บทที่1

การควบคมุ คณุ ภาพ
(QUALITY CONTROL)

รหัส 3100-0150

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

คุณภาพคืออะไร

คุณภาพ หมายถึง คุณสมบัตติ ่างๆทม่ี ีอยู่ในตัวสินค้าน้ัน ถ้าคุณสมบตั ิเหล่าน้ัน
ถูกใจผู้บริโภคมาก แสดงว่าสินค้าน้ันมีคุณภาพสูง ถ้าถูกใจน้อยกม็ คี ุณภาพตา่
คุณภาพของสินค้าจงึ มีระดับ (เกษม พพิ ฒั น์ปัญญานุกลู ,2541)

คุณภาพ หมายถึง สิ่งทด่ี ีทส่ี ุดสาหรับเง่ือนไขด้านการใช้งานและราคาของลกู ค้า
(Feigenbaum, 1961)

คุณภาพ หมายถึง ความเหมาะสมกบั การใช้งาน (Juran, 1964)

คุณภาพ หมายถึง การเป็ นไปตามความต้องการหรือสอดคล้องกบั ข้อกาหนด
(Crosby,1979)

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

คุณภาพคืออะไร (ต่อ)

คุณภาพ หมายถงึ คุณภาพแห่งการออกแบบ และคุณภาพแห่งความสอดคล้องใน
การดาเนินการซ่ึงสร้างความภูมใิ จให้แก่ผู้สร้างผลงาน (Deming,1990)

คุณภาพ หมายถึง การประหยดั ทส่ี ุด มีประโยชน์ใช้งานสูงสุด และสร้างความ
พงึ พอใจให้กบั ลกู ค้าอย่างสม่าเสมอ (Ishikawa,1985)

ตาม ISO 8402:1994 Quality Vocabulary ได้ให้ความหมายของคาว่า Quality
หรือ คุณภาพไว้ว่า
คุณภาพ คือ คุณสมบัติทุกประการของผลิตภัณฑ์หรือบริการท่ีสามารถ
ตอบสนองต่อความต้องการทั้งชนิดที่ระบุโดยชัดแจ้ง(ท้ังด้วยวาจาหรือเป็ นลาย
ลกั ษณ์อักษร)และชนิดทม่ี ไิ ด้ระบุไว้แต่ย่อมเป็ นทร่ี ู้ได้โดยนัย

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

การควบคุมคุณภาพคืออะไร

การควบคุมคุณภาพ (Quality Control) หมายถงึ การทาให้ส่ิง
ใดกต็ ามมีคุณลกั ษณะหรือคุณสมบตั เิ หมาะสมต่อการใช้งานระดบั ดี
ตามคาดหมายไว้

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

ประวตั คิ วามเป็ นมาของการควบคุมคุณภาพ

ไม่มีคุณภาพ

2. MILQ (SQC) 1. ตรวจสอบ
4. QCC
3. SPC
6. ISO 9000 5. QA.
8. Deming Prize 7. Malcolm Baldrige
9.TQC/TQM
อนาคต

คุณภาพทดี่ ที สี่ ุด

สาขาวชิ าเทคนิคอตุ สาหกรรม รูปที่ 1 ววิ ฒั นาการของการควบคุมค2ุณภาพ

ชนดิ ของคณุ ภาพ

 คณุ ภาพที่บง่ กล่าว (Stated Quality)
 คณุ ภาพแท้จริง (Real Quality)
 คุณภาพท่ีโฆษณา (Advertised Quality)
 คุณภาพจากการใช้และประสบการณ์ (Experienced Quality)

คุณภาพ คือ คุณค่าของสินค้า/บริการทร่ี ับรู้โดยลกู ค้า

คุณภาพไม่ใช่ ความฟ่ ุมเฟื อย หรือรูปลักษณ์ของสินค้าที่มีราคาสูง หากแต่
หมายถงึ ความพอใจของลกู ค้าทซ่ี ื้อสินค้า และความพอใจของหน่วยงานถดั ไป ท่ี
รับช่วงงานทาต่อด้วย ดังนั้นอาจกล่าวโดยสรุปได้ว่า คณุ ภาพหมายความถงึ

ความคิดเดิม (Classical) การทางานให้ได้ตามมาตรฐานท่ีกาหนด
(Specification) หรือผลติ สินค้าได้ตามมาตรฐานท่กี าหนด

ความคดิ สมัยใหม่ Modern) : ความพงึ พอใจ (satisfaction) ของผู้ใช้ และ
ความเหมาะสม (Fitness) สาหรับการใช้

