คำนำ แบบฝกทักษะการคิด จัดทำขึ้นเพื่อประกอบการเรียนการสอน รายวิชา สังคมศึกษา 4 ส22102 ระดับชั้น มัธยมศึกษาปที่ 2 ชุดที่ 1 เรื่อง มาตราสวน ทิศ และสัญลักษณในแผนที่ จำนวน 4 ชั่วโมง ซึ่งมุงเนนพัฒนาผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียน ทั้งทางดานความรู ทักษะ กระบวนการ คุณลักษณะอันพึงประสงคและสมรรถนะสำคัญของผูเรียน เพื่อใหสอดคลองกับหลักสูตรแกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ.2551 (ฉบับปรับปรุง 2560) ที่มีจุดเนนการพัฒนา คุณภาพผูเรียน ใหมีทักษะการคิดขั้นสูง ซึ่งในระดับชั้นมัธยมศึกษาปที่ 2 มุงเนนทักษะกระบวนการคิดวิเคราะห การคิด อยางมีวิจารณญาณและทักษะกระบวนการคิดสรางสรรค ชุดกิจกรรมการเรียนรูฉบับนี้ประกอกบดวย คำชี้แจง ใบความรูใบงาน โดยผูเรียนสามารถศึกษาเรียนรู และ ประเมินผลการเรียนรู ดวยตนเอง ผูจัดทำหวังวา ชุดฝกทักษะการคิด ชุดนี้จะเปนประโยชนแกผูเรียนและผูสนใจนำไปพัฒนาการเรียนรูตอไป อรอุรา นภาพันธ ก
สารบัญ เรื่อง หนา คำชี้แจง..................................................................................................................................................ค มาตรฐาน/ตัวชี้วัด..................................................................................................................................1 แบบทดสอบกอนเรียน............................................................................................................................3 ใบงานที่ 1 ............................................................................................................................................ 6 ใบงานที่ 2 .......................................................................................................................................... 9 ใบงานที่ 3 ......................................................................................................................................... 10 ใบงานที่ 4 ......................................................................................................................................... 14 ข
คำชี้แจง บทบาทของผูเรียน กอนจะศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู ผูเรียนตองปฏิบัติตน ดังนี้ 1. นักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรียน เพื่อวัดความรูกอนเรียน 2. อานใบงานและปฏิบัติตามใบงาน 3. พยามยามทำใบงานเต็มความสามารถ 4. ทำกิจกรรมชุดฝกทักษะการคิด ใหทันเวลา ไมคุยหรือเลนกัน 5. นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน เมื่อเสร็จจากการทำใบงานแตละชุด ค
