รวมเล่มแพน

โครงการออกแบบและพัฒนาผลติ ภณั ฑ์ภาชนะชุดอาหารอสี าน กรณศี กึ ษา
เอกลกั ษณพ์ น้ื ถนิ่ จังหวดั ขอนแก่น

พนัสดา ทวเี ลศิ

ศิลปนพิ นธ์ฉบับนี้เป็นส่วนหน่ึงของการศกึ ษาตามหลักสตู รปริญญา
ศิลปกรรมศาสตรบัณฑติ

สาขาวิชาการออกแบบทัศนศลิ ป์-การออกแบบผลิตภณั ฑ์
คณะศิลปกรรมศาสตรม์ หาวิทยาลยั กรงุ เทพธนบุรี
ปีการศึกษา 2564

Project of design and development of porcelain products,
Isan tableware Case study of local identity in Khon Kaen

Province.

Panatda Taweeloet

A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirments for the
Degree Bachelor of Fine and Applied Arts Program in
Visual Art Design-Product Design
Department of Visual Art Design-Product Design
THE FACULTY OF FINE AND APPLIED ARTS
BANGKOKTHONBURI UNIVERSITY
2021

โครงการออกแบบและพัฒนาผลติ ภณั ฑ์ภาชนะชุดอาหารอสี าน กรณศี กึ ษา
เอกลกั ษณพ์ น้ื ถนิ่ จังหวดั ขอนแก่น

พนัสดา ทวีเลศิ

ศิลปนพิ นธ์ฉบับนี้เป็นส่วนหน่ึงของการศกึ ษาตามหลักสตู รปริญญา
ศิลปกรรมศาสตรบัณฑติ

สาขาวิชาการออกแบบทัศนศลิ ป์-การออกแบบผลิตภณั ฑ์
คณะศิลปกรรมศาสตรม์ หาวิทยาลยั กรงุ เทพธนบุรี
ปีการศึกษา 2564

Project of design and development of porcelain products,
Isan tableware Case study of local identity in Khon Kaen

Province.

Panatda Taweeloet

A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirments for the
Degree Bachelor of Fine and Applied Arts Program in
Visual Art Design-Product Design
Department of Visual Art Design-Product Design
THE FACULTY OF FINE AND APPLIED ARTS
BANGKOKTHONBURI UNIVERSITY
2021

คณะศิปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี อนุมัติให้ศิลปนิพนธ์ เร่ือง”โครงการ
ออกแบบและพัฒนาผลิตภณั ฑ์ภาชนะชุดอาหารอสี าน กรณีศึกษาเอกลักษณ์พ้ืนถิ่นจงั หวดั ขอนแก่น”
เสนอโดย นางสาวพนัสดา ทวีเลิศ เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษา หลักสูตรศิลปกรรมศาสตรบัณฑิต
สาขาวิชาการออกแบบทศั นศิลป์-การออกแบบผลิตภัณฑ์

……………………………………………………
(อาจารย์เมธาสทิ ธิ์ อดั ดก)
คณบดีคณะศลิ ปกรรมศาสตร์
.............../…………/…………..

คณะกรรมการตรวจศลิ ปนิพนธ์

…………………………………………ป ร ะ ธ า น …………………………………………ร อ ง
ประธาน
(อาจารย์นพอนันต์ บาลสิ ี)
(อาจารย์ปราเมศวร์ กลางหมื่นไวย) ............../…………/…………..
.............../…………/………….. …………………………………………กรรมการ
…………………………………………กรรมการ (อาจารย์สมลักษณ์ วันทา)
(อาจารย์เมธาสทิ ธิ์ อัดดก) .............../…………/…………..
.............../…………/………….. …………………………………………กรรมการ
…………………………………………กรรมการ (อาจารย์นิวัฒน์ ชทู วน)
(อาจารย์พรวภิ า สุรยิ ากานต์) .............../…………/…………..
.............../…………/………….
…………………………………………กรรมการ,เลขานุการ ……………………………………………….
(อาจารย์รกั ษส์ ชุ า ชมพูบตุ ร) (……………………………………………)
.............../…………/………….. .............../....................../...............
ผูค้ วบคมุ ศิลปนิพนธ์

ชอื่ ศลิ ปนิพนธ์ : โครงการออกแบบและพฒั นาผลติ ภณั ฑ์เซรามิกเครอื่ งเคลอื บดนิ เผาภาชนะชดุ
อาหารอีสาน กรณีศกึ ษาเอกลักษณพ์ ่นื ถน่ิ จงั หวดั ขอนแกน่
ชอ่ื ผทู้ าศิลปนิพนธ์ : นางสาวพนัสดา ทวีเลิศ อาจารย์ที่ปรึกษา : อาจารย์นพอนนั ต์ บาลสิ ี
ปรญิ ญา : ศลิ ปกรรมสตรบัณฑติ (การออกแบบทัศนศิลป์-การออกแบบผลิตภณั ฑ์)
ปีการศึกษา : 2564

บทคดั ย่อ
การสร้างสรรค์น้ีมีวัตถุประสงค์ (1) เพ่ือศึกษาวัฒนธรรมอาหารการกิน ภูมิปัญญา วิถีชีวิต
ของชาวอีสานของชาวอีสาน และ(2)นามาออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์เคร่ืองเคลือบดินเผาประเภท
ชุดอาหารอีสาน โดยมีแนวความคิดจากรูปทรงเครื่องจักรสานของจังหวัดขอนแก่น ผสมผสานกับ
ภาชนะเคร่ืองป้ันดินเผา ออกแบบให้มีความเหมาะสมในการใช้งานดูแล้วมีความร่วมสมัย และ
แสดงออกถึงความเป็นอสี าน
รูปแบบการสร้างงาน เป็นการสร้างสรรค์เคร่ืองป้ันดินเผาจากรูปทรงเคร่ืองจักรสานของ
จังหวัดขอนแก่น ที่ผสมผสานระหว่างความเป็นพื้นบ้านกับความร่วมสมัย โดยผลงานมีลักษณะเป็น
ภาชนะชุดอาหารอีสาน ผู้วิจัยจึงได้นาผลการวิเคราะห์ และนาผสมผสานกับภาชนะเครื่องปั้นดินเผา
ออกแบบให้มีความเหมาะสมในการใช้งานดูแล้วมีความร่วมสมัย และแสดงออกถึงความเป็นอีสาน
อสี าน จากนั้นได้นามาออกแบบทาการข้ึนต้นแบบจากปูนปลาสเตอร์ และเขา้ สู่กระบวนการสรา้ งงาน
เครื่องป้ันดนิ เผา
ผลการสร้างสรรค์ พบว่า(1) สามารถศึกษาวัฒนธรรมอาหารการกิน ภูมิปัญญา วิถีชีวิตของ
ชาวอีสานของชาวอีสาน และ(2)สามารถออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องเคลือบดินเผาประเภท
ชุดอาหารอีสาน โดยมีแนวความคิดจากรูปทรงเคร่ืองจักรสานของจังหวัดขอนแก่น ผสมผสานกับ
ภาชนะเครื่องป้ันดินเผา ออกแบบให้มีความเหมาะสมในการใช้งานดูแล้วมีความร่วมสมัย และ
แสดงออกถงึ ความเปน็ อสี านได้

ง

Thesis Title : Project of design and development of porcelain products, Isan tableware
Case study of local identity in Khon Kaen Province.
Thesis author's name : Ms. Panatda Taweeloet , Advisor : Instructor Nopanan Balisee;
Degree : Bachelor of Fine and Applied Arts (Visual Art Design-Product Design);
Academic Year : 2021

ABSTRACT
The purpose of this creation is (1) to study food culture, wisdom, and way of
life of Isan people of Isan people. And (2) used to design and develop porcelain
products in the Northeastern style of tableware with the concept of the shape of the
weaving machine of Khon Kaen Province blended with pottery Designed to be
suitable for use with a contemporary look. and expresses the northeastern.
Job creation model It is the creation of pottery from the shape of the weaving
machinery of Khon Kaen Province. that combines folk and contemporary The results
are in the form of Isaan food set ¬, the researcher has used the results of the analysis.
and blended with pottery containers Designed to be suitable for use with a
contemporary look. and expresses the northeastern Then it was designed and made a
prototype from plaster. and enter the process of creating pottery.
The results of the creations found that (1) were able to study food culture,
wisdom, and way of life of the Isan people of the Isan people. and (2) be able to
design and develop porcelain products in the category of Isan tableware with the
concept of the shape of the weaving machine of Khon Kaen Province blended with
pottery Designed to be suitable for use with a contemporary look. and can express the
northeastern.

จ

กติ ตกิ รรมประกาศ

ศิลปนิพนธ์เร่ืองน้ี โครงการออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ภาชนะชุดอาหารอีสาน กรณีศึกษา
เอกลักษณ์พน้ื ถิน่ จงั หวดั ขอนแกน่ ในคร้ังนี้สาเร็จลุลว่ งไปดว้ ยความอนุเคราะห์ และความเมตตากรุณา
จากอาจารย์นพอนันต์ บาลิสี อาจารย์ที่ปรึกษา ที่ได้ให้คาเสนอแนะ แนวคิด ตลอดจนแก้ไข
ขอ้ บกพร่องต่างๆ มาโดยตลอดจนงานวิจัยเล่มนี้เสร็จสมบูรณ์ ผู้วิจัยจึงขอกราบขอบพระคุณเป็นอย่าง
สูง

ขอขอบคุณอาจารย์ในคณะศิลปกรรมศาสตร์มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรีท่ีให้คาปรึกษา และ
แนะนาใน

เร่ืองต่างๆ อบรมสั่งสอนแนะแนวทางในการทางานครั้งน้ีให้เป็นไปด้วยดี รวมทั้งเป็นกาลังใจ
ทดี่ เี สมอมา

ขอกราบพระคุณ บิดา มารดา ท่ีสนับสนุนในเรื่องต่างๆ ตลอดการดาเนินงานวิจัยในคร้ังน้ี
ขอบคุณเพ่ือนๆที่คอยช่วยเหลือในส่วนของการทางาน ให้สามารถแก้ไขปัญหาทั้งหมดมาได้โดย
ตลอดจนงานสาเรจ็ ลลุ ่วง

จ

คานา

เอกสารฉบับนี้เป็นส่วนประกอบของผลงานศิลปนิพนธ์ สาขาวชิ าการออกแบบทัศนศิลป์-การ
ออกแบบผลิตภัณฑ์ ปีการศึกษา 2564 ของคณะคณะศิลปกรรมศาสตร์มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี
โดยมีวัตถุประสงค์ในการเขียนเพ่ืออธิบายถึงขั้นตอนและกระบวนการในสร้างสรรค์ผลงานศิลปนิพนธ์
ตามหัวข้อเร่ือง โครงการออกแบบและพัฒนาผลติ ภณั ฑ์ภาชนะชุดอาหารอีสาน กรณีศึกษาเอกลักษณ์
พื้นถิ่นจังหวัดขอนแก่น (Project of design and development of porcelain products, Isan
tableware Case study of local identity in Khon Kaen Province.) ต้ังแต่ข้ันตอนการศึกษา
ความเป็นมาและความสาคัญ แรงบันดาลใจ การคิดวิเคราะห์รวบรวมข้อมูลและข้ันตอนในการ
แสดงออกในผลงาน การแก้ปัญหา และการพัฒนาผลงานโดยคาดหวังว่าจะเกิดประโยชน์ต่อผู้สนใจ
ศกึ ษาศิลปะทัว่ ไป

