พระราชเสาวนียของสมเด็จพระนางเจาสิริกิตติ์ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในวโรกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา 12 สิงหาคม พ.ศ. 2551 “ ตอนที่ฉันเรียนอยูที่สวิตเซอรแลนด สวิตเซอรแลนด ก็แสน ไมมีประวัติศาสตรอะไร แตเราก็ตองเรียนประวัติศาสตรของสวิส แต เมืองไทยนี่ ....บรรพบุรุษเลือดทาแผนดินกวาจะมาถึงที่ใหพวกเราอยู นั่งอยูกันสบายมีประเทศชาติเนี่ย เรากลับไมใหเรียนประวัติศาสตร ”
คำนำ ชุดกิจกรรมการเรียนรู จัดทำขึ้นเพื่อประกอบการเรียนการสอน รายวิชาประวัติศาสตร 2 ส21104 ระดับชั้น มัธยมศึกษาปที่ 1 ชุดที่ 1 เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย จำนวน 10 ชั่วโมง ซึ่งมุงเนนพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการ เรียน ทั้งทางดานความรู ทักษะ กระบวนการ คุณลักษณะอันพึงประสงคและสมรรถนะสำคัญของผูเรียน เพื่อให สอดคลองกับหลักสูตรแกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ.2551 (ฉบับปรับปรุง 2560) ที่มีจุดเนนการพัฒนาคุณภาพ ผูเรียน ใหมีทักษะการคิดขั้นสูง ซึ่งในระดับชั้นมัธยมศึกษาปที่ 1 มุงเนนทักษะกระบวนการคิดวิเคราะห การคิดอยางมี วิจารณญาณและทักษะกระบวนการคิดสรางสรรค ชุดกิจกรรมการเรียนรูฉบับนี้ประกอกบดวย คำชี้แจง ใบงาน ใบความรูและเฉลย โดยผูเรียนสามารถศึกษา เรียนรู และประเมินผลการเรียนรู ดวยตนเอง มีจิตสำนึกภาคภูมิใจในความเปนไทย ผูจัดทำหวังวา ชุดกิจกรรมการเรียนรู ชุดนี้จะเปนประโยชนแกผูเรียนและผูสนใจนำไปพัฒนาการเรียนรูตอไป อรอุรา นภาพันธ ก
สารบัญ เรื่อง หนา คำนำ.............................................................................................................................................................ก คำชี้แจง.........................................................................................................................................................ข ใบคำสั่ง..........................................................................................................................................................ง มาตรฐาน/ตัวชี้วัด...........................................................................................................................................1 แบบทดสอบกอนเรียน....................................................................................................................................2 ใบความรูที่ 1 .................................................................................................................................................5 ใบงานที่ 1 ....................................................................................................................................................10 ใบความรูที่ 2 ................................................................................................................................................12 ใบงานที่ 2 .....................................................................................................................................................14 ใบความรูที่ 3 .................................................................................................................................................15 ใบงานที่ 3 ......................................................................................................................................................16 ใบความรูที่ 4 .................................................................................................................................................18 ใบงานที่ 4 ......................................................................................................................................................20 ใบความรูที่ 5 .................................................................................................................................................21 ใบงานที่ 5 ......................................................................................................................................................22 ใบความรูที่ 6 .................................................................................................................................................23 ใบงานที่ 6 ......................................................................................................................................................25 ใบความรูที่ 7 ..................................................................................................................................................27 ใบงานที่ 7 ......................................................................................................................................................28 ข
