ชลัดดา

ความสําเร็จของครัวเรือนต้นแบบ
ในโครงการพฒั นาพืน้ ท่ีต้นแบบการพฒั นาคุณภาพชีวติ

ทฤษฎใี หม่ ประยกุ ต์สู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
พฒั นาชุมชน

นางชลดั ดา ด้วงคาํ
บ้านหนองเจริญสุข ตําบลชุมแสง อาํ เภอ

นางรอง จังหวดั บุรีรัมย์

สาํ นกั งานพฒั นาชุมชนอาํ เภอนางรอง

คาํ นาํ

เอกสารฉบบั บน้ีจดั ทาํ ข้ึนเพื่อสรุปการดาํ เนิน
กิจกรรมและถอดบทเรียนตามโครงการพฒั นา
พ้นื ท่ีตน้ แบบการพฒั นาคุณภาพชีวติ ตามหลกั
ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ตส์ ู่ โคก หนอง นา โมเดล
บา้ นหนองเจริญสุข หมู่ท่ี๑๑ ตาํ บลชุมแสง อาํ เภอ
นางรอง จงั หวดั บุรีรัมย์ โดยรวบรวมเน้ือหาการ
ดาํ เนินกิจกรรมการพฒั นาหมู่บา้ นตามหลกั
ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง แบบ “พออยู่ พอกิน
พอใช้ พอเพียง” ศาสตร์ของพระราชาในหลวง

รัชกาลท่ี9...

สารบญั

บทนาํ ๑
ประวตั ิครัวเรือน ๔
ทาํ งานตามหลกั กสิกรรม ๖
พ้นื ท่ีครัวเรือน ๗
เขา้ รับการอบรม ๘
ออกแบบพ้ืนท่ีตามภูมิสงั คม ๑๐
ดาํ เนินการขดุ ๑๑
ติดตามสนนั สนุนแปลงครัวเรือน ๑๔
ฐานการเรียนรู้ ๑๕
หลกั ปรัชญา ๑๖

1

บทนาํ

โครงการขบั เคลื่อนการพฒั นาพืน้ ทต่ี ้นแบบการพฒั นา
คุณภาพชีวติ New Normal มหาดไทย เปิ ดตวั โครงการขบั เคล่ือน
การพฒั นาพืน้ ทตี่ ้นแบบการพฒั นาคุณภาพชีวติ ผลกระทบจาก
การระบาดของโรคตดิ เชื้อไวรัสโคโรนา 2019 พ.ศ. 2563 โดยมี
จุดมุ่งหมายสําคญั คือเพื่อแก้ไขปัญหาการระบาดของโรคตดิ เชื้อ
ไวรัสโคโรนา 2019 เพ่ือช่วยเหลือ เยยี วยา และชดเชยให้แก่ภาค
ประชาชน เกษตรกร และผู้ประกอบการ ซึ่งได้รับผลกระทบจาก
การระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 และเพ่ือฟื้ นฟู
เศรษฐกจิ และสังคมทไี่ ด้รับผลกระทบ กระทรวงมหาดไทย โดย
กรมการพฒั นาชุมชน ได้เสนอโครงการภายใต้กรอบนโยบายการ
ฟื้ นฟูเศรษฐกจิ และสังคมของประเทศ อกี ท้งั ฟื้ นฟูเศรษฐกจิ
ท้องถ่ินและชุมชน โครงการพฒั นาพืน้ ทต่ี ้นแบบการพฒั นา
คุณภาพชีวติ ตามหลกั ทฤษฎใี หม่ ประยุกต์สู่ “โคก หนอง นา
โมเดล” เป็ นการพฒั นาพืน้ ทเี่ รียนรู้ชุมชนต้นแบบ โคก หนอง นา
โมเดล ตามหลกั ปรัชญาเศรษฐกจิ พอเพยี งและฟื้ นฟูเศรษฐกจิ
ท้องถ่นิ และชุมชน เป็ นการสร้างงาน สร้างรายได้ให้กบั ครัวเรือน
และชุมชน เกดิ การกระตุ้นเศรษฐกจิ ฐานราก ฟื้ นฟูและพฒั นา
ท้องถน่ิ ของตนเอง

