มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี

มหาเวสสันดรชาดก

กัณฑม์ ทั รี

ทาความร้จู กั กบั

ชาดก

ชาดก

ความหมาย เป็นเรื่องราวของพระพุทธเจ้าที่มี
มาในชาติกอ่ น ๆ เมอ่ื ครั้งเป็นพระ
โพธิสัตว์

ประเภท ๑. นบิ าตชาดก : ชาดกในพระไตรปิฎก
๒. ปญั ญาสชาดก : ชาดกทแ่ี ตง่ ข้นึ จาก
นิทานพืน้ บา้ น

องค์ประกอบของชาดก

๑. บทนาเรอ่ื ง : กล่าวถงึ มูลเหตุหรอื ทมี่ าของชาดก
เร่ืองนั้น
๒. ชาดก : เรอ่ื งราวนทิ านท่พี ระพุทธองค์ตรสั เล่า
๓. ประชุมชาดก : เป็นเนอ้ื ความตอนสุดท้าย
กล่าวถึงการกลบั ชาตมิ าเกดิ ของบคุ คลในชาดก

เวสสนั ดรเป็น มีคาถา
ชาดกเร่ือง ๑,๐๐๐ คาถา
สดุ ทา้ ยท่ี
ปรากฏอยู่ใน เรยี กวา่
มหานิบาตชาดก คาถาพัน

ทศชาตชิ าดก

๑. เตมยี ชาดก เนกขมั มบารมี ๖. ภรู ิทัตตชาดก ศีลบารมี
๗. จันทชาดก ขนั ตบิ ารมี
๒. มหาชนกชาดก วิรยิ บารมี ๘. นารทชาดก อุเบกขาบารมี
๙. วิทรู ชาดก สัจจบารมี
๓. สวุ รรณสามชาดก เมตตาบารมี ๑๐. เวสสนั ดรชาดก ทานบารมี

๔. เนมิราชชาดก อธษิ ฐานบารมี

๕. มโหสถชาดก ปัญญาบารมี

ความเปน็ มา

เกดิ จากฝนโบกขรพรรษที่ตกเมื่อคราวที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรด
พระราชบิดาและพระประยูรญาติที่เมืองกบิลพัสดุ์ แล้วทรงแสดง
อิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์ปราบพยศพระญาติวงศ์ผู้ใหญ่ที่แสดงความ
กระด้างกระเดื่องไม่ยอมกราบไหว้พระองค์ จึงทรงบันดาลให้เกิดฝน
โบกขรพรรษตกลงมาจนทาให้พระญาติเหล่านั้นละทิฐิถวาย
นมัสการพระองค์

ฝนโบกขรพรรษ รู้หรือไม่ ?

อา่ นวา่ ฝน-โบก-ขอ-ระ-พัด

ฝนท่ีมลี กั ษณะพิเศษ

๑. มีสแี ดงดจุ ทับทิม ๔. อยากให้เปยี กก็เปยี ก

๒. เม็ดฝนไมต่ ดิ รา่ งกาย ๕. ไม่อยากให้เปยี กกจ็ ะไม่เปียก

๓. ภาชนะไมส่ ามารถรองรบั ได้ ๖. เมอ่ื ตกลงพ้นื แล้วจะซึมหายไป

About

มหาเวสสนั ดรชาดก

เนือ้ เรอื่ ง แบง่ เปน็ ๑๓ กัณฑ์

กัณฑ์ท่ี กัณฑท์ ่ี กัณฑท์ ่ี กัณฑท์ ี่
๑ ๒ ๓ ๔

กณั ฑ์ทศพร กัณฑห์ ิมพานต์ กัณฑ์ทานกณั ฑ์ กณั ฑว์ นประเวศน์

เนื้อเรอื่ ง แบง่ เปน็ ๑๓ กัณฑ์

กัณฑท์ ่ี กณั ฑท์ ี่ กัณฑท์ ี่ กณั ฑท์ ี่
๕ ๖ ๗ ๘

กณั ฑช์ ูชก กณั ฑจ์ ลุ พน กณั ฑ์มหาพน กัณฑ์กุมาร

เนอ้ื เร่ือง แบง่ เป็น ๑๓ กณั ฑ์

กณั ฑ์ท่ี กัณฑ์ท่ี กณั ฑ์ท่ี กัณฑ์ที่
๙ ๑๐ ๑๑ ๑๒

กัณฑ์มัทรี กณั ฑ์สักรบรรพ กณั ฑม์ หาราช กณั ฑฉ์ กษตั ริย์

กณั ฑท์ ี่ ๑๓ กณั ฑ์นครกณั ฑ์

ลกั ษณะคาประพันธ์

ร่ายยาว

แบบทดสอบหลงั เรียน
แบบทดสอบท่ี 1
(เวสสันดร)

CREDITS: This presentation template was
created by Slidesgo, including icons from

Flaticon, infographics & images by Freepik.