คำชี้แจง บทบาทของผูเรียน กอนจะศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู ผูเรียนตองปฏิบัติตน ดังนี้ 1. นักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรียน เพื่อวัดความรูกอนเรียน 2. อานบัตรคำสั่งและปฏิบัติตนในกิจกรรมตามขั้นตอน 3. พยามยามทำบัตรกิจกรรมเต็มความสามารถ 4. ทำกิจกรรมชุดการเรียนรูใหทันเวลา ไมคุยหรือเลนกัน 5. นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน เมื่อเสร็จจากการทำกิจกรรมแตละชุด ค
ใบคำสั่ง นักเรียนอานใบงานแลวปฏิบัติตามขั้นตอน ดังนี้ กอนจะศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู ผูเรียนตองปฏิบัติตน ดังนี้ 1. นักเรียนทำแบบทดสอบกอนเรียน 2. ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู ชุดที่ 1 เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย 3. ทำใบงานและตรวจสอบจากเฉลย 4. ทำแบบทดสอบหลังเรียนและตรวจสอบจากเฉลย ง
ชุดกิจกรรมการเรียนรูที่ 1 เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย มาตรฐาน ส 4.3 เขาใจความเปนมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปญญาไทย มีความรัก ความภูมิใจ และธำรงความเปนไทย ตัวชี้วัด ส 4.3 ม.1/2, ม.1/3 ตัวชี้วัด สาระการเรียนรู ม.1/2 วิเคราะหพัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย ในดานตาง ๆ ม.1/3 วิเคราะหอิทธิพลของวัฒนธรรมและ ภูมิปญญาไทยสมัยสุโขทัย และสังคมไทย ในปจจุบัน -การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย -ปจจัยที่มีอิทธิพลตอพัฒนาการในสมัยสุโขทัย -พัฒนาการทางดานการเมืองการปกครองสมัยสุโขทัย -พัฒนาการทางดานเศรษฐกิจสมัยสุโขทัย -พัฒนาการทางดานสังคมสมัยสุโขทัย -พัฒนาการทางดานศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย -พัฒนาการทางดานความสัมพันธระหวางประเทศ สมัยสุโขทัย -อิทธิพลของอารยธรรมตะวันออกที่มีผลตอสุโขทัย -การสรางสรรคภูมิปญญาในสมัยสุโขทัย 1
กรณี ทําข้อสอบออนไลน์ แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย 2
แบบทดสอบกอนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรูที่ 1 เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย คำชี้แจง ใหนักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงขอเดียว (ใหทำในสมุด เชน 1 ก 2 ข ไมตองลอกโจทย) 1.หลักฐานใดที่ชวยยืนยันวาสุโขทัยมีความเจริญมากอนหนาที่จะไดสถาปนาเปนราชธานี ก. ศาสนสถานศิลปะขอม ข. เรื่องราวจากเอกสารจีน ค. ขอความที่ปรากฏในศิลาจารึก ง. พระราชพงศาวดารกรุงสุโขทัย 2.การสถาปนากรุงสุโขทัยเกิดจากวิธีใด ก. กลุมคนไทยอพยพลงมาตั้งถิ่นฐานบานเมือง ข. ขอมรบชนะชุมชนที่อยูมากอนแลวตั้งกรุงสุโขทัยขึ้น ค. กลุมคนไทยรวมตัวตั้งตนเปนอิสระ ไมยอมอยูใตอำนาจขอม ง. อาณาจักรขอมไดใหอิสรภาพโดยมอบผูคนและทรัพยสินมาสรางบานเมือง 3. การปกครองแบบพอปกครองลูก สงผลดีตออาณาจักรสุโขทัยอยางไร ก. ชาวตางชาติเขามาติดตอคาขายมากขึ้น ข. การละเมิดกฎหมายลดนอยลง ค. กษัตริยกับราษฎรใกลชิดกัน ง. ทำใหขุนนางมีอำนาจมาก 4.รูปแบบการปกครองสมัยสุโขทัยมีลักษณะอยางไร ก. แบงพื้นที่เปนมณฑล ข. สงขาหลวงไปปกครอง ค. รวมอำนาจไวที่ราชธานี ง. กระจายอำนาจสูทองถิ่น 5.ลักษณะการคาขายของอาณาจักรสุโขทัยตรงกับขอใด ก. ราษฎรคาขายสินคาไดบางชนิด ข. ราษฎรคาขายไดอยางเสรี ค. รัฐคาขายแขงกับราษฎร ง. รัฐเปนผูผูกขาดการคา 3
6.ตลาดนัดจตุจักรในปจจุบันหากเทียบกับสมัยสุโขทัย จะหมายถึงสิ่งใด ก. ตระพัง ข. สรีดภงส ค. เตาทุเรียง ง. ตลาดปสาน 7.แนวทางการสรางความสงบสุขของสังคมสุโขทัย จากหลักฐานที่ปรากฏนิยมใชวิธีการใด ก. อบรมคนใหมีศีลธรรม ข. ออกกฎหมายที่เขมงวด ค. ใหรางวัลแกผูทำความดี ง. ลงโทษผูฝาฝน 8.สุโขทัยไดรับอิทธิพลการนับถือพระพุทธศาสนานิกาย เถรวาทลัทธิลังกาวงศมาจากแหงใด ก. ศรีลังกา ข. ทวารวดี ค. หริภุญชัย ง. นครศรีธรรมราช 9.ขอใดเปนลักษณะความสัมพันธระหวางสุโขทัยกับลังกา ก. ลังกาสงเครื่องราชบรรณาการ ข. ลังกาถายทอดพระพุทธศาสนาใหสุโขทัย ค. สุโขทัยถายทอดพระพุทธศาสนาใหลังกา ง. สุโขทัยแผขยายอำนาจเขาครอบครองลังกา 10.การมีสัมพันธไมตรีอันดีกับลานนาสงผลตอสุโขทัยอยางไร ก. ไดกำลังชวยยามเกิดสงคราม ข. เปนแหลงวัตถุดิบไวผลิตสินคา ค. ปลอดภัยจากการถูกตีทางเหนือ ง. สามารถเผยแพรวัฒนธรรมไดอยางเสรี 4
] ใบความรู้ที่ 1 เรื่อง การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube กวาจะเปนกรุงสุโขทัย พอขุนศรีอินทราทิตย พอขุนรามคำแหง พระยาเลอไทย 1.การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย การที่ตองมีการศึกษาประวัติศาสตรสุโขทัย เนื่องจากอาณาจักรสุโขทัยมีความเจริญรุงเรือง มีตัวหนังสือไทยที่เรียกวา “ลายสือไทย” เปนของตนเองจนพัฒนามาเปนตัวหนังสือไทยในปจจุบัน มีสถาบัน พระมหากษัตริยเปนสถาบันหลักที่หลักของสังคมสุโขทัย มีพระพุทธศาสนา เปนสถาบันหลักในการดำเนินชีวิต ของคนไทย (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 88 ) 1.1 ความเปนมากอนการสถาปนาเมืองสุโขทัยเปนราชธานี หลักฐานทางโบราณคดีตาง ๆ ไดแสดงใหเห็นวา มีชุมชนในบริเวณเมืองสุโขทัยมากอนและมีการพัฒนา จากชุมชนเล็ก ๆ จนกลายเปนชุมชนใหญ พัฒนาเปนบานเมืองชุมชนนี้มีการสรางบานเรือนดวยไม มีการลาสัตว หาของปา เลี้ยงสัตวประเภท วัว ควาย มีการทำ ภาชนะดินเผาขึ้นใชเอง รูจักหลอมโลหะ มีความสัมพันธติดตอ คาขายกับชุมชนที่อยูใกลเคียงและที่อยูหางไกล ในราวกลางพุทธศตวรรษที่ 18 วัฒนธรรมเขมรไดเขามามี อิทธิพลอยางเดนชัด ดังหลักฐานทางดานสถาปตยกรรม และประติมากรรม เชน ศาลตาผาแดง ที่กอดวยศิลา แลง ซึ่งสวนยอดไดพังลง ประติมากรรมหินทรายทั้งที่เปนเทวรูป และเทวนารี รวมหกรูป เทียบรูปแบบไดกับ ศิลปะเขมรแบบบายน ตรงกับรัชกาล พระเจาชัยวรมันที่ 7 ของเขมร 5