ความคิดขยาย (Enlarged) คุณภาพของงานแต่ละงาน (Job) ที่ปฏิบัติใน
หน่วยงาน เช่น งานขาย งานผลติ งานบริหาร เป็ นต้น

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

ในปัจจุบันนีส้ ินค้าทมี่ คี ุณภาพต้องประกอบด้วยคุณภาพท้งั ทางรูปธรรม
(Tangible) และนามธรรม (Intangible)

1.คุณภาพด้านรูปธรรม ประกอบด้วย
 คุณภาพด้านการออกแบบ (Specification & Drawings)
คุณภาพด้านการผลติ (Production)
คุณภาพด้านมาตรฐาน (Standards)
คุณภาพด้านต้นทนุ (Costs)
2.คุณภาพด้านนามธรรม ประกอบด้วย
คุณภาพด้านการบริการ (Services) หรือคุณภาพด้านธุรกจิ
คุณภาพด้านความปลอดภยั (Safety) คือ
คุณภาพของบุคลากร (Employee)

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

หัวใจสาคญั ของ “สินค้าทม่ี ีคุณภาพ” กค็ ือ

สินค้าน้ันจะต้องเป็ นแบบท่ี “ตลาดเรียกร้อง” ลกู ค้าจงึ จะซื้อสินค้าของเรา
ฉะน้ันจึงต้องคานึงอยู่ตลอดเวลาว่า
1. สินค้าและบริการทเี่ ราผลติ นี้ ลกู ค้าใช้หรือบริโภค ด้วยความพงึ พอใจ
หรือไม่ มีจุดใดบ้างทผี่ ้บู ริโภคยงั ไม่พอใจ
2. สินค้าและบริการของคู่แข่งขันของเรา มจี ุดใดบ้างทผ่ี ู้บริโภคพอใจ และจุด
ใดบ้างทผ่ี ู้บริโภคไม่พอใจ
3. ความต้องการของลกู ค้ามแี นวโน้มจะเปลยี่ นแปลงไปในแนวใดบ้าง

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

ลูกค้าหรือผู้บริโภคมอี ยู่ 2 ประเภทใหญ่ๆ ด้วยกนั คือ

1. ลูกค้าภายนอกกจิ การ (External Customer) คือ ผู้ซื้อสินค้าและบริการท้งั
ทอี่ ยู่ในประเทศและอยู่นอกประเทศ ลกู ค้านอกกจิ การนีค้ ือ ประชาชนหรือสังคม
ส่ วนรวมน่ันเอง

2. ลกู ค้าภายในกจิ การ (Internal Customer) คือ หน่วยงานท่รี ับงานจากเรา
ไปทาต่อ (next process) ซ่ึงจะต้องถือเป็ นลูกค้าทส่ี าคญั ของเรา ฉะน้ันงานทเ่ี รา
ส่งมอบจะต้องเป็ นงานทมี่ ีคุณภาพ และผู้รับงานพอใจด้วย

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

ความเข้าใจคลาดเคลื่อนเกย่ี วกบั คุณภาพ

ความเข้าใจทผ่ี ิดพลาด ความเข้าใจทถ่ี กู ตอ้ ง

ของคุณภาพดตี อ้ งมรี าคาแพง ทางานอย่างมคี ุณภาพ ต้นทุนต่าทส่ี ุด

คุณภาพเป็ นหน้าทขี่ องฝ่ าย QC คุณภาพเป็ นหน้าทขี่ องทุกฝ่ าย

ถ้ามขี องเสียมากตอ้ งเพม่ิ การตรวจสอบใหม้ ากขนึ้ ถ้าผลิตของเสยี มาก ควรตอ้ งใส่ใจการผลิตใหม้ ากขนึ้

คุณภาพดี หมายถงึ เกรดสูงกวา่ คุณภาพไม่เกยี่ วกับเกรดของสินคา้

คนงานคอื 80% ของปัญหาคุณภาพ กวา่ 80% ของปัญหาคุณภาพมาจากผู้บริหาร

เคร่ืองจักรทนั สมัย คุณภาพกม็ าเอง คนทคี่ ุณภาพดี ย่อมผลิตของดี

คุณภาพเป็ นเร่ืองของโชคชะตา คุณภาพเป็ นเร่ืองของการจดั การทดี่ ี

ตารางที่ 1-1 แสดงการเปรียบเทยี บความเข้าใจทผ่ี ดิ และส่ิงทถี่ ูกต้องของคาว่าคุณภาพ

