เพ��มประสิทธิภาพ การผลิตมันสำปะหลัง ดวยเทคโนโลยี
เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี ISBN: 978-616-584-004-0 พิิมพ์์ครั้้�งที่่� 3 (มิิถุุนายน 2565) จำำ นวน 1,000 เล่่ม สงวนลิขสิทธิ์ ตาม พ.ร.บ. ลิขสิทธิ์ (ฉบับเพิ่มเติม) พ.ศ. 2558 โดยสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ไม่อนุญาตให้คัดลอก ทำซ้ำ และดัดแปลง ส่วนใดส่วนหนึ่งของหนังสือเล่มนี้ นอกจากจะได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากเจ้าของลิขสิทธิ์เท่านั้ น จัดท�ำโดย สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม 111 อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย ถนนพหลโยธิน ตำบลคลองหนึ่ง อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี 12120 โทรศัพท์ 0 2564 7000 โทรสาร 0 2564 7004 อีเมล: [email protected] https://www.nstda.or.th/agritec สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร. เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลังด้วยเทคโนโลยี.-- ปทุมธานี : สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยีแห่งชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม, 2564. 40 หน้า. 1. มันสำปะหลัง -- การปลูก. I. ชื่อเรื่อง. 633.682 ISBN 978-616-584-004-0
คำ�นำ� มันสำปะหลังเป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศ สร้างรายได้ปีละ หลายแสนล้านบาท โดยไทยเป็นผู้ส่งออกมันสำปะหลังรายใหญ่ของโลกและเป็นอันดับ หนึ่งของอาเซียน แต่การผลิตมันสำปะหลังของเกษตรกรไทยยังประสบปัญหาปริมาณ ผลผลิตต่ำ โดยได้ผลผลิตเฉลี่ย 3-4 ตัน/ไร่ ซึ่งต่ำกว่าศักยภาพของพันธุ์ที่ควรได้ 5-6 ตน/ไ ัร่ เนือง่จากปัจจัยหลายด้านทั้งสภาพพนื้ ที่ สภาพอากาศ และการขาดองค์ความรู้ ในการบริหารจัดการแปลง สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.) สำนักงานพัฒนา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงได้ร่วมกับเครือข่ายพันธมิตร ทั้ง กรมวิชาการเกษตร กรมพัฒนาที่ดิน กรมส่งเสริมการเกษตร สถาบันการศึกษา และ ภาคเอกชน ถ่ายทอดองค์ความรู้และการปรับใช้เทคโนโลยีต่างๆ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ การผลิตมันสำปะหลังให้เกษตรกรในหลายพื้นที่ ซึ่งเกษตรกรนำไปประยุกต์ใช้และทำให้ เพิ่มผลผลิตเฉลี่ยได้เป็น 4-6 ตัน/ไร่ โครงการการขยายผลการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลัง สท./สวทช. จึงได้จัดทำหนังสือ “การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันส�ำปะหลังด้วยเทคโนโลยี” โดยรวบรวมองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่จำเป็นที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพ การผลิตมันสำปะหลังให้เกษตรกร พร้อมทั้งต้นแบบเกษตรกรที่นำองค์ความรู้และ เทคโนโลยไปป ี รับประยุกต์ใช้จนสามารถเพมผิ่ลผลิตให้สูงขึน เ้พอเป็นข้อมู ื่ลและแนวทาง ให้เกษตรกรผู้ปลูกมันสำปะหลังได้นำไปใช้ประโยชน์ เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต มันสำปะหลังให้ได้ทั้งปริมาณและคุณภาพ นำมาซึ่งรายได้และชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น คณะผู้จัดท�ำ โครงการการขยายผลการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลัง สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.)
สารบัญ มันสำ�ปะหลัง : พืชอเนกประสงค์ ปลูกมันสำ�ปะหลังถูกวิธี มีแต่กำ�ไร ปฏิทินการปลูก พันธุ์มันสำ�ปะหลัง ดิน การจัดการดิน ปุ๋ย การให้น�้ำ แมลงศัตรู-โรค-วัชพืช “ปลูก” มันสำ�ปะหลัง ท่อนพันธุ์ดี ต้นทางผลผลิตคุณภาพ เกษตรกรต้นแบบ เกี่ยวกับโครงการ บันทึกแปลงปลูก 5 6 8 1 0 1 2 14 1 6 1 8 20 24 26 28 31 33
มันสำ�ปะหลัง : พืชอเนกประสงค์ “มันสำ�ปะหลัง” (cassava, tapioca) พืชหัวชนิดหนึ่งที่เป็นแหล่งคาร์โบไฮเดรต ที่ส�ำคัญรองจากข้าวและข้าวโพด ปลูกง่ายในพื้นที่เขตร้อนและร้อนชื้น ประเทศไทยมีพื้นที่ ปลูกมันส�ำปะหลังกว่า 9 ล้านไร่ (ปีการผลิต 63/64) เป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจที่ส�ำคัญของประเทศ สร้างรายได้ปีละหลายแสนล้านบาท โดยไทยเป็นผู้ส่งออกมันส�ำปะหลังรายใหญ่ของโลกและเป็น อันดับหนึ่งของอาเซียน มันสำ�ปะหลังที่ปลูกในประเทศไทย แบ่งเป็น 2 ชนิด คือ • ชนิดหวาน (sweet type) เป็นมันส�ำปะหลังที่มีปริมาณกรดไฮโดรไซยานิกต�่ำและ ไม่มีรสขม น�ำมาบริโภคเป็นอาหารของมนุษย์ได้ มีทั้งชนิดเนื้อร่วน นุ่ม และชนิดเนื้อ แน่น เหนียว แต่ปริมาณการผลิตมีน้อย • ชนิดขม (bitter type) เป็นมันส�ำปะหลังที่มีปริมาณกรดไฮโดรไซยานิกสูง เป็น พิษและมีรสขม ไม่เหมาะน�ำมาบริโภคเป็นอาหารของมนุษย์หรือใช้เลี้ยงสัตว์ แต่จะใช้ ในอุตสาหกรรมแปรรูปต่างๆ มันส�ำปะหลังที่ปลูกในประเทศไทยส่วนใหญ่เป็นชนิดขม น�ำไปใช้ประโยชน์ในหลาย อุตสาหกรรม ทั้งอุตสาหกรรมแปรรูปมันส�ำปะหลังขั้นต้น ได้แก่ แป้งมันส�ำปะหลัง มันเส้น มันอัดเม็ด และอุตสาหกรรมต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็น • อุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม ใช้ในรูปแป้งเพื่อผสมอาหารและ อาหารดัดแปลงอื่นๆ เช่น บะหมี่ สาคู ซอสปรุงรส หรือใช้แทนน�้ำตาลซูโครสในผสไม้กระป๋อง แยม • อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ ใช้ผสมในเยื่อกระดาษให้มีความเหนียว หรือเพิ่มความหนาของกระดาษ • อุตสาหกรรมยา ใช้เป็นตัวเจือจางในยาประเภทแคปซูลและยาเม็ด • อุตสาหกรรมอาหารสัตว์ ใช้เป็นส่วนผสมของอาหารสัตว์ • อุตสาหกรรมพลังงาน ใช้เป็นวัตถุดิบผลิตเอทานอล ทดแทนเชื้อเพลิงอื่น เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 5
