หนังสือภาพจิตรกรรมฝาผนัง วัดไผ่ล้อม พระอารามหลวง

1

ความเป็นมาหนังสือ
หนงั สือเลม่ นจี้ ดั ท�ำ ขึ้นเป็นสือการ

เรียนรูอ้ กี รปู แบบหน่งึ เพื่อน�ำ เสนอเรื่องราว
ภาพจิตรกรรมฝาผนงั ในแตส่ ว่ นให้เขา้ ใจถงึ
เนือ้ หาได้งา่ ยขึ้น โดยได้ศึกษาขอ้ มลู เนือ้ หา
เรอื่ งราวจากภาพจติ รกรรมและกรมศลิ ปากร
เพอ่ื นน�ำ มรบรรยายใหไ้ ดฟ้ ังและชมภาพกัน
อย่างชัดเจนเป็นจดุ ๆ หนงั สือภาพจิตรกรรม
วดั ไผล่ ้อม พระอารามหลวง จังหวัดจนั ทบุรีนี้
เปน็ รูปแบบสอื่ สง่ เสริมการเรียนรู้ในรปู แบบ
AR โดยหนงั สอื เลม่ นส้ี ามารถสแกนภาพ
จิตรกรรมเพ่ือรับฟงั เน้ือหาเรอ่ื งราวภายใน
ภาพจติ รกรรม ว่าช่างได้เขียนภาพถึงเนื้อหา
ส่วยไหนของเร่อื งราว โดยจะมภี าพประกอบ
การเล่าเรอ่ื งในผู้รับชมได้เพลดิ เพลินกบั การ
ฟัง หากผู้จัดท�ำ ผิดพลาดประการในขออภยั
มา ณ ทน่ี ด่ี ว้ ยคะ่

2

3

การเขา้ ชมภาพจิตรกรรมฝาผนงั

QR Code ดาวนโ์ หลด App เพือ่ ตดิ ตงั้ App
ดาวน์โหลด App เพ่อื ใช้สำ�หรบั สแกนภาพจิตรกรรมฝาผนงั
เมอ่ื เห็นสญั ลักษณส์ ามารถน�ำ มือถอื มาสแกนเพ่อื รับชมเรอื่ งราวภาพจิตรกรรมฝาผนงั

4

5

6

คำ�นำ�

วดั ไผ่ลอ้ มเปน็ วัดเก่าแกข่ องเมอื งจันทบรุ ี
ที่มอี ายกุ ว่า 200 ปี และยังมสี ิง่ กอ่ สร้างท่เี หลอื อยู่
ภายในวัด เชน่ กฏุ ิพระและพระอุโบสถ ท่ีมคี วามเกา่
แกต่ ั้งแตส่ มยั อยุธยาตอนปลาย เป็นของเก่าอายุเกอื บ
รอ้ ยปที ้งั ส้นิ ด้วยความเกา่ แกข่ องวดั และพระอุโบสถท่ี
มศี ลิ ปวฒั นธรรมที่เพยี บพรอ้ มและความ
ลำ่�คา่ ในความะวจิ ิตรทง้ั ในด้านฝมี อื และการใชส้ ขี อง
สกุลช่าง
จติ รกรรมฝาผนังไทย มีเอกลักษณ์โดดเด่น
เฉพาะตวั เปน็ ศลิ ปะทม่ี ีความประณีตสวยงาม แสดง
ความรสู้ กึ ชวี ิตจิตใจและความเปน็ ไทย ทีม่ คี วามอ่อน
โยน ละมุนละไม สรา้ งสรรคส์ บื ต่อกนั มาตง้ั แต่อดีตจน
ไดล้ กั ษณะประจำ�ชาติ จงึ เป็นศลิ ปะทีค่ วรคา่ แก่การ
อนุรกั ษร์ กั ษาไว้
ภาพจิตรกรรมของวดั ไผล่ ้อมมีอายมุ ากกว่า
220 ปี มีความเก่าแก่และทรงคณุ คา่ ภายในภาพเปน็
เรอ่ื งราวท่เี ขียนเก่ียวกบั พทุ ธประวัติ