อีกแหงหนึ่ง คือ ปรางค 3 องค ซึ่งกอดวย ศิลาแลง ที่วัดพระพายหลวง เรียงในแนวเหนือใต สรางขึ้นตาม คติความเชื่อของศาสนาพุทธนิกายมหายาน ตามอำนาจการปกครองของชนชาติขอม มีอำนาจปกครองดินแดน ในประเทศไทย ในชวงพุทธศตวรรษที่ 16 – 18 โดยมีศูนยกลาง การปกครองอยูที่นครธม หรือพระนครหลวง ดินแดนกัมพูชาในปจจุบัน แตเนื่องจากอยูหางไกล ดูแลไมทั่วถึง ขอมจึงตั้งเมืองสุโขทัยและลพบุรี ใหทำหนาที่ ปกครองหัวเมืองคนไทยตาง ๆ แทน กษัตริยขอม ดำเนินนโยบายการปกครองคนไทยอยางละมุนละมอม บางแหงก็ใหคนไทยปกครองกันเอง เปนชุมชน หรือ เมือง โดยเฉพาะในรัชสมัยพระเจาชัยวรมันที่ 7 (พ.ศ.1724 - ถึง พ.ศ. 1761 (ตรงกับ พ.ศ. – 534 = ค.ศ.1181- ค.ศ. 1218) เปนยุคสมัยที่ขอมเริ่มเสื่อมอำนาจ พระองคไดใชวิธีผูกมิตรกับคนไทย เพื่อสรางความจงรักภักดีและความผูกพัน ดังตอไปนี้ 1. แตงตั้งพอขุนผาเมือง เจาเมืองราด โอรสของพอขุนศรีนาวนำถม เจาเมืองสุโขทัย ใหเปน “ขุนศรีอินทรบดินทราทิตย” 2. พระราชทานพระธิดา สิงขรมหาเทวี ใหอภิเษกสมรสกับพอขุนผาเมือง เจาเมืองราด และมอบ พระขรรคไชยศรี ใหเปนเครื่องหมายแหงอำนาจใหดวย 3. เมื่อ ขอมเสื่อมอำนาจ เปดโอกาสใหคนไทยตั้งตัวเปนอิสระ เมื่อสิ้นรัชกาลพระเจาชัยวรมันที่ 7 อำนาจของขอม คอย ๆ เสื่อมลง ประกอบกับคนไทยมีผูนำที่เขมแข็ง และมีความสามารถ จึงตั้งตัว เปนอิสระจากขอมไดในที่สุด เมื่อพอขุนผาเมืองเจาเมืองราดและพอขุนบางกลางหาว เจาเมืองบางยาง ไดรวมกำลังกันขับไล ขอมสบาดโขลญลำพง ขาหลวงขอมผูปกครองเมืองสุโขทัยสมัยนี้ เมื่อ พ.ศ. 1780 (ตรงกับ พ.ศ. – 534 = ค.ศ.1237) เมื่อขับไลขอมออกจากสุโขทัยเปนผลสำเร็จ พอขุนผาเมือง ไดสนับสนุนใหพอขุนบางกลางหาว ขึ้นครองอำนาจเปนกษัตริยสุโขทัย พรอมทั้งถวายพระนามของตนที่ไดรับจากกษัตริยขอม ให ดังนั้น พอขุนบางกลางหาว จึงมีพระนามใหมวา “พอขุนศรีอินทราทิตย” เปนปฐมกษัตริยราชวงศสุโขทัยหรือ ราชวงศพระรวง แหงอาณาจักรสุโขทัย และสถาปนากรุงสุโขทัยเปนราชธานี ใน พ.ศ. 1792 (ตรงกับ พ.ศ. – 534 = ค.ศ.1249) อาณาจักรสุโขทัย ดำรงอยูได 200 ปเศษ มีกษัตริยปกครอง 9 พระองค ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube ที่ :https://www.youtube.com/watch? 6
รายนามพระมหากษัตริยไทยในราชวงศพระรวง ที่ปกครองอาณาจักรสุโขทัย รายนามพระมหากษัตริย ปที่เริ่มครองราชย ปที่สวรรคต 1. พอขุนศรีอินทราทิตย พ.ศ.1792 ไมปรากฏ 2. พอขุนบานเมือง ไมปรากฏ พ.ศ.1822 3. พอขุนรามคำแหงมหาราช พ.ศ.1822 พ.ศ.1841 4. พระยาเลอไทย พ.ศ.1841 ประมาณ พ.ศ.1866 5. พระยางั่วนำถุม ประมาณ พ.ศ.1866 พ.ศ.1890 6. พระมหาธรรมราชาที่ 1 ลิไทย พ.ศ.1890 พ.ศ.1911 7. พระมหาธรรมราชาที่ 2 พ.ศ.1911 พ.ศ.1942 8. พระมหาธรรมราชาที่ 3 ไสลือไทย พ.ศ.1943 พ.ศ.1962 9. พระมหาธรรมราชาที่ 4 บรมปาล พ.ศ.1962 ประมาณ พ.ศ.1981 (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 90) ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube พอขุนรามคำแหงมหาราช สรุปการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย สรุปจากหลักฐานทางโบราณคดี ไดแก พระปรางค ที่วัดพระพายหลวง จ.สุโขทัย สันนิษฐาน วา ชุมชนบริเวณเมืองสุโขทัยนาจะมีความสัมพันธกับชาวมอญที่เคยสรางความเจริญรุงเรือง อยูที่เมืองละโว (ลพบุรี) และขอม (เขมรโบราณ) ที่เมืองพระนคร นอกจากนี้ก็มีความสัมพันธกับละวา หรือลั้ว และลาว รวมทั้งไต หรือชาวไทย ที่กระจัดกระจายลงมาจากทางตอนใตของจีน จนเกิดการผสมผสานทางดานวัฒนธรรมจนกลายเปนชุมชน ขนาดใหญ มีการปกครองที่มั่นคงจนไดรับการสถาปนาเปนอาณาจักรสุโขทัยในปจจุบัน 7
1.2 ปจจัยที่นำไปสูการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย มี 2 ปจจัยดังนี้ 1. ปจจัยภายใน ประกอบดวย 1. การขยายตัวของชุมชนสุโขทัย 2. ทำเลที่ตั้งของแควนสุโขทัย 3. มีผูนำที่เขมแข็ง 2. ปจจัยภายนอก ประกอบดวย 1. ขอมเริ่มเสื่อมอำนาจลง เนื่องจากพระเจาชัยวรมันที่ 7 ซึ่งเปนกษัตริยขอม (เขมรโบราณ) สิ้นพระชนมประมาณ พ.ศ. 1761 (เทียบกับ ค.ศ. คือ - 543 = 1218) ทำใหสุโขทัยมีความปลอดภัยมากขึ้น 2. คนไทยในแควนอื่น ๆ ที่เคยตั้งตัวเปนอิสระยอมรับอำนาจของแควนสุโขทัย (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 89) 2. ปจจัยที่มีอิทธิพลตอพัฒนาการในสมัยสุโขทัย มีดังนี้ ปจจัยดานสิ่งแวดลอม มีลักษณะทั่วไปดังนี้ 1) สภาพภูมิประเทศ เชน อยูที่ราบลุมมีแมน้ำปง ยม และนานไหลผาน เหมาะกับการ ดำรงชีวิตและคาขาย 2) สภาพภูมิอากาศ เชน อยูทามกลางทิวเขาถนนธงชัยและตะนาวศรีและเพชรบูรณ ทำให อากาศไมรอนเกินไป จึงมีฝนตกชุกในฤดูมรสุม 3) ความอุดมสมบูรณของทรัพยากรธรรมชาติ เชน ปาไม สัตวปา ของปา แรธาตุ ตาง ๆ 4) การคมนาคม ที่สะดวก ทั้งทางบกและทางน้ำ สรุปสาระสำคัญ สภาพการณของเมืองสุโขทัยกอนการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย มีดังนี้ สุโขทัยแตเดิมเปนชุมชนเมืองที่นาจะมีความสัมพันธกับชุมชนชาวมอญ ชาวขอมและชาวละวา หรือลั้ว ลาว รวมถึงชาวไต หรือชาวไทย ดังพบหลักฐานทางโบราณคดี เชน พระปรางค วัดพระพายหลวง เปนพระปรางคที่ไดรับอิทธิพลมาจากขอม ตอมาไดพัฒนาจนเปนชุมชน ขนาดใหญ มีการปกครองที่มั่นคง และสถานปนาเปนอาณาจักรในที่สุด 8