จ

สารบัญ หนา้
ง
บทคัดย่อภาษาไทย จ
บทคัดย่อภาษาอังกฤษ ฉ
กติ ติกรรมประกาศ ช
คานา ญ
สารบัญภาพ
บทที่ 1
1
1 ความเปน็ มาและความสาคัญ 2
1.1 ความเปน็ มาและความสาคัญของปญั หา 2
1.2 วตั ถุประสงคข์ องการสร้างสรรค์ 2
1.3 แนวความคดิ ในการสร้างสรรค/์ ออกแบบ 3
1.4 ขอบเขตของโครงการ 3
1.5 เวลาทีใ่ ช้ในการทาศิลปนพิ นธ์ 3
1.6 วธิ ีการนศกึ ษา 3
1.7 แหล่งข้อมูล 5
1.8 อุปกรณท์ ใี่ ชใ้ นการทาศิลปนิพนธ์ ถ
7
2 เอกสารและงานวิจยั ทเี่ กี่ยวข้อง 8
2.1 ขอ้ มูลทเ่ี กยี่ วกบั วัฒนธรรม ภมู ิปญั ญา อาหารการกนิ ของชาวอสี าน 9
2.2 ขอ้ มูลเกย่ี วกบั กล่มุ จกั สานกระติบขา้ วไผต่ ะวัน 11
2.3 ข้อมลู ที่เก่ียวกบั ความรว่ มสมัย 18
2.4 ข้อมลู เกย่ี วกบั เซรามกิ 25
2.5 ข้อมูลการลงพน้ื ที่รา้ นอาหาร และรา้ นของฝาก
2.6 ข้อมลู การลงพืน้ ท่สี ารวจร้านอาหาร
2.7 ผลงานทเ่ี กี่ยวขอ้ ง

ซ

3 วิธีการดาเนนิ งานวิจยั 29
3.1 วธิ กี ารสารวจและรวบรวมขอ้ มลู 29
3.2 เครือ่ งมอื ท่ีใช้ในการทาวจิ ัย 30
3.3 แหลง่ ทมี่ าของข้อมูล 31
3.4 รวบรวมข้อมลู เพ่ือเป็นทางในการออกแบบ 34
3.5 วเิ คราะห์ขอ้ มูลเพ่อื การออกแบบ 34
3.6 ขั้นตอนการออกแบบ 35
3.7 การทดลองคุณสมบตั ิของนา้ ดนิ หล่อ 44
46
4 ผลการดาเนินงาน 46
4.1 การออกแบบ 46
4.2 การขน้ึ รูปต้นแบบ 53
4.3 การขึ้นรูปผลงาน 56
4.4 การเผาดิบ 57
4.5 การเผาเคลือบ 58
4.6 การวเิ คราะห์ผลงาน 60
60
5 สรุปผลการวิจยั 61
5.1 ข้นั ตอนการออกแบบ 61
5.2 ขั้นตอนการทดลอง 62
5.3 ข้นั ตอนการผลิต 64
5.4 ขอ้ เสนอแนะ 65
66
บรรณานกุ รม 71
ภาคผนวก
บรรยากาศการเผยแพรผ่ ลงานนิทรรศการศลิ ปะนิพนธ์
ประวตั ผิ ูส้ รา้ งสรรค์

1

สารบญั ภาพ

ภาพท่ี หน้า

1 ภาพสินค้าของฝากร้านแหนมเนืองลับแล 12

2 ภาพสนิ ค้าของฝากร้านแหนมเนอื งลับแล 12

3 ภาพสนิ คา้ ของฝากรา้ นแหนมเนอื งลับแล 13

4 ภาพสนิ ค้าของฝากรา้ นแหนมเนืองลบั แล 13

5 ภาพสินค้าของฝากรา้ นแหนมเนอื งลับแล 14

6 ภาพสินคา้ ของฝากรา้ นแหนมเนืองลบั แล 14

7 ภาพสินคา้ ของฝากรา้ นเจ๊รชั ขอนแก่น ผา้ ไหม สนิ คา้ พ้ืนเมอื ง และของฝาก 15

8 ภาพสนิ ค้าของฝากร้านเจร๊ ชั ขอนแก่น ผา้ ไหม สนิ คา้ พ้ืนเมือง และของฝาก 15

9 ภาพสนิ ค้าของฝากรา้ นเจร๊ ชั ขอนแก่น ผ้าไหม สินคา้ พื้นเมอื ง และของฝาก 16

10 ภาพสินคา้ ของฝากร้านเจร๊ ัชขอนแก่น ผ้าไหม สนิ ค้าพื้นเมือง และของฝาก 16

11 ภาพสินคา้ ของฝากรา้ นเจอ๊ มิ ของฝากเมืองขอนแก่น 17

12 ภาพสินคา้ ของฝากร้านเจ๊อิม ของฝากเมอื งขอนแก่น 17

13 ภาพอาหารรา้ นลาวญวน บาย ตาม่วั 18

14 ภาพอาหารรา้ นลาวญวน บาย ตามว่ั 18

15 ภาพอาหารรา้ นลาวญวน บาย ตามัว่ 19

16 ภาพอาหารรา้ นลาวญวน บาย ตามั่ว 19

17 ภาพอาหารรา้ นขนมจนี บางกอก 20

18 ภาพอาหารร้านขนมจีน บางกอก 20

19 ภาพอาหารรา้ นขนมจนี บางกอก 21

20 ภาพอาหารร้านขนมจนี บางกอก 21

21 ภาพอาหารรา้ นจว้ ด คาเฟ่ 22

22 ภาพอาหารร้านจ้วด คาเฟ่ 22

23 ภาพอาหารร้านจว้ ด คาเฟ่ 23

24 ภาพอาหารรา้ นจ้วด คาเฟ 23

25 ภาพอาหารรา้ นจว้ ด คาเฟ่ 24

2

26 ภาพอาหารรา้ นจ้วด คาเฟ่ 24

27 ภาพศลิ ปนิ คณุ ไหม-ณพกมล อคั รพงศไ์ พศาล และ คุณหนาม-นล เนตรพรหม 25

28 ภาพCustom made collection for Canvas 26

29 ภาพCustom made collection for 80/20 Restaurant 26

30 ภาพArita-ware made during residency in Arita pottery town, 27

Saga, Japan

31 ภาพ‘Kheng’ for Thaipioka 27

32 ภาพCollection presented at Maison & Objet (Paris) 26

33 ภาพแบบร่าง 2 มิติ ระยะท่ี 1 36

34 ภาพแบบรา่ ง 2 มิติ ระยะท่ี 1 36

35 ภาพแบบร่าง 2 มติ ิ ระยะท่ี 1 37

36 ภาพแบบรา่ ง 2 มิติ ระยะที่ 1 37

37 ภาพแบบรา่ ง 2 มิติ ระยะท่ี 1 38

38 ภาพแบบรา่ ง 2 มติ ิ ระยะที่ 1 38

39 ภาพแบบร่าง 2 มติ ิ ระยะที่ 2 39

40 ภาพแบบร่าง 2 มติ ิ ระยะที่ 2 39

41 ภาพแบบร่าง 2 มติ ิ ระยะที่ 2 40

42 ภาพแบบร่าง 2 มติ ิ ระยะที่ 3 40

43 ภาพแบบรา่ ง 2 มติ ิ ระยะท่ี 3 41

44 ภาพแบบรา่ ง 2 มิติ ระยะที่ 3 41

45 ภาพแบบรา่ ง 2 มิติ ระยะท่ี 3 42

46 ภาพต้นแบบโมเดล 3 มิติ 42

47 ภาพตน้ แบบโมเดล 3 มติ ิ 43

48 ภาพต้นแบบโมเดล 3 มิติ 43

49 ภาพตน้ แบบโมเดล 3 มติ ิ 44

50 ภาพตน้ แบบโมเดล 3 มิติ 44

51 ภาพตวั ทดลองดิน และตัวทดลองเคลือบ 45

52 ภาพตวั ทดลองดิน และตัวทดลองเคลอื บ 45

3

53 ภาพการขึน้ ตน้ แบบจาน 47
54 ภาพการขึ้นต้นแบบจาน 47
55 ภาพต้นแบบจานแบง่ อาหาร 48
56 ภาพตน้ แบบจานอาหาร 48
57 ภาพต้นแบบถว้ ยแกง 49
58 ภาพตน้ แบบถว้ ยนา้ พริก 49
59 ภาพการแบง่ พมิ พ์ 50
60 ภาพการแบ่งพมิ พ์ 50
61 ภาพการแบง่ พิมพ์ 51
62 ภาพการแบง่ พิมพ์ 51
63 ภาพการถอดพิมพ์ออกจากต้นแบบ 52
64 ภาพการถอดพิมพ์ออกจากต้นแบบ 52
65 ภาพการเตรียมดนิ 53
66 ภาพการเตรยี มดนิ 53
67 ภาพการป่ันน้าดนิ 54
68 ภาพการปน่ั นา้ ดนิ 54
69 ภาพการหล่อนา้ ดนิ 55
70 ภาพการแกะยางรดั พมิ พอ์ อก 55
71 ภาพชิ้นงานท่ถี อดออกจกพมิ พ์แล้ว 56
72 ภาพการเผาดิบ 56
73 ภาพการเผาเคลือบ 57
74 ภาพชนิ้ งานเสร็จสมบูรณ์ 57
75 ภาพช้นิ งานเสร็จสมบรู ณ์ 58
76 ภาพชน้ิ งานเสร็จสมบรู ณ์ 58

4

บทที่ 1
ความเปน็ มาและความสาคัญ

1.1 ความเป็นมาและความสาคญั ของปัญหา

วฒั นธรรม ภูมิปญั ญาชีวิตของชาวอีสานเปน็ วฒั นธรรมที่เรยี บงา่ ย และชาวอีสานสว่ นใหญ่จะ
มีวิถีชีวิตความเป็นอยู่ท่ีใช้ชีวิตแบบที่พึงพาอาศัยซ่ึงกันและกัน เพราะในภูมิภาคพ้ืนท่ีภาคอีสานเป็นท่ี
ราบ มีป่าไม้ ภูเขา เหมาะกับการเพาะปลูกทาการเกษตร ภาคอีสานจะเป็นพื้นท่ีชนบท การดารงชีวิต
การประกอบอาชีพส่วนใหญ่ของชาวอีสานก็จะเป็นการทาไร่ ทานา ท่ีเป็นอาชีพหลัก อีกสิ่งหนึ่งท่ีถือ
ว่าอาชีพเสริมท่ีสร้างรายได้ให้กับคนในท้องถิ่น เมื่อหมดฤดูการทาไร่ ทานา จะเป็นงานจักสานการ
สานไม้ไผ่ ทาเป็นข้าวของเคร่ืองใช้ จึงเป็นวัฒนธรรม ภูมิปัญญาที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น จนเกิดเป็น
เอกลักษณ์วัฒนธรรมท่ีสวยงาม อีกอย่างหน่ึงที่เป็นเอกลักษณ์ของภาคอีสานจะเป็น เรื่องวัฒนธรรม
อาหารการกินอาหารอีสาน มีรสชาติที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ จากน้าปลาร้า ที่เป็นตัวดึงรสชาติ
อาหารออกมาใหม้ รี สชาตทิ ี่น่ารับประทาน1

อาหารอีสาน คนส่วนใหญ่มีทัศนคติหรือถูกมองว่าเป็นอาหารธรรมดาๆ ท่ัวไป อาจจะด้วย
เร่ืองตัววัตถดุ ิบการทาอาหาร การปรุงอาหาร มีการถนอมอาหารดว้ ยการหมัก การดอง จึงอาจาให้ไม่
น่ารบั ประทานสาหรบั ตนส่วนใหญ่ทไ่ี มใ่ ชช่ าวอสี าน แต่ดว้ ยวัตถดุ บิ เหล่านจ้ี ึงทาใหอ้ าหารอสี านมคี วาม
อร่อยน่ารับประทาน และเป็นเอกลักษณ์ของอาหารอีสาน นอกจากอาหารกับรสชาติอาหารแล้วสิ่งที่
สาคัญควบคู่กันคอื ภาชนะที่รองรบั อาหารที่ตอบสนองการใช้งานของผบู้ รโิ ภค และมีเอกลักษณ์เฉพาะ
เพื่อสร้างความประทับใจให้แก่ผู้บริโภค จึงอยากยกระดับอาหารอีสานที่ผู้คนส่วนใหญ่มองว่าเป็น
อาหารธรรมดา ให้เป็นอาหารท่ีมีระดับด้วยการพัฒนาภาชนะใส่อาหารเพ่ือยกระดับอาหารให้น่า
รบั ประทานมากข้ึน

จากที่มาและความสาคัญดังกล่าวจึงเป็นท่ีมาของการออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุด
ภาชนะใส่อาหารอีสาน โดยการออกแบบชุดอาหารเพ่ือตอบสนองกลุ่มผู้บริโภคที่ทาธุรกิจด้านอาหาร
อีสาน และกลุ่มร้านของฝาก การออกแบบชุดอาหารท่ีตอบสนองการใช้งานและมีความสวยงามสร้าง
ความประทับใจระหว่างรับประทานอาหาร โดยได้รับแรงบันดาลใจมาจากรูปทรงเครื่องจักรสาน