About

มหาเวสสนั ดรชาดก

กณั ฑ์มทั รี

ผแู้ ต่ง เกิดในสมัยกรุงศรอี ยธุ ยาตอนปลาย
ในแผน่ ดนิ สมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัวบรมโกศ
เจ้าพระยา
พระคลงั หนา้ ท่กี ารงาน
- สมยั สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราช
(หน) รับราชการเป็นหลวงสรวิชิตแล้วไปเป็นนายด่าน
เมอื งอุทัยธานี
- สมยั รชั กาลที่ ๑ (รตั นโกสนิ ทร์)
ไดเ้ ล่ือนเป็นพระยาพิพฒั นโ์ กษา
และเจ้าพระยาพระคลังเสนาบดจี ตุสดมภก์ รมท่า

ผลงานตา่ งๆ ของเจ้าพระยาพระคลัง (หน)

- เป็นผู้อานวยการแปลพงศาวดารจีน เร่อื ง สามกก๊
- ราชาธิราช
- กากคี ากลอน
- รา่ ยยาวมหาเวสสนั ดรชาดก กณั ฑก์ มุ าร และ กัณฑ์มทั รี
- ลลิ ติ พยุหยาตราเพชรพวง
- โคลงสุภาษิต

เนอ้ื เร่ืองย่อ

กัณฑ์มัทรี

นางมัทรีไปหาผลไมใ้ นป่า
นางมัทรคี วามหวาดหว่นั ถึงสองกมุ าร
ขณะเดนิ ทางนางร้องไหค้ ร่าครวญตลอดเวลา
ผลไมท้ ่ีเคยเหน็ กลบั หายไปหมดส้ิน

ระหวา่ งทางกลับไปอาศรม มีสตั ว์รา้ ยมาขวางทางไว้

นางมัทรีจึงกลบั ถงึ อาศรมในเวลาคา่ กวา่ ทกุ วัน

พอถึงอาศมนางก็ร้องเรียกหาลูกทง้ั สอง แตไ่ มพ่ บ

พระเวสสนั ดรแสรง้ ทาเป็นโมโหหงึ หวงตอ่ วา่ ท่ี
นางกลบั มาถึงอาศรมจนคา่ มืด

นางมัทรีได้กล่าวขออภัยโทษ พระเวสสันดรก็ทรงทาเฉย
นางมัทรีจึงตามหาสองกมุ ารตลอดทงั้ คนื จนสลบไป
พระเวสสนั ดรจงึ แก้ไขให้นางฟืน้ แล้วบอกความจรงิ
นางมทั รจี ึงอนุโมทนาตอ่ บุตรทานในครง้ั น้ี

ศกึ ษาบทประพนั ธ์

“... ( สา มทฺที ) ปางนน้ั สว่ นสมเด็จพระมัทรีศรีสุนทรเทพ กัญญา จาเดิม
แต่พระนางเธอลีลาล่วงลับพระอาวาส พระทัย นางให้หวั่นหวาดพะวงหลัง
ตั้งแต่พระทัยเป็นทุกข์ถึงพระเจ้าลูกมิ ลืมเลย เดินพลางทางเสวยพระโศก
พลาง พระนยั เนตรทั้งสองขา้ ง ไม่ขาดสายพระอสั สชุ ล...”

แปล ...ตอนนั้นกล่าวถึงนางมัทรี ที่เดินออกจาก
ทCี่พREักDITSใ: นใจก็คิดว้าวุ่นพThis presentation template was ะวงหวั่นหวาดกลัว

created by Slidesgo, including icons from

เอาแต่คิดถึงแต่ลูกตลอด เดินไปก็ทุกข์ไป แก้มFlaticon, infographics & images by Freepik.
ทงั้ สองข้างกอ็ าบไปดว้ ยน้าตา...

ศัพทย์ าก : พระอสั สชุ ล แปลวา่ น้าตา

“... พลางพิศดผู ลาผลในกลางไพรทน่ี างเคยได้อาศัยทรงสอยอย่เู ป็น นติ ยผ์ ิด
สังเกต เหตุไฉนไม้ทีผ่ ลเป็นพมุ่ พวง ก็กลายกลับเป็นดอกดวง เดยี รดาษอนาถ
เนตร แถวโน้นกแ็ กว้ เกดพิกุลแกมกับกาหลง ถดั นั่นก็ สายหยดุ ประยงคแ์ ละ
ยมโดย พระพายพดั กร็ ว่ งโรยรายดอกลงมูน มอง แม่ยงั ได้เกบ็ ดอกมารอ้ ยกรอง
ไปฝากลูก เมอื่ วนั วานก็เพ้ียนผดิ พสิ ดารเป็นพวงผล ผดิ วกลแตก่ อ่ นมา ...”

ศพั ท์ยาก แCปREลDIT.S.:.นThาis งprมeseัทntaรtioีไnดtem้สpงlaสteัยwaวs ่าเพราะเหตุใดต้นที่มี
มูนมาก
แปลว่า created by Slidesgo, including icons from
มากมาย
ผลไม้ขึ้นถึงมีดอกไม้ขึ้น ส่วนต้นที่มีดอกไม้ก็มีFlaticon, infographics & images by Freepik.
ผลไม้ขึ้น ลมพัดดอกไม้ร่างลงมามากมาย ทั้ง ๆ
ที่ตนเคยเก็บดอกไม้เหล่านี้มาร้อยประดิษฐ์
อยา่ งสวยงามใหล้ ูก...