3 2 4 เตรียมดิน (ดูตอหนา 12, 25) ปลูกมันสำปะหลังถูกวิธี มีแตกำไร • ไถลึก 30-40 ซม. • ตากดิน 7-10 วัน • พรวนดินใหรวนซุย • ยกรองขวางความลาดเท เตรียมทอนพันธุ (ดูตอหนา 25) • เลือกทอนพันธุปลอดโรค และแมลง มี 5-7 ตา • แชทอนพันธุ 5-10 นาที (ไทอะมีโทแซม 4 กรัม ตอน้ำ 20 ลิตร) • ชวงเดือนแรก ทุกๆ 2-3 วัน ครั้งละ 1-2 ชั่วโมง • ชวงอายุ 2-8 เดือน สัปดาหละครั้ง ครั้งละ 2-4 ชั่วโมง *ควรใหน้ำอยางตอเนื่อง ไทอะมีโทแซม 25%WG อัตรา 4 กรัม/น้ำ 20 ลิตร ปกลึก 10–15 ซม. ฤดูแลง ฤดูฝน ปกลึก 5–10 ซม. 1 ปลูก (ดูตอหนา 24) • ปกทอนพันธุตั้งตรง ระยะปลูกระหวางตน 80-100 ซม. ระหวางแถว 100-120 ซม. • ฤดูแลง ปกลึก 10-15 ซม. ฤดูฝน ปกลึก 5-10 ซม. ใหน้ำ (ดูตอหนา 18) 6 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
6 5 7 ใสปุย ตามคาวิเคราะหดิน (ดูตอหนา 16) • ใชสารเคมี กอนวัชพืชงอก (ไมเกิน 3 วันหลังปลูก) พนยาคุม เชน อะลาคลอร ขณะที่ดินมีความชื้น หลังวัชพืชงอกพนยาฆา • ใชเครื่องจักรกล ขณะที่ดินมีความชื้น หลังวัชพืชงอกพนยาฆา • งดใหน้ำ 1 เดือนกอนเก็บเกี่ยว • อายุเก็บเกี่ยว 10-12 เดือน ไดผลผลิตสูง แปงเยอะ ราคาดี สำรวจแปลง เฝาระวังโรคและแมลง (ดูตอหนา 20) 8 เก็บเกี่ยว กำจัดวัชพืช (ดูตอหนา 23) • หมั่นตรวจแปลงเดือนละครั้ง • ปองกันและกำจัด เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 7
ปุยคอก ปฏิทินการปลูก 1 2 3 4 5 6 เตรียมดินและจัดการแปลง ปลูกพืชบำรุงดิน ใสปุยอินทรีย ไถลึก 30-40 ซม. เลือกทอนคุณภาพ แชทอนพันธุ เตรียมทอนพันธุ ปลูก ปกทอนพันธุตั้งตรง ระยะปลูกระหวางตน 80-100 ซม. ระหวางแถว 100-120 ซม. ใหน้ำ ชวงเดือนแรก ทุกๆ 2-3 วัน ครั้งละ 1-2 ชั่วโมง ชวงอายุ 2-8 เดือน สัปดาหละครั้ง ครั้งละ 2-4 ชั่วโมง 8 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
7 8 9 10 11 12 อายุเก็บเกี่ยว 10-12 เดือน เก็บเกี่ยว กำจัดวัชพืช ชวง 1-3 เดือนแรกหลังปลูกมีผลตอ การเจริญเติบโตและผลผลิตมากที่สุด ใหปุย ประสิทธิภาพสูงสุด ใสชวง 1-3 เดือน ชาสุดไมเกิน 4-5 เดือน เชน เพลี้ยแปง ไรแดง เฝาระวังแมลงศัตรูพืช ปุยเคมี ที่มา: สำนักวิจัยและพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 9
ลักษณะทรงตน และการแตกกิ่ง “พันธุ” มีสวนสำคัญตอการเพิ่มผลผลิตถึง 30% การเลือกพันธุ มันสำปะหลังที่ดีและเหมาะสมกับประเภทของดิน การใสปุยที่เหมาะสม ตามคาวิเคราะหดิน และการบริหารจัดการแปลงปลูกที่ดี จะทำใหเกษตรกร ไดผลผลิตมันสำปะหลังที่ดีและมีคุณภาพ พันธุมันสำปะหลังในไทยไดรับการพัฒนาโดย พันธุมันสำปะหลัง สีกานใบ และหูใบ สียอด สีใบออน และสีลำตน ลักษณะอื่นๆ ไดแก ขนที่ยอดออน รูปรางของแฉก ที่อยูกลางขั้วของหัวมัน สีผิวเปลือกชั้นนอกของหัวมัน และสีเนื้อของหัวมัน การจำแนกพันธุมันสำปะหลัง พิจารณาจาก ระยอง 1, 2, 3, 5, 7, 9, 11, 60, 72, 86-13, 90 และ 15 เกษตรศาสตร 50, 72 หวยบง 60, 80 และ 90 พิรุณ 1, 2 และ 4 กรมวิชาการเกษตร พันธุ พันธุ พันธุ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร หนวยงานความรวมมือ (สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีแหงชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล และกรมวิชาการเกษตร) การจำแนกพันธุมันสำปะหลัง 10 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
เกษตรศาสตร 50 ระยอง 11 ระยอง 9 ระยอง 7 ระยอง 5 พิรุณ 4 พิรุณ 2 หวยบง 80 หวยบง 60 เกษตรศาสตร 72 ผลผลิต 4.4 ตัน/ไร ปรับตัวไดดีในหลายสภาพแวดลอม ผลผลิตสูง ดินรวนปนเหนียว ผลผลิต 6.1 ตัน/ไร เจริญเติบโตเร็วในชวง 1-2 เดือนแรก ไมคอยแตกกิ่ง ผลผลิตสูง ทนแลง ดินทรายปนรวน/ดินรวนปนเหนียว ผลผลิต 4.9 ตัน/ไร ลำตนสูงตรง แข็งแรง ผลผลิตสูง มีปริมาณแปงสูง ตานทานโรค ดินทรายปนรวน ผลผลิต 4.77 ตัน/ไร มีปริมาณแปงสูง ดินดาง ผลผลิต 4.4 ตัน/ไร ปรับตัวกับสภาพแวดลอมไดดี ความงอกดี ปริมาณแปงสูง ดินทรายรวน/ดินทรายปนรวน ผลผลิต 8.44 ตัน/ไร ใหผลผลิตสูง ดินเหนียว ผลผลิต 5.8 ตัน/ไร ผลผลิตและปริมาณแปงสูง ตานทานโรคใบจุดปานกลาง ดินรวนปนทราย ผลผลิต 4.9 ตัน/ไร ปริมาณแปงสูง ดินรวนปนเหนียว ผลผลิต 5.8 ตัน/ไร ใหผลผลิตหัวสดสูง เปนทั้งพันธุ รับประทานและพันธุอุตสาหกรรม ดินเหนียวสีแดง/ดินรวนปนเหนียว ผลผลิต 6.03 ตัน/ไร มีปริมาณไซยาไนดในหัวสดต่ำ ในทุกสภาพแวดลอม เปนทั้งพันธุ รับประทานและพันธุอุตสาหกรรม ดินเหนียวรวนปนทราย/ ดินรวนปนเหนียว ตัวอยางพันธุมันสำปะหลัง บิ๊กอุบล ซัดดำ แขกดำ มังกรหยก เจาสัว ไจแอนท เกล็ดมังกรจัมโบ CMR 43-08-89 CMR 36-55-166 เปนตัวอยางพันธุมันสำปะหลัง ที่ไมผานการรับรอง การใชพันธุที่ไมผานการรับรองมีความเสี่ยงสูงที่จะไมตานทานตอโรคและแมลงศัตรูพืช และเปนแหลงนำโรคได เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 11