1 ภมู ิปัญญาท้องถิ่นในภาษาและวัฒนธรรมอสี าน

1

2

จังหวัดขอนแก่น 2ท่ีมีความเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของชาวอีสาน ให้มีความร่วมสมัยมากย่ิงข้ึน ด้วย
เทคนิคการเครื่องเคลอื บดนิ เผา
1.2 วตั ถุประสงค์ของการสร้างสรรค์

1.2.1 เพอ่ื ศึกษาวฒั นธรรมอาหารการกิน ภมู ิปญั ญา วิถชี วี ิตของชาวอีสานของชาวอสี าน
1.2.2 เพื่อออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์เคร่อื งเคลือบดินเผาประเภทชุดอาหารอีสาน โดยมี
แนวความคดิ จากรปู ทรงเครื่องจักรสานของจงั หวัดขอนแก่น ผสมผสานกบั ภาชนะเครื่องเคลือบดินเผา
ออกแบบให้มคี วามเหมาะสมในการใช้งานดแู ล้วมีความรว่ มสมยั และแสดงออกถึงความเป็นอีสาน
1.3 แนวความคดิ ในการสรา้ งสรรค์/ออกแบบ
การออกแบบและการพัฒนาเครอื่ งปน้ั ดนิ เผาโดยนาเอกลักษณข์ องจังหวัดขอนแกน่ มาใช้เป็น
เครื่องจักสาน บ้านยางคา แสดงออกดว้ ยเทคนคิ เซรามกิ ร่วมสมยั
1.4 ขอบเขตของโครงการ
1.4.1 ขอบเขตดา้ นเนื้อหา
ศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับวัฒนธรรมการกินของชาวอีสาน และภูมิปัญญาการสานกระติบข้าวของ
ชาวบา้ นยางคา ตาบลยางคา อาเภอหนองเรอื จังหวัดขอนแก่น
1.4.2 ขอบเขตด้านรูปแบบ
ออกแบบและพฒั นาผลิตภณั ฑ์ภาชนะชดุ อาหารอสี าน จานวน 3 ชดุ ขนาด ประกอบด้วย

1.4.2.1 จานข้าว ขนาด 20×20×2 เซนตเิ มตร จานวน 2 ใบ
1.4.2.2 จานอาหาร ขนาด 23×23×2 เซนติเมตร จานวน 1 ใบ
1.4.2.3 ถว้ ยนา้ พริก ขนาด 13×13×6 เซนตเิ มตร จานวน 1 ใบ
1.4.2.4 ถว้ ยแกง ขนาด 19×19×8 เซนติเมตร จานวน 1 ใบ
1.4.3 ขอบเขตด้านเทคนคิ
ศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับ กระบวนการข้ันตอนการข้ึนต้นแบบด้วยปูนปลาสเตอร์ การทาพิมพ์
สาหรับกระบวนการหล่อกลวง หรือกระบวนการทาเซรามิค ดินท่ีใช้หล่องาน อุณหภูมิที่ใช้เผาบรีส
และเผาเคลอื บ
1.5 เวลาทใ่ี ชใ้ นการทาศลิ ปนิพนธ์
ภาคการศึกษาที่ 2 ประจาปีการศึกษา 2564

2 ภมู ิปัญญา – กลุ่มจกั สานกระตบิ ข้าวไผต่ ะวัน ต.ยางคา อ.หนองเรือ จ.ขอนแกน่

3

1.6 วธิ กี ารศึกษา
1.6.1 ศึกษาหาข้อมลู เก่ียวกับวฒั นธรรม ภมู ิปญั ญาท้องถ่นิ อาหารการกินของชาวอีสาน และ

ภมู ิปัญญาท้องถิน่ ของจงั หวัดขอนแก่น
1.6.2 ศึกษาหาขอ้ มูลเกย่ี วกับรา้ นอาหารอีสาน และร้านของฝากของจังหวดั ขอนแกน่
1.6.3 รวบรวมข้อมูลทีเ่ กย่ี วกับวัฒนธรรม ภมู ิปญั ญาท้องถ่ิน อาหารการกนิ ของชาวอีสาน

และภมู ิปัญญาท้องถิ่นของจงั หวัดขอนแกน่ เพ่ือนามาวเิ คราะห์เรยี บเรยี ง และทาการออกแบบ
1.6.4 การจดบันทึกจากการสังเกตผลการดาเนินงานทุกขนั้ ตอน
1.6.5 บันทกึ ภาพถา่ ยผลงานการออกแบบ และกระบวนการผลิต

1.7 แหล่งขอ้ มูล
1.7.1 ศึกษาข้อมูลเก่ียวกับวัฒนธรรมอาหารการกินของชาวอีสาน จากข้อมูลทางหนังสือ

อินเตอรเ์ น็ต และข้อมูลเกยี่ วกบั การออกแบบ
1.7.2 ศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นของจังหวัดขอนแก่น จากข้อมูลทาง

อนิ เตอร์เนต็ และขอ้ มลู เกย่ี วกับการออกแบบ
1.7.3 ศึกษาข้อมลู เกีย่ วกบั รา้ นอาหาร และร้านของฝากของจังหวดั ขอนแกน่ จากการลงพน้ื ท่ี
1.7.4 ศึกษารูปแบบการออกแบบผลิตภัณฑ์จากเอกสารที่เกี่ยวกับการสร้างสรรค์งาน

ผลิตภัณฑเ์ ครอ่ื งเคลอื บดนิ เผา
1.8 อุปกรณท์ ใ่ี ชใ้ นการทาศิลปนิพนธ์

1.8.1 อุปกรณ์ท่ใี ชท้ าเอกสาร คน้ ควา้ หาข้อมูลจากหนงั สือ อินเตอร์เน็ต และเอกสารที่
เกย่ี วกบั การสร้างสรรค์งานผลิตภัณฑ์เคร่ืองเคลือบดินเผา

1.8.2 อุปกรณ์ทีใ่ ช้ทางานสร้างสรรค/์ ออกแบบ
1.8.2.1 เครอ่ื งมือปนั้
1.8.2.2 ปนู ปลาสเตอร์
1.8.2.3 ฟิวเจอรบ์ อร์ด
1.8.2.4 กระดาษทราย (เบอร์600 , เบอร1์ ,000)
1.8.2.5 ดินปากเกรด็ (ขึ้นตน้ แบบ)
1.8.2.6 ดนิ หลอ่ Stoneware PAA
1.8.2.7 สีใต้เคลือบ (สีดา,สเี ขียว)
1.8.2.8 เคลอื บใส (1,200 องศา)

บทท่ี 2
เอกสารและงานวิจัยท่ีเก่ียวขอ้ ง

โค ร งก า รอ อ ก แ บ บ แ ล ะ พั ฒ น า ผ ลิ ต ภั ณ ฑ์ เค ร่ื อ งเค ลื อ บ ดิ น เผ าภ าช น ะ ชุ ด อ า ห า รอี ส า น
กรณีศึกษาเอกลักษณ์พ้ืนถิ่นจังหวัดขอนแก่น ในคร้ังน้ีผู้วิจัยได้ศึกษาหาข้อมูลจากเอกสาร หนังสือ
บทความ งานวิจัย รวมทั้งสื่อต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง สารวจ และรวบรวมข้อมูลซ่ึงสามารถนามาสรุปเป็น
ประเด็นสาคัญ ตามลาดับดงั ต่อไปน้ี

2.1 ขอ้ มูลทเ่ี ก่ียวกับวัฒนธรรม ภมู ปิ ัญญา อาหารการกนิ ของชาวอสี าน
2.2 ขอ้ มูลท่ีเกีย่ วกบั ความร่วมสมยั
2.3 ขอ้ มูลเก่ียวกบั กล่มุ จักสานกระตบิ ข้าวไผ่ตะวัน
2.4 ขอ้ มูลเก่ียวกับเซรามกิ
2.5 ข้อมลู การลงพื้นท่ีร้านอาหาร และร้านของฝาก
2.6 ข้อมลู การลงพืน้ ที่ร้านอาหาร
2.7 ผลงานที่เก่ยี วข้อง
2.1 ข้อมูลทีเ่ กีย่ วกบั วฒั นธรรม ภูมิปัญญา อาหารการกนิ ของชาวอสี าน
2.1.1 เคร่อื งใช้ในวิถีชีวติ ชาวอีสานในอดตี

เทคโนโลยีเคร่ืองมือและเคร่ืองใช้ของชาวอีสานในอดีต บรรพบุรุษของชาวอีสานได้
พยายามประดิษฐ์คิดค้นสร้างข้ึน เพ่ือใช้เป็นเคร่ืองมือเคร่ืองใช้ในการดารงชีวิต เช่น เคร่ืองมือสร้าง
บ้านเรือนอาศัย เครื่องมือการประกอบอาชีพ เครื่องใช้ภายในบ้าน รวมถึงเครื่องเล่นของเด็กอีสาน
สมัยก่อนและดนตรีความบันเทิงต่าง ๆ ในกิจกรรมงานเทศกาลประเพณีท่ีสาคัญ หลังจากฤดูกาลเก็บ
เก่ียวข้าว เครื่องมือเคร่ืองใช้เหล่านี้ แสดงถึงวิถีชีวิตและเอกลักษณ์ชาวอีสานท่ีเป็นอยู่ในช่วงเวลาน้ัน
เครื่องมือและเคร่ืองใช้ ส่วนมากทาจาวัสดุที่มีในท้องถิ่น ใช้ภูมิปัญญาท่ีมีอยู่ในขณะน้ันมาพัฒนา
เครื่องมือเคร่ืองใช้ต่าง ๆ เพื่อใช้ในการดารงชีวิตให้มีความสะดวกสบายมากขึ้น และมีการใช้งานมา
หลายช่วั อายคุ น เครื่องมอื เคร่อื งใช้บางอย่างไดเ้ ป็นมรดกตกทอดถึงยคุ ปจั จุบันซ่ึงในปัจจุบันมหี ลายส่ิง
หลายอย่างได้สูญหายไปตามกาลเวลา เพอื่ ให้คนรนุ่ หลังได้ศึกษาเรียนร้เู ครอ่ื งมอื และเครื่องใช้ของชาว
อีสานในอดีต ทางโครงการจึงได้พยายามรวบรวมเคร่ืองมือและเคร่ืองใช้ท่ีสาคัญ และได้นาเสนอใน
รูปแบบของภาพเขียนประกอบการประยุกตใ์ ช้ต่าง ๆ

5

6

2.1.2 เครื่องมอื ล่าสตั ว์ในวถิ ีชวี ติ คนอีสาน
สมัยก่อนภาคอีสานจะมีความหลากหลายและอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรทางธรรมชาติอยู่

มาก ท้ังป่าไม้และสัตว์นานาชนิด ชีวิตความเป็นอยู่จึงต้องอาศัยและพึ่งพิงธรรมชาติ มีการประดิษฐ์
คิดค้นเครื่องมือเครื่องใช้ต่าง ๆ ขึ้นมาโดยใช้หลักการง่าย ๆ แต่มีประสิทธิภาพสูง คนอีสานได้คิดค้น
และประดิษฐ์เครอื่ งมือทีใ่ ชใ้ นการล่าสัตว์ข้ึนด้วยภมู ิปัญญาและความเฉลยี วฉลาด โดยอาศัยวัสดตุ ่าง ๆ
ท่ีมีอยู่ในท้องถ่ิน เพื่อให้สามารถล่าสัตว์ได้หลายประเภท ทั้งสัตว์บก สัตว์น้า สัตว์คร่ึงบกคร่ึงน้า ฯลฯ
เครือ่ งมอื ท่ใี ชล้ ่าสตั วจ์ ะมคี วามแตกต่างกัน ไปตามประเภทของสัตว์3