7

สารบัญ หน้า

สว่ นที่ 1 ขอ้ มูลภายในวัด 10
- ประวตั วิ ดั ไผ่ล้อม 11
- พระพุทธไสยาสน์ 14
- พระอุโบสถหลงั เก่า 16
- พระอุโบสถหลังใหม่ 18
- เจดยี ์พระประธาน 20
- ศาลามณฑปอนสุ นณ์ 100 ปี พระธรรมวงศ์มนุ ี
ส่วนที่ 2 ข้อมลู ภาพจิตรกรรมฝาผนัง 22
- ภาพจติ รกรรมฝาผนัง 4 ผนัง 26
- ภาพจิตรกรรมฝาผนงั ด้านซา้ ยพระประธาน 28
- ห้องภาพท่ี 1 29
- หอ้ งภาพท่ี 2 30
- หอ้ งภาพที่ 3 33
- หอ้ งภาพท่ี 4 37
- หอ้ งภาพที่ 5 38
- ภาพจิตรกรรมฝาผนงั ดา้ นหลังพระประธาน 40
- ห้องภาพท่ี 6 46
- ห้องภาพที่ 7 52
- ภาพจติ รกรรมฝาผนังด้านขวาพระประธาน 54
- ห้องภาพท่ี 8 57
- ห้องภาพที่ 9 62
- หอ้ งภาพท่ี 10 66
- ห้องภาพท่ี 11 73
- หอ้ งภาพท่ี 12 80
- ภาพจติ รกรรมฝาผนงั ด้านหน้าพระประธาน 96
- สรปุ 98
- นทิ รรศการออนไลน์ 99
- แอนเิ มช่ัน 2D

8

9

ประวตั ิวัดไผ่ล้อม (พระอารามหลวง)

วัดไผล่ ้อม (พระอารามหลวง) อยตู่ ดิ
กับแมน่ ้ำ�จนั ทบุรี ฝั่งตะวนั ออกเลขท่ี 17 หมู่ท่ี 6
บา้ นไผ่ลอ้ ม ถนนพศิ าลธีรคุณ อ�ำ เภอเมอื ง จนั ทนิมติ
จังหวัดจันทบุรี มีเน้ือทที่ ัง้ หมด 45 ไร่ และหลกั ฐาน
โฉนดจังหวดั จนั ทบรุ ี
วัดไผ่ลอ้ มเป็นวดั โบราณ ทยี่ งั ไมพ่ บหลัก
ฐานการสร้างหรือการบรู ณะปฏสิ ังขรณแ์ ตม่ ีการบอก
เล่าของผูส้ ูงอายทุ เ่ี ล่าสืบต่อกันมาวา่ วัดไผล่ ้อมสร้าง
ข้นึ เมื่อประมาณ 200 ปีก่อนและจะอยู่ประมาณ
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจฬุ าโลก
มหาราช แห่งกรงุ รัตนโกสนิ ทร์ซ่ึงสอดคล้องกบั
ลกั ษณะของพระอุโบสถ


10

11

12

พระวหิ ารพระพทุ ธไสยาสน์

พระพทุ ธไสยาสน์อันศกั ดิ์สิทธ์แิ ละใหญท่ ส่ี ดุ
ในภาคตะวันออกด้วยขนาด 9 วา 9 น้ิว สรา้ งขน้ึ

โดยดำ�รขิ องพระธรรมวงศ์มนุ เี จา้ อาวาส
วัดไผล่ ้อม (พระอารามหลวง) ในสมัยนน้ั เพื่อ
เปน็ พทุ ธบูชาและเป็นพระพุทธไสยาสน์ประจำ�
ภาคตะวนั ออกโดยพระวหิ ารและองค์พระเรม่ิ กอ่ สร้างในปี 2519
“พระพุทธมหาสีหไสยาสน”์ ไดช้ ื่อวา่ มีความศักดิ์สิทธิแ์ ละงดงามยง่ิ
“ศรทั ธา”...น�ำ มาซ่ึงปาฏหิ าริย์ เชอ่ื ไม่เช่อื โปรดอยา่ ได้...“ลบหล”ู่ .

