เอกสารประกอบการฝึกอบรม

กองทนุ เมลด็ พันธพุ์ ืช

ตามโครงการอนุรกั ษ์พันธกุ รรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาร ิ
สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร(ี อพ.สธ.)

10 พฤษภาคม 2565

ณ ห้องประชุมทองอุไร ศูนยศ์ ึกษาและพัฒนาชุมชนเพชรบุร ี

***********************************************************************************************************************
ศูนยศ์ ึกษาและพัฒนาชุมชนเพชรบุร ีตาบลเขาใหญ่ อาเภอชะอา จงั หวัดเพชรบุร ี

โทร.032-471831

โครงการอนุรกั ษ์พันธกุ รรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิ
สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร(ี อพ.สธ.)

ความเป็ นมา

ปี พ.ศ.2503 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

เสด็จแปรพระราชฐาน ไปประทับแรม ณ วังไกลกังวลหัวหิน จงั หวัดประจวบคีรขี ันธ์ โดยรถยนต์ เมื่อเสด็จฯ

ผ่านอาเภอท่ายาง จงั หวัดเพชรบุร ีสองข้างทางมีต้นยางขนาดใหญ่ข้ึนอยูม่ าก ทรงมีพระราชดาร ิท่ีจะสงวน ป่า

ต้นยางน้ีไว้เป็นสวนสาธารณะ ด้วยพระราชทรพั ย์ส่วนพระองค์ แต่ไม่ สามารถจัดถวายได้ตามพระราช

ประสงค์ เพราะมีราษฎรเข้ามาทาไรท่ าสวนใน บรเิ วณนั้นมาก จะต้องจา่ ยเงนิ ทดแทนในการหาทใ่ี หม่ ใน

อัตราทีไ่ ม่สามารถจดั ได้ เมื่อไม่สามารถดาเนินการปกปักต้นยางนาทอี่ าเภอท่ายางได้ จงึ ทรง ทดลอง ปลูกต้น

ยางเอง โดยทรงเพาะเมล็ดยางที่เก็บจากต้นยางนาในเขตอาเภอ ท่ายาง ในกระถางบนพระตาหนักเป่ ยี มสุขวัง

ไกลกังวล หัวหิน และทรงปลูกต้น ยางนาเหล่าน้ันในแปลงทดลองใกล้พระตาหนักเรอื นต้น สวนจติ รลดา พรอ้ ม

ข้าราชบรพิ าร เม่ือวนั ที่ 28 กรกฎาคม 2504 จานวน 1,250 ต้นแม้ต้นยางทที่ า่ ยางสูญส้ิน

แ ต่ พั น ธุ ก ร ร ม ข อ ง ย า ง น า เ ห ล่ า น้ั น ยั ง อ นุ รั ก ษ์ ไ ว้ ไ ด้ ท่ี ส ว น จิ ต ร ล ด า

ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นาพรรณไม้จากภาคต่างๆ ท่ัว ประเทศ มาปลูกในบรเิ วณทีป่ ระทับ

สวนจติ รลดา เพื่อให้เป็นท่ีศึกษาพรรณไม้ ของนิสิตนักศึกษาแทนที่จะต้องเดินทางไปทั่วประเทศ ในปีพ.ศ.

2529 ทรงมีพระราชดารใิ ห้อนรุ กั ษ์และขยายพันธหุ์ วายชนิดต่างๆ โดยการ เพาะเล้ียงเน้ือเยือ่ เพ่ือเตรยี มการ

แก้ปญั หาการขาดแคลนหวายในอนาคต หวายทมี่ ีคณุ ค่าทางเศรษฐกิจและเป็นเป้าหมาย คือหวายข้อดา หวาย

น้าผึ้ง หวายตะค้าทอง หวายหอม หวายแดง หวายโป่ง หวายกาพวน หวายงวย และหวายขี้เส้ียน เมื่อขยายพันธุ์

ได้ต้นท่สี มบูรณ์ของหวายข้อดาและหวาย ตะค้าทองแล้ว ก็ได้พระราชทานพระบรมราชานญุ าตให้ทาการทดลอง

ปลูกต้นหวาย เหล่านั้นในป่ายางนาใกล้พระตาหนักเรอื นต้น สวนจติ รลดา และมีพระราชดารใิ ห้ ทดลองปลูกท่ี

ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ จงั หวัดเชยี งใหม่ และศูนย์ศึกษา การพัฒนาภูพานฯ จงั หวัดสกลนครอีก

ด้วย

(-2-)