2.1.3 วิถีชวี ิตคนอีสาน
ชีวิตความเป็นอยู่ของคนอีสานในอดีตนั้นเรียบง่าย เอื้อเฟ้ือเผื่อแผ่นกัน มีศาสนาเป็นท่ียึด
เหนี่ยวจิตใจ มีชีวิตท่ีพึงพาอาศัยซ่ึงกันและกันกับทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลาย จนเกิดเป็น
เอกลกั ษณ์วัฒนธรรมทีส่ วยงาม
2.1.4 วัฒนธรรมการกิน วัฒนธรรมการกินของชาวอีสาน เป็นการท าอาหารที่เรียบง่าย ใช้
ผกั พื้นบ้าน และผักที่เก็บจากป่ามาประกอบอาหาร ส่วนเนื้อสัตว์มาจากสตั ว์ทีเ่ ลี้ยงไวเ้ ป็นอาหาร สตั ว์
นา้ และสตั ว์ป่าทล่ี า่ มาได้ มลี ักษณะดงั น้ี

2.1.4.1 ประเภทของอาหาร แบ่งตามลกั ษณะการปรงุ ไดแ้ ก่ แกง ออ่ ม ต้ม ลาบ
กอ้ ย ซอยหา่ ง เอาะ อุ หมก ป้ิง ยา่ ง จ่ี ทอด ผัด ค่ัว แจ่ว ป่น ซบุ ซ่ัว บอง เมีย่ ง ฯลฯ

2.1.4.2 ผักพ้ืนบ้าน ผักพื้นบ้านที่ชาวอีสานน ามาประกอบอาหารมีอยู่ท่ัวไปตาม
ทอ้ งถ่ิน ทั้งปลูกเป็นผักสวนครัวและเกบ็ มาจากปา่

2.1.4.3 การถนอมอาหาร
หม่า เป็นเน้ือสัตว์ท่ีหมักจนมีรสเปร้ียว ท าจากเนื้อหมูหรือเน้ือวัว สับละเอียด รวมกับตับ
มา้ ม คลุกข้าวเหนียวน่ึง กระเทียมบด เกลือ แล้วยดั ใส่กระเพาะ หรือไสห้ มู ไส้วัว มดั เป็นสาย ทงิ้ ไวจ้ น
เน้ือหม่าแห้งจึงนามารับประทานได้ หม่าเป็น อาหารท่ีมีชื่อเสียงอย่างหน่ึง มีจาหน่ายมากในภาค
อสี าน สามารถเกบ็ ไว้ไดน้ านเปน็ เดอื น ยง่ิ เนื้อหมา่ แห้งจนข้างในเป็นขยุ ยง่ิ มรี สชาติอร่อย
ไส้กรอก เปน็ อาหารรสเปร้ียวทาจากเน้ือผสมกับมนั ของหมหู รือวัว มี สว่ นประกอบสาคัญคือ
ข้าวเหนียว กระเทียม และเกลือ คลุกให้เข้ากัน ยัดใส่ไส้หมูหรอื วัวแล้วมัดเป็นปล้องเล็กๆ กลมๆ มัก
นาไปทอดหรอื ยา่ งกินกับข้าวเหนยี ว สามารถเกบ็ ไวไ้ ด้นานเปน็ สัปดาห์โดยการแขวนไส้กรอกผ่งึ ลมไว้
ไสก้ รอกอีสานมีจาหนา่ ยอยู่เปน็ จานวนมากในภาคอีสานและภูมิภาคตา่ งๆ ท่วั ประเทศไทย

3 ภูมิปญั ญาท้องถนิ่ ในภาษาและวฒั นธรรมอสี าน

7

ส้ม (เนื้อ) เป็นเนื้อสตั ว์ท่ีมีรสเปรยี้ ว ใช้เนื้อสตั ว์ เช่น หมู วัว ควาย กวาง สับให้ละเอยี ด คลุก
กับข้าวเหนียว กระเทียม และเกลือ ใช้ใบตองห่อหลายชั้น เก็บไว้ ประมาณ 3 วันจะมีรสเปร้ยี ว หาก
เป็นส้มหมูจะหนั่ หนังหมูบางๆ ใส่รวมกับเน้ือหมูสับด้วย นิยมกินทั้งแบบดิบและทาให้สุก สามารถเก็บ
ไว้ได้ประมาณ 1 สัปดาห์

สม้ (ผัก) เป็นการดองผักกบั เกลือและข้าวเหนยี ว ใช้วิธีการหน่ั ผักเปน็ ชน้ิ พอคา ขยา หรือคั้น
ให้น้าผักออก เน้ือผักน่ิม จากน้ันนาไปคลุกกับเกลือและข้าวเหนียว ท้ิงไว้ประมาณ 2 – 3 วัน ผักจะมี
รสเปร้ียว นาไปกินคู่กับแจ่วหรือน้ าพริกต่างๆ จ่อม – ทาจากกุ้งหรือปลา เรียกว่า กุ้งจ่อม ปลาจ่อม
มกี ารน าเน้ือกุ้งหรือ ปลามาต าให้ละเอียดหมักกับเกลอื ข้าวคั่ว และกระเทยี ม ท้ิงไว้ประมาณ 2 – 3
วัน รสชาติของกุ้งจ่อมปลาจ่อมจะเริ่มมีรสเปร้ียว ไม่เหม็นคาว เวลาจะกินให้ห่ันพริก หอม ตะไคร้
และมะเขอื ใสเ่ พ่ือเพิม่ รสชาติของจอ่ มให้อรอ่ ยยิง่ ข้นึ

ปลารา้ ทาจากปลาต่างๆ ที่มักจะได้มาจากการลากอวน ใสไ่ ซ ดกั ลอบ เมือ่ ปลาเหลือจากการ
นาไปปรุงอาหารแล้ว ชาวบ้านจะผ่าพุง ควักไส้ ล้างปลาให้ สะอาดแล้วน าไปหมักกับเกลือ เม่ือเนื้อ
ปลาเริ่มนิ่มจะนาไปตาผสมกับข้าวค่ัว ราข้าว เกลือ แล้วหมักไว้ในไห ใช้ผ้าสะอาดปิดปากไหไว้ หมัก
นานเป็นปีจึงจะมีรสชาติอร่อย สามารถนาไปประกอบอาหารอย่างอ่ืนได้ การตากแห้ง – เมื่ออาหาร
เหลือจากการต้มแกงหรือปิ้งย่างแล้ว การตากแห้ง เป็นวิธีการถนอมอาหารท่ีส าคัญอย่างหนึ่ง เน้ือ
แห้ง หมูแห้ง ปลาแห้ง จึงเป็นอาหารท่ี ชาวบ้านท าเก็บไว้กินในทุกฤดู หากมีเป็นจานวนมากก็จะ
นาไปจาหน่ายตามรา้ นคา้ หรือ ตลาดชุมชน

จากวัฒนธรรมการกินของชาวอีสานดังกล่าว สามารถสรุปได้ว่าอีสานมีวิถี การดารงชีวิตท่ี
เรียบง่าย มีการพึ่งพาธรรมชาติ ด้วยทรัพยากรอันอุดมสมบูรณ์ในพ้ืนที่ ทาให้มีการประกอบอาหารที่
หลากหลาย และมกี ารถนอมอาหารเพื่อรกั ษาคุณคา่ และ เกบ็ ไว้กินไดเ้ ป็นเวลานาน
2.2 ขอ้ มลู เก่ยี วกับกลุ่มจกั สานกระติบข้าวไผ่ตะวนั

2.2.1 ประวัติกลุ่มจกั สานกระตบิ ขา้ วไผ่ตะวนั
กระติบ หรือ กระติบข้าว คือ ภาชนะในการเก็บอาหารท่ีเป็นงานหัตถกรรมอัน

ทรงคุณ ค่าชนิดท่ีมากด้วยภูมิปัญ ญ าท้องถ่ินเป็นของประจาบ้านของชาวไทยทางภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคเหนือมายาวนาน ใช้สาหรับบรรจุข้าวเหนียว เป็นเครื่องจักสานที่ทา
จากวสั ดุธรรมชาติ เช่น ไม่ไผ่ ใบจาก ใบตาล ใบลาน ตน้ คล้า หรือ จากตน้ พืชที่มีลกั ษณะยาวเรยี ว

8

จังหวัดขอนแก่น เป็นจังหวัดท่ีมีขนาดพ้ืนท่ีใหญ่เป็นอันดับที่ 6 ของภาค
ตะวันออกเฉียงเหนอื และมีประชากรมากเป็นอนั ดับ 3 ของภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ ปัจจุบันมีพื้นท่ี
10,886 ตารางกิโลเมตร 26 อาเภอ 199 ตาบล 2331 หม่บู ้าน มีประชากรทง้ั ส้นิ 1,790,055 คน

อาเภอหนองเรือ เดิมมีฐานะเป็นตาบลหน่ึงของอาเภอเมืองขอนแก่น และมีการยก
ฐานะเป็นกง่ึ อาเภอ เม่ือ พ.ศ.2502 โดยรวมหมู่บ้าน ตาบลต่างๆ จากอาเภอเมืองขอนแก่นและตาบล
ในเขตอาเภอภูเวียง เข้าด้วยกันเป็น 7 ตาบล ต่อมาได้รับการยกฐานะเป็นอาเภอหนองเรือ เม่ือวันที่
31 มกราคม พ.ศ.2506 ปัจจุบันมีพ้ืนที่ 673.8 ตารางกิโลเมตร 10 ตาบล 149 หมู่บ้าน มีประชากร
ทั้งสน้ิ 91,956 คน

ตาบลยางคา ได้แยกออกจากตาบลจระเข้ จัดตั้งเป็นตาบลยางคาเม่ือปี พ.ศ.2511
ปัจจุบันเป็นตาบลที่ตั้งอยู่ในเขตการปกครองของอาเภอหนองเรือ ประกอบด้วย 14 หมู่บ้าน ตาบล
ยางคามปี ระชากรท้งั ส้นิ 6,104 คน

กระติบขา้ วไผ่ตะวนั กลุ่มจักสานกระติบข้าวไผต่ ะวัน หมู่ 13 ตาบลยางคา อาเภอ
หนองเรือ จังหวัดขอนแก่น เป็นกลุ่มจักสานกระติบข้าวท่ีมีอายุยาวนานท่ีสุดในอาเภอหนองเรือถูก
จดั ตั้งกลุ่มอย่างเป็นทางการเมื่อ วันท่ี 1 พฤษภาคม พ.ศ.2541 และยังมีอยู่จนถึงปจั จบุ ันและลวดลาย
ที่เป็นประจากลุ่มคือ ลายไผล่ ้อม ลายไผต่ ะวัน และลายท่ีถูกสืบทอดจากร่นุ ส่รู ุ่นคือ ลายสอง ลายสาม
ลายคุก ลายข้างกระแต และยงั มีลวดลายท่ถี กู พัฒนาตามยุคสมยั อกี 23 แบบ เช่น รปู หวั ใจ เปน็ ตน้ 4

2.2.2 บทสมั ภาษณ์ คณุ ตากองมี หม่นื แก้ว (ประธานกลุ่มจกั สานกระติบขา้ วไผต่ ะวัน)
ผา่ นเบอร์โทรศัพท์ 091-4205526 หมายเหตุ หม่บู ้านยางคาปิดหมบู่ ้าน ห้ามคนเข้า

ออก มาประมาณ 10 วนั ดว้ ยสถานการณ์โรคระบาด Covid-19
2.3 ข้อมูลทเ่ี กี่ยวกับความร่วมสมัย

2.3.1 ศลิ ปะรว่ มสมยั
ศิลปะร่วมสมัย หมายถึง ศิลปะ ณ ปัจจุบัน เริ่มต้นขึ้นในช่วงปลายศตวรรษท่ี 20

หรือช่วงต้นศตวรรษท่ี 21 ศิลปินร่วมสมัยมักทางานที่ได้รับอิทธิพลกว้างขวางจากความเป็น
โลกาภิวัฒน์ ความหลากหลายทางวัฒนธรรม และการพัฒนาอย่างก้าวไกลในด้านเทคโนโลยี งาน
ศิลปะร่วมสมัยเป็นการรวมตัวกันอยากหลากหลายของทั้งวัสดุ วิธีการ แนวความคิด และหัวข้อท่ีทา
ให้เกิดการท้าทายต่อขอบเขตของงานศิลปะรปู แบบเดิมๆ ท่เี ป็นที่นยิ มในช่วงศตวรรษท่ี 20 ด้วยความ
ที่ศิลปะร่วมสมัยนั้นมีความหลากหลายเป็นอันมาก เราสามารถจาแนกศิลปะร่วมสมัยได้โดยดูจาก