แบบฝกทักษะการคิดชุดที่ 1 นักเรียนอานใบงานแลวปฏิบัติตามขั้นตอน ดังนี้ กอนจะศึกษาชุดฝกทักษะการคิด ผูเรียนตองปฏิบัติตน ดังนี้ 1. นักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรียน 2. ศึกษาชุดฝกทักษะการคิด ชุดที่ 1 เรื่อง มาตราสวน ทิศ และสัญลักษณในแผนที่ 3. ทำใบงานและตรวจสอบจากเฉลย 4. ทำแบบทดสอบหลังเรียนและตรวจสอบจากเฉลย ง
แบบฝกทักษะการคิดชุดที่ 1 เรื่อง มาตราส่วน ทิศ และสัญลักษณ์ในแผนที่ มาตรฐาน ส 5.1 เขาใจลักษณะทางกายภาพของโลกและความสัมพันธของสรรพสิ่งซึ่งมีผลตอกัน ใชแผนที่และเครื่องมือทางภูมิศาสตรในการคนหา วิเคราะห และสรุปขอมูล ตามกระบวนการทางภูมิศาสตร ตลอดจนใชภูมิสารสนเทศอยางมีประสิทธิภาพ ตัวชี้วัด ส 5.1 ม.2/2 ตัวชี้วัด สาระการเรียนรู ม.2/2 อธิบายมาตราสวน ทิศ และสัญลักษณ มาตราสวน ทิศ และสัญลักษณ 1
กรณีสอบออนไลน แบบทดสอบกอนเรียน 10 ขอ 10 คะแนน หนวยที่ 1 มาตราสวน ทิศและสัญลักษณในแผนที่ 2
แบบทดสอบกอนเรียนหนวยที่ 1 ชุดฝกทักษะการคิด เรื่อง มาตาส่วน ทิศ และสัญลักษณ์ในแผนที่ คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว (ให้ทําในสมุด เช่น 1 ก 2 ข ไม่ต้องลอกโจทย์) 1. สีนํ้ าตาลในแผนที่ภูมิประเทศแทนความหมายว่าอย่างไร 1 พื้นที่เกษตรกรรม 2 ที่ลุ่มนํ้ าท่วมถึง 3 ที่ราบสูง 4 ที่ราบ 2. การแสดงเครื่องหมายทิศในแผนที่มีความสําคัญอย่างไร 1 ช่วยในการนําทางไปยังตําแหน่งต่าง ๆ 2 แสดงระยะทางของตําแหน่งต่าง ๆ 3 แสดงขนาดของพื้นที่ 4 ทําให้ทราบภูมิประเทศ 3. เพราะเหตุใดจึงต้องมีมาตราส่วนในแผนที่ 1 เพื่อให้ทราบระยะเวลาในการเดินทางไปยังจุดหมาย 2 เพื่อให้ทราบระยะทางในภูมิประเทศจริง 3 เพื่อให้แผนที่มีความสวยงาม 4 เพื่อใช้บอกตําแหน่งที่ตั้ ง 4. มาตราส่วน 1 : 250,000 หมายความว่าอย่างไร 1 1เซนติเมตรในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 250,000กิโลเมตร 2 1เมตรในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 250,000กิโลเมตร 3 1 หน่วยในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 250,000 หน่วย 4 1กิโลเมตรในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 5. เส้นสีฟ้าที่คดเคี้ยวไปมาในแผนที่แสดงสัญลักษณ์ของสิ่งใด 1 อ่างเก็บนํ้ า 2 แม่นํ้ า 3 คลองส่งนํ้ า 4 เส้นแบ่งเขตประเทศ 3
6. การออกแบบสัญลักษณ์ในแผนที่ควรมีลักษณะสําคัญอย่างไร 1 เป็ นสัญลักษณ์ที่เข้าใจง่ายและมีคําอธิบายกํากับไว้ 2 ใช้สีที่แตกต่างหลากหลายเพื่อให้เกิดความชัดเจน 3 มีความสวยงาม เป็ นเอกลักษณ์น่าสนใจ 4 แผนที่แสดงปริมาณควรใช้สัญลักษณ์จุด 7. ถ้านักเรียนต้องเดินทางไปท่องเที่ยวในปารีส ประเทศฝรั่ งเศส จะต้องใช้แผนที่ชนิดใด 1 แผนที่กายภาพ 2 แผนที่ท่องเที่ยว 3 แผนที่เศรษฐกิจ 4 แผนที่รัฐกิจ 