“… ( สพฺพา มุยฺหนฺ เม ทิสา ) ทั้งแปดทิศก็มืดมิดมัวมนทุกแห่ง หน ทั้งขอบฟ้าก็
ดาษแดงเป็นสายเลือด ไม่เว้นวายหายเหือดเป็นลาง ร้ายไปรอบข้าง ( ทกฺขิณกฺขิ )
พระนัยเนตรก็พร่าง ๆ อยู่พราย พร้อย ในจิตใจของแม่ยังน้อยอยู่นิดเดียว
ท้ังอนิ ทรยี ก์ ็เสียว ๆ สน่ั ระรัวรกิ แสรกคานบันดาลพลิกพลัดลงจากพระอังสา ทั้งขอ
น้อยใน หัตถาที่เคยถือ ก็เลื่อนหลุดลงจากมือไม่เคนเป็นเห็นอนาถ เอ๊ะ ประหลาด
หลากแล้วไม่เคยเลย …”

แปล .C..RนEDาITงSม: Tัทhisรprีรesู้สenึกtatวion่าtมemอplaงteไwปasทางไหนก้มืดมัว อีกทั้ง
ท้องฟFclา้ aretiacกtoedn็เ,ปbiynfลSogli่ยีrdaepนshgicoสs, &เี inปicmlu็นadgienสsgีแbicyoดFnsreงferopนmik.างมทั รีจึงร้สู ึกไดถ้ งึ ลาง
ร้ายที่จะ เกิดขึ้น ตาก็เริ่มพร่ามัว ใจก็สั่น ตัวก็สั่น
คานที่หาบไว้ก็ร่วง ลงจากบ่า ของในมือก็ร่วงหล่น
ประหลาดอย่างไมเ่ คยเกดิ มาก่อน....

“... โอ้อกเอ๋ยมหัศจรรย์จริง ยงิ่ คดิ ก็ยิ่งกริ่ง ๆ กรอมพระทัย เป็นทุกข์ถึงพระลูกรัก
ทั้งสองคน เดินพลางนางก็รีบเก็บผลาผลแต่ตามได้ ใส่กระเช้าสาวพระบาท
บทจรดุ่มเดินมาโดยด่วน พอประจวบจวนพญาพาฬมฤคราช สะดุ้งพระทัยไหว
หวาดวะหวีดวิ่งวนแวะเข้าข้างทาง พระทรวงนางสั่นระรัวริกเต้นดั่งตีปลา ทรงพระ
กนั แสงโศกาไหพ้ ิไรรา่ ว่ากรรมเอย๋ กรรม กรรมของมัทรี …”

แปล มหศั จรรย์จริง ยง่ิ คดิ ก็ยิง่ เป็นทกุ ข์ ทุกข์เรื่องลูกของตน
นางจึงรีบเดินรCRีบEDIเTกS:็บThiผs pลresไenมta้tใioสn t่กemรplะateเชwa้าs พอเจอกับ เสือโคร่ง

created by Slidesgo, including icons from

เสือเหลือง และสิงโต นางก็กลัว จนใจสั่นเหมือนเวลาตีปลาFlaticon, infographics & images by Freepik.
และร้องไห้พูดว่าเปน็ กรรมของตนเอง

ศัพทย์ าก : พญาพาฬมฤคราช แปลวา่ เสือโคร่ง เสือเหลือง และราชสีห์

“...โอเวลาปานฉะนี้พระลูกน้อยจะคอยหาอนึ่งมรคาก็ช่อง แคบหว่างคีรี
เป็นตรอกน้อยรอยวิถีที่เฉพาะจร ทั้งสามสัตว์ ก็มาเนื่องนอนสกัดหน้า
ครั้นจะลีลาหลีกลัดตัดเอาไปทางใด ก็เหลือเดิน ทั้งสองข้างเป็นโขดเขิน
ขอบคันขน้ กั้นไว้ ...”

แปล เวCRลEDาITกS:็สTาhisยprมeseาnกtatแionลtem้วpลlatูeกwๆasคงคอยอยู่ แต่ทางที่

created by Slidesgo, including icons from

เดนิ ระหว่างหบุ เขา กด็ ันมีสัตวร์ า้ ยทัง้ สามตวั มาสกัดFlaticon, infographics & images by Freepik.
อกี จะไปทางอน่ื ก็ไม่ได้ ทง้ั สองข้างทางกโ็ ดนกนั้ ไว้

ศัพท์ยาก : มรคา แปลว่า ชอ่ งทาง

“... ( นีเจ โวลมฺพเก สุริเย ) ทั้งเวลาก็เย็นลงเย็นลงไร ๆ จะค่า แล้ว ยังไม่เห็น
หน้าพระลูกแก้วของแม่เลย อกเอ๋ยจะทาไฉนดี จึ่ง จะได้วิถีทางที่จะครรไล
พระนางจ่งึ ปลงหาบคอนลงวอนไหวแ้ ลว้ อภวิ าทน์ ข้าแต่พญาพาฬมฤคราชอัน
เรืองเดช ท่านก็เป็นพญาสัตว์ ในหิมเวศวนาสณฑ์ จงจงผินพักตร์ปริมณฑลทั้ง
สามรา มารับวันทนา นอ้ มไปด้วยทศนัขเบญจางค์ ...”