ในปี พ.ศ. 2529 นอกจากมีพระราชดารใิ ห้มีการอนุรกั ษ์พันธหุ์ วายแล้ว ยังได้จดั ทาสวนพืชสมุนไพร
ข้ึนใ โครงการส่วนพระองค์ฯ สวนจติ รลดา เพ่ือรวบรวม พืชสมุนไพรมาปลูกเปน็ แปลงสาธติ และรวบรวมข้อมูล
สรรพคุณ ตลอดจนการนาไป ใช้ประโยชน์กับทั้งให้มีการศึกษาการขยายพันธุพ์ ืชสมุนไพร โดยการเพาะเลี้ยง
เน้ือเยื่อ และเผยแพรค่ วามรทู้ ไี่ ด้สู่ประชาชน เม่ือเดือนมิถุนายน พ.ศ.๒๕๓๕ สมเด็จพระกนิษฐา ธริ าชเจา้ กรม
สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี ทรงมีพระราชดารกิ ับ นายแก้วขวัญ วัชโรทัย เลขาธกิ าร
พระราชวังและผู้อานวยการโครงการส่วนพระองค์ฯ สวนจิตรลดา ให้อนุรกั ษ์พืชพรรณของประเทศและ
ดาเนินการเปน็ ธนาคารพืชพรรณ โครงการอนรุ กั ษ์พันธกุ รรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดารฯิ ได้เรม่ ิ ดาเนินการ
โดยฝ่ายวชิ าการโครงการส่วนพระองค์ฯ สาหรบั งบประมาณดาเนินงานนั้นสานักงานคณะกรรมการพิเศษ เพ่ือ
ประสานงานโครงการอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิ ได้สนับสนุนให้กับโครงการส่วนพระองค์ สมเด็จพระเทพ
รตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ีโครงการอนุรกั ษ์พันธุกรรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดารฯิ โดยจดั สรา้ ง
ธนาคารพืชพรรณข้ึนในปี ๒๕๓๖ สาหรบั เก็บรกั ษาพันธุกรรมพืชที่เป็นเมล็ดและเนื้อเย่ือ และสนับสนุน
งบประมาณดาเนินงานทกุ กิจกรรมของโครงการ พ.ศ ๒๕๓๖ จนถึงปัจจุบนั
มูลนิธอิ นรุ กั ษ์พันธกุ รรมพืชสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี

เม่ือวันที่ ๓๐ กันยายน ๒๕๕๑ สมเด็จพระกนิษฐาธริ าชเจา้ กรมสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมาร ี ทรงมี พระราชดารสั ให้มีการจดั ต้ัง มูลนิธอิ นุรกั ษ์พันธุกรรมพืชสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมาร ี (มูลนิธิ อพ.สธ.) เพ่ือสนับสนุนงานตามเป้าหมาย ของโครงการอนุรกั ษ์ พันธุกรรมพืชอัน
เนื่องมาจากพระราชดาร ิ สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยา มบรมราชกุมาร ี (อพ.สธ.) และในวันท่ี ๓๐
พฤษภาคม ๒๕๕๔ กระทรวงมหาดไทยได้มอบหนังสือสาคัญการจดทะเบียนจัดตั้ง มูลนิธิ อพ.สธ. โดยมี
สานักงานต้ังอยู่ท่ี สานักงาน โครงการอนุรกั ษ์พันธุกรรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิ สมเด็จพระเทพ
รตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต ถนนราชวถิ ี แขวงพญาไท เขตดุสิต
กรงุ เทพมหานคร จวบจนปจั จุบนั
วัตถุประสงค์ของมูลนิธิ

๑. สนับสนุนงานตามเป้าหมายของโครงการอนรุ กั ษ์พันธกุ รรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาร ิ
สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี(อพ.สธ.) เพื่อให้เกิดประโยชน์ แก่มหาชนชาวไทย

๒. สนับสนนุ การฝกึ อบรม ศึกษา ค้นควา้ วจิ ยั และพัฒนาเพื่อสนับสนุนในงานของ อพ.สธ.
๓. สนับสนนุ และส่งเสรมิ ความเป็นไทย วถิ ีไทย ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมอันดีงามของไทย
๔. เพ่ือดาเนินการหรอื รว่ มมือกับองค์การการกุศล เพื่อการกุศล และองค์การสาธารณประโยชน์ เพ่ือ
สาธารณประโยชน์
๕. ไม่ดาเนินการเก่ียวข้องกับการเมืองแต่ประการใด
๖. ทาการเปน็ ท่ีปรกึ ษาในการดาเนินงานฝกึ อบรม ศึกษา ค้นควา้ วจิ ยั และพัฒนาเพ่ือสนับสนนุ ในงาน
ของโครงการอนุรกั ษ์พันธุกรรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราช
กุมาร ี(อพ.สธ.)
๓ กรอบการดาเนินงาน ๘ กิจกรรมของ อพ.สธ.
กรอบการเรยี นรู้
๑. กิจกรรมปกปกั ทรพั ยากร
๒. กิจกรรมสารวจเก็บรวบรวมทรพั ยากร
๓. กิจกรรมปลูกรกั ษาทรพั ยากร

