ภาระงานเคมี5

CHEMISTRY
Presented by NO.5 M.4/3

ความปลอดภยั และทกั ษะใน
ปฏบิ ตั กิ ารเคมี

สารบญั 01 ความปลอดภยั

ความปลอดภัยในการทํางานกับสารเคมี

02 อุบตั เิ หตุ

อุบตั ิเหตุจากสารเคมี

03 ปรมิ าณสาร

อุปกรณและการวัดปรมิ าณสาร

04 หน่วยวดั

หนว ยในการวัดสาร

ความปลอดภยั

ความปลอดภยั ในการทํางานกับ
สารเคมี

ประเภทของสารเคมี

สารเคมมี หี ลายประเภท แต่ละประเภทมีสมบัตติ า่ งกัน สาร
เคมีจึงจําเป็นตอ้ งมฉี ลากท่มี ขี อ้ มูลเกี่ยวกบั ความเป็นอนั ตราย
ของตัวมันเองเพ่ือความปลอดภยั ในการจดั เกบ็ การนําไปใช้
และการกาํ จดั โดยฉลากควรมีขอ้ มูลดังน้ี

1. ช่ือผลติ ภณั ฑ์
2. รูปสัญลกั ษณ์ แสดงความเป็นอัตรายของสารเคมี
3. คาํ เตือน ขอ้ มูลความเป็นอนั ตราย และขอ้ ควรระวัง
4. ขอ้ มลู ของบริษทั ผู้ผลิตสารเคมี

***และควรมสี ัญลักษณะแสดงความปลอดภยั ดว้ ย

ตัวอยา่ ง

ตวั อย่างฉลาก สัญลักษณ์ สัญลักษณ์

ตัวอยา่ งฉลากสารเคมี ตวั อยา่ งสญั ลกั ษณแ์ สดงความ ตัวอย่างสญั ลกั ษณแ์ สดงความ
เป็นอนั ตรายในระบบ GHS เป็นอันตรายในระบบ NFPA

ข้อควรปฏิบัตใิ นการทาํ
ปฏบิ ตั กิ ารเคมี

- กอ่ นทาํ การปฏิบตั ิ
- ขณะทําการปฏิบตั ิ
- หลงั ทาํ การปฏบิ ตั ิ

ก่อนปฏิบตั ิ หลังปฏบิ ัติ

1) ศึกษาขน้ั ตอนหรอื วิธกี ารทาํ ปฏบิ ัตกิ ารให้ 1) ทาํ ความสะอาดอปุ กรณร์ วมทั้งทําความสะอาด
เข้าใจ วางแผนการทดลอง หากมีขอ้ สงสยั ใหส้ อบ โต๊ะปฏิบตั กิ าร
2) ถอดอปุ กรณป์ อ้ งกันอัตรายกอ่ นออกจากหอ้ ง
ถามกอ่ นทดลอง
2) ศึกษาขอ้ มูลของสารทใ่ี ช้ทดลอง เทคนิคการ
ใช้เคร่ืองมือ วสั ดอุ ปุ กรณร์ วมถงึ วธิ กี ารทดลองท่ี

ถูกตอ้ ง
3) แตง่ กายใหเ้ หมาะสม

1) ข้อปฏิบตั ิโดยท่วั ไป ขณะปฏบิ ตั ิ

1.1 สวมแวน่ ตานิรภัย ตดิ กระดุมเส้อื คลมุ ทุกเมด็ สวมถงุ มอื เม่ือใชส้ าร 2) ข้อปฏบิ ตั ิในการใชส้ ารเคมี

กดั กร่อนหรอื สารอนั ตราย สวมผา้ ปิดปากเม่ือใชส้ ารเคมีทม่ี ไี อระเหย และ 2.1 อา่ นช่อื สารเคมีบนฉลากใหแ้ น่ใจก่อนใช้

ทาํ การปฏบิ ตั ิการในทซี่ ่ึงอากาศถา่ ยเทหรือในตูด้ ดู ควัน 2.2 เคล่อื นยา้ ย แบง่ ถ่ายเท สารเคมีด้วยความระมัดระวัง