13

พระอโุ บสถหลงั เก่า

พระอุโบสถวดั ไผ่ล้อมเปน็ อาคารกอ่ อิฐถือปูนไปจนถึง
หนา้ บันมีลักษณะต้นเสาเรยี บไมม่ ปี ระดับลวดลายยอดจว่ั ภายใน
พระอุโบสถมีภาพจิตรกรรมฝาผนงั แตส่ ภาพของภาพจิตรกรรมฝาผนัง
ลบเลอื นหลายส่วนเนอ่ื งมาจากปัญหาหลังคาร่วั และนำ�้ ฝนได้ไหล
มาชะลา้ งภาพท�ำ ให้ จางลงภาพจติ รกรรมฝาผนังประกอบไปด้วย
ผนงั ด้านหน้าพระประธานเขยี นเรอ่ื งพุทธประวัติ ผนังด้านซา้ ย
พระประธาน ดา้ นหลังพระประธานและด้านขวามอื พระประธาน
เขียนเร่อื งทศชาติชาดกท้งั 10 ตอน ได้แก่พระเตมียก์ มุ าร
พระมหาชนก พระสุวรรณสาม พระเนมริ าช พระมโหสถ พระภรู ทิ ตั ต์
พระจันทกมุ าร พระนารท พระวิธูร พระเวสสนั ดร
ภาพจติ รกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถมีลกั ษณะชำ�รุด
ภาพลบเลอื นเสียหายหลายส่วนอนั เกิดมาจากปัญหาของสภาพ
แวดลอ้ มทางธรรมชาติเนอ่ื งจากภายในพระอโุ บสถมีองค์ประกอบ
โครงสรา้ งและความสงู ของผนังภาพ ความสงู ของผนงั โบสถท์ �ำ ให้
ภาพจิตรกรรมอยู่ไกลสายตากเ็ ป็นปญั หาของการรบั รู้ กล่าวคือ
ภาพท่อี ยูใ่ นมมุ สงู จะมีขนาดเลก็ ลงเกดิ จากมิติทางทัศนยี ภาพของ
จิตรกรรมไทยซง่ึ เป็นปัจจัยปัญหาในการรับร้แู ละเรียนรเู้ นือ้ หา
เรอื่ งราวรปู แบบและเทคนิควิธขี องจติ รกรรมฝาผนังในอุโบสถ
วดั ไผ่ล้อมพระอารามหลวงจงั หวดั จนั ทบุรี

14

15

1166

พระอโุ บสถหลงั ใหม่

พระอุโบสถหลังใหม่ถกู สร้างขน้ึ เมือ่ ในชว่ งสมยั หลงั จาก
ปีพ .ศ. 2530 เพราะจากการเกิดน้ำ�ท่วมใหญใ่ นเมื่อหลายปีก่อน ที่
ระดบั น�้ำ นัน้ สงู ถงึ ระดับศีรษะ เนื่องจากในสมัยก่อนยังไม่มค ี ลองภคั ดรี �ำ ไพ
ทางเจ้าคณะเจา้ อาวาสรูปก่อนจงึ ให้สรา้ งพ ระอโุ บสถหลงั ใหม่ทเี่ ป็น
แบบสองชัน้ เพื่อใชใ้ นการประกอบ พธิ ีทางศาสนาและหนีนำ�้ ท่วม
ในปี พ.ศ. 2542 เกิดน�ำ้ ทว่ มใหญ่อีกครง้ั คร้งั นี้มชี าว
บา้ น ทวั่ ไปมาขออาศัยหนีภยั นำ้�ทว่ มทพ่ี ระอโุ บสถหลงั ใหม่เม่อื ห ลงั
การสรา้ งคลองภัคดรี �ำ ไพสำ�เร็จนั้นท�ำ ให้ไมเ่ กดิ น�ำ้ ท่วม ใ นปี พ.ศ. 2556
ทางเจา้ อาวาสรปู ก่อนไดม้ รณะภาพจึงไม่สามารถท�ำ พธิ ีถอดพระอโุ บสถ
หลังเกา่ เพ่ือผูกพระอุโบสถหลงั ใหม่ได้
ปจั จบุ ันเมือ่ จะท�ำ สงั ฆกรรมของพระจึงจำ�เปน็ ต้องใช้ พระ
อุโบสถหลงั เก่า