4 ภูมปิ ัญญา – กลมุ่ จกั สานกระตบิ ขา้ วไผ่ตะวนั ต.ยางคา อ.หนองเรือ จ.ขอนแกน่

9

ความยืดหยุ่นของรูปแบบ โครงสร้างหลักการ แนวความคิด และการแบ่งออกเป็นลัทธิต่างๆ ศิลปะ
รว่ มสมัยเป็นส่วนหนึ่งของบทสนทนาทางวัฒนธรรมที่ซึ่งเกี่ยวข้องกับบริบทขอบข่ายที่กว้างขึ้น ได้แก่
อัตลักษณ์เฉพาะตัวและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ครอบครัว สังคม รวมไปถึงประเทศชาติในภาษาพูด
โดยทั่วไป คาว่า ศิลปะสมัยใหม่ และศิลปะร่วมสมัย เป็นคาพ้องความหมาย สามารถเห็นการใช้
สลับกันไดโ้ ดยบุคคลท่วั ไปท่ไี มไ่ ดเ้ ปน็ ผเู้ ชย่ี วชาญทางด้านศิลปะ5
2.4 ข้อมูลเกี่ยวกับเซรามิก

2.4.1 การออกแบบ (Design)
เป็นขั้นตอนที่นักออกแบบผลิตภัณฑ์เซรามิกส์ท่ีจะต้องทราบถึงวัตถุประสงค์ของตัว

ผลิตภัณฑ์ที่จะผลิตแล้วว่าจะออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์เพ่ือประโยชน์ใช้สอยหรือเพ่ือความสวยงาม ซึ่ง
ผูอ้ อกแบบจะต้องมีความคิดสร้างสรรค์ (Idea) มีความรู้ทางด้านวัตถุดิบ (Raw Materials) วิธีการขึ้น
รูป (Method) และขัน้ ตอนการผลติ ดว้ ย (Productions)

2.4.2 การเตรยี มเน้ือดนิ ปน้ั (Body) และการเตรียมนา้ เคลือบ (Glaze)
การเตรียมเน้ือดินป้ันและการเตรียมน้าเคลือบน้ัน การใช้วัตถุดิบ (Raw Materials)

ได้แก่ ดิน หิน แร่ และสารเคมีเช่นเดียวกัน แตกต่างกันตรงที่ส่วนผสมของสารประกอบเหล่าน้ี และ
การใช้หรือไม่ใช้สารประกอบเหล่าน้ีในสูตรส่วนผสมเพ่ือให้ได้เนื้อดินป้ันและน้าเคลือบตามความ
ต้องการ ข้ันตอนการเตรียมเน้ือดินปั้นและการเตรียมน้าเคลือบโดยนาวัตถุดิบ ได้แก่ ดิน หิน แร่
สารเคมี ไปทดสอบหาสมบัติทางเคมีและฟิสิกส์ก่อนเผาและหลังเผา นาวัตถุดิบที่ผ่านกการทดสอบ
แล้วไปส่กู ระบวนการล้างและบดย่อย นาไปช่ังและผสมวัตถุดิบ ตามสตู รของเนื้อดินและนา้ เคลือบแต่
ละประเภททต่ี ้องการแล้วนาไปบดเปียกในเคร่ืองบอลล์มิลล์ หลังจากบดแล้วกรองด้วยแร่ง ตามความ
ละเอียดท่ีต้องการ ถ้าสูตรส่วนผสมของเนื้อดินป้ันหรือเคลือบที่ต้องการความขาวมากเป็นพิเศษ
จะต้องนาเข้าเคร่ืองแยกเหล็ก จะได้น้าดิน และน้าเคลือบตามสูตรที่ต้องการ ส่วนน้าดินที่ได้นั้นไป
หมัก ไว้ในถังเก็บแล้วแยกไปใช้ให้เหมาะสมกับการขึ้นรูปแต่ละวิธีโดยเน้ือดินนั้นสามารถแบ่งออกได้
เป็น 3 ลักษณะ คือ ลักษณะท่ีมีความเหนียวจะต้องนาน้าดินไปเกรอะหรือผ่านด้วยเคร่ืองอัดดิน ก่อน
แล้วถึงจะนาไปข้ึนรูปดว้ ยการปนั้ ด้วยมือ ลักษณะเนื้อดินแห้งหรือดินผงจะต้องนาน้าดินพ่นผ่านความ
ร้อน จะได้ดินผง ก่อนแล้วถึงจะนาไปขึ้นรูปด้วยการอัดในแบบพิมพ์ และเน้ือดินที่เป็นลักษณะน้าดิน
แล้วนาไปขึน้ รปู ดว้ ยการหล่อในแบบพิมพ์

5 Contemporary Style

10

2.4.3 วธิ กี ารข้นึ รปู ผลิตภณั ฑ์ (Method)
วิธีการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์เซรามิกส์นั้นมีหลายวิธี แต่ละวิธีจะต้องมีความเหมาะสมและสอดคล้องกับ
ลักษณะและคุณสมบัติของเนื้อดินป้ันแต่ละประเภทด้วย วิธีการขึ้นรูปผลิตภัณฑ์นั้นได้แก่ การขึ้นรูป
ด้วยมือ ดว้ ยเคร่อื ง และด้วยวธิ กี ารใชพ้ มิ พส์ าหรับการหล่อ
ขัน้ ตอนการทาผลิตภัณฑ์ให้แห้ง (Drying)การขึน้ รูปผลิตภัณฑ์เรียบร้อยแล้วจะตอ้ งปล่อยให้ผลติ ภัณฑ์
เหล้านั้นแห้งสนิทด้วยวิธีการผึ่งด้วยลมหรือการอบด้วยเครื่อง เมื่อผลิตภัณฑ์ที่แห้งสนิทดีแล้ว
ผลิตภัณฑ์บางประเภทจะต้องมีการขัดแต่งให้เรียบร้อยอีกครั้งหน่ึงด้วยหรือมีการเขียนสีใต้เคลือบใน
ผลติ ภณั ฑใ์ นชว่ งนด้ี ว้ ยกไ็ ดก้ อ่ นจะนาไปเผา6

2.4.4 การเผาดิบ (Biscuit Firing)
การนาผลิตภัณฑ์เซรามิกส์ท่ีแห้งสนิทดีแล้วนาไปเผาที่อุณหภูมิ 750–1,250 องศา

เซลเซียส ช่วงอุณหภูมิในการเผาขึ้นอยู่กับประเภทของการผลิตภัณฑ์ เช่น กระเบ้ืองปูพื้นหรือบุผนัง
โรงงานอตุ สาหกรรมท่ีผลิตสินค้าประเภทน้ีจะเผาดิบหรือเผาคร้ังแรงใช้อุณหภูมิสูงกว่าการเผาเคลือบ
เพราะจะได้ตรวจสอบและคดั เลือกเฉพาะส่วนทดี่ ไี ว้ ส่วนที่เสีย เชน่ การบดิ งอ ร้าว บิน่ หรือแตก เป็น
สว่ นที่จะต้องคัดท้ิงก่อนที่จะนาไปเคลือบ เป็นการลดต้นทุนการผลิตอย่างหน่ึง อย่างไรก็ตามอาจจะมี
การข้ามข้ันตอนน้ีได้ โดยเฉพาะการผลิตให้ลักษณะงานอุตสาหกรรมที่ขึ้นรูปด้วย วิธีการหล่อหรือ
วธิ ีการอดั ผง

2.4.5 การตกแต่งสใี ตเ้ คลือบ (Under Glaze Decoration)
เป็นการนาผลิตภัณฑ์เซรามิกส์ท่ีผ่านการเผาดิบมาแล้วนามาทาการตกแต่งด้วย

วิธกี ารเขียนลวดลายหรอื เปน็ รปู ต่างๆ โดยใชส้ ใี ตเ้ คลอื บตดิ ลงไปบนผลติ ภัณฑ์กไ็ ด้
2.4.6 การเคลอื บผลติ ภัณฑ์ (Glazing)
การเคลือบผลิตภัณฑ์เม่ือเรานาผลิตภัณฑ์เซรามิกส์ท่ียังไม่ได้เขียนสีใต้เคลือบหรือที่

เขียนสีใต้เคลือบหรือที่เขียนสีใต้เคลือบเรียบร้อยแล้ว จึงนามาทาการชุบเคลือบด้วยวิธีการเทราด จุ่ม
หรือพ่นเคลือบ ส่วนการชุบเคลือบผลติ ภัณฑ์เขียนสีจะต้องเป็นเคลือบใส หลังจากน้ันจะต้องทาความ
สะอาดเช็ดฐานผลติ ภณั ฑ์ทีว่ างต้งั กบั พ้ืนให้สะอาด เพือ่ ไม่ให้นา้ เคลอื บหลอมละลายตดิ พ้นื เตา

2.4.7 การเผาเคลอื บ (Glost Firing)
การเผาเคลือบผลิตภัณธ์เซรามิกส์นั้นขึ้นอยู่กับชนิดของเคลือบท่ีใช้ชุบเคลือบ

ผลิตภัณฑ์ เช่น เคลือบท่ีใช้เป็นเคลือบไฟต่า หรือเคลือบไฟสูง ต้องนาไปใช้ให้เมหาะสมกับประเภท

6 เทคนิคการข้นึ รปู เซรามิก

11

ของเนื้อดนิ ป้ันด้วยอุณหภูมิที่ใชเ้ ผาเคลือบประมาณตั้งแต่อุณหภูมิ 750-1,350 องศาเซลเซียส ในการ
เผาเคลือบจะต้องคานึงถึงบรรยากาศของเตาเผาที่ใช้วิธีการเผาท่ีถูกต้องเหมาะสมกับเคลือบแล ะเนื้อ
ดนิ ปั้นนนั้ ๆ

2.4.8 การตกแต่งสบี นเคลอื บ (Overglaze Decoration)
เป็นการนาผลิตภัณฑ์เซรามิกส์ท่ีเผาเคลือบเสร็จสมบูรณ์แล้วนามาทาการตกแต่ง

ด้วยสีบนเคลือบ เช่น การเขยี นลวดลายแบบตา่ งๆและการใชร้ ูปลอกติดบนแกว้ เซรามคิ
2.4.9 การเผาสีบนเคลอื บ (Overglaze Firing)
นาผลิตภัณฑ์เซรามิกที่เขียนสีบนเคลือบหรือการใช้รูปลอกสีบนเคลือบท่ีติด

ผลิตภัณฑ์เรียบร้อยแล้วจะนามาเผาอีกคร้ังหนึ่งเพื่อใช้สีเขียนและรปู ลอกทีต่ ิดในผลิตภัณฑ์ติดแน่นไม่
หลุดออก ซ่ึงการเผาจะใช้อุณหภูมิประมาณ 800-900 องศาเซลเซียส การตรวจสอบคุณภาพของ
ผลิตภัณฑ์เซรามิกนั้นหลังจากท่ีโรงงานอุตสาหกรรมผลิตผลิตภัณฑ์ผ่านขั้นตอนต่างๆ ดังที่กล่าวมา
ข้างต้นเรียบร้อยแล้วน้ันจะต้องมีการตรวจสอบคุณภาพของผลิตภัณฑ์ให้ได้ตามเกณฑ์มาตรฐาน
ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมเซรามิกด้วยการทดสอบสมบัติทางเคมีและฟิสิกส์ โดยสานักงานมาตรฐาน
ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม และจะต้องผ่านเกณฑ์มาตรฐานที่กาหนดไว้ถึงจะ
นาไปจาหน่ายภายในประเทศ และเป็นสินค้าส่งออกไปยังต่างประเทศได้ โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์เซรา
มิก ถ้าผลิตภัณฑ์เป็นรูปแบบของภาชนะท่ีใช้ใส่อาหารถือเป็นเคร่ืองอุปโภคชนิดหน่ึงที่มีความสาคัญ
ตอ่ ชวี ิตของผู้บริโภค เพราะใช้บรรจุอาหารสาหรับรบั ประทาน หากมคี ุณภาพไม่ดีพออาจเกิดอันตราย
ต่อชวี ิตได้ และหลังจากตรวจสอบคุณภาพของผลิตภัณฑ์แล้วจะมคี ัดเลือกเกรดผลิตภัณฑ์ด้วย เพื่อจะ
ไดก้ าหนดราคาทเ่ี หมาะสมแกผ่ ูท้ ่ีตอ้ งการซ้ือผลติ ภัณฑ์ด้วยความเป็นธรรม
2.5 ข้อมลู การลงพน้ื ท่ีร้านอาหาร และร้านของฝาก