ท้องฟ้าก็จะมืดแล้วยังไม่ได้เจอลูกเลยCREDITS: This presentation template was พระนางไม่รู้ว่าจะต้อง
created by Slidesgo, including icons from
ทา อยา่ งไรดFlถี atiงึ coจnะ, iสnfoาgrมapาhicรsถ& iเmดagินesตby่อFไreปepไikด. ้ จึงเอาคานท่หี าบไว้ลง

แล้วยกมือไหว้ บอกสัตว์ทั้งสาม ซึ่งเป็นสัตว์ในป่าหิมพานต์

โปรดรบั การเคารพ เบญจางค์ ประดิษฐน์ ี้ดว้ ย

“…( เม เมาะ มยา ) แห่งน้องนางนามชื่อพระมัทรี ( ราชปุตฺตี ) น้องก็
กลายเป็นกัลยาณี หน่อกษัตริย์ มัททราชสุริยวงศ์ อนึ่งน้องเป็นเอกองค์
อคั รบริจารกิ ากรแห่ง พระเวสสันดรราชฤๅษี อันจาจากพระบุรีมาอยู่ไพร
น้องนก้ี ็ ตัง้ ใจสจุ ริตตดิ ตามมาดว้ ยกตเวที …”

พระนางมีนามว่า มัทรี เป็นภรรยาของพระเวสสันดร
แตไ่ ดจ้ ากบ้านเมืองมาอยู่ป่า ตัวน้องก็ตามมาด้วยใจ
บรสิ ทุ ธิ์ แสดงความกตัญญจู งรกั ภักดีตอ่ สามี

“... อนึ่งพระสุริยศรีก็ย่าสนทยาสายัณห์แล้ว เป็นเวลาพระลูกแก้ว จะอยาก
นมกาหนดเสวย พระเจ้าพี่ของน้องเอ๋ยพระสามรา ขอเชิญ กลับไปยังรัตน
คูหาห้องแก้ว แล้วจะได้เชยชมซึ่งลูกรักและเมีย ขวัญ อนึ่งน้องนี้จะแบ่งปัน
ผลไม้ให้สักกึ่ง ครึ่งหนึ่งน้องจะขอไปฝาก พระหลานน้อย ๆ ทั้งสองรา ( มคฺค
เม เทถ ยาจิตา ) พระเจ้าพี่ ทั้งสามของน้องเอ่ย จงมีจิตคิดกรุณาสังเวชบ้าง
ขอเชิญล่วงครรไล ให้หนทาง พนาวนั อนั สญั จร แกน่ ้องที่วงิ วอนอย่นู เี้ ถิด ...”

พระอาทิตย์จะตกแล้ว พระนางก็บอกว่านี่ก็จะถึงเวลาท่ี
ลูกหิวนม ขอให้พวกท่าน กลับไปหาลูกเมียท่าน แล้ว
ฉันจะแบ่งผลไม้ให้ ส่วนที่เหลือฉันจะเอาไปฝากลูกกับ
สามี พวกท่านทั้งสามได้โปรดปล่อยฉันไปเถิดเห็นแก่ท่ี
นอ้ งข้อรอ้ ง

“…( ตโย เทวปุตฺตา ) สว่ นเทพเจ้าทง้ั สามองคไ์ ด้ทรงฟังพระ เสาวนีย์ พระมัทรีเธอ
ไหว้วอนขอหนทาง พระพักตร์นางนองด้วยน้าพระ เนตร เทพพระเจ้าก็สังเวชใน
วญิ ญาณ ก็พากนั อุฏฐาการคลาไคลให้ มรคาแก่นางพระยามัทรี พอแจ่มแจ้งแสง
ศศิธร นางก็ยกหาบคอนขึ้นใส่ บ่า เปลื้องเอาพระภูษามาคาดพระถันให้มั่นคง วิ่ง
พลางนางทรงกนั แสง พลาง ยะเหยาะเหย่าทุกฝยี ่างไม่หยอ่ นหยุด...”

เมื่อเทวดาทั้งสามได้ฟังนางมัทรีขอร้องให้หลีกทาง พลางน้าตา
ไหลอาบแก้มก็สงสาร เมื่อพระจันทร์ขึ้นแล้ว สัตว์ทั้งสามจึงลุกขึ้น
เปิดทางแก่พระนาง พระนางรบี วิ่งกลับพระอาศรมทั้งนา้ ตา

ศัพท์ยาก : อุฏฐาการ แปลวา่ ลกุ ขึน้ : ศศธิ ร แปลวา่ พระจันทร์

“…พักหนึ่งก็ถึงที่สุดบริเวณพระอาวาสที่พระลูกเจ้าเคยประพาสแล่นเล่น ประหลาดแล้ว
แลไม่เหน็ ก็ใจหาย ด่งั วา่ ชีวิตนางจะวางวายลงทันที จึง่ ตรสั เรยี นวา่ แกว้ กัณหาพ่อชาลีของ
แม่เอ่ย แม่มาถึงแล้ว เหตุไฉนพระลูกแก้ว จึ่งมิมาเล่าหลากแก่ใจ แต่ก่อนแต่ไรซิพร้อม
เพรยี ง เจา้ เคยวงิ่ ระร่เี รียงเคียง แข่งกันมาคอยรบั พระมารดา ทรงพระสรวลสารวลร่าระรื่น
เริงรีบเอาขอคาน แล้วก็พากันกราบกรานพระชนนี พ่อชาลีเจ้าเลือกเอาผลไม้ แม่กัณหา
ฉะอ้อน วอนไห้ว่าจะเสวยนม ผทมเหนือพระเพลาพลางฉอเลาะแม่นี้ต่าง ๆ ตาม ประสา
ทารกเจรญิ ใจ ...”