ชนิดดินกับการปลูกมันสำปะหลัง เนื้อดิน ดิน ดินทรายรวน ดินเนื้อหยาบ ความอุดมสมบูรณต่ำ พบมากในภาคตะวันออกและ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ดินทรายปนรวน ดินเนื้อปานกลาง ความอุดมสมบูรณต่ำ พบมากในทุกภาค ดินรวนปนเหนียว ดินเนื้อปานกลาง หนาดินลึก เนื้อดินสีน้ำตาลแดงเขม/น้ำตาลเขม ความอุดมสมบูรณปานกลาง พบมากในทุกภาค ดินดาง ดินเนื้อละเอียด หนาดินลึก-ลึกมาก ความอุดมสมบูรณปานกลาง-สูง พบตามที่ลาดเชิงเขาใกลภูเขาหินปูน ในภาคตะวันตกและภาคกลาง “´Ô¹” เปนหัวใจสำคัญของการปลูกพืช ประเภทของดินและความสมบูรณของดินสงผลตอการเจริญเติบโต ของพืชและคุณภาพของผลผลิต สำหรับมันสำปะหลังตองการดินที่อุดมสมบูรณ ระบายน้ำดี รวนซุย มีคา pH 5-6 ซึ่งการตรวจวิเคราะหดินชวยใหเกษตรกรรูจักดิน เพื่อปรับปรุงดินและใสปุยใหเหมาะสม มีผลตอการอุมน้ำและการระบายน้ำของดิน เนื้อดินเปนสวนที่เปลี่ยนไดยาก เกษตรกรสามารถตรวจสอบ เนื้อดินในแปลงไดดวยตนเอง เปรียบเทียบความยาว กับลักษณะเนื้อดิน ลักษณะดิน ทรายแยกเปนเม็ด ทรายเปนเม็ดและติดมือ ทรายเกาะเปนกอนบาง นุมลื่นมือ แนน ไมมีเม็ดทราย เหนียวหนัก ยืดมาก ปนเปนเสนไมได 0.5-1.5 1.5-2.5 4.0-5.0 >7.5 ทราย ทรายปนรวน รวนปนทราย รวนปนเหนียว เหนียว 0-5 5-15 10-20 25-40 >45 ปนเปนเสนยาว (ซม.) เนื้อดิน เทียบเทาดินเหนียว (%) นำดินขนาดเทาไขไกวางบนฝามือ เทหรือฉีดน้ำใหดินเปยกน้ำชุมทั่วกัน ที่มา: สถาบันวิจัยพืชไร กรมวิชาการเกษตร. ดิน น้ำและการจัดการปลูกมันสำปะหลัง โครงการเพิ่มผลผลิตมันสำปะหลัง โดยการกระจายพันธุดีและขยายทอนพันธุสะอาด. 2554. หนา 4 คลึงปนดินใหเปนเสน 0 1 2 3 12 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
เก็บตัวอยางดินสงวิเคราะห ปริมาณธาตุอาหารที่เหมาะสมในดิน เตรียมอุปกรณ ที่ใชเก็บตัวอยางดิน ผาพลาสติก เสียม จอบ พลั่ว กระปอง พลาสติก ถุงพลาสติก 1x1 เมตร แบงเก็บตัวอยางดินตามสภาพพื้นที่ 1 2 3 เก็บใหกระจายทั่วพื้นที่ 1 3 4 6 8 7 14 15 13 11 10 12 9 5 2 ขุดดินเปนรูปลิ่ม ลึกประมาณ 15 ซม. ใชพลั่วแซะเอาดินดานขางหลุม ใหไดดินเปนแผนหนา 2-3 ซม. 4 2-3 ซม. ดินสวนที่เก็บ 15 ซม. 5 6 แลวแบงดินเปน 4 สวน นำตัวอยางดิน 1 สวน (ประมาณครึ่งกิโลกรัม) สงวิเคราะห เขียนชื่อ-สกุลและรายละเอียดแปลงที่หนาถุง คลุกเคลาดินใหเขากัน แปลงละประมาณ 10-15 จุด ใหเปนดินตัวแทนที่ถูกตองในพื้นที่นั้น สำนักงานพัฒนาที่ดินใกลบานทาน (ไมมีคาใชจาย) ภาควิชาปฐพีวิทยา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร (600 บาทตอตัวอยาง) ใชชุดวิเคราะหดินภาคสนาม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร (5,700 บาทตอชุด 1 ชุด วิเคราะหได 100 ตัวอยาง) ชื่อ-สกุล สงตัวอยางดินวิเคราะห ที่มา: สถาบันวิจัยพืชไร กรมวิชาการเกษตร. ดิน น้ำและการจัดการปลูกมันสำปะหลัง โครงการเพิ่มผลผลิตมันสำปะหลังโดยการ กระจายพันธุดีและขยายทอนพันธุสะอาด. 2554. หนา 6 ธาตุอาหาร ปริมาณ ปรับปรุงโดย อินทรียวัตถุ (%) 0.6-1.0 ใสปุยตามคาวิเคราะหดิน ฟอสฟอรัส (มก./กก.) 5-15 ใสปุยตามคาวิเคราะหดิน โพแทสเซียม (มก./กก.) 38-64 ใสปุยตามคาวิเคราะหดิน แคลเซียม (มก./กก.) 125-2,500 กรณีมีนอยกวา 60 มก./กก. ใชปูนขาว ปูนมารล ยิปซั่ม โดโลไมท แมกนีเซียม (มก./กก.) 167-833 กรณีมีนอยกวา 10 มก./กก. ใชแมกนีเซียมซัลเฟต 23 กก./ไร หรือโดโลไมท 13 กก./ไร กำมะถัน (มก./กก.) 20-70 ใชปุยแอมโมเนียมซัลเฟต (24%S) เหล็ก (มก./กก.) 4-100 ใชพันธุระยอง 5, 11 จุมทอนพันธุดวยเฟอรรัสซัลเฟต สังกะสี (มก./กก.) 0.5-5.0 จุมทอนพันธุดวยซิงคซัลเฟตเขมขน 2% หรือพนทางใบ ทองแดง (มก./กก.) 0.1-1.0 ใสปุยหรือวัสดุอินทรีย พนปุยทางใบที่มีทองแดง แมงกานีส (มก./กก.) 5.0-100 ใสปุยหรือวัสดุอินทรีย พนปุยทางใบที่มีแมงกานีส โบรอน (มก./กก.) 0.20-1.0 ใสปุยหรือวัสดุอินทรีย พนปุยทางใบที่มีโบรอน เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 13
การจัดการดิน กายภาพดิน • ความลึกของดิน ดินตื้น เพราะชั้นดานธรรมชาติ ใหรักษาดินที่เหลือไว ดวยการอนุรักษดิน เชน การปลูกแฝก ดินตื้น เพราะมีชั้นดานเนื่องจากการไถพรวน ใหระเบิดดินดาน • สีดิน ดินสีแดง การระบายน้ำดี ความอุดมสมบูรณต่ำ ดินสีเหลือง การระบายน้ำดี คอนขางเกา มีความชื้นสูง ดินสีน้ำตาล การระบายน้ำดี อุดมสมบูรณสูง ดินสีดำ อุดมสมบูรณสูง อินทรียวัตถุสูง ดินสีเทา การระบายน้ำเลว อุดมสมบูรณดี ดินสีจาง อินทรียวัตถุต่ำ ดินคอนขางเลว • เนื้อดิน • โครงสรางดิน มีผลตอการซึมผานของน้ำ • น้ำในดิน เคมี • ปริมาณธาตุอาหาร • กรดดางมีผลตอการ ละลายธาตุอาหารในดิน • คาเหนี่ยวนำกระแสไฟฟา ชีวภาพ • ปริมาณอินทรียวัตถุ • จุลินทรียในดิน • ไสเดือน 14 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