2.5.1 รา้ นแหนมเนอื งลับแล
ร้านของฝาก ร้านแหนมเนืองลับแล การตกแต่งจะออกพื้นบ้านแต่ความเป็นสไตล์

ลอฟท์ ผนังท่ีฉาบด้วยปูนเปลือย และคุมโทนร้านให้ออกไปในทางมืดๆ ของฝากภายในร้านจะเป็น
อาหาร และของพนื้ เมอื ง เชน่ เคร่ืองจักสาน หมอน กระเป๋า เส้ือผา้ ฯ

12

ภาพท่ี 1 : ภาพสนิ คา้ ของฝากรา้ นแหนมเนอื งลบั แล
ทม่ี า : ภาพถ่ายโดยผ้วู จิ ยั
เมื่อวันที่ 21 พฤศจกิ ายน 2564

ภาพที่ 2 : ภาพสนิ ค้าของฝากรา้ นแหนมเนืองลับแล
ทีม่ า : ภาพถา่ ยโดยผู้วจิ ัย
เม่ือวันที่ 21 พฤศจกิ ายน 2564

13

ภาพท่ี 3 : ภาพสนิ คา้ ของฝากร้านแหนมเนอื งลบั แล
ทม่ี า : ภาพถ่ายโดยผวู้ ิจยั
เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2564

ภาพที่ 4 : ภาพสินค้าของฝากร้านแหนมเนอื งลับแล
ทีม่ า : ภาพถา่ ยโดยผวู้ ิจัย
เม่ือวันที่ 21 พฤศจิกายน 2564

14

ภาพท่ี 5 : ภาพสนิ คา้ ของฝากร้านแหนมเนอื งลบั แล
ทม่ี า : ภาพถ่ายโดยผวู้ ิจยั
เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2564

ภาพที่ 6 : ภาพสินค้าของฝากร้านแหนมเนอื งลับแล
ทีม่ า : ภาพถา่ ยโดยผวู้ ิจัย
เม่ือวันที่ 21 พฤศจิกายน 2564

15

2.5.2 รา้ นเจ๊รชั ขอนแก่น ผา้ ไหม สินค้าพืน้ เมือง และของฝาก
รา้ นของฝาก รา้ นเจร๊ ัชขอนแก่น ผา้ ไหม สินค้าพน้ื เมือง และของฝาก การตกแตง่ จะ

ออกพ้ืนบา้ นธรรมดาๆ และมีการประดับตกแต่งร้านดว้ ยภาพถ่ายของดาราที่มารา้ น ของฝากภายใน
จะอาหาร ขนมสว่ นมาก

ภาพที่ 7 : ภาพสนิ คา้ ของฝากรา้ นเจร๊ ัชขอนแกน่ ผา้ ไหม สินคา้ พน้ื เมอื ง และของฝาก
ทม่ี า : ภาพถา่ ยโดยผวู้ ิจัย
เม่ือวันท่ี 21 พฤศจิกายน 2564

ภาพที่ 8 : ภาพสนิ ค้าของฝากรา้ นเจร๊ ชั ขอนแก่น ผ้าไหม สินค้าพ้นื เมือง และของฝาก
ท่ีมา : ภาพถ่ายโดยผวู้ จิ ัย
เม่อื วันที่ 21 พฤศจิกายน 2564

16

ภาพที่ 9 : ภาพสนิ ค้าของฝากร้านเจร๊ ัชขอนแกน่ ผา้ ไหม สนิ ค้าพื้นเมอื ง และของฝาก
ทีม่ า : ภาพถา่ ยโดยผู้วจิ ยั
เมื่อวนั ที่ 21 พฤศจกิ ายน 2564

ภาพที่ 10 : ภาพสนิ ค้าของฝากร้านเจร๊ ชั ขอนแกน่ ผา้ ไหม สินค้าพืน้ เมือง และของฝาก
ท่มี า : ภาพถ่ายโดยผู้วิจยั
เมื่อวันท่ี 21 พฤศจกิ ายน 2564

17

2.5.3 รา้ นเจ๊อมิ ของฝากเมอื งขอนแกน่
ร้านของฝาก รา้ นเจอ๊ ิม ของฝากเมืองขอนแกน่ การตกแต่งไมไ่ ดม้ ีอะไรมากมายออก

แนวเรียบๆธรรมดาๆ และของฝากภายในจะอาหารส่วนมาก

ภาพท่ี 11 : ภาพสนิ คา้ ของฝากร้านเจอ๊ ิม ของฝากเมอื งขอนแก่น
ท่ีมา : ภาพถ่ายโดยผวู้ ิจยั
เมื่อวนั ท่ี 21 พฤศจิกายน 2564

ภาพที่ 12 : ภาพสนิ คา้ ของฝากร้านเจอ๊ ิม ของฝากเมืองขอนแก่น
ที่มา : ภาพถ่ายโดยผู้วิจยั
เมื่อวนั ที่ 21 พฤศจกิ ายน 2564

18

2.6 ข้อมูลการลงพ้นื ท่ีสารวจร้านอาหาร
2.6.1 รา้ นลาวญวน บาย ตามั่ว
ร้านอาหาร ร้านลาวญวน บาย ตาม่ัว การตกแต่งร้านจะออกไปในสไตล์โมเดิร์น

เรยี บๆ โทนสกี อ็ อกไปในโทนดา เน้นความเรยี บหรู โตะ๊ จะเป็นโตะ๊ ไม้

ภาพท่ี 13 : ภาพอาหารรา้ นลาวญวน บาย ตามั่ว
ที่มา : ภาพถ่ายโดยผู้วิจัย
เม่อื วันท่ี 13 พฤศจิกายน 2564

ภาพท่ี 14 : ภาพอาหารร้านลาวญวน บาย ตาม่ัว
ท่ีมา : ภาพถา่ ยโดยผูว้ จิ ัย
เมือ่ วันที่ 13 พฤศจกิ ายน 2564

19

ภาพที่ 15 : ภาพอาหารรา้ นลาวญวน บาย ตามั่ว
ทีม่ า : ภาพถา่ ยโดยผวู้ ิจัย
เมอ่ื วนั ที่ 13 พฤศจิกายน 2564

ภาพที่ 16 : ภาพอาหารร้านลาวญวน บาย ตาม่ัว
ทมี่ า : ภาพถ่ายโดยผู้วิจยั
เมอื่ วนั ที่ 13 พฤศจิกายน 2564

20

2.6.2 รา้ นขนมจนี บางกอก
ร้านอาหาร ร้านขนมจีน บางกอก การตกแต่งร้านจะออกไปในสไตล์เรียบๆไทยๆ

เนน้ วัสดทุ เ่ี ป็นไม้ โตะ๊ จะเป็นสีขาวเรยี บๆตัดกับสีน้าตาล

ภาพท่ี 17 : ภาพอาหารรา้ นขนมจีน บางกอก
ทมี่ า : ภาพถ่ายโดยผวู้ จิ ยั
เมอื่ วันที่ 14 พฤศจกิ ายน 2564

ภาพที่ 18 : ภาพอาหารร้านขนมจนี บางกอก
ทม่ี า : ภาพถ่ายโดยผวู้ ิจัย
เม่ือวนั ที่ 14 พฤศจิกายน 2564

21

ภาพที่ 19 : ภาพอาหารรา้ นขนมจนี บางกอก
ทม่ี า : ภาพถา่ ยโดยผวู้ ิจัย
เม่อื วนั ท่ี 14 พฤศจกิ ายน 2564

ภาพท่ี 20 : ภาพอาหารร้านขนมจนี บางกอก
ท่ีมา : ภาพถ่ายโดยผูว้ ิจัย
เมอื่ วนั ที่ 14 พฤศจกิ ายน 2564

22

2.6.3 ร้านจ้วด คาเฟ่
รา้ นอาหาร ร้านจ้วด คาเฟ่ การตกร้านจะออกไปในสไตล์พ้ืนบ้าน แยกเปน็ หลังๆติด

กับสระน้า ให้บรรยายเหมือนไปเท่ียว มที ถ่ี ่ายภาพ

ภาพท่ี 21 : ภาพอาหารรา้ นจ้วด คาเฟ่
ท่มี า : ภาพถ่ายโดยผวู้ ิจยั
เมอ่ื วนั ที่ 24 พฤศจกิ ายน 2564

ภาพท่ี 22 : ภาพอาหารรา้ นจ้วด คาเฟ่
ท่มี า : ภาพถ่ายโดยผู้วจิ ยั
เมอ่ื วันที่ 24 พฤศจกิ ายน 2564

23

ภาพที่ 23 : ภาพอาหารร้านจ้วด คาเฟ่
ที่มา : ภาพถา่ ยโดยผู้วิจยั
เมอื่ วนั ท่ี 24 พฤศจิกายน 2564

ภาพที่ 24 : ภาพอาหารรา้ นจว้ ด คาเฟ่
ทม่ี า : ภาพถา่ ยโดยผวู้ ิจยั
เม่อื วันที่ 24 พฤศจกิ ายน 2564

24

ภาพที่ 25 : ภาพอาหารร้านจ้วด คาเฟ่
ที่มา : ภาพถา่ ยโดยผู้วิจยั
เมอื่ วนั ท่ี 24 พฤศจิกายน 2564

ภาพที่ 26 : ภาพอาหารรา้ นจว้ ด คาเฟ่
ทม่ี า : ภาพถา่ ยโดยผวู้ ิจยั
เม่อื วันที่ 24 พฤศจกิ ายน 2564

25

2.7 ผลงานท่เี กย่ี วขอ้ ง
2.7.1 อทิ ธิพลจากศิลปนิ

ภาพท่ี 27 : ภาพศลิ ปิน คณุ ไหม-ณพกมล อัครพงศไ์ พศาล และ คณุ หนาม-นล เนตรพรหม
ทมี่ า : http://readthecloud.co.th
เข้าถงึ เมอื่ วนั ที่ 18 มกราคม 2565

คุณไหม-ณพกมล อัครพงศ์ไพศาล และ คุณหนาม-นล เนตรพรหม จบการศึกษา
ระดั บ ป ริญ ญ าต รีภ าค วิช าก ารอ อ ก แ บ บ อุ ต ส าห ก รรม ค ณ ะส ถ าปั ต ย ก รรม ศ าส ต ร์
มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณ์ และต่อยอดงานวิจัยเรื่องดินขาว Porcelain สมัยเรียนเซรามิกเมื่อหลายปี
กอ่ น สู่การปลกู ปั้นแบรนด์ของตัวเอง ดว้ ยการทดลองเคลือบสีบนดินขาวที่นวลอยูแ่ ล้วให้ละมุนขน้ึ ไป
อกี จนเกิดเปน็ เซรามิกทส่ี มั ผัสได้ถึงความนวล ทัง้ จาก สี สัมผสั และรปู ทรง

2.7.2 อิทธิพลจากผลงาน
Lamunlamai Craft Studio ของคุณไหม-ณพกมล อัครพงศ์ไพศาล และ คุณ

หนาม-นล เนตรพรหม แนวทางการใช้สีและการสร้างผิวสัมผัสท่ีผสมผสานกันอย่างละครึ่ง
เปรียบเสมือนกับความชอบและความถนัดในการรังสรรค์ผลงานของนักออกแบบคู่น้ี นลเชี่ยวชาญ
ด้านการทาสีเคลือบ ในขณะที่ณพกมลหลงใหลในเท็กซเจอร์ท่ีเลียนแบบธรรมชาติ การรวมกันของ
แนวคิดทง้ั สองคือความลงตวั ที่ไดพ้ ฒั นากลายเปน็ อตั ลกั ษณ์ของ “ละมุนละไม”

26

ภาพท่ี 28 : ภาพCustom made collection for Canvas
ท่มี า : http://readthecloud.co.th
เข้าถงึ เมือ่ วนั ท่ี 18 มกราคม 2565