1177

เจดยี ์พระประธาน

ตงั้ อยู่ด้านหน้าระหวา่ งอโุ บสถลักษณะเป็นเจดีย์กอ่
อิฐถอื ปนู ทรงระฆังกลมขนาดใหญค่ วามสงู ประมาณ 10 เมตร
ชน้ั ล่างสุดเปน็ ฐานประทกั ษณิ ลกั ษณะเปน็ ฐานบวั ยกสูงผงั รปู
สีเ่ หล่ียมผืนผา้ ขนาดความกว้าง 9.00 เมตร ความยาว 12.00 เมตร
มรี ะเบยี งล้อมรอบพนักระเบยี งกอ่ อฐิ ถอื ปนู ประดบั ด้วยกระเบ้ือง
เคลือบสีเขียวฉลุลาย และเสาหัวเมด็ มีบันไดทางข้ึน-ลงด้านทศิ
เหนือและทิศใต้ ฐานของเจดีย์ชั้นแรกเป็นฐานบัวกลมรองรับ
มาลัยเถา 3 ชั้น ถัดขึน้ ไปเปน็ บวั ปากระฆังรองรบั องคร์ ะฆังกลม
ส่วนยอดมบี ัลลงั ก์สี่เหล่ยี มและเสาหานรองรับบัวฝาและมีมาลยั
เถา และปลียอด ยอดบนสดุ เปน็ เมด็ นำ้�คา้ งโดยรอบองค์เจดยี ์มี
กำ�แพงแก้วกอ่ อฐิ ถอื ปนู ประดบั ดว้ ยเสาหวั เมด็ เวน้ ทางเข้าด้าน
ทิศเหนือจากรปู แบบสถาปัตยกรรมสนั นิษฐานว่าเจดียน์ สี้ ร้าง
ข้นึ ในราวสมัยรัชกาลท่ี 5 แหง่ กรุงรัตนโกสินทรใ์ นคราวเดียวกบั
การกอ่ สรา้ งพระอโุ บสถไดร้ ับการบรู ณะซอ่ มแซมใหม่เมอ่ื ปี พ.ศ 2538

18

19

ศาลามณฑปอนุสรณ์
100 ปี พระธรรมวงศม์ ุนี

“เรม่ิ ก่อสร้างเมื่อปี 2553 แลว้ เสร็จเมอื่ ปี 2555 เพอ่ื เปน็ อนุสรณฉ์ ลองอายุ
วฒั นมงคลหลวงปู่ ครบ 100 ป”ี

20

21

จิตรกรรมฝาผนัง

จิตรกรรมฝาผนังภายในอุโบสถมภี าพเขียนครึง่ บนผนัง
สูง 4.8 เมตร ทง้ั สดี่ า้ น ผนังดา้ นหน้าและดา้ นหลงั พระประธาน
กว้าง 9.6 เมตร ผนังด้านซา้ ย และด้านขวาพระประธาน
กวา้ ง 12.5 เมตร ผนงั ท้ัง 4 ดา้ นเขยี นภาพจิตรกรรมเรื่องราว
พุทธประวตั ิ ทศชาตชิ าดก เทพนมโปรยดอกไม้ พระมโหสถ
และพระภรู ิทตั ต์ ตามความคดิ ของคนโบราณจิตรกรรมฝาผนัง
ในอโุ บสถ มีลักษณะภาพทอดยาวเหยียดไปตลอดผนงั ภาพ

จิตรกรรมฝาผนงั ภายในอุโบสถ ทั้ง 4 ผนัง
ผนังดา้ นหนา้ พระประธาน
- ภาพพุทธประวตั ิ
ผนังด้านหลงั พระประธาน
- ภาพเทพนมโปรยดอกไม้
ผนังดา้ นขา้ ง 2 ผนงั ดา้ นซ้ายและด้านขวา
- ภาพทศชาตชิ าดก

2222

2233

2244

2255

2266

2277

2288

2299

3300

3311ตอนพระราชาบัลยกั ราชออกล่าสตั ว์และยงิ ธนถู ูกสุวรรณสาม

3322ตอนพระราชาปิลยกั ขราชทรงขอขมาตอ่ บิดามารดา

3333

3344ตอนภาพท้าวสกั กเทวราช ให้มาตลุ ีเทพน�ำ รถทรง(เทพรถ)

3355ตอนเทพรถวกลงลา่ งมายงั แดนนรก

3366ตอนพระเนมิราชเสดจ็ ขน้ึ เทวโลก

3377

3388

3399

4400

4411ภาพเรอื ขา้ มแม่น้ำ�และภาพอโุ มงค์ท่พี ระมโหสถทรงขดุ

4422ตอนพระมโหสถปราบพระเจ้าจุลนีพรหมทัตต์

4433ภาพขบวนทพั ชา้ ง ม้า และราชรถ

4444ดา้ นหลงั พระประธานนี้ เปน็ ภาพเทวดาประคองอญั ชลีโปรยดอกไม้

4455ดา้ นหลงั พระประธานนี้ เปน็ ภาพเทวดาประคองอัญชลีโปรยดอกไม้

4466

4477ภาพตอนพญาครฑุ แปลงเป็นคนเข้าสอบถามถึงโทษ

4488ภาพตอนพญาครฑุ จับนาค

4499ตอนภาพบคุ คลยกเตา่ ใสค่ านหามกางรม่

5500ตอนพระราชบตุ รทรงอำ�ลานางมาณวกิ าเพอ่ื กลบั ไปครองราชย์