เมื่อถึงที่พักก็ใจหายเพราะไม่เห็นลูกเล่นอยู่เหมือนเดิม เรียกกัณ
หากับชาลีก็ไม่ ออกมา ทั้งๆที่แต่ก่อนจะออกมาหาอย่างพร้อม
เพรียงคอยรับเวลาแม่กลับมา ยิ้มหัวเราะ อย่างร่าเริง เอาคานลง
และกราบแม่ ชาลีก็เลือกกินผลไม้ ส่วนกัณหาก็ขอกินนม ตาม
ประสาเดก็ เล็ก

“…( วจฉฺ า พาลาว มาตร ) มอี ุปไมยเสมือนหนึ่งลูกทรายทราม คะนอง ปองที่ว่าจะ

ชมแมเ่ มอ่ื สายณั ห์ โอพระจอมขวัญของแม่เอ่ย เจ้ามิเคย ได้ยากย่างเท้าลงเหยียบ

ดิน รินก็มิได้ไต่ไรก็มิได้ตอม เจ้าเคยฟังแต่เสียงพี่ เลี้ยงเขาขับกล่อมบาเรอด้วย

ดรุ ิยางค์ ยามบรรทมธุลีลมก็มิได้พัดมาแผ้ว พาน แม่สู้พยาบาลบารุงเจ้าแต่เยาว์

มา เจ้ามิได้ห่างพระมารดาสักหายใจ โอ ความเข็ญใจครั้งนี้นี่เหลือขาด สิ้นสมบัติ

พลัดญาติยังแต่ตัวต้องไปหามาเลี้ยง ลูกเลี้ยงผัวทุกเวลา แม่มาสละเจ้าไว้เป็นกา

พร้าทัง้ สององค์ ...”
ลูกที่รักของแม่ไม่เคยต้องลงมาเดินเหยียบดินCREDITS: This presentation template was
created by Slidesgo, including icons from แม่เลี้ยงอย่างดีริ้น
ไม่ไดไ้ ต่ไรไม่ได้ตFlอatมiconฟ, inังfoแgrตapเ่hสicsยี &งimพagเี่ eลsี้ยbyงFกreลepอ่ikม. แมอ่ ตุ ส่าห์ทะนถุ นอม

อย่างดี ตอนนี้ไม่เหลือ อะไรแล้วแต่ต้องมาคอยหาเลี้ยงสามี ทิ้งลูก

ไวส้ องคน

ศัพทย์ าก : ทรามคะนอง แปลว่า กาลงั ซน

“…( หสาว ) เสมือนหน่งึ ลูกหงส์เหมราชปักษนิ ปราศจากมุจลินท์ไป ตกคลุกในโคลน
หนอง สน้ิ สที องอนั ผ่องแผว้ แม่กลับมาถึงแลว้ ไดเ้ ชย ชมช่ืนสบาย ท่เี หน่ือยยากก็เสื่อม
หายคลายทุกข์ทุเลาลง ลืมสมบัติทั้ง วงศาในวังเวียง โอ แต่ก่อนเอยแม่เคยได้ยินแต่
เสียงเจ้าเจรจาแจ้ว ๆ อยู่ตรงนี้ ( อิท ปทวลญฺช ) นั่นก็รอยเท้าพ่อชาลี นี่ก็บทศรี
แม่กัณหา พระมารดายังแลเห็น โน่นก็กรวดทรายเจ้ายังรายเล่นเป็น กอง ๆ สิ่งของ
ทง้ั หลายเป็นเคร่ืองเล่นยงั เหน็ อยู่ ...”

เหมือนลูกหงส์ CREDITS: This presentation template was

จากบ่อมุจลินท์ (เป็นบ่อน้าในป่าหิมพานต์created by Slidesgo, including icons from
ขอบสระประกอบFlaดticว้ oยn, inตfog้นrapจhiิกcs)& imไaปgeตs bกy Fโrคeepลik.นจนขนสีทองหมองไป

แม่ก็กลับมาหวังจะมาชมลูกให้ชื่นใจ ให้หาย เหนื่อย แต่ก่อน

เคยได้ยินเสียงอยู่แถวนี้ นั่นรอยเท้าของชาลี นี่ก็ของกัณหา

กรวดทรายกับของทเี่ คยเลน่ ก็ยังอยู่

“... ( น ทิสฺสเร ) แต่ลูกรักทั้งคู่ไปอยู่ไหนไม่เห็นเลย ( อย โส อสฺสโม )
โอ พระอาศรมเจ้าเอ๋ยน่าอัศจรรย์ใจ แต่ก่อนนี่ดูสดใสด้วยสีทอง เสียง
เนื้อนกนี่ ร่าร้องสาราญรังเรียกคู่คูขยับขัน ทั้งจักจั่นพรรณลองไน เรไร
ร้องอยู่หริ่ง ๆ ระเรื่อยโรย โหยสาเนียงดั่งเสียงสังคีตขับกระโคมไพร
โอ เหตไุ ฉนเหงาเงียบเมือ่ ยามนี้ …”

แต่ลูกทั้งสCอREงDไITปS:อTยhisู่ไprหeseนntatทionี่พtemักplทateี่เwคasยดูสดใส นกที่เคยร้อง

created by Slidesgo, including icons from

จกั จั่นท่ีเคยร้อง กลับหายไป ทาให้เงียบเหงามากFlaticon, infographics & images by Freepik.