ปจจัยภายในที่นำไปสูการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย มีดังตอไปนี้ 1) การขยายตัวของชุมชนสุโขทัยมีคนหลายกลุมอพยพเขามาตั้งถิ่นฐานจนเกิดการผสมผสาน ทางวัฒนธรรมและขยายตัวขึ้นเรื่อย ๆ และมีผูนำทำใหชุมนนมีความเขมแข็ง 2) ทำเลที่ตั้งเหมาะสมอยูใกลแมน้ำ ทำใหสามารถคาขายกับแควนตาง ๆ ไดอยางสะดวก ทำใหมี พื้นฐานทางเศรษฐกิจดี 3) มีผูนำที่เขมแข็ง มีความพรอมในทุก ๆ ดาน และเปนที่ยอมรับของผูคนในชุมชน ปจจัยภายนอกที่เอื้อตอการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย มีดังตอไปนี้ 1) กษัตริยขอมสิ้นพระชนม ทำใหอาณาจักรขอมเสื่อมอำนาจ 2) คนไทยในแควนอื่น ๆ ที่เคยตั้งตัวเปนอิสระยอมรับอำนาจของแควนสุโขทัย ปจจัยใดที่มีอิทธิพลตอพัฒนาการดานตางๆ ในสมัยสุโขทัย 1) ปจจัยดานภูมิศาสตรและสิ่งแวดลอม 1) สภาพภูมิประเทศ สุโขทัยตั้งอยูบนที่ราบลุม มีแมน้ำ ปง วัง ยม และนานไหลผาน เหมาะแกการเกษตร และการคา 2) ภูมิอากาศ สุโขทัยมีเทือกเขาถนนธงชัย เทือกเขาตะนาวศรี และเทือกเขาเพชรบูรณขนานกัน ทำใหอากาศไมรอน และมีมรสุมพัดผาน จึงมีฝนตกชุกในฤดูมรสุม 3) สุโขทัยมีทรัพยากรธรรมชาติอุดมสมบูรณเอื้อตอการดำรงชีวิตของผูคนในชุมชน 4) การคมนาคมสะดวก โดยเฉพาะทางน้ำ 2) ปจจัยดานอารยธรรม สุโขทัยรับความเจริญจากภายนอกมาผสมผสานกับวัฒนธรรมเดิมของไทย โดยมี พระพุทธศาสนาเปนหลักยึดเหนี่ยวจิตใจ และสรางสรรคศิลปวัฒนธรรมและภูมิปญญา การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัยสงผลตออาณาจักรไทยในสมัยตอมา ดังตอไปนี้ การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัยเปนราชธานี ทำใหเกิดการสรางสรรคความเจริญดานตาง ๆ ทั้งดานการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม จนเปนอาณาจักรที่มีความรุงเรือง และเปน พื้นฐานในการพัฒนาของคนไทยในสมัยตอมา ซึ่งวัฒนธรรมบางสวนของสุโขทัยก็ยังคงมีอิทธิพลจนถึงปจจุบัน (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 88 – 92) 9
ใบงานที่ 1 การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย คำชี้แจง ใหนักเรียนตอบคำถามตอไปนี้(ทำลงในสมุด) 1. สภาพการณของเมืองสุโขทัยกอนการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัยเปนอยางไรบาง 2. ปจจัยภายในปจจัยใดบางที่นำไปสูการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย 3. ปจจัยภายนอกปจจัยใดบางที่เอื้อตอการสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย 4. ปจจัยใดบางที่มีอิทธิพลตอพัฒนาการดานตางๆ ในสมัยสุโขทัย 5. การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัยสงผลตออาณาจักรไทยในสมัยตอมาอยางไรบาง 10
แบ่งกลุ่มละ 5 – 6 คน 11
ใบความรู้2 เรื่อง พัฒนาการทางด้านการเมืองการปกครองสมัยสุโขทัย ความสัมพันธระหวางกษัตริยกับราษฎรในสมัยสุโขทัยมีลักษณะดังตอไปนี้ ความสัมพันธระหวางกษัตริยกับราษฎรในสมัยสุโขทัยระยะแรกใชรูปแบบการปกครองแบบ พอปกครองลูก เนื่องจากสุโขทัยยังคงเปนอาณาจักรที่มีขนาดเล็กมีผูคนจำนวนไมมากนัก การ ปกครองแบบนี้จึงทำให สามารถดูแลราษฎรไดอยางทั่วถึง ตอมาในสมัยของพระมาหาธรรมราชาที่ 1 ลิไทย ไดมีการแสดงใหเห็นฐานนะของกษัตริยที่ทรงเปนธรรมราชา โดยทรงนำเอาหลัก ทศพิธราชธรรมในพระพุทธศาสนามาใชในการ ปกครองบานเมืองและเริ่มมีการนำราชาศัพทมาใชในราชสำนัก แสดงใหเห็นคติในการปกครองที่ กษัตริยทรงเปนสมมติเทพตามความเชื่อของศาสนาพราหมณ-ฮินดู การปกครองแบบพอปกครองลูกในระยะแรกของอาณาจักรสุโขทัยมีลักษณะดังนี้ เปนการปกครองแบบพอปกครองลูก เปนรูปแบบการปกครองที่กษัตริยอยูใกลชิดกับราษฎร เสมือนบิดากับบุตรเห็นไดจากการที่พอขุนรามคำแหงมหาราช ทรงเปดโอกาสใหราษฎรไดรองทุกข ดวยตนเองอยางใกลชิดโดยแขวนกระดิ่งไวที่ประตูวัง และพระองคจะเขามาแกไขปญหาตาง ๆ ดวยพระองคเองการปกครองในลักษณะนี้เหมาะสม กับอาณาจักรสุโขทัยในระยะแรกเนื่องจาก ยัง เปนอาณาจักรที่มีขนาดเล็ก และราษฎรมีจำนวนไมมากนัก ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube กระดิ่งรองทุกข 12
พระพุทธศาสนามีความเกี่ยวของกับการปกครองในสมัยสุโขทัยดังนี้ พระมหาธรรมราชาที่ 1 ลิไทย ทรงนำหลักทศพิธราชธรรมในพระพุทธศาสนามาใชในการปกครอง บานเมือง ใหมีความสงบสุขรมเย็น อาณาจักรสุโขทัยมีอาณาเขตติดต่อกับดินแดน ต่าง ๆ ดังนี้ -ทิศตะวันออก มีอาณาเขตไปถึงเมืองสระหลวง สองแคว (พิษณุโลก) -ทิศตะวันออกเฉียงใต มีอาณาเขตไปถึงเมืองปากยม (พิจิตร) เมืองชากังราว เมืองสุพรรณภาว เมืองนครพระชุม (อยูในเขตกำแพงเพชร) เมืองบางพราน (ในอำเภอพรานกระตาย จังหวัด กำแพงเพชร) -ทิศเหนือถึงทิศตะวันออกเฉียงเหนือ มีอาณาเขตถึงเมืองราด เมืองสะคา และเมืองลุมบาจายทั้ง 3 เมืองนี้อยูในบริเวณลุมแมน้ำนาน อาณาจักรสุโขทัยมีรูปแบบการปกครองบานเมือง ดังตอไปนี้ พระมหากษัตริยทรงมีอำนาจเด็ดขาด ประทับอยูในราชธานี ในระยะแรกพระมหากษัตริยทรงมี คำนำหนาวา “พอขุน” การปกครองมีลักษณะกระจายอำนาจการบริหารจากราชธานีออกไปสูหัว เมืองตาง ๆ แบงหัวเมืองเปนชั้น ๆ ตามระยะทางใกล-ไกล (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 93 – 96) ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube การสถานปนาอาณาจักรสุโขทัย 13