8. แผนที่มีประโยชน์ต่อการดําเนินชีวิตของนักเรียนอย่างไร 1 ประหยัดเวลาในการเดินทาง 2 ช่วยให้เป็ นผู้นํากลุ่มในการเดินทาง 3 ช่วยให้ทราบข้อมูลข่าวสารต่าง ๆ ที่ทันสมัย 4 ช่วยวางแผนการดําเนินชีวิตประจําวันให้ง่ายขึ้น 9. ข้อใดสรุปถูกต้องเกี่ยวกับแผนที่ 1 สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อจําลองลักษณะของโลกแบบเหมือนจริง 2 สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อแสดงลักษณะของพื้นผิวโลกตามจินตนาการ 3 สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อแสดงลักษณะของพื้นผิวโลกลงบนที่ราบ 4 สิ่งที่สร้างขึ้นเพื่ออธิบายตําแหน่งที่ตั้ งของสถานที่ต่าง ๆ ที่มนุษย์สร้างขึ้น 10.ข้อใดเป็ นองค์ประกอบสําคัญของแผนที่ทั้ งหมด 1 ชื่อหน่วยงานที่จัดทําแผนที่ ทิศ 2 มาตราส่วน คําอธิบายสัญลักษณ์ 3 รูปภาพสถานที่ต่าง ๆ ชื่อแผนที่ 4 พิกัดภูมิศาสตร์ รายชื่อสถานที่สําคัญต่าง ๆ 4
ศึกษาความรู จากสื่อ yotube ใหนักเรียน สแกน Qr code ดูสื่อ youtube หนวยที่ 1 มาตราสวน ทิศและสัญลักษณในแผนที่ ใบงาน ใหสรุปความรูที่ได จากการดูสื่อ yotube ........................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................ 5
ใบงานที่ 1 เรื่อง มาตราสวน ทิศ และสัญลักษณในแผนที่ คำชี้แจง ใหนักเรียนตอบคำถามตอไปนี้ ใหเขียนลงในสมุด 1.แผนที่ คืออะไร จงอธิบาย 2. สิ่งใดในแผนที่ที่จะทำใหทราบระยะทางจริงบนพื้นผิวโลก 3.มาตราสวนคืออะไร 4. มาตราสวน มีกี่รูปแบบ อะไรบาง 5.มาตราสวนมีความสำคัญอยางไร (ศึกษาจาหนังสือเรียนสังคมศึกษา หนา 222) ใหนักเรียนจดสูตรการคำนวณหาระยะทางในภูมิประเทศ ลงในสมุด สูตรในการคํานวณหาระยะทางในภูมิประเทศจริงในแผนที่ ดังตัวอย่าง สูตรการคํานวณ คือ (ศึกษาจากหนังสือเรียนสังคมศึกษา หนา 223) มาตราส่วน = Scale = ระยะทางในแผนที่ (MD) ระยะทางในภูมิประเทศจริง (GD) MD GD 6
ให้นักเรียนสังเกตแผนที่ทวีปแอฟริกาตอนใต้ ดังนี้ จากนั้ นร่วมกันคํานวณหาระยะทางจากเมืองวินด์ฮุกไปเมืองไนโรบี วัดได้ 6 เซนติเมตร โดยใช้สูตร Scale = MD GD 7
ตัวอย่าง มาตราส่วน 1 เซนติเมตร ต่อ 500 กิโลเมตร ต้องเปลี่ยน 500 กิโลเมตร ให้เป็ น เซนติเมตร จะได้ 500 ×100,000 = 50,000,000 เซนติเมตร แทนค่าในสูตร = = = GD = = GD = 300,000,000 เซนติเมตร เปลี่ยนเซนติเมตรให้เป็ นกิโลเมตร จะได้ = 3,000 กิโลเมตร ดังนั้ น ระยะทางในภูมิประเทศจริงจากเมืองวินด์ฮุกไปเมืองไนโรบีมีระยะทางเท่ากับ 3,000 กิโลเมตร 1 50,000,000 6 GD 6 × 50,000,000 1 300,000,000 100,000 ค
ใบงานที่ 2 การคํานวณหาระยะทางบนแผนที่ จากมาตราส่วน ให้นักเรียนสแกน QR code ดูสื่อ youtube ที่กําหนดให้ต่อไปนี้แล้วทําใบงานที่ 2 การคํานวณหาระยะทางบนแผนที่ จากมาตราส่วน 9