ศัพทย์ าก : มจุ ลินท์ แปลวา่ ตน้ จิก
: อาศรม แปลวา่ กุฏิ
: ปกั ษิน แปลว่า นก

“…ทั้งอาศรมก็หมองศรีเสมือนหนึ่งว่าจะโศกเศร้า เออ ชะรอยว่า พระเจ้าลูกจะวอ
โยกพลัดพรากไปจากอกพระมารดาเสียจริงแล้วกระมัง ใน ครั้งนี้ นางก็กลับเข้าไป
ทูลพระราชสามีด้วยสงสัยว่า พระพุทธเจ้า ข้า ประหลาดใจกระหม่อนฉัน อันสอง
กมุ ารไปอยูไ่ หนไมแ่ จ้งเหตุ หรือ พากันไปเที่ยวลับพระเนตรนอกตาแหน่ง สิงห์สัตว์
ทร่ี ้ายแรงคะนอง ฤทธ์ิ มาพานพบขบกดั ตัดชีวติ พระลกู ขา้ พาไปกนิ เปน็ อาหาร ...”

ทัง้ อาศรมดูเศร้าหมอง เหมอื นลกู จากแมไ่ ปแล้วCREDITS: This presentation template was นางจึงไปถาม
created by Slidesgo, including icons from

สามีด้วยความสFงlสatiัยconว, in่าfog“raทphicาsไ&มimลagูกesๆbyไFปreeไpiหk. นแล้วไม่บอกหรือจะ

หนีไปไหน นอกเหนือสายตาของท่าน สัตว์ป่าก็ น่ากลัว ถ้ามัน

มาลากลกู ไปกนิ เป็นอาหาร

“…( มตา ) หรือว่าพระลูกเจ้าอาสัญสูญสิ้นพระชนมาน อยู่ในป่าพระหิมพานต์นี้แล้ว
แล ๚ล๚ เมื่อสมเด็จพระมัทรีเธอกราบทูลพระราชสามีสักเท่าใด ท้าวเธอมิได้ตรัส
ปราศรัย จานรรจา นางยิ่งกลุ้มกลัดขัดพระอุราผะผ่าวร้อน ข้อนพระทรวงทรงพระ
กันแสงว่า เจ้าแม่เอ่ย แม่มิเคยได้เคืองแค้นเหมือนหนึ่งครั้งนี้ เมื่อจากบุรีทุเรศมา ก็
พร้อม หนา้ ทงั้ ลกู ผัวเป็นเพ่ือนทกุ ข์ สาคัญว่าจะเป็นสขุ ประสายากเมื่อยามจน ครั้นลูก
หายทัง้ สองคนกส็ ิน้ คดิ ...”

หรือว่าลูกทั้งสองคนได้ตายอยู่ในป่าหิมพานต์นี้แล้ว เมื่อนางมัทรีถาม
พระ เวสสันดรกลับไม่ตอบอะไรเลย ทาให้นางกลัดกลุ้มใจเป็นอย่างมาก
ตัวก็รอ้ น กระวนกระวายจนร้องไหอ้ อกมา พลางพูดว่า ไม่เคยมีครั้งไหน
ท่ีทาให้รู้สึกแค้นใจ ขนาดนี้ ตั้งแต่ออกจากเมืองมาร่วมทุกข์กับลูกและ
สามี กห็ วงั วา่ จะไดอ้ ยพู่ รอ้ ม หน้ากันให้เป็นสุขในเวลาที่ตกยากบ้าง แต่
พอลกู หายตัวไป ความคิดทกุ อยา่ งกห็ ยดุ ลง

“…บังคมทูลพระสามีกม็ ไิ ดต้ รัสแตส่ กั นิดสกั หนอ่ ยหนง่ึ ท้าวเธอ ก็ขึงขังตึง
พระองค์ ดูเหมือนพระขัดเคืองเต็มเดือดด้วยอัน ใด นางก็เศร้าสร้อยสลด
พระทัย ดั่งเอาเหล็กแดงมาแทงใจให้ เจ็บจิตนี่เหลือทน อุปมาเหมือน
คนไขห้ นักแลว้ มิหนายังแพทยเ์ อา ยาพิษมาวางซ้าให้เวทนา เห็นชีวาน้ี
คงจะไมร่ อดไปสกั ก่ีวัน ...”