ใบงานที่ 2 พัฒนาการทางด้านการเมืองการปกครองสมัยสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบคําถามต่อไปนี้(ทำลงในสมุด) 1. ความสัมพันธ์ระหว่างกษัตริย์กับราษฎรในสมัยสุโขทัยมีลักษณะเป็นอย่างไร 2. การปกครองแบบพ่อปกครองลูกในระยะแรกของอาณาจักรสุโขทัยมีลักษณะเป็นอย่างไร และ มีความเหมาะสมหรือไม่ อธิบายเหตุผล 3. พระพุทธศาสนามีความเกี่ยวข้องกับการปกครองในสมัยสุโขทัยอย่างไร 4. อาณาจักรสุโขทัยมีอาณาเขตติดต่อกับดินแดนใดบ้าง 5. อาณาจักรสุโขทัยมีรูปแบบการปกครองบ้านเมืองอย่างไรบ้าง 14
ใบความรู้ที่ 3 สรุป เรื่อง พัฒนาการทางด้านเศรษฐกิจสมัยสุโขทัย สภาพทางภูมิ ศาสตร์ของอาณาจักรสุโขทัยมีความเหมาะสมกับการทําเกษตรกรรม ดังต่อไปนี้ เหมาะสม เนื่องจากสุโขทัยตั้งอยู่ในที่ราบลุ่ม มีแม่นํ้า ปิง วัง ยม และนานไหลผ่าน และมีเทือกเขาขนาบทั้งสองด้าน ทําให้อุณหูมิพอเหมาะไม่ร้อนจนเกินไป และมีลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือและลมมรสุมตะวันออกเฉียงใต้พัดผ่าน จึงมีฝนตกชุก เหมาะกับการประกอบอาชีพเกษตรกรรม เหตุผลที่เศรษฐกิจที่สําคัญของสุโขทัยขึ้นอยู่กับการพาณิชยกรรม มีดังต่อไปนี้ สุโขทัยมีตลาดปสาน เป็นศูนย์กลางการค้าขาย สําหรับชาวเมือง และมีการผลิตเงินตราขี้นเพื่อเป็น สื่อกลางในการค้าขายแลกเปลี่ยนสินค้า ได้แก่ เบี้ย บาท และพดด้วง นอกจากนี้ยัง สนับสนุนการค้าอย่างเสรี โดยไม่เก็บภาษีและมีการติดต่อค่าขายกับดินแดนต่าง ๆ นอกราชอาณาจักร ในศิลาจารึกของพ่อขุนรามคําแหงมหาราช ความตอนหนึ่งว่า “เมื่อชั่วพ่อขุนรามคําแหง เมืองสุโขทัยนี้ดี ในนํ้ามีปลา ในนามีข้าว เจ้าเมืองบ่เอาจกอบในไพร่ลูท่าง เพื่อนจูงวัวไปค้า ขี่ม้าไปขาย ใครจักใคร่ค้าช้างค้า ใครจักใคร่ค้าม้าค้า ใครจักใคร่ค้าเงินค้าทองค้า” แสดงให้เห็นสภาพเศรษฐกิจ ของสุโขทัย ดังนี้ สุโขทัยมีความอุดมสมบูรณ์ ในนํ้ามีปลา ในนามีข้าว มีการค้าขายกันอย่างเสรี ไม่เก็บภาษี (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 97 – 99) ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube การคาเสรี 15
ใบงานที่ 3 พัฒนาการทางด้านเศรษฐกิจสมัยสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบคําถามต่อไปนี้(ทําในสมุด) 1. สภาพทางภูมิศาสตร์ของอาณาจักรสุโขทัยมีความเหมาะสมกับการทําเกษตรกรรมหรือไม่ อธิบายเหตุผล 2. เพราะเหตุใด จึงกล่าวได้ว่าเศรษฐกิจที่สําคัญของสุโขทัยขึ้นอยู่กับการพาณิชยกรรม 3. จากข้อความในศิลาจารึกของพ่อขุนรามคําแหงมหาราช ความตอนหนึ่งว่า “เมื่อชั่วพ่อขุน รามคําแหง เมืองสุโขทัยนี้ดี ในนํ้ามีปลา ในนามีข้าว เจ้าเมืองบ่เอาจกอบในไพร่ลูทาง เพื่อน จูงวัวไปค้า ขี่ม้าไปขาย ใครจักใคร่ค้าช้างค้า ใครจักใคร่ค้าม้าค้า ใครจักใคร่ค้าเงินค้าทองค้า” แสดงให้เห็นสภาพเศรษฐกิจของสุโขทัยอย่างไรบ้าง 16
งานกลุ่ม ให้แต่ละกลุ่มจับกลุ่มกัน 5 - 6 คน ร้องเพลงในนํ้ามีปลา ในนามีข้าว https://youtu.be/KGqbh2Ymo0M?si=J9rO8-bjOcz7dFOx เนื้อเพลง ในน้ำมีปลา ในนามีขาว คำรอง พลตรีหลวงวิจิตรวาทการ (สรอย) ในน้ำมีปลา ในนามีขาว แผนดินของเรา นี่แสนอุดมสมบูรณ บานเมืองราบคาบ ดวยอานุภาพพอขุน- รามคำแหงค้ำจุน ใหชาติไทยไพศาล (สรอย) สรางทำนาไร ทั่วแควนแดนไทย เราไถเราหวาน หมากมวงหมากขาม หมากพราวหมากลาง พืชผลตางๆ ลวนงามตระการ (สรอย) สรางบานแปลงเมือง ใหเกียรติไทยลือ เลื่อง ไปทั่วทุกถิ่นฐาน จูงวัวไปคา จูงมาไปขาย ปวงราษฎรทั้งหลาย ไดอยูเปนสุขสำราญ 17
ใบความรู้ที่ 4 เรื่อง พัฒนาการทางด้านสังคมสมัยสุโขทัย สังคมสุโขทัยประกอบด้วยกลุ่มคน 2 ประเภท ดังนี้ 1) บุคคลที่มีอํานาจในการปกครอง เช่น กษัตริย์ พระราชวงศ์ ขุนนาง บุคคลที่มีอํานาจในการปกครอง ประกอบด้วย 1.1 กษัตริย์ คือ ผู้มีอํานาจสูงสุดในการปกครอง 1.2 พระราชวงศ์ คือ ผู้ที่มีเชื้อสายร่วมกับกษัตริย์ พระราชวงศ์ที่ใกล้ชิดและมีความสามารถ อาจได้รับมอบหมายจากพระมหากษัตริย์ให้ปกครองดูแลเมืองสําคัญ หรือมีโอกาสได้ สืบราชสมบัติ 1.3 ขุนนาง เป็นผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่ดูแลบ้านเมือง ปกครองประชาชน และเป็นผู้นําในการทํา สงคราม 2) บุคคลที่อยู่ใต้ปกครอง เช่น ไพร่ ข้า บุคคลที่อยู่ใต้ปกครอง ประกอบด้วย 2.1 ไพร่ คือ ประชาชนทั่วไป มีอิสระในการดําเนินชีวิต มีสิทธิภายใต้กฎหมายกําหนด 2.2 ข้า คือ กลุ่มคนที่ไม่มีอิสระในการดําเนินชีวิตของตนเอง และต้องเสียสละแรงงาน ให้กับนาย ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube สถาบันพระมหากษัตริย 18