2

บทนาํ (ต่อ)

โคก หนอง นา โมเดล คืออะไร
โคก หนอง นา โมเดล คอื การจดั การพน้ื ท่ีซึ่งเหมาะกับพืน้ ทกี่ ารเกษตร

ซ่งึ เปนผสมผสานเกษตรทฤษฎใี หม เขา กับภูมปิ ญ ญาพ้นื บานทอี่ ยอู ยา ง
สอดคลองกับธรรมชาตใิ นพน้ื ท่นี ้นั ๆ โคก-หนอง-นา โมเดล เปน การทใ่ี ห
ธรรมชาตจิ ดั การตัวมันเองโดยมี มนษุ ยเ ปน สวนสง เสริมใหม นั สาํ เร็จเร็วข้ึน
อยา งเปน ระบบ ซงึ่ โคก-หนอง-นา โมเดล ซ่ึงเปน แนวทางทาํ เกษตรอินทรียแ ละ
การสรางชวี ติ ทย่ี ั่งยืน โดยมีองคป ระกอบดงั นี้
1. โคก: พนื้ ทสี่ ูง ดนิ ทขี่ ุดทาํ หนองนาํ้ นั้นใหน้ าํ มาทาํ โคก บนโคกปลูก
“ป่ า 3 อยา่ ง ประโยชน์ 4 อยา่ ง” ตามแนวทางพระราชดาํ ริ / ปลูกพชื ผัก
สวนครัว เลีย้ งหมู เลยี้ งไก่ เลีย้ งปลา ทาํ ให้พออยู่ พอกิน พอใช้ พอ
ร่มเยน็ เป็ นเศรษฐกิจพอเพยี งขัน้ พนื้ ฐาน ก่อนเขา้ สู่ขนั้ ก้าวหน้า คอื
ทาํ บุญ ทาํ ทาน เกบ็ รักษา ค้าขาย และเชอื่ มโยงเป็ นเครือขา่ ย / ปลูกท่ี
อยู่อาศัยใหส้ อดคล้องกับสภาพภมู ิประเทศ และภมู อิ ากาศ
2. หนอง: หนองนํ้าหรือแหล่งนา้ํ ขุดหนองเพอื่ กักเกบ็ นํา้ ไว้ใช้ยาม
หน้าแล้งหรอื จาํ เป็ น และเป็ นทรี่ ับน้าํ ยามนํา้ ทว่ ม (หลุมขนมครก) / ขุด
“คลองไส้ไก่” หรือคลองระบายนาํ้ รอบพนื้ ทต่ี ามภมู ปิ ัญญาชาวบา้ น โดย
ขุดให้คดเคยี้ วไปตามพนื้ ทเ่ี พอื่ ใหน้ ํา้ กระจายเตม็ พนื้ ทเ่ี พม่ิ ความชุม่ ชนื้
ลดพลังงานในการรดนาํ้ ตน้ ไม้ / ทาํ ฝายทดนํา้ เพอื่ เก็บนํ้าเข้าไว้ในพนื้ ท่ี
ให้มากทสี่ ุด โดยเฉพาะเมื่อพนื้ ทโ่ี ดยรอบไม่มีการกักเก็บนํา้ นํ้าจะหลาก
ลงมายงั หนองนํา้ และคลองไส้ไก่ ให้ทาํ ฝายทดนาํ้ เกบ็ ไว้ใชย้ ามหน้าแล้ง
/ พฒั นาแหล่งนาํ้ ในพนื้ ท่ี ทัง้ การขุดลอก หนอง คู คลอง เพอื่ กักเกบ็ นํา้
ไว้ใช้ยามหน้าแล้ง และเพมิ่ การระบายนาํ้ ยามนาํ้ หลาก

3

บทนาํ (ต่อ)