มีปญหาดินดาน ใหไถระเบิดดินดาน มีปญหาโครงสราง ใหใสปุยอินทรีย มีปญหาความเปนกรด ใหใสปูน มีปญหาดินไมอุมปุย ใหใสปุยอินทรีย รักษาดินไวสำหรับอนาคต ใหปลูกแฝกและคลุมดิน ดินดาน • ชั้นดานเปนอุปสรรคของพืช ดินแนน รากชอนไชไดยาก น้ำซึมผานไดชา เกิดรากเนา หัวมันเนา • เกิดจากการไถพรวนที่ระดับความลึกเดียวกันติดตอกันเปนเวลานาน • ใชเครื่องมือกลขนาดใหญเตรียมดินเปนประจำ • ปลูกพืชติดตอกันโดยไมพักดิน จัดการดินดาน ไถระเบิดและใชวัสดุปรับปรุงดินที่มีแคลเซียมเปนองคประกอบ เชน ยิปซั่ม ดินดาง • เปนดินเนื้อปูนเกิดในสภาพที่มีหินปูนหรือหินอัคนีสีเขมเปนวัตถุตนกำเนิด • มีเม็ดปูน/กอนปูนปะปนในดิน คาความเปนกรด-ดาง (pH) > 7.5 • ปริมาณปูนจะเปนชั้นจำกัดรากพืช ทำใหมันสำปะหลังขาดจุลธาตุจำพวก เหล็ก ทองแดง สังกะสี แมงกานีส และโมลิบดินัม จัดการดินดาง หลีกเลี่ยงการใชปุยยูเรีย (46-0-0) ใชปุยแอมโมเนียมซัลเฟต (21-0-0) ใชผงกำมะถันอัตรา 100 กก./ไร ดินกรด คา pH นอยกวา 4 ใชปูนขาวอัตรา 50 กก./ไร ใสปูนขาว ปุยยูเรีย 46 0 0 ปุย แอมโมเนียม ซัลเฟต 21 0 0 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 15
*คำแนะนำการใชปุยกับมันสำปะหลังของกรมวิชาการเกษตร ปุย ถูกสูตร ถูกวิธี ถูกปริมาณ ใสใกลราก ใสแลวกลบ ใสเมื่อดินมีความชื้นหรือหลังฝนตก ไนโตรเจน (N) หวานบนผิวดินที่มีความชื้น ฟอสฟอรัส (P) โรยเปนแถบรองพื้น หรือคลุกลงดิน โพแทสเซียม (K) รองพื้นหรือคลุกลงดิน ถูกเวลา ใสใหทันความตองการ ประสิทธิภาพสูงสุด ใสชวง 1-3 เดือน ชาสุดไมเกิน 4-5 เดือน การใชปุยอยางมีประสิทธิภาพ ตองถูกสูตร ถูกปริมาณ ถูกเวลา ถูกวิธี การฉีดพนทางใบ ใชน้ำสกัดขี้หมูเจือจางน้ำ 10 เทา ผสมสารจับใบเล็กนอย อัตราการฉีดประมาณ 40-80 ลิตรตอไร ขึ้นกับขนาดและ จำนวนใบของมันสำปะหลัง ฉีดพนทุกเดือน (เชาหรือเย็น) จนกระทั่งมันสำปะหลังอายุ 4 เดือน แชทอนพันธุมันสำปะหลัง 1-2 ชั่วโมงกอนปลูก ชวยเพิ่มปริมาณธาตุอาหารใหทอนพันธุมันสำปะหลัง อัตราการงอกของตนดีขึ้นและเร็วขึ้น ตนแข็งแรง โตเร็ว อัตรารอดสูง การออกรากดี โอกาสไดผลผลิตสูงมีมาก นำขี้หมูแหงบรรจุถุงไนลอน แชน้ำในถังหรือโองดิน อัตราสวน ขี้หมูแหง 1 กิโลกรัมตอน้ำ 10 ลิตร ปดฝาใหสนิท หมักไว 24 ชั่วโมง ยกถุงขี้หมู ออกจากถัง ไดน้ำสกัดขี้หมูสีน้ำตาลใส ควรบรรจุเก็บไวในถังหรือภาชนะ ที่มีฝาปด กอนนำไปฉีดพน ขั้นตอนการทำ การนำไปใชประโยชน ขี้หมูแหง 1 กิโลกรัม น้ำ 10 ลิตร หมักไว 24 ชั่วโมง น้ำสกัดขี้หมู มีธาตุอาหารพืช 13 ชนิด มีฮอรโมนพืช ชวยเรงการเจริญเติบโต ควบคุมจุลินทรีย ที่เปนเชื้อโรคของตนมันสำปะหลัง ใสปุยตามคาวิเคราะหดิน ใชปุยไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม* เชน ในดินทรายถึงดินรวนปนทราย อัตรา 16-4-8 กก./ไร ปุยน้ำขี้หมู...สูตรไมลับเพิ่มผลผลิตมันสำปะหลัง ปจจัยสำคัญที่ลดประสิทธิภาพปุยไดถึง 5-50% ไดแก น้ำไมพอ วัชพืชมาก โรคและแมลงทำลาย 16 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
ผลการตรวจวิเคราะหดิน • ควรใสปุยอินทรียรวมดวย เพื่อชวยใหการใชปุยเคมีมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยใสปุยคอก ปุยหมัก ปลูกพืชปุยพืชสด เชน ถั่วพรา ปอเทือง แลวไถกลบ กอนปลูกมันสำปะหลัง หรือกอนพืชปุยสดสูงกวาตนมันสำปะหลัง การใสปุยตามคาวิเคราะหดิน • เทแมปุยที่มีปริมาณมากกอน แลวเทแมปุยที่มีปริมาณนอยตาม ผสมคลุกเคลาใหเขากัน • การผสมปุยแตละครั้งควรใชใหหมด หากใชไมหมด ควรใสถุงพลาสติกผูกปากถุงใหแนน เก็บได 1-2 สัปดาห คำแนะนำการใสปุยตามคา วิเคราะหดินในมันสำปะหลัง OM P K 1 ต่ำ ต่ำ ต่ำ 2 ต่ำ ต่ำ ปานกลาง 3 ต่ำ ต่ำ สูง 4 ต่ำ ปานกลาง ต่ำ 5 ต่ำ ปานกลาง ปานกลาง 6 ต่ำ ปานกลาง สูง 7 ต่ำ สูง ต่ำ 8 ต่ำ สูง ปานกลาง 9 ต่ำ สูง สูง 10 ปานกลาง ต่ำ ต่ำ 11 ปานกลาง ต่ำ ปานกลาง 12 ปานกลาง ต่ำ สูง 13 ปานกลาง ปานกลาง ต่ำ 14 ปานกลาง ปานกลาง ปานกลาง 15 ปานกลาง ปานกลาง สูง 16 ปานกลาง สูง ต่ำ 17 ปานกลาง สูง ปานกลาง 18 ปานกลาง สูง สูง 19 สูง ต่ำ ต่ำ 20 สูง ต่ำ ปานกลาง 21 สูง ต่ำ สูง 22 สูง ปานกลาง ต่ำ 23 สูง ปานกลาง ปานกลาง 24 สูง ปานกลาง สูง 25 สูง สูง ต่ำ 26 สูง สูง ปานกลาง 27 สูง สูง สูง ปริมาณธาตุ อาหารที่ตองการ N P2O5 K2 O 16 8 16 16 8 8 16 8 4 16 4 16 16 4 8 16 4 4 16 2 16 16 2 8 16 2 4 8 8 16 8 8 8 8 8 4 8 4 16 8 4 8 8 4 4 8 2 16 8 2 8 8 2 4 4 8 16 4 8 8 4 8 4 4 4 16 4 4 8 4 4 4 4 2 16 4 2 8 4 2 4 อัตราปุยที่แนะนำ (กก./ตอไร) อัตราสูง (ใหน้ำและน้ำฝน ที่ปกติไมทิ้งชวง) 46-0-0 18-46-0 0-0-60 28 17 27 28 17 13 28 17 7 31 9 27 31 9 13 31 9 7 33 4 27 33 4 13 33 4 7 11 17 27 11 17 13 11 17 7 14 9 27 14 9 13 14 9 7 16 4 27 16 4 13 16 4 7 2 17 27 2 17 13 2 17 7 5 9 27 5 9 13 5 9 7 7 4 27 7 4 13 7 4 7 อัตราปุยที่แนะนำ (กก./ตอไร) อัตราต่ำ (อาศัยน้ำฝนที่คอนขาง ทิ้งชวง) 46-0-0 18-46-0 0-0-60 14 9 13 14 9 7 14 9 3 16 4 13 16 4 7 16 4 3 17 2 13 17 2 7 17 2 3 5 9 13 5 9 7 5 9 3 7 4 13 7 4 7 7 4 3 8 2 13 8 2 7 8 2 3 1 9 13 1 9 7 1 9 3 3 4 13 3 4 7 3 4 3 3 2 13 3 2 7 3 2 3 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 17