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

ปัจจัยทท่ี าให้ลกู ค้าพอใจในสินค้า

ปัจจัยทจี่ ะทาให้ลกู ค้าพอใจในสินค้าและบริการจะต้องประกอบด้วยปัจจัยต่อไปนี้
1. เหมาะสมสาหรับการใช้
2. รูปแบบสวยงามน่าใช้
3. เชื่อถือได้
4. ใชไ้ ดค้ ุม้ ค่า ใชไ้ ดน้ าน
5. ใชไ้ ดง้ ่าย
6. มีความปลอดภยั สูง
7. มีราคาเหมาะสม
8. ส่งมอบรวดเร็ว ตรงเวลา
9. สะดวกและง่ายตอ่ การซ่อมบารุง
10. บริการภายหลงั การขายดี รวดเร็ว เป็นตน้

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม 11

การปรับปรุงคุณภาพของผลติ ภณั ฑ์

1. เทคนิคการแก้ปัญหา
2. วธิ ีทางสถติ ิ

ผลติ ภณั ฑ์ทตี่ ้องปรับปรุงคุณภาพ จดั แบ่งได้เป็ น 2 ประเภท

1. ผลติ ภัณฑ์อุตสาหกรรมการผลติ
2. ผลติ ภณั ฑ์อตุ สาหกรรมบริการ

ลกั ษณะของคุณภาพทล่ี ูกค้าตดั สินใจซื้อ

1. คุณภาพที่พงึ ต้องมี (Must be Quality) หมายถึง คุณภาพท่ีต้องมีอยู่

อย่างครบถ้วนเป็ นปกติถ้าหากไม่มีคุณภาพอย่างนี้ในสินค้าเม่ือใดแล้ว
ลูกค้าจะไม่ซื้ออย่างแน่นอน เพราะไม่ปกติ ถึงแม้ว่าจะมีคุณภาพชนิดนีอ้ ยู่
แล้วกไ็ ม่มีใครยืนยันได้ว่าลูกค้าจะซื้อหรือไม่ เพราะทุกคนถือว่าเป็ นสภาพ
ปกตทิ จี่ ะต้องมคี ุณภาพชนิดนีอ้ ยู่ในตัวสินค้า

2. คุณภาพทจ่ี ูงใจซื้อ (Attractive Quality)หมายถงึ คุณภาพทโ่ี ดยปกติ

จะไม่มีคุณภาพชนิดนีอ้ ยู่ในตัวสินค้า แต่ถ้าหากมี ก็ จะจูงใจลกู ค้าให้เกดิ
ความสนใจทจ่ี ะซื้อขนึ้ มาได้

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

คุณภาพจากการตรวจสอบ (Quality by Inspection)

ISO 8402 ได้ให้คานิยามการตรวจสอบ หรือ Inspection ไว้ว่า

“การตรวจสอบพนิ ิจด้วยสายตา ด้วยการวดั ด้วยการทดสอบ ด้วยเกจวดั
อย่างใดอย่างหน่ึง ซึ่ง ลกั ษณะเฉพาะทางคณุ ภาพของผลติ ภัณฑ์ หรือ
บริการ เพอ่ื ประเมนิ หาความสอดคล้องกบั ข้อกาหนด “
Note:
คณุ ไม่สามารถใส่ คณุ ภาพ เข้าไปในผลติ ภณั ฑ์ ด้วยการตรวจสอบ
แต่ทว่าต้องสร้าง คณุ ภาพ เข้าไปในผลติ ภณั ฑ์ ขณะทาการผลิต เท่านั้น

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

แผนภาพกลไกการควบคุมคุณภาพ

ปัจจยั การผลิต กระบวนการผลิต ผลผลิต

ของเสีย

ปัจจยั การผลติ ตรวจสอบ

ของดี

จาหนา่ ย/ส่งมอบ

รูปที่ 2 กลไกของการควบคุมคุณภาพ

สรุปเป็ นข้นั ตอนของกระบวนการควบคุมคุณภาพได้ดงั นี้
1. กาหนดมาตรฐาน ลกั ษณะเฉพาะทางคุณภาพ
2. การตรวจสอบ และ/หรือ การทดสอบผลการผลติ /การปฏบิ ัติงาน
3. การเปรียบเทยี บผลการปฏบิ ัติ กบั ข้อกาหนดทางคุณภาพเพ่ือค้นหาส่ิงทไ่ี ม่
เป็ นไปตามข้อกาหนด (ปัญหา)
4. การปฏบิ ตั กิ ารแก้ไขท่ี สาเหตุของปัญหา