(-3-)

กรอบการใช้ ประโยชน์
๔. กิจกรรมอนรุ กั ษ์และใชป้ ระโยชน์ทรพั ยากร
๕. กิจกรรมศูนยข์ ้อมูลทรพั ยากร
๖. กิจกรรมวางแผนพัฒนาทรพั ยากร

กรอบการสรา้ งจติ สานึก
๗. กิจกรรมสรา้ งจติ สานึกในการอนรุ กั ษ์ทรพั ยากร
๘. กิจกรรมพิเศษสนับสนุนการอนุรกั ษ์ทรพั ยากร

**********************************

ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนเพชรบุร ี

พ.ศ. ๒๕๕๒ กรมการพัฒนาชุมชน ได้ปรบั บทบาทภารกิจศูนย์ช่วยเหลือทางวชิ าการพัฒนาชุมชน
เขตที่ 7 เป็น “ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนเพชรบุร”ี มีฐานะเป็นส่วนราชการภายในของสถาบันการพัฒนา
ชุมชน กรมการพัฒนาชุมชน มีภารกิจเกี่ยวกับงานวจิ ยั และพัฒนา การบรกิ ารให้คาปรกึ ษาด้านการพัฒนาชุมชน
งานฝึกอบรมและให้บรกิ ารด้านการฝึกอบรม งานสนับสนุนการจดั การความรู้ งานพัฒนาความเป็นเลิศทาง
วชิ าการเฉพาะทาง และปฏิบัติงานอ่ืนที่เกี่ยวข้องตามที่ได้รบั มอบหมาย เขตพ้ืนที่การให้บรกิ าร จานวน 7
จงั หวดั ได้แก่ นครปฐม, สมุทรสาคร,สมุทรสงคราม, ราชบุร,ี กาญจนบุร,ี เพชรบุร ีและ ประจวบคีรขี ันธ์

ปี พ.ศ.2560 ได้รบั พระราชทานพระราชานุญาตให้เป็น 1 ใน 16 พื้นท่ีสนอง พระราชดารโิ ครงการ
อนุรกั ษ์พันธกุ รรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาร ิสมเด็จพระ เทพรตั นราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมาร ี(อพ.สธ.)

กองทนุ เมล็ดพันธพุ์ ืช
ตามโครงการอนุรกั ษ์พันธกุ รรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ

สยามบรมราชกุมาร ี(อพ.สธ.)

กองทุนเมล็ดพันธพุ์ ืช ตามโครงการอนุรกั ษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดาร ิสมเด็จพระเทพ
รตั นราชสุดาฯสยามบรมราชกุมาร ี (อพ.สธ.) จดั ตั้งข้ึนเพ่ือสนองพระราชดารโิ ครงการอนุรกั ษ์พันธกุ รรมพืชอัน
เนื่องมาจากพระราชดารฯิ เพ่ือสรา้ งการรบั รู้ และเข้าใจตลอดจนตระหนักถึงความสาคัญในการดาเนินโครงการ
อนุรกั ษ์พันธุกรรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี(อพ.สธ.)
แก่ประชาชนและบุคลากรของกรมการพัฒนาชุมชน เป็นการส่งเสรมิ ให้เกิดกิจกรรมการออมแก่ประชาชนและ
บุคลากรกรมการพัฒนาชุมชนภายใต้แนวคิด “รว่ มคิด รว่ มทา และรว่ มรบั ประโยชน์” โดยใชท้ รพั ยากรธรรมชาติ
เป็นเครอ่ ื งมือในการส่งเสรมิ การออม การสรา้ งมูลค่าเพ่ิมของทรพั ย์สินบนดินจากมูลค่าของเมล็ดพันธุ์และ
ต้นไม้
วตั ถุประสงค์

1. เพ่ือสนองพระราชดารโิ ครงการอนุรกั ษ์พันธกุ รรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิสมเด็จพระเทพ
รตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี(อพ.สธ.)