1.2 ห้ามรับประทานอาหารและเคร่ืองด่มื หรือทํากจิ กรรมอ่ืนๆทไ่ี ม่ 2.3 หนั ปากหลอดทดลองออกจากตัวเองและผ้อู ่ืนเสมอ

เกย่ี วขอ้ งกบั การปฏิบตั กิ าร 2.4 หา้ มชมิ หรือสูดดมสารเคมีโดยตรง

1.3 ไม่ทาํ การทดลองตามลาํ พงั 2.5 การเจือจางกรด ใหเ้ ทกรดลงน้ํา

1.4 ไม่เลน่ และไมร่ บกวนผูอ้ ่ืนขณะทาํ การปฏบิ ตั ิการ 2.6 ไม่เทสารเคมีที่เหลอื จากการเทหรอื ตกั ออกจากขวดลงขวดเดมิ โดย

1.5 ทําตามขัน้ ตอนและวธิ กี ารอย่างเครง่ ครัด เด็ดขาด

1.6 ไมป่ ลอ่ ยใหอ้ ปุ กรณใ์ ห้ความร้อนทํางานโดยไม่มคี นดแู ล 2.7 เม่อื สารเคมีหกเล็กนอ้ ยใหก้ วาดหรอื เช็ดแต่ถ้าหกมากใหแ้ จง้ ครผู ้สู อน

อุบตั เิ หตจุ ากการ
ใช้สารเคมี

การปฐมพยาบาลเม่อื รา่ งกาย
สัมผัสสารเคมี

1. ถอดเส้ือผ้าที่เป้ ือนสารเคมีออกและซับสารออกจากร่างกายให้มากทส่ี ดุ
2. กรณีที่สารเคมลี ะลายน้ําไดใ้ หล้ ้างออกโดยใหน้ ้ําไหลผ่านมากๆ
3. กรณีที่สารเคมไี มล่ ะลายน้ําให้ล้างดว้ ยน้ําสบู่
4. หกทราบว่าสารท่โี ดนตัวคือสารอะไรให้ปฏิบัติตามขอ้ กาํ หนดในเอกสารความปลอดภยั

กรณีทร่ี ่างกายสมั ผัสกับสารเคมีในปรมิ าณมากหรอื ความเขม้ ข้นสงู ให้ปฐมพยาบาลแลว้ นําส่งแพทย์

การปฐมพยาบาลเม่อื สารเคมี
เขา้ ตา

ล้างตาโดยการเปิดน้ําเบาๆไหลผา่ นด้ังให้น้ําไหลผา่ นเขา้ ตาข้างท่ดี ดนสารเคมี พยายามลืมตาและกรอกตาในน้ํา
อย่างนอ้ ย 10 นาทหี รือจนกว่าจะแน่ใจวา่ ชะสารออกหมดแลว้ ระวังไม่ให้น้ําเขา้ ตาอกี ข้างแลว้ นําสง่ แพทย์ทันที

การปฐมพยาบาลเม่ือสดู ดม
แก๊สพษิ

1. รบี ออกจากบรเิ วณที่มแี ก๊สพิษเกิดข้ึน
2. รีบเคล่ือนย้ายผู้ที่หมดสตอิ อกจากบรเิ วณโดยผชู้ ว่ ยเหลอื ต้องสวมอปุ กรณป์ อ้ งกันให้เหมาะสม
3. ปลดเส้อื ผ้าให้ผู้ประสบอุบัตเิ หตหุ ายใจสะดวกข้ึน หากหมดสตใิ หจ้ ับนอนคว่าํ และตะแคงหนา้ ไปทางใดทางหน่ึง
4. สังเกตการเต้นของหัวใจและการหายใจ หากหยดุ หายใจให้ผายปอดแตไ่ มค่ วรใช้วธิ เี ปา่ ปากและนําสง่ แพทย์

การปฐมพยาบาลเม่อื โดนความ
ร้อน

แช่น้ําเย็นหรอื ปิดแผลด้วยผา้ ชบุ น้ําจนหายแสบร้อน ทายาขี้ผ้งึ สาํ หรบั ไฟไหมแ้ ละน้ํารอ้ นลวกแลว้ นําส่งแพทย์

กรณีทส่ี ารเคมเี ขา้ ปากให้ปฏิบัตติ ามคําแนะนําตามเอกสารความปลอดภัยแล้วนําส่งแพทยท์ กุ กรณี