สุโขทัยจัดระเบียบสังคมที่มีผู้คนหลากหลายให้อยู่กันอย่างสงบสุขได้ ดังตัวอย่างประกอบ ต่อไปนี้ สุโขทัยมีการตรากฎหมายหลายฉบับ เพื่อสร้างความเป็นระเบียบเรียบร้อยให้เกิดขึ้นในสังคม จากการตีความในศิลาจารึกที่ค้นพบ พบว่ากฎหมายในสมัยสุโขทัยมีหลายลักษณะ ดังนี้ 1) ลักษณะทรัพย์สินมรดก ตัวอย่างข้อความจากศิลาจารึกหลักที่ 1 ความตอนหนึ่งว่า “ ลูกเจ้าลูกขุนผู้ใดแล้ ล้มตายกว่าเหย้าเรือน พ่อเชื้อเสื้อคํามันช้างขอลูกเมียเยียข้าว ไพร่ฟ้าข้าไท ป่าหมาก ป่าพลู พ่อเชื้อมัน ไว้แก่ลูกมันสิ้น” มีความหมายว่า ไม่ว่าจะเป็นผู้ใดเสียชีวิต ทรัพย์สมบัติต่าง ๆ ให้ตกทอดเป็นมรดกแก่ลูกของผู้ตาย 2) ลักษณะการพิจารณาคดีความ ตัวอย่างข้อความจากศิลาจารึก ความตอนหนึ่งว่า “ ลูกเจ้าลูกขุนแลผิดแผกแสกกว้างกัน สวนดูแท้ จึ่งแล่งความแก่ข้าด้วย ซื่อ บ่เข้าผู้ลักมันผู้ซ่อน ” มีหมายความว่า การพิจารณาคดีโดยใช้หลักประกันความยุติธรรม เช่น เมื่อพลเมืองผิดใจเป็นความกันจะมีการสอบสวนแน่ชัดจึงตัดสินโดยยุติธรรม 3) ลักษณะการร้องฎีกา ตัวอย่างข้อความจากศิลาจารึก พ่อขุนรามคําแหงมหาราช ตอนหนึ่งว่า “ ในปากประตูมีกระดิ่ง อันหนึ่งแขวนไว้หั้น ไพร่ฟ้าหน้าปก กลางบ้านกลางเมืองมีถ้อยมีความ เจ็บท้องข้องใจ มันจักกล่าวถึง เจ้าขุนบ่ไร้ ไปลั่นกระดิ่งอันท่านแขวนไว้ พ่อขุนรามคําแหงเจ้าเมืองได้ยินเรียก เมื่อถามสวนความ แก่มันด้วยซื่อ ไพร่ในเมืองสุโขทัยนี้จึงชม ” แสดงให้เห็นถึงการร้องทุกข์ในสมัยสุโขทัย 4) ลักษณะโจร จากศิลาจารึกหลักที่ 38 แสดงให้เห็นว่ากฎหมายลักษณะโจร มีลักษณะเป็นกฎหมาย อาญา มุ่งให้ประชาชนพยายามนําตัวผู้กระทําความผิดมาลงโทษให้ได้ และเพื่อเป็นการส่งเสริมให้ ประชาชนเป็นพลเมืองดี พระพุทธศาสนามีบทบาทสําคัญอย่างไรในสังคมสุโขทัย ดังต่อไปนี้ พระสงฆ์ในพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทลังกาวงศ์ เป็นกลุ่มสําคัญอีกกลุ่มหนึ่งต่อสังคมไทย เนื่องจากอนุญาตให้คนทุกคน ไม่ว่าจะเป็นพระมหากษัตริย์ พระราชวงศ์ ขุนนาง ไพร่ หรือข้า สามารถบวช เพื่อศึกษาหลักธรรมคําสอนทางพระพุทธศาสนาได้ และยังได้รับการอุปถัมภ์ จากพระมหากษัตริย์ ตลอดจนเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจในการดําเนินชีวิตของคนสุโขทัย ดังเห็นได้จากข้อความศิลาจารึกสมัยสุโขทัยความตอนหนึ่งว่า “ คนในเมืองสุโขทัยนี้ มักทาน มักทรงศีล มักโอยทาน พ่อขุนรามคําแหง เจ้าเมืองสุโขทัยนี้ ทั้งชาวแม่ชาวเจ้าท่วยปั่วท่วยนาง ลูกเจ้าลูกขุนทั้งสิ้น ทั้งหลาย ทั้งผู้ชาย ผู้หญิง ฝูงท่วยมีศรัทธา ในพระพุทธศาสนา ทรงศรีเมื่อพรรษาทุกคน (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 100 – 101) 19
ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube ศาสนาเจริญรุงเรือง ใบงานที่ 4 พัฒนาการทางด้านสังคมสมัยสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบคําถามต่อไปนี้(ทําในสมุด) 1. สังคมสุโขทัยประกอบด้วยกลุ่มคนกี่ประเภท แต่ละประเภทมีบทบาทหน้าที่ในสังคมอย่างไร 2. สุโขทัยจัดระเบียบสังคมที่มีผู้คนหลากหลายให้อยู่กันอย่างสงบสุขได้อย่างไร อธิบายพร้อม ยกตัวอย่างประกอบ 3. พระพุทธศาสนามีบทบาทสําคัญอย่างไรในสังคมสุโขทัย 20
ใบความรู้ที่ 5 เรื่อง พัฒนาการทางด้านศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย เจดีย์สมัยสุโขทัยแต่ละรูปแบบมีลักษณะแตกต่างกันดังต่อไปนี้ 1) เจดีย์ทรงสุโขทัยแท้ มีฐานเป็นสี่เหลี่ยมซ้อนกัน 3 ชั้น องค์เจดีย์เป็นทรงกลม หรือ สี่เหลี่ยมย่อมุม มีซุ้มจระนําปลายเจดีย์เป็นรูปทรงพุ่มข้าวบิณฑ์หรือดอกบัวตูม 2) เจดีย์ทรงลังกา มีฐานเป็นสี่เหลี่ยมมีหลายชั้น แต่ละชั้นมีความแตกต่างกัน ต่อด้วยฐานกลมซ้อมกัน จนถึงองค์ระฆังควํ่า ส่วนบนระฆังเป็นฐานสี่เหลี่ยม ต่อด้วยปล้องไฉน รูปวงแหวนเป็นชั้น ๆ จนถึงยอดรูปบัวตูม 3) เจดีย์แบบลังกาผสมศรีวิชัย มีฐานรูปสี่เหลี่ยมแบบศรีวิชัย ตอนบนเป็นองค์เจดีย์แบบลังกา วิหาร และโบสถ์ในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยมีความแตกต่างกัน ดังต่อไปนี้ วิหาร มีขนาดใหญ่ากว่าโบสถ์ นิยมสร้างไว้หน้าเจดีย์ กําแพงทึบและเจาะเป็นช่องเล็ก ๆ คล้ายหน้าต่างโบสถ์ มีแผนผังเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า ใช้ประกอบสังฆกรรม และหันหน้าโบสถ์ ไปทางทิศตะวันออก จิตรกรรมสมัยสุโขทัยได้รับอิทธิพลจากลังกา มีดังนี้ มีหลักฐานที่พบภาพชาดก เทวดาที่มณฑปวัดศรีชุม มีลักษณะใกล้เคียงกับศิลปะลังกามาก จึงอาจกล่าวได้ว่าได้รับอิทธิพลจากลังกา วรรณกรรมในสมัยสุโขทัยนอกจากศิลาจารึกแล้ว ยังมีสิ่งอื่น ๆ เช่น สมุดภาพไตรภูมิพระร่วง วรรณคดีเล่มแรกของไทย มีเนื้อหาเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา สอนให้คนเกรงกลัวบาป ประเพณีในสมัยปัจจุบันที่เป็นมรดกมาจากอาณาจักรสุโขทัย มีดังต่อไปนี้ การให้ทาน ถือศีลในวันเข้าพรรษา เผาเทียนเล่นไฟ (ลอยกระทง) ทอดกฐิน ทําบุญและ ฟังธรรมในวันพระ ประเพณีการเทศน์มหาชาติ ตอนทานบารมี (พระเวสสันดร) (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 100 – 107) ใหนักเรียนสแกน ดูคลิป youtube กําเนิดอักษรไทย 21
ใบงานที่ 5 พัฒนาการทางด้านศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบคําถามต่อไปนี้ (ทําในสมุด) 1. เจดีย์สมัยสุโขทัยแต่ละรูปแบบมีลักษณะแตกต่างกันอย่างไร 2. วิหาร และโบสถ์ในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยมีความแตกต่างกันอย่างไร 3. เพราะเหตุใด จึงกล่าวได้ว่าจิตรกรรมสมัยสุโขทัยได้รับอิทธิพลจากลังกา 4. วรรณกรรมในสมัยสุโขทัยนอกจากศิลาจารึกแล้ว ยังมีสิ่งใดอีกบ้าง (ยกตัวอย่างและบอกความสําคัญ) 5. ประเพณีใดบ้างในสมัยปัจจุบันที่เป็นมรดกมาจากอาณาจักรสุโขทัย 22