ภาพที่ 29 : ภาพCustom made collection for 80/20 Restaurant
ทม่ี า : http://readthecloud.co.th
เขา้ ถึงเมอื่ วนั ที่ 18 มกราคม 2565

27

ภาพท่ี 30 : ภาพArita-ware made during residency in Arita pottery town, Saga, Japan
ทม่ี า : http://readthecloud.co.th
เข้าถงึ เม่อื วันที่ 18 มกราคม 2565

ภาพที่ 31 : ภาพ‘Kheng’ for Thaipioka
ทม่ี า : http://readthecloud.co.th
เขา้ ถงึ เมื่อวันท่ี 18 มกราคม 2565

28

ภาพท่ี 32 : ภาพCollection presented at Maison & Objet (Paris)
ที่มา : http://readthecloud.co.th
เข้าถึงเมอ่ื วนั ท่ี 18 มกราคม 2565

บทท่ี 3
วธิ กี ารดาเนนิ งานวจิ ยั

จากข้อมูลข้างต้นแสดงให้เห็นวา่ การนาเอาลวดลายการสานกระติบขา้ วเหนยี วบ้านยางคา
นาไปผสมผสานกับภาชนะเครื่องเคลือบดินเผา ออกแบบให้เหมาะสมกับการใช้งานโดยใช้วัสดุท่ีดูแล
รักษาง่าย ดูแล้วมีความร่วมสมัย และแสดงออกถึงความเป็นอีสาน เพ่ือใช้ในการสร้างสรรค์ผลงาน
นาความรูจ้ ากท่ีผวู้ ิจยั ได้ทาการศึกษา ทัง้ ทางข้อมูลด้านเอกสาร และจากการลงพ้ืนทีห่ าข้อมูลจริง ซ่ึง
เป็นสิ่งที่ผู้วิจัยผสมผสานขึ้นและได้รูปแบบท่ีเกิดประโยชน์ใช้สอยและความงาม โดยผู้วิจัยเกิดแรง
บนั ดาลใจ แนวความคดิ และประกอบกับขอ้ มูลเอกสารตา่ งๆ นามาใช้ในการสรา้ งสรรค์ผลงาน โดย
มขี ั้นตอนในการสร้างสรรคผ์ ลงานดงั นี้

3.1 วิธกี ารสารวจและรวบรวมข้อมูล
3.2 เครอ่ื งมือท่ีใชใ้ นการทาวิจัย
3.3 แหลง่ ท่มี าของข้อมลู
3.4 รวบรวมข้อมลู เพื่อเป็นแนวทางในการออกแบบ
3.5 วเิ คราะห์ข้อมลู เพอื่ การออกแบบ
3.6 ขนั้ ตอนการออกแบบ
3.7 การทดลองคุณสมบัตขิ องน้าดินหล่อ
3.1 วิธีการสารวจและรวบรวมข้อมูล
การดาเนินการโดยสารวจหาข้อมูลจากแหล่งข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิ เพื่อเป็นข้อมูล
พื้นฐานสาหรับสร้างแนวทางการออกแบบและพัฒนาการผลิตภัณฑ์เครื่องเคลือบดินเผาภาชนะชุด
อาหารอีสาน กรณีศึกษาเอกลักษณ์พื้นถน่ิ จงั หวัดขอนแก่น โดยมีรายละเอียดของแหล่งขอ้ มลู ที่ทาการ
สารวจ และการลงพ้ืนทห่ี าขอ้ มลู จริง ดังน้ี
3.1.1 การเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนาม (ปฐมภูมิ) เป็นขอ้ มูลที่ได้จากความรู้และการเก็บ
ข้อมูลจากแหล่งโดยตรงที่ผ่านกระบวนการวิเคราะห์ สังเคราะห์ หรือรวบรวมข้อมูลจากผู้ใดผู้หนึ่งมา
ก่อน ข้อมูลท่ีได้จึงเป็นข้อเท็จจริงอย่างตรงไปตรงมาและใช้เป็นข้อมูลในการวิเคราะห์เพ่ือการ
ออกแบบ ได้แก่

29

30

3.1.1.1 สงั เกตและเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู จากภาชนะเดมิ ท่มี ีอยู่ในรา้ นอาหาร
อสี าน

1) การสังเกตลักษณะการตกแต่งร้านอาหารอีสาน ภาชนะใส่
อาหารอีสานในร้านเพ่ือหาข้อบกพร่องที่เกิดขึ้น เพ่ือผู้ออกแบบจะได้ข้อดีข้อเสียนามาเป็นแนวทางใน
การออกแบบปรับปรงุ ภาชนะชดุ อาหารอีสานใหม้ ลี งตวั และกลมกลืนกับรา้ นอาหารให้ได้มากทสี่ ดุ

3.1.2 การเก็บรวบรวมข้อมูลภาคเอกสาร (ทุติยภูมิ) เป็นข้อมูลที่ได้จาการศึกษาและการ
รวบรวมข้อมูลจากเอกสารหรือข้อมูลทผี่ ่านการเก็บรวบรวม จัดเรียง วเิ คราะห์ หรอื สงั เคราะห์ ให้เป็น
ข้อเท็จจรงิ ตามเอกสารหรือการนาเสนอและใช้เป็นข้อมูลในการวเิ คราะห์ประกอบการออกแบบ ได้แก่
ศึกษาหาข้อมูลจากหนังสือ และอินเตอร์เน็ต ท่ีเกี่ยวกับวัฒนธรรมอาหารการกินของชาวอีสาน และ
การสร้างสรรค์งานผลิตภัณฑ์เคร่ืองเคลือบดินเผามาปรับใช้ เพ่ือนามาออกแบบปรับปรุงให้มีความ
เหมาะสมงานมากขน้ึ

3.1.2.1 เอกสารและสิ่งพิมพ์ต่างๆที่เก่ียวข้องกับสถานประกอบการหรือ
แนวความคดิ ในการออกแบบผลติ ภณั ฑ์

3.1.2.2 เอกสารข้อมูลหนงั สือวฒั นธรรม ภมู ิปญั ญาทอ้ งถิน่ อสี าน
1) หนังสือเก่ียวกับวถิ ชี ีวติ อีสาน
2) หนงั สือเกย่ี วกับวฒั นธรรมการกิน

3.1.2.3 เอกสารข้อมลู หนงั สอื เครื่องเคลือบดินเผา
1) หนงั สอื เก่ยี วกบั งานเซรามิก
2) หนังสอื เกย่ี วกบั เทคนิคการข้ึนรูปเซรามิก
3) หนงั สือเกีย่ วกับการหล่อน้าดิน

3.1.2.4 ภาพประกอบ หรือข้อมูลภาพตา่ งๆ
3.1.2.5 ขอ้ มลู ส่อื อิเลคทรอนิกส์ หรือ อินเตอร์เนต็
3.2 เครอื่ งมือที่ใช้ในการทาวิจยั
3.2.1 สมุดบนั ทกึ
3.2.2 กลอ้ งถา่ ยภาพ
3.2.3 คอมพวิ เตอร์
3.2.4 เครอ่ื งมือต่างๆที่ใชใ้ นการทาผลิตภัณฑเ์ ซรามิก
3.3 แหล่งที่มาของข้อมูล

31

ผู้วิจัยได้ทาการศึกษาข้อมูลจากสถานที่ต่างๆ ซ่ึงได้สรุปแหล่งท่ีของข้อมูลโดยมี
รายละเอียดดังต่อไปนี้

3.3.1 แหล่งท่มี าจากบุคคล
3.3.1.1 นายกองมี หมืน่ แก้ว ผกู้ อ่ ตัง้ และประธานกลุ่มจกั สานกระติบขา้ วไผ่ตะวนั

Q:สวสั ดีคะ่ หนูช่อื นางสาวพนัสดา ทวีเลิศ ช่อื เล่น แพน หนมู าจากมหาวิทยาลัยกรงุ เทพธนบรุ ีคะ่
หนูขอสอบถามข้อมลู เกยี่ วกับหมู่บ้านยางคา แล้วก็กลุ่มจักสานกระติบข้าวไผ่ตะวนั ได้ไหมคะ
A:ได้ครับ ได้อยู่
Q:ความเปน็ มาของหม่บู า้ นยางคา เดมิ แล้วชาวบ้านเขาประกอบอาชพี อะไรหรอคะ
A:อาชีพหลกั ๆ กค็ ือการทาไร่ ทานา นี่แหละครับ
Q:แล้วก่อนจะมาเปน็ กล่มุ จักสานกระตบิ ขา้ วไผต่ ะวัน ชาวบ้านเขาก็ประกอบอาชพี ทาไร่ ทานา กนั
ปกติเลยใชไ่ หมคะ ตง้ั แตเ่ ดิมแลว้
A:ครบั ซง่ึ ทางเราเปน็ พนื้ ทช่ี นบทก็มีอาชีพหลักคือ การทาไร่ ทานา คือบ้านเราเป็นชนบทอาชีพหลัก
คอื การทาไร่ ทานา หลังจากทาไร่ ทานา แล้วอาชีพเสริมซึง่ เป็นอาชพี ทเี่ ป็นภมู ิปญั ญของท้องถน่ิ
ตง้ั แต่รุน่ สูร่ ุ่น กค็ ือการสานกระตบิ ข้าว แต่กอ่ นหน้าน้ีไม่ไดม้ ีกลุ่มอะไรกท็ ากนั แบบกระจดั กระจายท่ัว
หมบู่ า้ นยางคาของเราน่แี หละ บ้านยางคา ตาบลยางคา ได้หมายความวา่ ทาทกุ หมูบ่ ้านนะครับ มีอยู่
แค่ 2 หมู่บ้าน 3 หมู่บ้าน มีหมทู่ ี่ 2 หม่ทู ี่ 3 และหมทู่ ่ี 13 กลมุ่ จกั สานกระติบขา้ วไผ่ตะวัน อยู่ทห่ี มู่ที่
13 นะครับ พอเสร็จจากหน้าการทานา เรากไ้ ม่มีทางเลือก ไม่มีโรงงาน ไมม่ ีทีท่ างาน กม็ าทาอาชีพ
เสริมตรงนี้ เปน้ รายได้เลก็ ๆ น้อยๆ เขา้ สู่ครอบครัว ซ่งึ แต่ก่อนทากันแบบกระจดั กระจายของใครของ
มนั ไม่ไดเ้ ปน็ กลมุ่ แตม่ าระยะหลงั ๆ ช่วงปลายปี พ.ศ.2538-2539 มาน้ีกม็ คี ณะอาจารย์ศึกษานอก
โรงเรยี น นอกอาเภอหนองเรือ เขาออกมาหานักศึกษา เขาเลยมาเหน็ ภมู ปิ ญั ญาชาวบา้ นของตาบล
ยางคา เขาเห็นทากันเยอะทากันทัว่ หมบู่ ้าน เขาเลยถามวา่ คณุ พ่อทาไมไม่ตั้งกลุ่ม ตาเลยย้อนถาม
อาจารย์กลบั ไปวา่ ถา้ ตงั้ กลุม่ แล้วมนั มีผลดอี ย่างไรกับชมุ ชน มีผลประโยชนอื ย่างไรกบั ชุมชน เขาก็
บอกวา่ เขากแ็ นะนาวา่ ถ้าเราทาใครทามนั กระจดั กระจายอยูแ่ บบเนยี่ ทางหนว่ ยงานรัฐเขาก็ไมร่ ู้ว่าจะ
มาช่วยใคร ถา้ เราตัง้ กลุ่มข้ึนมาเรากจ็ ะไดร้ บั การส่งเสรมิ การพฒั นาจากภาครัฐ เขากจ็ ะมุ่งเข้ามาสู่กล่มุ
เราไดเ้ ขาว่า พ่อกเ็ ลยวา่ มนั จะเปน้ ผลดีกับชมุ ชนกเ็ ลยชวนกนั ตั้ง ชวนกนั รวมตวั ได้ 43 คน
Q:แลว้ ใครเปน็ คนรเิ ร่ิมคะ
A:ผมนแ่ี หละครับ เป็นคนรวบรวมคน
Q:คุณตาชื่อ คุณตากองมี นามสกลุ อะไรคะ