3. นา: พนื้ ทนี่ านั้นใหป้ ลูกข้าวอนิ ทรียพ์ นื้ บา้ น โดยเริ่มจาก
การฟื้ นฟูดนิ ด้วยการทาํ เกษตรอนิ ทรียย์ ่ังยนื คนื ชีวติ เล็ก ๆ
หรือจุลินทรียก์ ลับคนื แผ่นดนิ ใช้การควบคุมปริมาณนาํ้ ใน
นาเพอ่ื คุมหญ้า ทาํ ใหป้ ลอดสารเคมไี ด้ ปลอดภยั ทงั้ คนปลูก
คนกนิ / ยกคนั นาใหม้ คี วามสูงและกว้าง เพอื่ ใช้เป็ นทรี่ ับนาํ้
ยามนา้ํ ทว่ ม ปลูกพชื อาหารตามคนั นา

4

ประวตั ิครัวเรือน

นางชลดั ดา ดว้ งคาํ อยบู่ า้ นเลขท่ี ๙๙ หมู่ ๑๑
บา้ นหนองเจริญสุข ตาํ บลชุมแสง อาํ เภอนางรอง
จงั หวดั บุรีรัมย์ มีบุตร ๑ คน
อาชีพหลกั ทาํ การเกษตร เช่น ทาํ นา ทาํ ไร่มนั
สาํ ปะหลงั

ชีวติ ชาวนา ชาวไร่ ชาวสวน ในชนบทของ
นางชลดั ดา ดว้ งคาํ ตอ้ งสูก้ บั ภาวะฝนแลง้ ฝนทิ้ง
ช่วงนานน้าํ ไม่พอใชใ้ นการเพาะปลูกและกาทาํ
เกษตรอะไรกไ็ ม่ประสบผลสาํ เร็จขาดทุนเพิ่มข้ึน
ทุกๆปี แต่กต็ อ้ งทาํ เพื่อใหช้ ีวิตครอบครัวอยรู่ อด

5

เดือนตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๓ สาํ นกั งานพฒั นา
ชุมชนอาํ เภอนางรอง จงั หวดั บุรีรัมย์ ประกาศรับ
สมคั รผเู้ ขา้ ร่วม” โครงการพฒั นาพ้นื ท่ีตน้ แบการ
พฒั นาคุณภาพชีวติ ตามหลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ต์
สู่ โคก หนอง นา โมเดล นางชลดั ดา ดว้ งคาํ จึง
ตดั สินใจสมคั รเขา้ ร่วมโครงการโดยมีสมาชิกใน
ครอบครัวใหก้ ารสนบั สนุนอยา่ งเตม็ ที่
ในหว้ งระยะเวลารอเขา้ รับการอบรมเพิ่มทกั ษะ
ระยะส้นั และก่อนการดาํ เนินการขดุ พฒั นาการ
อาํ เภอนางรองไดม้ อบหมายให้ นางสาวละออง
ดาว กองศรี นกั วิชาการพฒั นาชุมชนชาํ นาญการ
นางสาวมนปรีญา ดอกขาวรัมย์ และ นางสาวอนุ
ชิดา พธุ ชุมแสง นกั พฒั นาพ้นื ท่ีตน้ แบบประจาํ
ตาํ บลชุมแสง เขา้ มารับผดิ ชอบชอบในพ้นื ที่
ใหก้ บั ครัวเรือนตน้ แบบอยา่ งสม่าํ เสมอ

6

ทาํ งานตามหลกั กสิกรรมธรรมชาติ

ก่อนไดร้ บั การอบรมเพ่มิ เตมิ เสรมิ
ทกั ษะระยะสนั้ การพฒั นากสกิ รรมสู่
ระบบเศรษฐกิจพอเพียงรูปแบบ
โคก หนอง นา โมเดล พฒั นากรและ
นกั พฒั นาพืน้ ท่ีตน้ แบบสง่ เสรมิ และ
สนบั สนนุ ความรูศ้ าสตรพ์ ระราชา
พาทาํ งานตามหลกั กสกิ รรมธรรมชาติ
เชน่ การทาํ ป๋ ยุ หมกั แหง้ จากมลู สตั ว์
นา้ํ หมกั รสจืดจากหนอ่ กลว้ ย
การทาํ จลุ ทรยี ส์ งั เคราะหแ์ สง