สาขาวชิ าเทคนิคอตุ สาหกรรม

อย่างไรกต็ ามการบริหารคุณภาพโดยการตรวจสอบเพยี งอย่างเดียวน้ัน
ไม่สามารถทจี่ ะก่อให้เกดิ คุณภาพได้ เนื่องจากการบริหารคุณภาพโดยการ
ตรวจสอบน้ันมจี ุดอ่อนดงั ต่อไปนี้

1. เป็ นการไล่ตามหลงั ปัญหา
- คดั แยกของดอี อกจากของเสีย
- ทาการแก้ไขหลงั จากได้ผลติ ของเสียขึน้ มาแล้ว

2. เป็ นการแก้ปัญหาแบบรายวนั (daily fire fighting)
- พบปัญหา-หาทางแก้-คอยดูต่อไป-พบปัญหา-แก้ใหม่-ดูต่อไป

3. เป็ นการทางานในบรรยากาศแบบหนูกบั แมว
- มีฝ่ ายผลติ (ผู้ทาผดิ ) และมฝี ่ ายตรวจสอบ (ผู้ทค่ี อยจับผดิ )

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม 15

การตรวจสอบ Process Comparison with Pass
standard
(inspection) Acceptance

Fail Rejection
(scrap or
rework)

การควบคุมคุณภาพ Process Comparison Continue
with standard

for QC

FEEDBACK
to regulate
process

รูปท่ี 3 การเปรียบเทยี บระหว่าง การตรวจสอบ (Inspection) และการควบคุมคุณภาพ (Quality Control)

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

แผนกบริการสินค้า ผู้บริโภค ฝ่ ายการตลาด
ฝ่ ายเกบ็ และส่งสินค้า วศิ วกรรมผลติ ภณั ฑ์
ฝ่ ายตรวจสอบและทดสอบ ฝ่ ายควบคุม
คุณภาพ ฝ่ ายจัดซื้อ

ฝ่ ายผลติ วศิ วกรรมการผลติ

รูปที่ 4 หน่วยงานต่างๆทเ่ี กย่ี วข้องกบั การควบคุมคุณภาพ

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

1. ฝ่ ายการตลาด 6 ฝ่ ายตรวจสอบและทดสอบ
2. วศิ วกรรมผลติ ภัณฑ์ 7 ฝ่ ายเกบ็ และขนส่งสินค้า
3. ฝ่ ายจดั ซื้อ 8 แผนกบริการสินค้า
4. วศิ วกรรมการผลติ 9. ฝ่ ายควบคุมคุณภาพ
5. ฝ่ ายผลติ

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

ความสัมพนั ธ์ของการควบคมุ คุณภาพในระบบการผลิต

ระบบการผลิต หมายถึง ระบบท่ีเก่ียวข้องกับการสร้างสรรค์ส่ิงต่างๆให้มี
คุณค่าโดยการใช้ปัจจยั การผลติ ซึ่งแบ่งเป็ น 2 ทางคือ ปัจจัยทางตรงและ
ปัจจยั ทางอ้อมซ่ึงเป็ นปัจจยั ทผี่ ลกั ดนั ไปสู่คุณภาพทด่ี ี

หน้าทข่ี องการผลติ แบ่งออกเป็ น 3 กล่มุ
1. หน้าทเี่ กยี่ วกบั การออกแบบ
2. หน้าทกี่ ารวางแผนควบคุม
3. การประสานงานกบั หน่วยอื่น

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

การควบคุม

การวางแผน การผลติ

รูปท่ี 5 แสดงความสัมพนั ธ์ขององค์ประกอบการผลติ

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

วตั ถุดบิ กระบวนการผลติ ผลติ ภณั ฑ์
สาเร็จรูป

การควบคุมคุณภาพ

รูปท่ี 6 ปัจจัยในระบบการผลติ

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

วตั ถุดบิ กระบวนการผลติ ผลติ ภณั ฑ์
สาเร็จรูป

การตรวจสอบ

รูปท่ี 7 การตรวจสอบการผลติ

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

จุดต่างๆทม่ี กั จะมีการตรวจสอบ ได้แก่

1. ข้นั ตอนการเกบ็ หรือพกั เพราะสะดวกในการตรวจ
2. ตรวจก่อนทจ่ี ะถงึ ข้นั ทท่ี าให้เกดิ ความเสียหายแก่ชิ้นส่วน และเครื่องจกั ร
3. ตรวจตรงจุดทม่ี กี ารติดต้งั เคร่ืองใหม่ หรือเริ่มเดินเครื่องใหม่