ใบงานที่ 3การคํานวณหาระยะทางบนแผนที่ จากมาตราส่วน จากคลิป youtube จงตอบคําถามต่อไปนี้ให้ถู กต้อง ให้แสดงวิธีทําด้วย 1. สวนลําไยมีความกว้าง 6 เซนติเมตร โดยวัดจากแผนที่มาตราส่วน 1 : 50,000 จะมีระยะทางจริงเท่าไหร่ 2. ถนนสายหนึ่งวัดความยาวในแผนที่ได้ 10 เซนติเมตร ในแผนที่มาตราส่วน 1 : 200,000 จงหาว่าถนนสายนี้ะมีระยะทางจริงเท่าไหร่ 3. บ้านไก่และไข่อย่ห่างกัน ู 4 กิโลเมตร หากวัดระยะทางในแผนที่ มาตราส่วน 1 : 50,000 จะมีระยะทางในแผนที่เท่าไหร่ 4. ถ้าวัดระยะทางในแผนที่ได้ 5 เซนติเมตร โดยคิดเป็ นระยะทางจริง 10 กิโลเมตร แสดงว่าใช้แผนที่มาตราส่วนเท่าไหร่ 10
กิจกรรมเดี่ยว คำชี้แจง ใหนักเรียนหาตำแหนง โดยใชสื่อ เทคโนโลยี ใหโหลด Google earth จาก playstore หรือจากอินเทอรเน็ต มาติดั้งไวในมือถือแลว ใหใช Google earth หาตำแหนง ของโรงเรียนกัลยาณีศรีธรรมราช แลวแท็ป หนาจอ พรอมพิมพ ชื่อ เลขที่ ใสในไลนกลุม 11
กิจกรรมกลุม ใหนักเรียนแบงกลุม เปน 4 กลุม ๆ กลุมละ 5-8 คน ใหนักเรียนแตละกลุม ศึกษาจาก Google Earth และจัดทำแผนที่บริเวณโดยรอบโรงเรียน จากนั้นอธิบาย เรื่อง มาตราสวน ทิศและสัญลักษณของแผนที่ ระบุสถานที่สำคัญหรือสถานที่ ทองเที่ยว พรอมบอกประโยชนของแผนที่จากนั้นนำเสนอผลงานใหเพื่อน ๆ ทราบ หนาชั้นเรียน พรอมสงขอมูล ในไลนกลุม เพื่อใหความรูกับกลุมอื่น ๆ 12
ทบทวนความร้เดิมู 1. มาตราส่วน ทิศ และสัญลักษณ์ในแผนที่ เพื่อทบทวนความรู้เดิม โดยการตอบคําถาม ดังนี้ • 1 : 50,000 ในแผนที่คืออะไร (มาตราส่วน) • การหาระยะทางบนแผนที่กับระยะทางจริงบนโลกมีวิธีการคํานวณอย่างไร มาตราส่วน = ระยะทางในแผนที่ ระยะทางในภูมิประเทศ 13
ใบงานที่ 4 เรื่อง ทิศ และสัญลักษณ์ คําชี้แจง ให้นักเรียน ตอบคําถามต่อไปนี้ 1. ทิศ คืออะไร 2. ทิศ มีกี่ชนิด อะไรบ้าง 3. สัญลักษณ์คือ อะไร 4. สัญลักษณ์ จําแนกได้ กี่ประเภทได้แก่ 5. สัญลักษณ์ นําเสนอได้ กี่รูปแบบ ได้แก่อะไรบ้าง 7. มาตราส่วน ทิศ และสัญลักษณ์ มีความสําคัญต่อนักเรียนอย่างไร (ศึกษาจากหนังสือเรียนสังคมศึกษา หนา 225 - 227) 14
ความรู้เพิ่ มเต ิ ม สีในแผนที่ ความรู้เพิ่ มเต ิ ม สัญลักษณ์ในแผนที่ 15
คําถามท้ายหน่วยที่ 1 1. แผนที่มีความสําคัญต่อการศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับพื้นที่ต่าง ๆ อย่างไร 2.สัญลักษณ์ในแผนที่มีรูปแบบใดบ้าง และมีความสําคัญอย่างไร 3.แผนที่ ภูมิประเทศบริเวณที่เป็ นสีนํ้ าตาลเข้ม มีลักษณะภูมิประเทศแบบใด 4.ในแผนที่ 1 : 250,000 วัดระยะทางจากตําแหน่ง ก.ไปตําแหน่ง ข ได้ 3 เซนติเมตร ระยะทางในภูมิประเทศจะเท่ากับกี่กิโลเมตร 5. จากมาตราส่วนเส้น 1 : 5 ถ้าระยะทางในแผนที่วัดได้ 4 เซนติเมตร ระยะทาง ในภูมิประเทศเท่ากับกี่กิโลเมตร (จากหนังสือเรียนสังคมศึกษา หนา 231 ) 1 5 10 20 30 กม 16