การใหน้ำแบบน้ำหยดเหมาะกับการปลูกมันสำปะหลัง เพราะเปนระบบที่ใชน้ำนอย มีประสิทธิภาพการใหน้ำสูง ใหน้ำที่โคนตน เกิดวัชพืชนอย และใชไดกับแปลงปลูก เนื้อดิน ทุกประเภท ระบบน้ำหยดชวยเพิ่มผลผลิต ตนทุนการติดตั้งระบบน้ำหยดประมาณ 4,000-6,000 บาท/ไร การใหน้ำดวยระบบน้ำหยดตามชวงอายุมันสำปะหลังและชนิดของเนื้อดิน ที่มา: สุดชน วุนประเสริฐ. 2558. ระบบน้ำหยดสำหรับมันสำปะหลัง. สำนักวิชาเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี. การใหน้ำมันสำปะหลัง สายน้ำหยด ไมควรยาวเกิน 120 เมตร อัตราน้ำหยดออก 1-2.5 ลิตร/รูหยด เพิ่มผลผลิต ไดประมาณ 50-60% มีอายุการใชงาน 3-5 ป (ขึ้นกับคุณภาพ และการดูแลรักษา) เทคนิคการใหน้ำ ตนมันตั้งตัวไดแลว ใหน้ำสัปดาหละ 1 ครั้ง นาน 2-4 ชั่วโมง เดือน 1-3 ใหน้ำทุกๆ 2-3 วัน ครั้งละ 1-2 ชั่วโมง ดินทราย 7-15 วัน/ครั้ง 8-9 วัน/ครั้ง 5-6 วัน/ครั้ง 4-5 วัน/ครั้ง ดินรวนทราย 2-3 วัน/ครั้ง ดินรวนเหนียว ใหน้ำนอย 14-16 วัน/ครั้ง 8-10 วัน/ครั้ง 7-8 วัน/ครั้ง ดินเหนียว 2-3 วัน/ครั้ง ชนิดเนื้อดิน ชวงอายุมันสำปะหลัง (หลังปลูก) หลังปลูก 1-15 วัน 1-2 เดือน 3-4 เดือน มากกวา 4 เดือน การใหน้ำสัมพันธกับ ชนิดดิน แหลงน้ำ การเจริญเติบโต ปริมาณน้ำฝน ปริมาณน้ำชลประทาน ความชื้นในดิน การรับน้ำ การอุมน้ำ การระบายน้ำ มันสำปะหลังตองการน้ำ ในชวงแรกของการเจริญเติบโต โดยเฉพาะอายุมันสำปะหลัง ระหวาง 2-5 เดือนหลังปลูก อายุตน มันสำปะหลัง การจัดการระบบน้ำหยดในมันสำปะหลัง 18 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
เทคโนโลยีการตรวจวัดและควบคุมแบบไรสายที่ติดตามสภาวะแวดลอมของพืช พรอมทั้ง ควบคุมการใหน้ำตามความ ตองการของพืชดวยระบบอัตโนมัติ ตั้งเวลาและควบคุมตรง ชวยลดปริมาณการใชน้ำและปุยที่เกินความจำเปน ลดความ สูญเสียของผลผลิต ประหยัดพลังงานไฟฟา และใชตนทุนอยางเหมาะสม • ตั้งเงื่อนไขการควบคุมผานสมารทโฟนได 3 รูปแบบ ไดแก • อัตโนมัติ (auto) ตามความตองการของพืช • ตั้งเวลา (timer) จากพฤติกรรมการใหน้ำปกติ • ควบคุมตรง (manual) ตามความตองการของเกษตรกร เทคโนโลยีการใหน้ำอัจฉริยะสำหรับแปลงมันสำปะหลัง อุปกรณและการทำงาน ประกอบดวย เซนเซอรวัดอุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ เซนเซอรวัดความเขมแสง เซนเซอรวัดความชื้นดิน แสดงขอมูล ณ เวลาจริง เพื่อปองกันความสูญเสียของผลผลิต แสดงขอมูล ณ เวลาจริง เพื่อปองกันความสูญเสียของผลผลิต ใชควบคุมการใหน้ำตามความตองการของพืช โดยใชเซนเซอร 1 ตัว ตอ 1 โซนการปลูก แสดงผลและควบคุมแบบตามเวลาจริง ณ ขณะนั้น ผานสมารทโฟน และแจงเตือนความผิดปกติผานแอปพลิเคชั่นไลน (Line) แอปพลิเคชั่น • เก็บบันทึกขอมูลและดูยอนหลังได 1 ป สามารถนำขอมูลออกมาแสดงในรูปแบบตัวเลขและกราฟ • สามารถแบงโซนการควบคุมและติดตามขอมูล เพื่อรองรับการปลูกพืชหลายชนิดในแปลงเดียว เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 19
แมลงศัตรู-โรค-วัชพืช ในมันสำปะหลัง เพลี้ยแปง แมลงศัตรู เพลี้ยแปงลาย เพลี้ยแปง มันสำปะหลังสีเทา เพลี้ยแปง มันสำปะหลังสีเขียว เพลี้ยแปง มันสำปะหลังสีชมพู เพลี้ยแปงมะละกอ 4 กรัมตอน้ำ 20 ลิตร ไทอะมีโทแซม แชทอนพันธุ ดวย ไทอะมีโทแซม (แอคทารา) อัตรา 4 กรัม (ประมาณ 1 ชอนชา) ตอน้ำ 20 ลิตร หมั่นสำรวจแปลงอยางนอยเดือนละครั้ง เริ่มระบาด ควบคุมโดยชีววิธี เชน ปลอยแตนเบียน แมลงชางบีกใส หรือฉีดพนราบิวเวอเรีย ระบาดหนัก ฉีดพนไทอะมีโทแซม 4 กรัม (ประมาณ 1 ชอนชา) ตอน้ำ 20 ลิตร ปองกัน/กำจัด ไรแดง ใชศัตรูธรรมชาติ ไรแดงตัวห้ำ ดวงเตาสตีธอรัส ฉีดพนดวยสารสไปโรมีซีเฟน 6 ซีซี/น้ำ 20 ลิตร ทีบูเฟนไพเรด 3-5 ซีซี/น้ำ 20 ลิตร ไพริดาเมน 15-20 กรัม/น้ำ 20 ลิตร ยอดถูกทำลายหงิกงอ เปนพุม ลำตนบิดเบี้ยว ชวงขอถี่ ติดไปกับทอนพันธุ อาการพืช สาเหตุ ปองกัน/กำจัด อาการพืช สาเหตุ ใบเหลืองซีด มวนงอ และรวง ระบาดในสภาพอากาศแหงแลงและฝนทิ้งชวงนาน ไรแดงมันสำปะหลัง ไรแมงมุมคันซาวา ขอมูลเพิ่มเติม บิวเวอเรีย 20 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