32

A:นามสกุล หมนื่ แกว้ ครบั
Q:เอกลกั ษณห์ รือความแตกต่างของกระติบข้าวเหนียวบ้านยางคาแตกต่างจากท่ีอน่ื ยังหรอคะ คุณตา
A:ถา้ เป็น หรอื คุณเคยเหน็ ไปเหน็ กล่องข้าวนอ้ ยฆา่ แมข่ องยโสธรไหม
Q:ไม่เคยเห็นค่ะ
A:มันจะเป็นรปู กากบาทข้างล่างเป็นฐาน ฝาปิดเป็นทรงแหลมๆ นน่ั คือเอกลักษณ์ของเขา แต่
เอกลกั ษณ์ของบ้านยางคา มันจะเป็นหลงั ตัดเพยี งเรยี บเสมอ แล้วกม็ ฐี านกัน้ สานรองเป็นฐาน นน่ั คอื
เอกลักษณ์ของบ่นยางคา
Q:หนดู ูจากไหนรูปนะคะ คุณตา สีของกระติบเหนียวบา้ นยางคา มีอยแู่ ค่ 2 สี ใชไ่ หมคะ
A:ใช่ครบั มแี ค่ 2 สี สฝี างกับธรรมชาตคิ รบั
Q:เปน็ สจี ากอะไรนะคะ
A:เป็นสีที่เราได้ คือสที เี่ ราย้อมจากการเอาเปลือกไม้มาย้อมครับ
Q:เปลอื กไม้คือเปลอื กอะไรคะ คณุ ตา
A:เปลอื กประดูเ่ ปน็ แมส่ ีครับ
Q:ลวดลายของกระติบข้าวเหนียวบา้ นยางคามีกล่ี ายหรอคะ คุณตา
A:ถ้าพดู ถงึ เรื่องการสืบทอดจากรนุ่ สู่รุน่ มอี ยู่ 4 ลาย ลายที่สบื ทอดกจ็ ะมี ลายคุก ลายสอง ลายสาม
และลายข้างกระแต 4 ลายน้ีคือสืบทอดมาจากบรรพบรุ ุษ แตต่ อนนีต้ กมายุคนข้ี องลกู หลานทามนั ปา
เข้าไป 30 ลายแลว้ ตอนนี้
Q:ปัจจบุ นั น้ีมี 30 ลาย เลยใชไ่ หมคะ
A:ครบั 30 ลาย แตต่ อนน้ีจาไม่ได้วา่ ลายไหนเป็นลายไหนบ้าง ลายสบื ทอดจากรนุ่ ส่รู ุ่นจะมี 4 ลาย ท่ี
พูดตอนแรก
Q:แลว้ ตอนนยี้ ังรวมตวั กนั อยู่ไหมคะ
A:ตอนนก้ี ลุม่ ของเราก้ยงั เปน้ กลุ่มอยเู่ หมอื นเดิม ตอนน้สี มาชกิ ของเรามีอยู่ 43 คน ซงึ่ มีผมเป็น
ประธานเหมือนเดมิ
Q:อ่อค่ะ ถา้ หนมู ีอะไรเพิ่มเติม ขอโทรหาคุณตาเพอื่ สอบถามขอ้ มลู เพิ่มเตมิ ไดไ้ หมคะ
A:ไดค้ รบั ถ้าอยากได้อะไรเพิ่มเติมโทรมาได้ครบั
Q:ค่ะ ขอบคณุ นะคะคุณตา ท่ีให้ข้อมลู
A:ครบั
Q:คะ่ สวีสดีคะ่

33

A:ครับ สวัสดีครบั
3.3.2 แหล่งข้อมูลจากเอกสารอา้ งอิง
3.3.2.1 เอกสารข้อมลู เกย่ี วกับวัฒนธรรม ภูมปิ ญั ญาทอ้ งถิ่นอีสาน
3.3.2.2 เอกสารข้อมูลเกย่ี วกับเคร่ืองเคลอื บดินเผา
3.3.3 แหล่งข้อมลู ด้านสถานท่ี
3.3.3.1 ห้องสมุดคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี ค้นคว้าหา

ขอ้ มูล เอกสาร เพือ่ เปน็ ประโยชน์เร่อื งแรงบันดาลใจในการออกแบบและพัฒนา
3.3.3.2 ศูนย์การค้าเฟอร์นิเจอร์ของอีเกีย บางใหญ่ ศึกษาเร่ืองผลิตภัณฑ์ ขนาด

และโลโก้ แบรนด์สินค้า
3.3.3.3 ศูนย์การค้าเซ็นทรัลพลาซ่า พะราม 2 ศึกษาเรื่องผลิตภัณฑ์ ขนาด และ

โลโก้ แบรนด์สนิ คา้
3.3.3.4 ร้านลาวญวน บาย ตามั่ว ศูนย์การค้าเซ็นทรัลพลาซ่า เวสต์เกต ศึกษา

เรื่องภาชนะใสอ่ าหาร ขนาด การจัดอาหาร และการตกแตง่ ร้าน
3.3.3.5 ร้านขนมจีน บางกอก ศูนย์การค้าเซ็นทรัลพลาซ่า พะราม 2 ศึกษาเรื่อง

ภาชนะใสอ่ าหาร ขนาด การจัดอาหาร และการตกแตง่ ร้าน
3.3.3.6 ร้านจ้วด คาเฟ่ ขอนแก่น ศึกษาเรื่องภาชนะใส่อาหาร ขนาด การจัด

อาหาร และการตกแต่งร้าน
3.3.3.7 ร้านแหนมเนืองลับแล ศึกษาเรื่องตัวอย่างสินค้า ของฝากพ้ืนเมืองจังหวัด

ขอนแกน่
3.3.3.8 ร้านเจ๊รัชขอนแก่น ผ้าไหม สินค้าพ้ืนเมือง และของฝาก ศึกษาเรื่อง

ตวั อยา่ งสนิ ค้า ของฝากพืน้ เมอื งจงั หวัดขอนแก่น
3.3.3.9 ร้านเจ๊อิม ของฝากเมืองขอนแก่น ศึกษาเรื่องตัวอย่างสินค้า ของฝาก

พื้นเมืองจงั หวัดขอนแก่น
3.4 รวบรวมข้อมลู เพื่อเปน็ แนวทางในการออกแบบ

รวบรวมข้อมูลท่สี าคัญทีม่ ผี ลตอ่ การออกแบบโดยดาเนินงานดังต่อไปนี้
3.4.1 ขอ้ มูลทเี่ กี่ยวขอ้ งกบั การออกแบบ

3.4.1.1 ขอ้ มลู เรื่องวถิ ีชวี ิตอสี าน
3.4.1.2 ขอ้ มลู เรอื่ งวฒั นธรรมการกิน

34

3.4.1.3 ข้อมูลเรื่องลวดลายการสานกระติบข้าว ของกลุ่มจักสานกระติบข้าวไผ่
ตะวนั

3.4.1.4 ขอ้ มูลเรือ่ งความร่วมสมยั
3.4.1.5 ขอ้ มูลเรอื่ งภาชนะแต่ละประเภท
3.4.2 ข้อมลู ทีเ่ กย่ี วข้องกบั วัตถดุ ิบและกรรมวธิ ใี นการผลิต
3.4.2.1 ขอ้ มลู เรื่องของงานเซรามกิ
3.4.2.2 ขอ้ มลู เรื่องเทคนิคการขึน้ รปู เซรามกิ
3.4.2.3 ขอ้ มลู เรอ่ื งการหล่อน้าดิน
3.5 วิเคราะห์ขอ้ มลู เพ่ือการออกแบบ
ผู้วิจัยได้ดาเนินการแยกข้อมูลที่สาคัญและจัดลาดับความสาคัญของข้อมูล เพ่ือนามา
ประเมินและวิเคราะห์ในข้ันตอนต่อไป ดังนั้นจึงทาการวิเคราะห์ในเร่ืองต่างๆ และทาการเลือกตาม
ความเปน็ ไปได้ ซึ่งสามารถแบง่ ส่วนของการวิเคราะหไ์ ดด้ งั นี้
3.5.1 วิเคราะห์จากขอ้ มลู ปฐมภมู แิ ละทุติยภูมิ
3.5.2 วิเคราะห์ความเป็นไปได้ในการสร้างสรรค์งานและการผลิตในกระบวนการเครื่อง
เคลอื บดนิ เผา
3.5.3 วิเคราะห์จากความเหมาะสม
3.5.3.1 เหมาะสมขององค์ประกอบ แนวความคิด และเอกลกั ษณ์
3.5.3.2 เหมาะสมในการใชง้ าน และขนาดผลิตภัณฑ์มีมาตรฐาน
3.5.3.3 ปลอดภัยและการดูแลรักษาง่าย
3.5.4 วิเคราะห์ความงาม และความเหมาะสมระหวา่ งประโยชน์ใช้สอยกับความสวยงามของ
ผลิตภณั ฑท์ ีท่ าการออกแบบ
3.5.5 วิเคราะห์ปัญหาและการแก้ปัญหาในขั้นตอนการออกแบบ การสร้างแบบ ดาเนินการ
ผลติ และการนาเสนอ
3.5.6 วิเคราะห์และประเมินผลท่คี าดวา่ จะไดร้ บั ในการออกแบบและพัฒนา
3.6 ข้นั ตอนการออกแบบ
3.6.1 กาหนดแนวความคิดหลัก โดยใช้แนวความคิดจากลวดลายการสานกระติบข้าว
เหนยี วของชาวบา้ นยางคา ผสมผสานกับภาชนะเครอื่ งเคลือบดินเผา ออกแบบให้มีความเหมาะสมใน
การใช้งานดแู ล้วมคี วามร่วมสมยั และแสดงออกถงึ ความเปน็ อีสานการกินของคนพ้นื ถ่นิ

35

3.6.2 การออกแบบผลงานจากแนวความคิดมาการพัฒนารูปแบบด้วยข้อมูล เน้ือหา
เป็นผลงานทไ่ี ดต้ ามวัตถุประสงคท์ ก่ี าหนดขน้ั ตอนมาดังต่อไปน้ี

3.6.2.1 ศึกษาวฒั นธรรม ภูมปิ ญั ญาท้องถน่ิ และอาหารการกนิ ของชาวอีสาน
3.6.2.2 การออกแบบภาพร่าง 2 มิติ เพ่ือหารูปแบบงานที่โดดเด่น และความ
เปน็ ไปได้ในกระบวนการผลติ
3.6.2.3 การทาแบบจาลอง 3 มิติ เพื่อดูมิติ รูปทรง ความเป็นไปได้ของงาน และ
เพื่อนามาปรบั ปรงุ แกไ้ ขให้เหมาะสมกอ่ นสู่กระบวนการผลติ
3.6.2.4 การวิเคราะห์รปู แบบเพ่อื นามาปรับปรุงแก้ไขให้เหมาะสมกับกระบวนการ
ผลิต
3.6.2.5 สรุปผลเพ่ือคัดเลือกรูปแบบงานที่มีความสมบูรณ์ ตามวัตถุประสงค์ท่ี
ต้องการ
3.6.3 แบบรา่ ง 2 มติ ิ
3.6.3.1 แบบรา่ ง 2 มิติ ระยะท่ี 1 (50 แบบ)

ภาพที่ 33 : ภาพแบบร่าง 2 มิติ ระยะที่ 1
ท่ีมา : ภาพถา่ ยโดยผู้วิจัย
เม่ือวนั ที่ 8 ธันวาคม 2564

36

ภาพท่ี 34 : ภาพแบบรา่ ง 2 มติ ิ ระยะที่ 1
ท่ีมา : ภาพถ่ายโดยผูว้ ิจยั
เมื่อวนั ที่ 8 ธันวาคม 2564

ภาพท่ี 35 : ภาพแบบร่าง 2 มิติ ระยะท่ี 1
ท่มี า : ภาพถ่ายโดยผวู้ ิจัย
เมอ่ื วันท่ี 8 ธนั วาคม 2564

37

ภาพท่ี 36 : ภาพแบบรา่ ง 2 มติ ิ ระยะที่ 1
ท่ีมา : ภาพถ่ายโดยผูว้ ิจยั
เมื่อวนั ที่ 8 ธันวาคม 2564

ภาพท่ี 37 : ภาพแบบร่าง 2 มิติ ระยะท่ี 1
ท่มี า : ภาพถ่ายโดยผวู้ ิจัย
เมอ่ื วันท่ี 8 ธนั วาคม 2564