ตุงไสหมู กับการเรียนรูศิลปวัฒนธรรมลานนา
ตุงไสหมู “ตุงไส้หมู” เครื่องสักการะในพิธีกรรมของชาวล้านนา ทั้งงานมงคล และอวมงคล ชาวล้านนาเชื่อว่าการ “ตานตุง” หรือการ ถวายตุงเป็นพุทธบูชาได้อานิสงส์มาก จากกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับชุมชน และกิจกรรม การตัดตุงเพื่อการสร้างสรรค์กิจกรรมและสื่อการเรียนรู้ โดยใช้ท้องถิ่นเป็นฐาน ของนักศึกษาครูรัก(ษ์)ถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่พบว่ารูปแบบ “ตุงไส้หมู” แพร่หลายในกลุ่ม ชาติพันธุ์ต่างๆ แต่มีชื่อเรียกที่ต่างกัน อาทิ - ไทยวน หรือ คนเมือง เรียกว่า ตุงไส้หมู ตุงไส้ช้าง ตุงพญายอ ตุงดอกบ้วง ตุงดอกบ้อง ตุงพญายอ พวงเต่าร้าง - ไทใหญ่ หรือ คนไต เรียกว่า ตุงโย้ง หรือบางส่วนเรียกตามภาษาพม่าว่า หมอกเลปวา - กะเหรี่ยง เรียกว่า ซะเดาะก๊ะ เส่เดาะกะพอ - ลัวะ เรียกว่า ตุง ซึ่งคงเรียกตามคนเมือง และยังพบในภาคอื่นๆ ของประเทศไทย เช่น ในแถบภาคกลาง เรียกว่า พวงมโหตร นอกจากเทคนิค วิธีการ ความหมาย ความงดงาม ที่สามารถนำองค์ความรู้ไปต่อยอดในการสร้างสรรค์ กิจกรรมได้อย่างหลากหลายแล้ว รูปแบบของ “ตุงไส้หมู” สะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์ ของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ในล้านนาซึ่งเป็นสังคมพหุวัฒนธรรมและสิ่งที่น่าสนใจ คือ “ตุงไส้หมู” เป็น “ความทรงจำ” ที่นักศึกษามีต่อท้องถิ่น ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการนำไปต่อยอดการสร้างสรรค์กิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ท้องถิ่น เป็นฐานได้เป็นอย่างดี
การตัดตุงไสหมู การตัดตุงไสหมู วัสดุ / อุปกรณ 1. กระดาษว่าว 2. กระดาษแข็ง (สี) 3. กรรไกร 4. เข็ม / ด้าย
1. 2. ขั้นตอนการทำ ตัดกระดาษว่าวให้ใด้สี่เหลี่ยม จตุรัสยาวด้านละ 15 นิ้ว จำนวน 2 แผ่น (2 สี) ช้อนกระดาษทั้งสองแผ่น ( 2 สี )แล้วพับครึ่ง ให้เป็นรูปสามเหลี่ยม ไปตามลำดับ 1 - 4 จนได้รูปทรงตามรูปที่ 5 1 2 3 4 5
3. 4. ใช้กรรไกรตัดลวดลาย ในส่วนหางของตุง ดังภาพตัวอย่าง ใช้กรรไกรตัดกระดาษทั้ง 2 แผ่น เป็นเส้นตรง สลับกันแบบฟันปลา โดยให้เหลือส่วนริมกระดาษ ประมาน 0.5 ซม. ระยะห่งแต่ละเส้น ประมาน 1 ซม. ตัดจนเกือบถึงปลายยอดรูปสามเหลี่ยม 1 2 1 2 3
5. คลี่กระดาษที่ตัดเสร็จหมดแล้วจากข้อ 4 แล้วกางออก ให้เต็มแผ่น จากนั้นตัดกระดาษแข็งเป็นรูปวงกลม เส้นผ่าศูนย์กลางประมาน 2 นิ้ว ใช้เข็มร้อยด้าย ติดกับหัวตุง โดยให้กระดาษสีฟ้าอยู่ด้านใน 1 2 3
6. ใช้ด้ายร้อยประกอบเข้ากับหัวตุง แล้วดึงขึ้นในแนวดิ่ง จะได้ตุงไส้หมูที่สมบูรณ์
7. นำ “ตุง” ผูกติดกับด้ามไม้ หรือ “คันตุง” จะได้ตุงไส้หมูที่สมบูรณ์ สามารถนำไปใช้ สำหรับการประกอบพิธีกรรมตามความเชื่อ หรือนำไปประยุกต์ใช้ ตามความเหมาะสม
ศูนย์พัฒนาครูและการเรียนรู้ศิลปวัฒนธรรม สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ คณะผู้จัดทำ ดร. ธรรศ ศรีรัตนบัลล์ อาจารย์สิริพร คืนมาเมือง และคณะ สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่