ได้แต่ร้องขอความปรานีจากพระเวสสันดร แม้ว่าพระ
เวสสันดรจะเอาแต่นั่งนิ่งเหมือนมีเรื่องโกรธเคืองนางก็ตาม
พอ เหน็ แบบนั้นนางก็ยิ่งรู้สึกเจ็บปวดเหมือนมีคนเอาเหล็ก
รนไฟมา แทงที่หัวใจ เหมือนคนเป็นไข้ไปหาหมอแต่หมอ
กเ็ อา ยาพิษใหด้ ่มื อกี เห็นทีคงต้องตายในไมก่ ี่วันแน่

“…พระคุณเอ่ย วาสนามัทรีไม่สมคะเนแล้ว พระทูลกระหม่อม แก้วจึ่งชิงชัง
ไม่พูดจา ทั้งลูกรักดังแก้วตาก็หายไป อกเอ๋ยจะอยู่ ไปไยให้ทนเวทนาอุปมา
เสมือนหนึ่งพฤกษาลดาวัลย์ย่อมจะอาสัญ ลง เพราะลูกเป็นเที่ยงแท้ ถ้าแม้น
พระองค์ไม่ทรงเลี้ยงมัทรี ไว้ จะนิ่งมัธยัสถ์ตัดเยื่อใยไม่โปรดบ้าง ก็จะเห็นแต่
กเลวระร่าง ซากศพของมัทรี อัมโทรมตายกายกลิ้งอยู่กลางดงเสียเป็นมั่นคงนี้
แล้วแล ...”

วาสนาของนางมัทรีคงจะหมดแล้ว สามีจึงเงียบไม่พูดCREDITS: This presentation template was อะไรเลย
created by Slidesgo, including icons from
ลูกก็มาหายตัวไปอFlีกaticแonล, inว้ foนgraาphงicจs &ะอimยageู่ไsปbyทFreาeไpiมk. ก็คงเหมือนตน้ ไมท้ ี่

พอออกลูกออกผลแล้วก็ต้องตาย นางคงต้องตรอมใจตายเพราะ

ลูกแน่ๆ ถ้าพระเวสสันดรจะนิ่งดูดายไม่ยอมพูดจาไม่มีเยื่อใย

กค็ งจะตอ้ งไดเ้ หน็ นาง โทรมตายอยใู่ นปา่ เป็นแน่

แนวคิดสาคญั
ของเร่อื ง

ความรกั ของแมท่ ม่ี ตี อ่ ลกู

เปน็ ความรักทม่ี ีความเมตตากรุณาและ
ห่วงใยลกู เป็นรักท่ปี ระกอบดว้ ยความ

เสยี สละ ปรารถนาให้ลกู มคี วามสุข
หวังใหพ้ น้ ทุกขท์ งั้ ปวง

พระเวสสนั ดร ตวั ละคร

พระนางมัทรี

พระเวสสันดร

- เชอื่ ฟงั พระบิดา
- มพี ระทัยเด็ดเดยี่ ว
- ไหวพรบิ ปฏภิ าณดแี ก้ปญั หา
เฉพาะหนา้ ไดอ้ ย่างรวดเร็ว

พระนางมัทรี

- มีจิตเล่ือมใสศรทั ธาเข้าใจการ
บริจาคทานของพระเวสสันดร
- ทรงเปน็ ผู้มคี วามรกั ความจงรกั ภกั ดี
และกตัญญตู ่อพระเวสสันดร
- ทรงมีความรกั ลกู มากตามลักษณะ
นิสัยของแม่โดยท่วั ๆ ไป

บทวเิ คราะห์
CREDITS: This presentation template was
created by Slidesgo, including icons from
Flaticon, infographics & images by Freepik.

คณุ คา่ ด้านวรรณศิลป์

๑. การสรรคา ๑) การใชถ้ อ้ ยคาราพึงราพัน เป็นการราพึงราพันบรรยากาศ
ผา่ นตวั ละครท่ีได้อารมณค์ วามสะเทอื นใจ และตรงใจผู้เป็นแม่
กวไี ดเ้ ลอื กสรรคาที่ส่ือความคิด ในชีวิตจรงิ ในทกุ ยุคทุกสมัย เป็นการเพิ่มความรักความผู้พัน
ได้ดีดังน้ี ให้ผอู้ ่านและผู้ฟงั ที่เปน็ แม่และลกู ได้เปน็ อย่างดีย่ิง ดงั นี้
- การใช้ถ้อยคาให้เกิดอารมณ์
สะเทอื นใจ “...เมื่อเช้าแม่จะเข้าสู่ป่า พ่อชาลีแม่กัณหายังทูลสั่ง
แม่ยังกลับหลังมาโลมลูบจูบกระหม่อมจองเกล้าทั้งสองรา
กลิ่นยังจับนาสาอยู่รวยรื่น....ใครจะดอกพระศอเสวยนมผทม
ด้วยแม่เล่า ยามเมอ่ื แมจ่ ะเข้าทีบ่ รรจถรณ์ เจ้าเคยเรียงหมอน
นอนแนบข้างทกุ ราตรี แต่น้แี มจ่ ะกล่อมใครใหน้ ทิ รา...”