7

พ้ืนที่ครัวเรือน

พ้นื ที่นาท้งั หมด ๑๗ ไร่ แบ่งเขา้ ร่วม โครงการ
พฒั นาพืน้ ท่ีตน้ แบบการพฒั นาคณุ ภาพชีวิตตาม
หลกั ทฤษฎีใหม่ ประยกุ ตส์ ู่ โคก หนอง นา โมเดล
จาํ นวน ๓ ไร่ ไดร้ ่วมกบั พฒั นากรและนกั พฒั นา
พ้ืนที่ตน้ แบบประจาํ ตาํ บลชุมแสงทาํ การสาํ รวจ
วิเคราะห์ตามหลกั การอบรมมาและสรุปร่วมกนั
โดยใชแ้ บบมาตรฐาน “โคก หนอง นา โมเดล”

พ้ืนที่ ๓ ไร่ ใช่สดั ส่วน ๑:๓ และทาํ การปรับ
ทิศทางใหเ้ หมาะสมกบั สภาพภูมิสงั คมและตาม

ความตอ้ งการของครัวเรือน

8

เขา้ รับการอบรม

สํานักงานพฒั นาชุมชนอาํ เภอนางรอง จงั หวดั
บุรีรัมย์ ส่งนางชลดั ดา ด้วงคาํ เข้าฝึ กอบรมโครงการ
พฒั นาพื้นทตี่ ้นแบบการพฒั นาคุณภาพชีวติ ตามหลกั
ทฤษฎใี หม่ประยุกต์สู่ "โคก หนอง นา โมเดล" หลกั สูตร
เพมิ่ ทักษะระยะส้ันการพฒั นากสิกรรมสู่ระบบ เศรษฐกจิ
พอเพยี ง รูปแบบ “โคก หนอง นา โมเดล” ณ ศูนย์ศึกษา
และพฒั นาชุมชนนครราชสีมา” เม่ือ ๑ – ๕ มนี าคม ๒๕๖๔
ซ่ึงทาํ ให้นางชลดั ดา ด้วงคาํ ประทบั ใจวทิ ยากร ผ้ใู ห้ความรู้
เกยี่ วกบั หลกั กสิกรรมธรรมชาติ การเรียนรู้ตามฐานต่างๆ
เช่น ฐานคนรักแม่ธรณี ฐานคนเอาถ่าน ฐานคนมนี ํา้ ยา
เป็ นต้น เพ่ือท่จี ะนําเอามาปรับใช้ในแปลงของครัวเรือนและ

มคี วามซาบซึ้งมคี วามภาคภูมใิ จในบุญคุณของ
พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมพิ ลอดุลย
เดชมหาบรมนาถบพติ รพ่อหลวงรัชกาลท่ี9 ท่ที รงมอบ
มรดกอนั ทรงคุณค่าศาสตร์พระราชาไว้ให้พสกนิกรชาว

ไทยและชาวโลก....

9

รูปภาพกิจกรรม

10

ออกแบบพืน้ ทตี่ ามภูมสิ ังคม

11

นกั พฒั นาพ้ืนที่ตน้ แบบตาํ บลชุมแสงาและ
ครัวเรือนร่วมแรงร่วมใจลงมือปักสเกลดว้ ยกนั

อยา่ งมีความสามคั คีจนสาํ เร็จ

12

ดาํ เนินการระหวา่ งขดุ

13

ดาํ เนินการเสร็จแลว้

14

ตดิ ตามสนับสนุนแปลงครัวเรือน
ต้นแบบ

15

ฐานการเรยี นรู้ ครวั เรอื น....
“ฐานคนเอาถา่ น”

16

หลกั ปรัญา

17

เอกสารการจดั การความรู้ บทเรียนความสาํ เร็จของ
ครัวเรือนตน้ แบบการพฒั นาคุณภาพชีวิตตามหลกั ทฤษฎี

ใหม่ประยกุ ตส์ ู่ “โคก หนอง นา โมเดล”
นางชลดั ดา ดว้ งคาํ

บา้ นหนองเจริญสุข ตาํ บลชุมแสง อาํ เภอนางรอง
จงั หวดั บุรีรัมย์