qr code วิดีโอ ชุดตรวจวินิจฉัยไวรัส ใบด่างในมันส�ำปะหลัง (รอลิงค์ค่ะ) โรค โรคโคนเนาหัวเนา อาการพืช • ระยะกลาอายุ 1-2 เดือน ใบเหลือง เหี่ยว รวง • ระยะสรางหัว พบอาการโคนเนาที่ตนระดับผิวดินลามลงขั้วหัว • ระยะใกลเก็บเกี่ยว ใบลางรวงเร็วผิดปกติ ใบยอดเขียวปกติ ไมคอย พบอาการโคนเนา แตพบอาการหัวเนา เริ่มจากปลายหัวขึ้นไปสูขั้วหัว สาเหตุ เชื้อราไฟท็อปธอรา ปองกัน/กำจัด • ผลเสียหาย ≥ 50% ใหปลูกพืชที่ไมใชพืชอาศัยของเชื้อ เชน ออย ขาวโพด กลวย • ผลเสียหาย < 50% ใชพันธุตานทาน เชน ระยอง 5 ระยอง 72 แชดวยสารเคมีปองกัน กำจัดเชื้อรา ปลูกไมหนาแนนเกินไป ใชเชื้อราไตรโคเดอรมา หรือใชสารอาลีเอท อาการพืช ระบบรากเปนปุมปม รากไมสะสมแปง ผลผลิตลดลง สาเหตุ ไสเดือนฝอยแพรระบาดในดินที่มีความชื้นและเนื้อดินรวนปนทราย ปองกัน/กำจัด • ปลูกปอเทืองกอนปลูกมันสำปะหลัง • ไถตากดินกอนปลูก กำจัดตัวออน • ใชพันธุตานทาน เชน ระยอง 7 ระยอง 13 ระยอง 60 ระยอง 72 และเกษตรศาสตร 50 โรครากปมมันสำปะหลัง ใชพันธุตานทาน เชน ระยอง 5 ระยอง 72 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 21
โรคใบไหม เชื้อแบคทีเรีย Xanthomonas campestris pv. manihotis เชื้อรา Colletotrichum gloeosporioides f.sp.manihotis • ใชพันธุตานทาน เชน ระยอง 90 ระยอง 9 • ใชทอนพันธุปราศจากเชื้อ • ปลูกพืชหมุนเวียน อายุสั้น • ใชสารเคมีที่มีองคประกอบพวกทองแดง โรคแอนแทรคโนส ขอบใบไหมสีน้ำตาลขยายตัวเขากลางใบ แผลบนใบมีเม็ดเล็กๆ สีดำ ขยายตัวไปตามขอบแผล กานใบไหมแหงและหัก • ใชพันธุตานทาน ทอนพันธุปลอดโรค • ปลูกพืชหมุนเวียน • ไถกลบเศษซากมันสำปะหลังลึกๆ เชื้อไวรัส Cassava mosaic virus ในทวีปเอเชีย 2 ชนิด ไดแก Indian assava mosaic virus (ICMV) พบในประเทศอินเดีย และ Sri Lankan cassava mosaic virus (SLCMV) พบในประเทศศรีลังกา อินเดีย เวียดนาม และกัมพูชา มีแมลงหวี่ขาวเปนพาหะ โรคใบดางมันสำปะหลัง ใบดางเหลือง ใบเสียรูปทรง หดลดรูป ลำตนแคระแกร็น ใชทอนพันธุปลอดเชื้อและใชชุดตรวจวินิจฉัย ที่จำเพาะเพื่อตรวจทอนพันธุ ใชพันธุตานทาน เชน ระยอง 90 ระยอง 9 ปองกัน/กำจัด อาการพืช เชื้อสาเหตุ ปองกัน/กำจัด อาการพืช เชื้อสาเหตุ ปองกัน/กำจัด อาการพืช เชื้อสาเหตุ ใบจุดเหลี่ยม ฉ่ำน้ำ ใบไหม เหี่ยว ยางไหล ยอดเหี่ยว แหงตาย แมลงหวี่ขาวเปนพาหะ วิดีโอชุดตรวจวินิจฉัย ไวรัสใบดางในมันสำปะหลัง 22 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
ประเภทกก กกดอกแบบ กกทราย หมายเหตุ : ชนิด 1-3 สามารถพนไดโดยไมเปนอันตรายตอมันสำปะหลัง ชนิด 4 ตองใชหัวครอบไมใหละอองสัมผัสใบ และยอดมันสำปะหลัง • ควรใชหัวฉีดรูปพัดหรือหัวปะทะ ขนาดของ รูหัวฉีดมีผลตออัตราน้ำที่ใชพน • เดินฉีดในแนวตรง ใหละอองเหลื่อมกันตรงขอบ ทั้งสองดานเล็กนอย จะทำใหควบคุมวัชพืชได ทั่วแปลง • สารกำจัดวัชพืชประเภท “ยาคุม” ควรใชหัวฉีด ที่มีรูใหญ ใหปริมาณน้ำออก 80-100 ลิตร/ไร เพื่อใหฉีดพนคลุมผิวดินสม่ำเสมอ • สารกำจัดวัชพืชประเภท “ยาฆา” ควรใชหัวฉีด ที่มีรูเล็ก ใหละอองสารมีขนาดเล็ก ปริมาณน้ำ ที่ใช 40-60 ลิตร/ไร เพื่อใหละอองจับที่ใบ หัวฉีดรูปพัดหรือหัวปะทะเหมาะสมตอการพนสารเคมี กำจัดวัชพืช โดยละอองสารที่ออกมาเปนรูปพัด ประเภทใบกวา ป ง ระเภทใบแคบ หญาขจรจบเล็ก หญาโขยง หญาตีนกาใหญ หญาดอกแดง หญาตีนกา หญาตีนนก ครามขน เชงใบมน ผักเบี้ยหิน สาบเสือ สาบมวง ผักปราบไร ชื่อสามัญ อัตราใชตอไร ชนิดวัชพืชสวนใหญ ที่ควบคุมได อะลาคลอร 500-700 ซีซี วัชพืชใบแคบ อะเซโทคลอร 500-700 ซีซี วัชพืชใบแคบ เอส-เมโทลาคลอร 180-200 ซีซี วัชพืชใบแคบ ไอซอกซะฟลูโทล 15-20 ซีซี วัชพืชใบแคบ เมทริบิวซิน 50-70 ซีซี วัชพืชใบกวาง ฟลูมิออกซาซิน 20-30 ซีซี วัชพืชใบกวาง ไดยูรอน 200-300 ซีซี วัชพืชใบกวาง ชื่อสามัญ อัตราใชตอไร ชนิดวัชพืชสวนใหญ ที่ควบคุมได 1. ฟลูอะซิฟอบ 300-500 ซีซี เฉพาะวัชพืชใบแคบ 2. ฮาโลซิฟอบ 300-500 ซีซี เฉพาะวัชพืชใบแคบ 3. ควิซาโลฟอบ 200-300 ซีซี เฉพาะวัชพืชใบแคบ 4. กลูโฟสิเนท 500-1000 ซีซี วัชพืชใบแคบ และใบกวาง หัวฉีดพนสารกำจัดวัชพืช สารกำจัดวัชพืชในแปลงมันสำปะหลัง วัชพืช ประเภทยาคุม ประเภทยาฆา เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 23
ปลูกเดือน ต.ค.-พ.ย. มี.ค.-พ.ค. ปลูกเดือน ปลูกเดือน ต.ค.-พ.ย. ปลูกเดือน พ.ย. มี.ค.-มิ.ย. ปลูกเดือน ต.ค.-พ.ย. ต.ค.-พ.ย. เม.ย.-พ.ค. เม.ย.-พ.ค. เม.ย.-พ.ค. “ปลูก” มันสำปะหลัง การปลูกมันสำปะหลังมักเริ่มในชวงตนฤดูฝนหรือปลายฤดูฝน ซึ่งผลผลิตจะขึ้นอยูกับการไดรับน้ำฝนในชวงที่มันสำปะหลัง อายุ 3-12 เดือน และชวงเวลาปลูกที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ปลูก ในแหลงปลูกที่เพลี้ยแปงระบาดไมควรปลูกในชวงแลง ใหปลูกชวงตนฤดูฝน เพื่อหลีกเลี่ยงการเขาทำลาย ของเพลี้ยแปงในระยะการเจริญเติบโตชวงแรก และฝนจะชวยลดการระบาดของเพลี้ยแปงได ชวงเวลาปลูกที่เหมาะสม ที่มา: สถาบันวิจัยพืชไร กรมวิชาการเกษตร. ดิน น้ำและการจัดการปลูกมันสำปะหลัง โครงการเพิ่มผลผลิตมันสำปะหลัง โดยการกระจายพันธุดีและขยายทอนพันธุสะอาด. 2554. หนา 16 24 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