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

ลกั ษณะการตรวจสอบอาจแบ่งได้เป็ น 3 แบบ คือ

1. ตรวจตามตัวแปร เพื่อควบคุมลกั ษณะของชิ้นส่วนซึ่งผันแปรได้ให้อยู่ใน
ขอบเขตอนั หนึ่ง

2. ตรวจว่าดี หรือเสียเพ่ือควบคุมจานวนชิ้นส่วนทเ่ี สีย
3. ตรวจตามจานวนตาหนิ เพ่ือควบคุมจานวนตาหนิบนชิ้นส่วนให้อยู่ใน

ขอบเขตเป้าหมายของการตรวจสอบ คือพยายามรักษาคุณภาพให้อยู่ใน
ระดับมาตรฐานที่กาหนดไว้

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

การควบคุมคุณภาพประกอบด้วยกจิ กรรม 4 อย่างคือ

1. P (Plan) คือ การวางแผนเพ่ือกาหนด

วตั ถุประสงค์ให้สาเร็จตามทต่ี ้ังไว้ AP
2. D (Do) คือ การลงมือปฏิบตั ติ ามแผน CD
3. C (Check) คือการตรวจสอบผลการปฏิบัติงาน

4. A (Action) คือการแก้ไขข้อบกพร่อง

กจิ กรรมท้งั 4 นี้ จะต้องมีความต่อเนื่องและบรรจบกนั ครบเป็ นวงจร

เหมือนวงล้อซึ่งเรียกว่าวงล้อเดมมิง่

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

ประโยชน์ทไ่ี ด้รับจากการควบคุมคุณภาพ
1. ลดค่าใช้จ่ายภายในโรงงาน

โรงงานทีม่ รี ะบบการควบคุมคุณภาพท่เี หมาะสม สามารถลดค่าใช้จ่ายเหล่านีล้ งได้ คือ

 ทาให้เกดิ ของเสียน้อยลง เป็ นการลดค่าความเสียหายของการผลติ
 ลดค่าใช้จ่ายทตี่ ้องทางานซ่อม ทาให้ไม่ต้องทางานซ้าซ้อน
 ไม่ต้องลดเกรดสินค้าจงึ ขายได้ในราคาที่ต้งั ไว้ทาให้ไม่ขาดรายได้
 ลดค่าใช้จ่ายในการคดั แยกผลติ ภณั ฑ์
 ไม่ต้องหยุดการผลติ ทาให้ไม่ต้องเสียเวลา ไม่ต้องเสียค่าแรงงาน และค่า

เคร่ืองจกั รไปโดยเปล่าประโยชน์

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

2. ลดค่าใช้จ่ายภายนอกโรงงาน
ลดการถูกต่อว่า และเปลยี่ นสินค้าจากผู้บริโภคทาให้ไม่เสียช่ือเสียง ไม่เสีย
ค่าใช้จ่ายในการเปลยี่ นสินค้า
ทาให้ชื่อเสียงขององค์กรดขี ึน้ ทาให้ยหี่ ้อหรือตราสินค้าเป็ นทนี่ ่าเชื่อถือ สินค้า
จงึ ขายง่ายขนึ้
ทาให้ขายสินค้าได้ตามราคาที่กาหนด จงึ ได้กาไรตามทีว่ างเป้าหมายไว้

สาขาวชิ าเทคนิคอุตสาหกรรม

การควบคุมคุณภาพและเครื่องมือทใ่ี ช้

1. การกาหนดมาตรฐานและการตรวจสอบ

2. การควบคุมคุณภาพโดยวธิ ีทางสถติ ิ
 ใบตรวจสอบ (Check Sheet)
 การจาแนกข้อมูล (Stratification)
 กราฟ (Graph)
 แผนผงั พาเรโต (Parato Chart)
 แผนภูมิเหตุและผล (Cause and Effect Diagram)
 ฮีสโตแกรม (Histogram)
 แผนภาพการกระจาย (Scatter Diagram)
3. กจิ กรรมกล่มุ สร้างคุณภาพ

สาขาวิชาเทคนิคอุตสาหกรรม

จบการนาเสนอ