คณุ คา่ ดา้ นวรรณศลิ ป์

๑. การสรรคา ๒) การใช้ถ้อยคาสานวนเชิงตัดพ้อ ให้ให้เกิดอารมณ์สงสารเวทยา
และบีบค้นั จติ ใจผู้อา่ นผู้ฟังเป็นอย่างยง่ิ ดังนี้

“....อกของใครจะอาภพั ยับพกิ ลเหมอื นอกของมัทรีไม่มีเนตร น่าที่

กวีได้เลือกสรรคาท่สี ่ือความคิด จะสงสารสังเวชโปรดปราณีว่ามัทรีนี้เป็นเพื่อนยากอยู่จริง ๆ ช่าง
ค้อนติงปริภาษณาได้ลงคอไม่คิดเลย พระคุณเอ่ยถึงพระองค์จะ
ได้ดดี ังน้ี
สงสัยก็น้าใจของมัทรีนี้กตเวที เป็นไม้เท้าก้าวเข้าสู่ที่ทางทดแทน

- การใช้ถ้อยคาให้เกิดอารมณ์ ......อุปมาเหมือนสีดาอันภักดีต่อสามีรามบัณฑิต ปานประหนึ่งว่า
ศษิ ยก์ บั อาจารย์ พระคุณเอ่ยเกล้ากระหม่อมฉานทาผิดแต่เพียงนี้
สะเทือนใจ
เพราะว่าล่วงราตรีจึ่งมีโทษ ขอพระองค์ทรงพระกรุณาโปรด ซึ่ง

โทษโทษานุโทษกระหม่อมฉนั มัทรี แต่ครั้งเดยี วนี้เถดิ ”

คณุ ค่าด้านวรรณศลิ ป์

๑. การสรรคา ๓) การใช้แสดงอารมณ์หึงหวงให้เจ็บแค้นเพื่อดับความโศกเศร้า ให้เกิด
อารมณส์ งสารเวทยาและบบี ค้ันจติ ใจผอู้ ่านผฟู้ ังเป็นอย่างยิ่ง ดงั นี้

กวีได้เลือกสรรคาท่สี ่ือความคิด “....จาจะเอาโวหารการหึงเข้ามาหักโศกให้เสื่อมลง จึ่งเอื้อนโองการตรัส
ประภาษว่า (ดูกรนางนาฏ พระน้องรัก เจ้าผู้มีพักตร์อันผุดผ่องเสมือนหนึ่ง
ได้ดดี ังน้ี
เอาน้าทองมาทาบทบั ประเทืองผิว ราวกะว่าจะลอยลิ่วเลื่อนลงจากฟ้า ใคร

- การใช้ถ้อยคาให้เกิดอารมณ์ ได้เหน็ เปน็ ขวญั ตาเต็มจะหลงละลายทุกขป์ ลุกเปล้อื งอารมณช์ ายให้เชยชื่น

สะเทือนใจ จะนั่งนอนเดินยืนก็ต้องอย่าง) พร้อมด้วยเบญจางคจริตรูปจาเริญ โฉม

ประโลมโลกล่อแหลมวิไลลักษณ์ ประกอบด้วยเชื้อศักดิ์สมมุติวงศ์พงศ์

กษัตรา...”

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

๑. การสรรคา ๔) การใช้คาซา้ และกล่มุ คาท่มี ีพ้นื เสยี งเดียวกนั ดังนี้
“....อกแม่นใ้ี ห้ออ่ นหิวสุดละห้อย ทั้งดาวเดือนก็เคลื่อนคล้อยลงลับไม้
กวีไดเ้ ลอื กสรรคาที่ส่ือความคิด
ไดด้ ีดังนี้ สุดที่แม่จะติดตามเจ้าไปในยามนี้ ฝูงลิงค่างบ่างชะนีที่นอนหลับ ก็กลิ้ง
- การใช้ถ้อยคาให้เกิดอารมณ์ กลับเกลือกตัวอยู่ยั้วเยี้ย ทั้งนกหกก็งัวเงียเหงาเงียบทุกรวงรัง แต่แม่
สะเทือนใจ เท่ยี วเซซังเสาะแสวงทุกแห่งห้องหิมเวศ ทั่วประเทศทุกราวป่า สุดสาย
นยั นาที่แม่จะตามไปเล็งแล สดุ โสตแล้วที่แม่จะซับทราบฟังสาเนียง สุด
สุรเสียงที่แม่จะร่าเรียกพิไรร้อง สุดฝีเท้าที่แม่จะเยื่องย่องยกย่างลง
เหยียบดิน ก็สุดสิ้นสุดปัญญาสุดหาสุดค้นเห็นสุดคิด จะได้พานพบ
ประสบรอยพระลกู นอ้ ยแตส่ กั นิดไม่มีเลย ”

คุณคา่ ดา้ นวรรณศิลป์

๒. การใช้ ๒.๑ การใช้อุปมาโวหารที่แสดงความเศร้า

โวหาร โศกของนางมัทรีจนสลบไป เป็นจุดเด่นของ

กวีได้เลือกใช้ส านวนภาษา กัณฑม์ ัทรที ่ที าใหผ้ อู้ ่านเกิดอารมณ์สะเทือนใจ

กอ่ ให้เกดิ จนิ ตภาพ ดงั น้ี

ด้วยความสงสาร การใช้ถ้อยค าแสดง

ความสามารถของกวีในการประพันธ์ได้อย่าง

ชดั เจน ดังตวั อยา่ ง