การวดั ปรมิ าณสาร

อปุ กรณ์วดั ปริมาณ

บกี เกอร์ (beaker) ขวดรูปกรวย
(erlenmeyer flask)
เป็นทรงกระบอกปากกวา้ ง มขี ดี
บอกปรมิ าตรในระดบั มิลลิลติ ร คล้ายผลชมพู่ มีขดี บอก
ปรมิ าตรในระดับมิลลลิ ติ ร มี
มีหลายขนาด
หลายขนาด

อุปกรณ์ วัดปริมาณ

กระบอกตวง (measuring ปิเปตต์ (pipette)
cylinder)
เป็นอปุ กรณว์ ดั ปรมิ าตรทมี่ คี วามแม่นสงู
ทรงกระบอก มขี ดี บอกปรมิ าตรในระดับ ใช้สาํ หรบั ถ่ายเทของเหลว มี 2 แบบ คือ
มลิ ลลิ ิตร มหี ลายขนาด แบบปรมิ าตรซ่ึงมีกระเปาะตรงกลาง มี
ขีดบอกปริมาตรเพยี งคา่ เดียวและแบบ

ใชต้ วง มีขีดบอกปรอมาตรหลายค่า

อุปกรณ์วดั ปรมิ าณ

บิวเรตต์ (burette) ขวดกาํ หนดปรมิ าตร
(volumetric flask)
เป็นอุปกรณส์ าํ หรับถา่ ยเทของเหลวใน
ปริมาตรตา่ งๆตามตอ้ งการ ลักษณะเป็น เป็นอุปกรณส์ ําหรบั วัดปรมิ าตร
ทรงกระบอกยาวท่มี ขี ีดบอกปรมิ าตร และ ของเหลวท่ีบรรจภุ ายใน ใช้สาํ หรับ
มีอุปกรณค์ วบคุมการไหลของของเหลวที่ เตรยี มสารละลายทีต่ ้องการความเข้มขน้
แน่นอน มขี ดี บอกปรมิ าตรเพียงขีดเดยี ว
เรียกว่า กอ๊ กปิดเปิด
มีจุกปิดสนิท มีหลายขนาด

อปุ กรณ์วัดมวล

เคร่ืองชง่ั แบบสามคาน เเคครร่ือ่อื งงชช่งั ั่งไไฟฟฟฟา้า้

เคร่อื งชงั่ เป็นอปุ กรณส์ ําหรับวดั มวลของสารท้งั ที่เป็นของแขง็ และของเหลว ความน่า
เช่ือถือของคา่ มวลท่วี ัดได้ข้นึ อยูก่ บั ความละเอียดของเคร่อื งช่ังและวิธกี ารใช้เคร่ืองชัง่ ท่ีใช้
ในหอ้ งปฏิบัติการเคมีโดยทว่ั ไปมี 2 แบบ คอื เคร่อื งชงั่ แบบสามคานและเคร่ืองชง่ั ไฟฟา้

หน่ วยวดั

-หน่วย SI พ้ืนฐาน
-หน่วย SI อนพุ ันธ์
-หน่ วยนอกระบบSI

หน่วย SI พ้ืนฐาน

● มวล - กิโลกรัม (kg)
● ความยาว - เมตร (m)
● เวลา - วินาที (s)
● อุณหภมู ิ - เคลวนิ (K)
● ปริมาณของสาร - โมล (mol)
● กรพแสไฟฟา้ - แอมแปร์ (A)
● ความเข้มแห่งการสอ่ งสวา่ ง - แคนเดลลา (cd)

หน่วย SI อนพุ ันธ์

ปริมาตร ความเขม้ ข้น ความหนาแน่น

ลกู บาศก์เมตร (m³) โมลต่อลูกบาศกเ์ มตร กโิ ลกรมั ต่อลกู บาศกเ์ มตร
(mol/m³) (kg/m³)

หน่วยนอกระบบ SI

เช่น ปริมาตร - ลติ ร มวล - กรัม , ดอลตนั , หน่วยมวลอะตอม ความดนั - บาร์ , มลิ ลเิ มตรปรอท , บรรยากาศ ฯลฯ