2. เพื่อสรา้ งการรบั รู้ และเข้าใจตลอดจนตระหนักถึงความสาคัญในการดาเนินโครงการอนุรกั ษ์
พันธุกรรมพืชอันเน่ืองมาจากพระราชดาร ิ สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมาร ี (อพ.สธ.) แก่
ประชาชนและบุคลากรของ กรมการพัฒนาชุมชน

3.เพื่อส่งเสรมิ ให้เกิดกิจกรรมการออมแก่ประชาชนและบุคลากรกรมการพัฒนาชุมชนภายใต้แนวคิด
“รว่ มคิด รว่ มทา และรว่ มรบั ประโยชน์” โดยใชท้ รพั ยากรธรรมชาติเป็นเครอ่ ื งมือในการส่งเสรมิ การออม

4. เพื่อสรา้ งมูลค่าเพิ่มของทรพั ย์สินบนดินจากมูลค่าของเมล็ดพันธแุ์ ละต้นไม้
ขั้นตอนการดาเนินงาน

จดั เวทีแลกเปลี่ยนเรยี นรเู้ รอ่ ื งการอนุรกั ษ์พันธกุ รรมพชื อาทิ การปลูกพชื พื้นถิ่น /พันธไุ์ ม้ใกล้สูญพันธ/ุ์
สมุนไพรพื้นถ่ิน / พันธไุ์ ม้ให้สี โดยเรยี นรตู้ ้ังแต่การเพาะกล้าพันธุ์ การเตรยี ม การปลูก การดูแลรกั ษา การ
ขยายพันธุ์ และการใชป้ ระโยชน์

(-5-)

การดาเนินการจดั ต้ังกองทุนเมล็ดพันธพุ์ ืช
1. แต่งต้ังคณะทางานฯ
2. กาหนดกรอบแนวทางการขับเคลื่อนกองทนุ เมล็ดพันธพุ์ ืช
3. คณะทางานฯรว่ มกับประชาชนในพ้ืนท่ี ดาเนินการรวบรวม/จดั หา/ขอรบั การสนับสนนุ เมล็ดพันธุ์

หรอื ต้นกล้าพืชพื้นถ่ิน พันธไุ์ ม้ใกล้สูญพันธ/ุ์ สมุนไพรพ้ืนถิ่น/พันธไุ์ ม้ให้สี พันธไุ์ ม้อ่ืนๆ ทเ่ี ปน็ ทนุ ต้ังต้น
4. คณะทางานฯ กาหนดพื้นทจี่ ดั เก็บเมล็ดพันธุ์ และพ้ืนท่ีเพาะปลูกต้นกล้า
5. คณะทางานฯ จดั ทาบัญชกี องทนุ เมล็ดพันธพุ์ ืช (ระบุชนดิ ,จานวน,อายุ,มูลค่า)
6.สรา้ งความรู้ ความเข้าใจ และประโยชน์ของการดาเนินงานกองทนุ เมล็ดพันธพุ์ ชื พรอ้ มรบั สมัคร

สมาชกิ กองทนุ
7. จดั ทาทะเบยี นสมาชกิ และแผนการขับเคล่ือนกองทนุ เมล็ดพันธพุ์ ืช
8. สรุปรายงานผลการดาเนินงานส่งกรมการพัฒนาชุมชน

ผลที่คาดว่าจะได้รบั
1. ประชาชนและเจา้ หน้าท่ีกรมการพัฒนาชุมชนกลุ่มเปา้ หมายรบั รู้ และเข้าใจการดาเนินงาน
โครงการฯ อพ.สธ.
2. ประชาชนในหมู่บ้านเปา้ หมายตระหนักถึงความสาคญั ของพันธกุ รรมพืชและทรพั ยากรใน
ท้องถ่ินของตนเองรว่ มกันอนุรกั ษ์ทรพั ยากรท้องถิ่น
3. มีกองทนุ เมล็ดพันธพุ์ ืชเปน็ กลไกในการขับเคลื่อนกระบวนการมีส่วนรว่ มของภาคประชาชนใน
การใชป้ ระโยชน์จากทรพั ยากรธรรมชาติให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชน
4. ประชาชนและเจา้ หน้าที่กรมการพัฒนาชุมชนกลุ่มเปา้ หมายตระหนักถึงความสาคัญและ
ประโยชน์ของการออมทรพั ยากรธรรมชาติด้วยการเพิ่มมูลค่า

***********************************************

ตัวอยา่ งการเก็บ
เมล็ดพันธพุ์ ืชพื้นบา้ น



































ศูนย์ศึกษาและพัฒนาชุมชนเพชรบุร ีสถาบันการพฒั นาชุมชน
กรมการพฒั นาชุมชน กระทรวงมหาดไทย

341 หมทู่ ่ี 6 ตาบลเขาใหญ่ อาเภอชะอา จงั หวัดเพชรบุร ี76120
โทร. 0-3274-1833 โทรสาร 0-3271-1832