะจะไม่มีกำรวำด ลวดลำยหรือร่ำงภำพลงบนหยวกก่อนใช้มีดฉลุจริง ช่ำงแทงหยวกจึงจ ำเป็นต้องจดจ ำ แบบแผนของลำยที่จะฉลุลงไปบนหยวกได้อย่ำงแม่นย ำ สิ่งที่ควรค ำนึงถึงอีกอย่ำงหนึ่ง คือ วิธีกำรจับมีด กำรลงมีด นั้นจะต้องให้มีดตั้งฉำกกับหน้ำตัด ของหยวก วิธีกำรจับมีด และลงมีด ต้องตั้งฉำกกับหน้ำตัดของหยวกกล้วย

- 21 - กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี กลุ่มอ ำนวยกำรพิธีกำรศพที่ได้รับพระรำชทำนที่ 2 สิงห์บุรี ส ำนักงำนวัฒนธรรมจังหวัดสิงห์บุรี โทร. 036 573 486