ปลูกเอง • ยกรองหรือไมยกรอง ขึ้นอยูกับสภาพพื้นที่และความสะดวกของเกษตรกร • กรณียกรองปลูก ใหปลูกบนสันรอง ปกทอนมันตั้งตรง ฤดูฝน ปกลึก 5-10 ซม. ฤดูแลง ปกลึก 15 ซม. • ระยะปลูกระหวางตน 60-100 ซม. ระหวางแถว 80-100 ซม. (ขึ้นอยูกับพันธุมันสำปะหลัง) ใชเครื่องปลูก ปจจุบันมีเครื่องปลูกมันสำปะหลังที่ทำงานไดหลายขั้นตอนในเครื่องเดียว ทั้งยกรอง ตัดทอนพันธุ ปกทอนพันธุ หยอดปุย และ พนยา จึงชวยลดแรงงานและระยะเวลาการทำงานใหเกษตรกรได เตรียมดิน ปกลึก 10–15 ซม. ฤดูแลง ฤดูฝน ปกลึก 5–10 ซม. เตรียมทอนพันธุ • เลือกทอนพันธุตรงตามพันธุ ปลอดโรคและแมลง จากแหลงที่เชื่อถือได • ตัดทอนพันธุยาว 20-25 ซม. (ปลูกฤดูฝน 20 ซม. ฤดูแลง 25 ซม.) มีตา 5-7 ตา • แชทอนพันธุดวยสารปองกันกำจัดแมลง ชวยกำจัดเพลี้ยแปงที่ติดมากับทอนพันธุและะปองกันการระบาดในชวงเดือนแรกได ไทอะมีโทแซม 25%WG อัตรา 4 กรัม/น้ำ 20 ลิตร หรือ อิมิดาโคลพริด 70%WG อัตรา 4 กรัม/น้ำ 20 ลิตร ไดโนทีฟูแรน 10%WP อัตรา 40 กรัม/น้ำ 20 ลิตร หรือ • ตากดินอยางนอย 2 สัปดาห ลดปริมาณวัชพืช เพลี้ยแปง และศัตรูพืชอื่นๆ ในดิน • ใชปุยอินทรียเศษซากพืช หรือปุยมูลสัตว ปรับโครงสรางดิน ปรับสมดุลของธาตุอาหารและ เพิ่มการอุมน้ำของดิน • ไถพรวนใหลึก 20-30 ซม. ใชผาน 3-4 สลับกับผาน 7 ชวยใหดินรวนซุย และนำธาตุอาหารที่อยูในดินชั้นลางกลับขึ้นมาในดินชั้นบน • ไมควรไถเตรียมดินขณะที่ดินแฉะหรือแหงมากเกินไป • ควรสลับทิศทางการไถ ไมไถในทิศทางเดิม • ถาปลูกในพื้นที่ลาดเอียง ควรไถขวางทิศทางความลาดเอียง หรือปลูกหญาแฝกขวางทางลาดเอียง ลดการสูญเสียหนาดิน • ถาพื้นที่เพาะปลูกมีน้ำขัง ควรทำรองระบายน้ำและยกรองปลูก ปุยคอก • ปลูกพืชบำรุงดิน เชน ปอเทือง ถั่วพุม ถั่วพรา แลวไถกลบเปนปุยพืชสด เมื่อพืชออกดอก ทิ้งไว 7-10 วัน กอนปลูกมันสำปะหลัง เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 25
ทอนพันธุดี ตนทางผลผลิตคุณภาพ ทอนพันธุมันสำปะหลังเปนปจจัยการผลิตที่สำคัญในการเพาะปลูก การคัดเลือก เก็บเกี่ยว และเตรียมทอนพันธุอยางถูกตองเหมาะสม จะทำให ไดทอนพันธุที่ดีและเปนตนทางที่จะทำใหไดผลผลิตที่มีคุณภาพ ตนพันธุปลอดโรคดวย “เทคโนโลยีเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ” และ “Mini stem cutting” ระบบการเพิ่มขยายจำนวนตนกลามันสำปะหลังปลอดโรคดวยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การเจริญเติบโตและผลผลิตรากสะสมอาหารของตนมันสำปะหลังปลอดโรคจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การอนุบาลและการยายปลูกตนกลามันสำปะหลังปลอดโรคจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเปนการขยายพันธุพืชภายใตสภาวะที่ควบคุมความสะอาดแบบปลอดเชื้อ อุณหภูมิและแสง โดยนำชิ้นสวนของพืชเพาะเลี้ยงบนอาหารสังเคราะห เจริญเติบโตเปนตนกลาที่สมบูรณ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเปนเทคโนโลยีที่ชวยใหไดตนพันธุมันสำปะหลังปลอดโรค ตรงตามพันธุและผลิตไดในปริมาณมาก ซึ่งการเจริญเติบโตของตนกลาที่ไดจากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อไมแตกตางจากการปลูกดวยทอนพันธุของเกษตรกร รวมถึงผลผลิต และเปอรเซ็นตแปง ซึ่งการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเพื่อผลิตตนพันธุใชเวลาประมาณ 3 เดือน อนุบาลตนออนประมาณ 2-3 เดือน แลวสามารถยายลงแปลงปลูกได ฤดูฝน ฤดูแลง การคัดเลือกและเก็บเกี่ยวทอนพันธุ กองไวกลางแจง และในที่รม กองไวในที่รม เก็บรักษาทอนพันธุโดยมัดและกองไว คัดเลือกตนพันธุ ที่ไมไดขนาด มีแมลงทำลาย ใชลำตนทอนพันธุ ที่มีอายุ 10-12 เดือน แยกแปลงที่ใชสำหรับทำทอนพันธุ 26 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
นอกจากนี้ยังมีเทคโนโลยีการผลิตทอนพันธุมันสำปะหลังแบบ Mini stem cutting โดยใชทอนพันธุมันสำปะหลังทีมี จำนวนตาอยางนอยที่สุด 1-2 ตา มาเพาะชำเปนตนกลากอนการยายลงแปลงปลูก ไมเพียงไดทอนพันธุปลอดโรค หายังชวยประหยัด คาทอนพันธุไดอีกดวย ตนพันธุอายุ 8-10 เดือน จากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ อนุบาลในโรงเรือนที่พรางแสง 50% เทคโนโลยี Mini stem cutting วิดีโอเทคนิคเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ และ Mini stem cutting เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 27
เกษตรกรตนแบบ นายสยาม ไพศาลภาณุมาศ 5 ม.8 ต.วังไผ อ.หวยกระเจา จ.กาญจนบุรี ผลผลิต 5,573 กก./ไร ตนทุน 5,070 บาท/ไร รายได 13,932.50 บาท/ไร ราคา 2.5 บาท/กก. กำไร 8,862.50 บาท/ไร ใชระบบ น้ำหยด ดิน ปรับปรุงดิน ระเบิดดินดาน ตรวจดิน ใหปุยตามคาวิเคราะหดิน พันธุ เกษตรศาสตร 72 ระยะปลูก 80x120 ซม. ศัตรูพืช ผลผลิตในฤดูกาลปลูก 2561/2562 ตรวจสอบแปลงและ กำจัดอยางถูกตอง ใชสารชีวภัณฑรวม 28 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
“ปลูกมันอยางใสใจ ใชเทคโนโลยี สรางรายได เพิ่มผลผลิต” ผลผลิต 5,360 กก./ไร ตนทุน 4,875 บาท/ไร รายได 13,400 บาท/ไร ราคา 2.5 บาท/กก. กำไร 8,040 บาท/ไร นายอนวัช เทพสถิตศิลป 79 หมู 8 ต.วังไผ อ.หวยกระเจา จ.กาญจนบุรี ใชระบบ น้ำหยด ผลผลิตในฤดูกาลปลูก 2561/2562 ดิน ปรับปรุงโครงสรางดิน ตรวจดิน ใหปุยตามคาวิเคราะหดิน พันธุ เกษตรศาสตร 72 ระยะปลูก 80x120 ซม. ศัตรูพืช ตรวจสอบแปลงและ กำจัดอยางถูกตอง ใชสารชีวภัณฑรวม เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 29