ใบความรู้ที่ 6 เรื่อง พัฒนาการทางด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมัยสุโขทัย จุดประสงค์ในการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ มีดังนี้ 1. เพื่อขยายอำนาจหรือขอบเขตใหกวางขวางออกไป 2. เพื่อรักษาความมั่นคงและปองกันการรุกรานจากภายนอก 3. เพื่อผลประโยชนทางดานเศรษฐกิจและการคา 4. เพื่อเผยแพรและรับการถายทอดวัฒนธรรม และรักษาสัมพันธไมตรีกับรัฐอื่น ความสัมพันธกับลานนา -ดานการทูต เช่น ในสมัยพ่อขุนรามคําแหงมหาราช ทรงสร้างความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างใกล้ชิดกับพระ ยามังรายมหาราช กษัตริย์ล้านนา เพื่อร่วมมือกันป้องกันภัยคุกคามจากจีน -ดานพระพุทธศาสนา เชน สมัยพระมหาธรรมราชา ที่ 1 (ลิไทย) ไดสงพระชั้นผูใหญ ไปเผยแผพระพุทธศาสนานิกาย เทรวารแบบลังกา (ลัทธิลังกาวงศ) ในดินแดนลานนา ความสัมพันธกับอยุธยา -สุโขทัยมีความสัมพันธกับอยุธยาในฐานะที่เปนอาณาจักรไทยดวยกัน โดยอยุธยาไดแผขยายอำนาจเขาครอบครอง สุโขทัยในฐานะเมืองประเทศราช -สุโขทัยเปนประเทศราชของอยุธยาในป 1921 เมื่อกองทัพอยุธยาขยายอำนาจเขายึดเมืองชากังราว (กำแพงเพชร) ของสุโขทัย พระมหาธรรมราชาที่ 2 ตองยอมออนนอมทำใหสุโขทัยตกเปนเมืองขึ้นของอยุธยาตั้งแตบัดนั้น -ความสัมพันธฉันเครือญาติพระธิดาของสุโขทัยไดอภิเษกสมรสกับเจาสามพระยา พระโอรสแหงกรุงศรีอยุธยา ทำใหอาณาจักรทั้งสองมีความสัมพันธใกลชิดกันมากขึ้น -อยุธยาสงกำลังทหารเขาควบคุมสถานการณความไมสงบในกรุงสุโขทัย ภายหลังที่พระมหาธรรมราชาที่ 3 (ไสย ลือไทย) สวรรคตในป พ.ศ.1962 เกิดการจลาจลแยงชิงอำนาจระหวางเจานายสุโขทัย (คือพระยาบาลกับพระยาราม) ทำใหพระอินทรราชา นำทัพจากกรุงศรีอยุธยาเขามาแทรกแซงเพื่อยุติศึก -อยุธยาถูกผนวกรวมเขาเปนสวนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยา ในป พ.ศ.2006 สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ แหงกรุงศรีอยุธยา ไดเสด็จขึ้นมาปกครองเมืองพิษณุโลก ในฐานะราชธานีหรือเมืองหลวงของอยุธยา เปนผลใหสุโขทัย กลายเปนสวนหนึ่งของอยุธยาโดยสมบูรณ -ความสัมพันธกับนครศรีธรรมราช -ดานการเมืองการปกครอง นครศรีธรรมราชยอมออนนอมเปนประเทศราชของอาณาจักรสุโขทัย จนสิ้นสมัยพอขุน รามคำแหงมหาราช กรุงศรีอยุธยาจึงขยายอำนาจเขามาแทนที่สุโขทัย -ดานพระพุทธศาสนา นิกายเถรวาท (ลัทธิลังกาวงศ) จากนครศรีธรรมราช ถูกนำเขามาเผยแผยังกรุงสุโขทัย ในสมัย พอขุนรามคำแหงมหาราช 23
-ความสัมพันธกับหัวเมืองมอญ -หัวเมืองมอญเปนประเทศราชของสุโขทัย ในสมัยพอขุนรามคำแหงมหาราช อำนาจทางการเมืองและการทหาร แผ ขยายไปยังบรรดาหัวเมืองมอญตาง ๆ เชน เมืองมะริด ทวาย หงสาวดีและตะนาวศรี -ดานการคา สุโขทัยมีความสัมพันธทางการคากับหัวเมืองมอญ โดยใชเปนเมืองทาสำหรับคาขาย กับพอคาจาก อินเดีย อาหรับ และลังกา สวนใหญเปนเมืองทาดานอาวเมาะตะมะหรือชายฝงทะเลอันดามัน ความสัมพันธกับลังกา ดานวัฒนธรรม ในสมัยพอขุนรามคำแหงมหาราช นิมนตพระมหาเถรสังฆราชจากเมืองนครศรีธรรมราช นำเอา พระพุทธศาสนานิกายเถรวาทลัทธิลังกาวงศมาประดิษฐานในกรุงสุโขทัย และสมัยพระมหาธรรมราชาที่ 4 (บรมปาล) พระธรรมคัมภีรจากเชียงใหม นำพระพุทธศาสนานิกายลังกาวงศใหม จากลังกามาเผยแผที่สุโขทัย ความสัมพันธกับจีน ดานการคาในระบบบรรณาการ เชน ในสมัยพอขุนรามคำแหงมหาราช ฝายไทยตองสงทูตและเครื่องบรรณาการไป ถวายจักรพรรดิจีน เพื่อแสดงความออนนอม ฝายจีน จึงตอบแทนโดยอำนวยความสะดวกทางการคาให เชน ไมเก็บ ภาษีอากร สุโขทัยไดรับการถายทอดความรูและวิทยาการตาง ๆ จากจีน เชน การเดินเรือสำเภา และเทคนิคการทำภาชนะ เครื่องปนดินเผา เปนตน (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 108 – 113) 24
ใบงานที่ พัฒนาการทางด้านความสัมพันธ์ 6 ระหว่างประเทศสมัยสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างสุโขทัยกับประเทศต่างๆ ให้ถูกต้อง (ทําในสมุด) 1. ความสัมพันธ์ของสุโขทัยกับหัวเมืองมอญ มีลักษณะอย่างไร 2. ความสัมพันธ์ของสุโขทัยกับจีน มีลักษณะอย่างไร 3. ความสัมพันธ์ของสุโขทัยกับนครศรีธรรมราช มีลักษณะอย่างไร 25
ก ิจกรรมกลุ่ม พัฒนาการทางด้าน ก ิจกรรมกลุ่ม กลุ่มละ 5 – 6 คน ระหว่างประเทศสมัยสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนเขียนแผนผังความคิด แสดงความสัมพันธ์ระหว่างสุโขทัยกับประเทศต่างๆ ให้ถูกต้อง (ทําในสมุดของหัวหน้ากลุ่ม แล้วถ่ายผลงานใส่ในไลน์กลุ่ม แล้วส่งตัวแทนออกมานําเสนองาน หน้าชั้นเรียน) ความสัมพันธ์ระหว่างสุโขทัย กับประเทศต่างๆ 26