กรณีสอบออนไลน แบบทดสอบหลังเรียน หนวยที่ 1 มาตราสวน ทิศและสัญลักษณในแผนที่ 17
แบบทดสอบหลังเรียน หนวยการเรียนรูที่1 เรื่อง มาตราส่วน ทิศและสัญลักษณ์ในแผนที่ คําชี้แจง ให้นักเรียนเลือกคําตอบที่ถู กต้องที่สุดเพียงคําตอบเดียว (ให้ทําในสมุด เช่น 1 ก 2 ข ไม่ต้องลอกโจทย์) 1. การแสดงเครื่องหมายทิศในแผนที่มีความสําคัญอย่างไร 1 แสดงระยะทางของตําแหน่งต่าง ๆ 2 ช่วยในการนําทางไปยังตําแหน่งต่าง ๆ 3 แสดงขนาดของพื้นที่ 4 ทําให้ทราบภูมิประเทศ 2. สีนํ้ าตาลในแผนที่ภูมิประเทศแทนความหมายว่าอย่างไร 1 ที่ราบสูง 2 ที่ลุ่มนํ้ าท่วมถึง 3 พื้นที่เกษตรกรรม 4 ที่ราบ 3. มาตราส่วน 1 : 250,000 หมายความว่าอย่างไร 1 1เซนติเมตรในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 250,000กิโลเมตร 2 1 หน่วยในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 250,000 หน่วย 3 1เมตรในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 250,000กิโลเมตร 4 1กิโลเมตรในแผนที่เท่ากับระยะทางจริงบนภูมิประเทศ 18
4. เส้นสีฟ้าที่คดเคี้ยวไปมาในแผนที่แสดงสัญลักษณ์ของสิ่งใด 1 อ่างเก็บนํ้ า 2 แม่นํ้ า 3 คลองส่งนํ้ า 4 เส้นแบ่งเขตประเทศ 5. เพราะเหตุใดจึงต้องมีมาตราส่วนในแผนที่ 1 เพื่อให้ทราบระยะเวลาในการเดินทางไปยังจุดหมาย 2 เพื่อใช้บอกตําแหน่งที่ตั้ ง 3 เพื่อให้แผนที่มีความสวยงาม 4 เพื่อให้ทราบระยะทางในภูมิประเทศจริง 6. ถ้านักเรียนต้องเดินทางไปท่องเที่ยวในปารีส ประเทศฝรั่ งเศส จะต้องใช้แผนที่ชนิดใด 1 แผนที่กายภาพ 2 แผนที่เศรษฐกิจ 3 แผนที่รัฐกิจ 4 แผนที่ท่องเที่ยว 7. ข้อใดเป็ นองค์ประกอบสําคัญของแผนที่ทั้ งหมด 1 มาตราส่วน คําอธิบายสัญลักษณ์ 2 ชื่อหน่วยงานที่จัดทําแผนที่ ทิศ 3 รูปภาพสถานที่ต่าง ๆ ชื่อแผนที่ 4 พิกัดภูมิศาสตร์ รายชื่อสถานที่สําคัญต่าง ๆ 19
8. การออกแบบสัญลักษณ์ในแผนที่ควรมีลักษณะสําคัญอย่างไร 1 ความสวยงาม เป็ นเอกลักษณ์น่าสนใจ 2 ใช้สีที่แตกต่างหลากหลายเพื่อให้เกิดความชัดเจน 3 เป็ นสัญลักษณ์ที่เข้าใจง่ายและมีคําอธิบายกํากับไว้มี 4 แผนที่แสดงปริมาณควรใช้สัญลักษณ์จุด 9. ข้อใดสรุปถูกต้องเกี่ยวกับแผนที่ 1 สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อจําลองลักษณะของโลกแบบเหมือนจริง 2 สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อแสดงลักษณะของพื้นผิวโลกตามจินตนาการ 3 สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อแสดงลักษณะของพื้นผิวโลกลงบนที่ราบ 4 สิ่งที่สร้างขึ้นเพื่ออธิบายตําแหน่งที่ตั้ งของสถานที่ต่าง ๆ ที่มนุษย์สร้างขึ้น 10.แผนที่มีประโยชน์ต่อการดําเนินชีวิตของนักเรียนอย่างไร 1 ประหยัดเวลาในการเดินทาง 2 ช่วยให้เป็ นผู้นํากลุ่มในการเดินทาง 3 ช่วยให้ทราบข้อมูลข่าวสารต่าง ๆ ที่ทันสมัย 4 ช่วยวางแผนการดําเนินชีวิตประจําวันให้ง่ายขึ้น 20