4,460 14,146 2.2 7,716 เกษตรกรตนแบบ นายศรีโพธิ์ ขยันการนาวี ต.วังชะพลู อ.ขาณุวรลักษบุรี จ.กำแพงเพชร ใชระบบ น้ำหยด ผลผลิต 6,430 กก./ไร ตนทุน บาท/ไร รายได บาท/ไร ราคา บาท/กก. กำไร บาท/ไร ดิน ปรับปรุงโครงสรางดิน ตรวจดิน ใชปุยตามคาวิเคราะหดิน พันธุ ระยอง 86-13 ระยะปลูก 80x120 ซม. ศัตรูพืช ตรวจแปลงและกำจัด อยางสม่ำเสมอ ผลผลิตในฤดูกาลปลูก 2561/2562 30 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.) สำำนัักงานพััฒนาวิิทยาศาสตร์์และเทคโนโลยีีแห่่งชาติิ (สวทช.) ได้ร่้่วมกัับกรมวิิชาการเกษตร กรมพััฒนาที่่ดิิน กรมส่่งเสริิม การเกษตร สถาบัันการศึึกษา และภาคเอกชน ถ่่ายทอด องค์์ความรู้้และการปรัับใช้้เทคโนโลยีีเพื่่อเพิ่่ม ประสิิทธิิภาพการผลิิตมัันสำำปะหลัังให้้เกษตรกร ได้้แก่่ • การเลือกพันธุ์ที่เหมาะสมกับพื้นที่ • การจัดการดิน • การใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน • การใช้ Smart Farm (ระบบควบคุมการให้น�้ำ) • การจัดท�ำแปลงขยายท่อนพันธุ์ปลอดโรค เพื่อรองรับการระบาดของไวรัสใบด่าง มันส�ำปะหลัง เกี่ยวกับโครงการ เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 31
• บ้านอ่างหินพัฒนา ต.วังไผ่ อ.ห้วยกระเจา จ.กาญจนบุรี • ก�ำแพงเพชรโมเดล บ้านห้วยแก้ว ต.วังชะพลู และต.ปางมะค่า อ.ขาณุวรลักษณบุรี จ.ก�ำแพงเพชร การด�ำเนินงาน ของโครงการฯ ประกอบด้วย กิจกรรมหลัก คือ การอบรมเชิงปฏิบัติการ การสร้างเกษตรกรต้นแบบ การติดตาม และให้ค�ำแนะน�ำ นอกจากนี้ยังเสริมด้วย กิจกรรมการท�ำแปลงสาธิต การประกวด และการศึกษาดูงาน แปลงเรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต มันสำ�ปะหลัง 32 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
แปลงปลูกมันสำปะหลัง บันทึก เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 33
กิจกรรม เดือนปลูก รวม ค่าใช้จ่าย 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 เตรียมแปลง ค่าจ้างระเบิดดินดาน ค่าจ้างไถพรวน ค่าจ้างยกร่องปลูก เตรียมท่อนพันธุ์ ค่าท่อนพันธุ์ ค่าสารชุบท่อนพันธุ์ ปลูก ค่าจ้างปลูก ค่าปุ๋ย ค่าจ้างกำจัดวัชพืช ค่าสารกำจัดวัชพืช ค่าระบบน้ำ ค่าจ้างใส่ปุ๋ย ค่าไฟ เก็บเกี่ยว ค่าจ้างเก็บเกี่ ยว ค่าขนส่ง รวมต้นทุนการปลูก บันทึกแปลงปลูก ปี .............. พื้นที่ปลูก ........... ไร่ 34 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
กิจกรรม เดือนปลูก รวม ค่าใช้จ่าย 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 เตรียมแปลง ค่าจ้างระเบิดดินดาน ค่าจ้างไถพรวน ค่าจ้างยกร่องปลูก เตรียมท่อนพันธุ์ ค่าท่อนพันธุ์ ค่าสารชุบท่อนพันธุ์ ปลูก ค่าจ้างปลูก ค่าปุ๋ย ค่าจ้างกำจัดวัชพืช ค่าสารกำจัดวัชพืช ค่าระบบน้ำ ค่าจ้างใส่ปุ๋ย ค่าไฟ เก็บเกี่ยว ค่าจ้างเก็บเกี่ ยว ค่าขนส่ง รวมต้นทุนการปลูก บันทึกแปลงปลูก ปี .............. พื้นที่ปลูก ........... ไร่ เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 35
กิจกรรม เดือนปลูก รวม ค่าใช้จ่าย 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 เตรียมแปลง ค่าจ้างระเบิดดินดาน ค่าจ้างไถพรวน ค่าจ้างยกร่องปลูก เตรียมท่อนพันธุ์ ค่าท่อนพันธุ์ ค่าสารชุบท่อนพันธุ์ ปลูก ค่าจ้างปลูก ค่าปุ๋ย ค่าจ้างกำจัดวัชพืช ค่าสารกำจัดวัชพืช ค่าระบบน้ำ ค่าจ้างใส่ปุ๋ย ค่าไฟ เก็บเกี่ยว ค่าจ้างเก็บเกี่ ยว ค่าขนส่ง รวมต้นทุนการปลูก บันทึกแปลงปลูก ปี .............. พื้นที่ปลูก ........... ไร่ 36 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
กิจกรรม เดือนปลูก รวม ค่าใช้จ่าย 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 เตรียมแปลง ค่าจ้างระเบิดดินดาน ค่าจ้างไถพรวน ค่าจ้างยกร่องปลูก เตรียมท่อนพันธุ์ ค่าท่อนพันธุ์ ค่าสารชุบท่อนพันธุ์ ปลูก ค่าจ้างปลูก ค่าปุ๋ย ค่าจ้างกำจัดวัชพืช ค่าสารกำจัดวัชพืช ค่าระบบน้ำ ค่าจ้างใส่ปุ๋ย ค่าไฟ เก็บเกี่ยว ค่าจ้างเก็บเกี่ ยว ค่าขนส่ง รวมต้นทุนการปลูก บันทึกแปลงปลูก ปี .............. พื้นที่ปลูก ........... ไร่ เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 37
NOTE 38 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
NOTE เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี 39
NOTE 40 เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำ�ปะหลังด้วยเทคโนโลยี
สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.) สำนักงานพัฒนาว�ทยาศาสตรและเทคโนโลยีแหงชาติ (สวทช.) 111 อุทยานว�ทยาศาสตรประเทศไทย ถนนพหลโยธิน ตำบลคลองหนึ่ง อำเภอคลองหลวง จังหวัดปทุมธานี 12120 โทรศัพท 0 2564 7000 www.nstda.or.th/agritec อีเมล [email protected]