ใบความรู้ที่ 7 เรื่อง ภูมิปัญญาไทยสมัยสุโขทัย คนสุโขทัยใช้ภูมิปัญญาในการนําศิลาแลงมาใช้ในงานสถาปัตยกรรม ดังตัวอย่างต่อไปนี้ นําศิลาแลงมาสกัดเป็นแผ่น แล้วนํามาเรียงซ้อนกัน โดยใช้นํ้ายาเป็นตัวประสานศิลาแลง แต่ละแผ่นให้ติดกัน คนสุโขทัยใช้ภูมิ ปัญญาในการทําเครื่องเคลือบสังคโลก ดังนี้ 1) การใช้ยางไม้เคลือบเครื่องปั้นดินเผาที่เป็นดินเหนียวและดินขาวให้เกิดความสวยงาม 2) การเลือกฤดูกาลในการเผาโดยนิยมเผาในฤดูฝนที่มีความชื้นมากจะได้เครื่องเคลือบที่มีสีสวยงาม กว่าการเผาในฤดูร้อน 3) การสร้างเตาเผาเครื่องเคลือบที่เรียกว่า เตาทุเรียง ในสมัยสุโขทัยมีการนําสําริดมาใช้ประโยชน์ ดังต่อไปนี้ 1) การนําสําริดมาทําภาชนะ เครื่องประดับ โดยผสมตะกั่วลงในสําริด ทําให้หลอมง่าย ไม่มีฟองอากาศ และได้วัตถุที่หล่อมีคุณภาพดี 2) การนําสําริดมาทําเครื่องมือ อาวุธ หรือหล่อพระพุทธรูป ไม่ใส่ตะกั่ว จะได้สําริดที่แข็งแกร่ง และทนทาน การทําปูนปั้นที่มีลวดลายแล้วนําไปตกแต่งศาสนสถานต่างๆ นั้น อาศัยภูมิปัญญาในการทํา ดังต่อไปนี้ การใช้ปูน ทราย และนํ้าอ้อยผสมกันทําให้ปูนแข็งตัวเร็ว เหมาะสําหรับการปั้นพระพุทธรูปและ และสิ่งประดิษฐ์ ตกแต่งศาสนสถานต่าง ๆ ตามที่ต้องการได้ง่ายขึ้น สมุดภาพไตรภูมิพระร่วง แสดงถึงภูมิปัญญาสมัยสุโขทัยดังต่อไปนี้ แสดงให้เห็นถึงกลวิธีในการควบคุมพฤติกรรมของคนในสังคม การปลูกฝังนิสัยของคนให้มี แต่ความสงบ มีศีลธรรม กระทําแต่ความดี และเกรงกลัวต่อการทําบาปทั้งปวง (ศึกษาเพิ่มเติม จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 115 – 120) 27
ใบงานที่ 7 ภูม ิปัญญาไทยสมัยสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบคําถามต่อไปนี้(เขียนโจทย์ลงสมุดด้วยค่ะ) 1. คนสุโขทัยใช้ภูมิปัญญาอย่างไรในการนําศิลาแลงมาใช้ในงานสถาปัตยกรรม 2. คนสุโขทัยใช้ภูมิปัญญาในการทําเครื่องเคลือบสังคโลกอย่างไรบ้าง 3. ในสมัยสุโขทัยมีการนําสําริดมาใช้ประโยชน์อย่างไรบ้าง 4. การทําปูนปั้นที่มีลวดลายแล้วนําไปตกแต่งศาสนสถานต่างๆ นั้น อาศัยภูมิปัญญาในการทําอย่างไร 5. สมุดภาพไตรภูมิพระร่วง แสดงถึงภูมิปัญญาสมัยสุโขทัยอย่างไร 28
ก ิจกรรมกลุ่ม กิจกรรมกลุ่ม กลุ่มละ 5 – 6 คน ให้ศึกษาจาก สื่อ youtube จุดจบเมืองสุโขทัย ความเสื่อมอํานาจของอาณาจักรสุโขทัย คําชี้แจง ให้นักเรียนเขียนแผนผังความคิด แสดงสาเหตุที่นําไปสู่ความเสื่อมอํานาจของอาณาจักรสุโขทัย (ทําในสมุดของหัวหน้ากลุ่ม แล้วถ่ายผลงานใส่ในไลน์กลุ่ม แล้วส่งตัวแทนออกมานําเสนองาน หน้าชั้นเรียน) สาเหตุที่นําไปสู่ความเสื่อม อํานาจของอาณาจักรสุโขทัย 29
คำสั่งกิจกรรมเพิ่มคะแนน 5 คะแนน เสนเวลา ใหลำดับเหตุการณสำคัญในสมัยสุโขทัย ใหนักเรียนเขียนเสนลงในสมุด และตกแตง ระบายสีให สวยงาม (จากหนังสือเรียนประวัติศาสตร หนา 121 ) 30
คำถามประจำหนวยการเรียนรู (จากหนังสือเรียนประวัติศาสตรหนา 124) 1. ปจจัยใดที่ทำใหคนไทยสามารถสถาปนาอาณาจักรสุโขทัยขึ้นมาไดสำเร็จ 2. การปกครองสุโขทัยมีลักษณะเดนอยางไร และสงผลตอพัฒนาการของสุโขทัยอยางไร 3. ในสมัยสุโขทัยประกอบดวยคนกลุมใดบาง แตละกลุมมีบทบาทหนาที่และมีความสำคัญ อยางไร 4. เหตุผลในการสรางสัมพันธไมตรีกับดินแดนตาง ๆ ของสุโขทัยมีอะไรบาง จงอธิบาย พอสังเขป 5. การเสื่อมอำนาจของสุโขทัยเกิดจากสาเหตุใดบาง 6. มรดกทางวัฒนธรรมของสุโขทัยที่สืบทอดมาถึงปจจุบันมีอะไรบาง และนักเรียนจะมีวิธีการ อนุรักษใหคงอยูสืบไปไดอยางไร 31
กรณี ทําข้อสอบออนไลน์ แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย 32
แบบทดสอบหลังเรียน หนวยการเรียนรูที่1 คำชี้แจง ใหนักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกตองที่สุดเพียงคำตอบเดียว (ใหทำในสมุด เชน 1 ก 2 ข ไมตองลอกโจทย) 1. ตลาดนัดจตุจักรในปจจุบันหากเทียบกับสมัยสุโขทัยจะหมายถึงสิ่งใด ก. ตลาดปสาน ข. เตาทุเรียง ค. สรีดภงส ง. ตระพัง 2. รูปแบบการปกครองสมัยสุโขทัยมีลักษณะอยางไร ก. สงขาหลวงไปปกครอง ข. รวมอำนาจไวที่ราชธานี ค. กระจายอำนาจสูทองถิ่น ง. แบงพื้นที่เปนมณฑล 3. ลักษณะการคาขายของอาณาจักรสุโขทัยตรงกับขอใด ก. รัฐเปนผูผูกขาดการคา ข. รัฐคาขายแขงกับราษฎร ค. ราษฎรคาขายไดอยางเสรี ง. ราษฎรคาขายสินคาไดบางชนิด 4. ขอใดเปนภูมิปญญาสมัยสุโขทัยที่เกี่ยวของกับชลประทาน ก. เครื่องสังคโลก ข. ลายสือไทย ค. เตาทุเรียง ง. สรีดภงส 5. การมีสัมพันธไมตรีอันดีกับลานนาสงผลตอสุโขทัยอยางไร ก. สามารถเผยแพรวัฒนธรรมไดอยางเสรี ข. ปลอดภัยจากการถูกตีทางเหนือ ค. เปนแหลงวัตถุดิบไวผลิตสินคา ง. ไดกำลังชวยยามเกิดสงคราม 33
6. แนวทางการสรางความสงบสุขของสังคมสุโขทัย จากหลักฐานที่ปรากฏนิยมใชวิธีการใด ก. ลงโทษผูฝาฝนอยางรุนแรง ข. อบรมคนใหมีศีลธรรม ค. ออกกฎหมายที่เขมงวด ง. ใหรางวัลแกผูทำความดี 7. ขอใดเปนลักษณะความสัมพันธระหวางสุโขทัยกับลังกา ก. สุโขทัยแผขยายอำนาจเขาครอบครองลังกา ข. ลังกาถายทอดพระพุทธศาสนาใหสุโขทัย ค. สุโขทัยถายทอดพระพุทธศาสนาใหลังกา ง. ลังกาสงเครื่องราชบรรณาการ 8. มรดกทางวัฒนธรรมที่สำคัญที่คนปจจุบันไดรับจากสมัยพอขุนรามคำแหงมหาราช คือสิ่งใด ก. การปกครองแบบปตุลาธิปไตย ข. พระพุทธรูปสมัยสุโขทัย ค. ลายสือไทย ง. เมืองฉอด 9. พระมหากษัตริยของสุโขทัยพระองคใดที่ทรงนำพระพุทธศาสนามาเปนเครื่องมือ ในการสรางสัมพันธไมตรีกับอาณาจักรตางๆ ก. พระมหาธรรมราชาที่ 4 (บรมปาล) ข. พระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไทย) ค. พอขุนรามคำแหงมหาราช ง. พอขุนศรีอินทราทิตย 10. สุโขทัยไดรับอิทธิพลการนับถือพระพุทธศาสนานิกาย เถรวาทลัทธิลังกาวงศมาจากแหงใด ก. นครศรีธรรมราช ข. ทวารวดี ค. หริภุญชัย ง. ศรีลังกา 34
ชุดก ิจกรรมการเรียนรู้ชุดที่1 เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย