กาพย์เห่เรือ

หวีเกศเพศช่ือปลา คิดสุดาอ่าองคน์ าง
หวีเกลา้ เจา้ สระสาง เสน้ เกศสลวยรวยกล่ินหอม

ปลาหวเี กศ คดิ ถงึ ตอนกาลงั หวผี มให้น้อง ผมน้องสวยและ
หอม

ชะแวงแฝงฝั่งแนบ ชะวาดแอบแปบปนปลอม
เหมือนพแ่ี อบแนบถนอม จอมสวาทนาฏบงั อร

ปลาชะแวง ปละวาด ปลาแปบ ว่ายปนกนั เหมอื นพแ่ี อบ
แนบกายกบั น้อง

พิศดูหมู่มจั ฉา วา่ ยแหวกมาในสาคร
คะนึงนุชสุดสายสมร มาดว้ ยพจ่ี ะดีใจ

มองดูหมู่ปลากอ็ ยากให้น้องมานั่งดูด้วยกนั



กาพย์เห่เรือ เห่ชมไม้
พระนพิ นธ์ เจ้าฟ้าธรรมธเิ บศ

โคลง

เรือชายชมม่งิ ไม้ มีพรรณ
รมิ ท่าสาครคนั ธ์ กลิ่นเกลีย้ ง
เพลด็ ดอกออกแกมกัน ชชู ่อ
หอมหื่นรื่นรสเพ้ียง กล่ินเน้อื นวลนาง ฯ ฯ

เรือของพีแ่ ลน่ คลอ้ ยไปจนพบพรรณไมต้ า่ งๆ อยรู่ มิ ทา่ นา้
มกี ล่ินหอมสดชนื่ ผลิดอกออกชอ่ ผสมกัน กล่นิ หอมนา่ ชนื่ เชย
เหมอื นกลนิ่ เนือของน้อง

เรือชายชมม่งิ ไม้ ริมทา่ ไสวหลากหลายพรรณ
เพลด็ ดอกออกแกมกัน สง่ กล่ินเกลี้ยงเพยี งกลิน่ สมร

กระบวนเจา้ ฟ้าธรรมาธิเบธเคลอ่ื นชมพันธไ์ มก้ ลากหลาย
ชนิดขึนริทนา้ ผลดิ อกออกชอ่ ผสมกนั มีกลิ่นหอมสดชืน่ เหมอื น
กลิน่ กายนอ้ ง

ชมดวงพวงนางแยม้ บานแสลม้ แยม้ เกสร
คดิ ความยามบังอร แย้มโอษฐย์ ม้ิ พริ้มพรายงาม

ชมพวงดอกนางแยม้ แยม้ กลบี ชดช้อยเหน็ เกสร ทา้ ให้นกึ
ถงึ น้องยามแยม้ ปากยมิ อย่างงดงาม

จาปาหนาแนน่ เน่ือง คลกี่ ลีบเหลอื งเรืองอรา่ ม
คิดคนึงถึงนงราม ผวิ เหลอื งกว่าจาปาทอง

ดอกจ้าปาดกแน่นตน้ ตา่ งคลีก่ ลบี สีเหลืองกระจา่ งสวย
คิดถงึ ผิวนอ้ งท่ีเปน็ สเี หลืองสวยกวา่ สดี อกจา้ ปา

ประยงค์ทรงพวงห้อย ระย้าย้อยห้อยพวงกรอง
เหมือนอุบะนวลลออง เจ้าแขวนไว้ใหเ้ รยี มชม

ดอกประยงคเ์ ปน็ พวงหอ้ ยระย้า เปรยี บเหมือนอุบะท่นี ้อง
ร้อยแขวนประดับใหพ้ ี่ดู

พดุ จบี กลบี แสล้ม พกิ ลุ แกมแซมสุกรม
หอมชวยรวยตามลม เหมือนกลิ่นน้องต้องติดใจ

ดอกพุดจีบมีกลีบสวยงาม ดอกพิกลุ ขึนแซมดอกสุกรมนนั
ต่างโชยกลน่ิ หอมระรวยมาตามลม หอมเหมือนกลนิ่ ของนอ้ งทีพ่ ่ี
ติดใจ

สาวหยดุ พดุ ทชาด บานเกลื่อนกลาดดาษดาไป
นึกนอ้ งกรองมาไลย วางให้พีข่ ้างที่นอน ฯ

ดอกสายหยดุ ดอกพุทธชาติ บานเกลอ่ื นกลาดเต็มไปหมด
นึกถึงน้องซง่ึ เคยร้อยมาลยั วางไว้ขา้ งท่ีนอนใหพ้ ่ี

พิกุลบนุ นาคบาน กลิน่ หอมหวานซา่ นขจร
แม้นนชุ สดุ สายสมร เหน็ จะวอนออ้ นพีช่ าย

ดอกพิกุล ดอกบนุ นาค กบ็ านสง่ กลน่ิ หอมหวานกระจาย
ไปท่ัว หากนอ้ งมาเห็น ก็คงออ้ นวอนให้พเี่ กบ็ ให้

เต็งแตว้ แก้วกาหลง บานบุษบงส่งกลิน่ อาย
หอมอยูไ่ ม่ร้หู าย คล้ายกลิน่ ผ้าเจ้าตราตรู

ตน้ เตง็ ตน้ แตว้ ต้นแก้ว และตน้ กาหลง ต่างกม็ ดี อกบาน
หอม อบอวนไม่รูห้ ายเหมือนกลน่ิ ผ้าของน้อง

มลิวันพนั จิกจวง ดอกเป็นพวงรว่ งเรณู
หอมมานา่ เอน็ ดู ชูชน่ื จิตต์คดิ วนิดา

มะลิวัลยเ์ ลอื ยพนั ต้นจกิ ตน้ จวง มีดอกเปน็ พวง กลนิ่ หอม
อ่อน ๆ ชื่นใจทา้ ให้นกึ ถงึ น้อง

ลาดวนหวนหอมตระหลบ กลน่ิ อายอบสบนาสา
นกึ ถวลิ กล่นิ บหุ งา ราไปเจา้ เศร้าถึงนาง

ดอกลา้ ดวนก็หอมตระหลบตดิ จมูก คดิ ถงึ กลนิ่ บหุ งารา้ ไป
(ดอกไมท้ อี่ บเครือ่ งหอม หอ่ ด้วยผ้าโปร่ง) ท่ีน้องท้า แลว้ เศรา้ ใจ
คิดถึงน้อง

รวยรนิ กล่นิ ราเพย คิดพี่เชยเคยกลิ่นปราง
นง่ั แนบแอบเอวบาง ห่อนแหหา่ งวา่ งเว้นวัน

กล่ินดอกไมห้ อมรวยรนิ มากบั สายลม ท้าใหคิดถงึ กลิ่น
แก้มน้อง ยามนั่งแนบชิด ไมเ่ คยเว้นวา่ งห่างไกลกันเลยสกั วันเดยี ว

ชมดวงพวงมาลี ศรีเสาวภาคยห์ ลากหลายพรรณี
วนดิ ามาดว้ ยกนั จะอ้อนพ่ชี ี้ชมเชย ฯ

พีช่ มดอกไมห้ ลากหลายชนิด แล้วคดิ ว่า หากนอ้ งมาดว้ ย
คงอ้อนวอนใหพ้ ช่ี ว่ ยชชี มดอกไมด้ ้วยกัน



กาพย์เห่เรือ

“เห่ชมนก”

โคลง อสั ดง
รอนรอนสุริยโอ้ ค่าแลว้
นุชพ่ี เพียงแม่
เรื่อยเร่ือยลบั เมรุลง คลบั คลา้ ยเรียมเหลียว
รอนรอนจิตจานง
เร่ือยเร่ือยเรียมคอยแกว้

แสงพระอาทติ ย์ตอนตะวนั ใกล้จะตกดนิ เวลาพระอาทติ ย์จะลบั ขอบ
ภูเขาเป็ นเวลาใกล้คา่ พระอาทติ ย์กาลงั ค่อยๆลบั ไป ใจพร่ี อน

รอนคอยคดิ ถงึ แต่นางอนั เป็ นที่รักเพยี งคนเดยี ว พคี่ อยน้องอยู่
ตลอดเวลาคอยเหลยี วมองหาแต่น้อง

กาพย์ ทิพากรจะตกต่า
เรื่อยเรื่อยมารอนรอน คานึงหนา้ เจา้ ตาตรู

สนธยาจะใกลค้ ่า

เมอ่ื ถึงเวลาพระอาทิตย์แสงรอน รอนใกล้จะตกดนิ
เป็ นเวลาใกล้คา่ พก่ี ค็ ดิ ถึงแต่หน้าน้องอนั เป็ นทร่ี ัก

เร่ือยเรื่อยมาเรียงเรียง นกบินเฉียงไปท้งั หมู่
ตวั เดียวมาพลดั คู่ เหมือนพ่อี ยผู่ เู้ ดียวดา

นกบนิ เรื่อย เรียงไปท้งั ฝูง แต่มีอยู่ตวั เดยี วทตี่ ้องพลดั พรากจากคู่
เหมือนกบั พที่ ต่ี ้องอยู่คนเดียว

เห็นฝงู ยงู ราฟ้ อน คิดบงั อรร่อนรากราย
สร้อยทองยอ่ งเย้อื งชาย เหมือนสายสวาทนาดนวยจร

เห็นฝูงนกยูงราแพนหาง กค็ ดิ ถงึ เม่อื ตอนทนี่ างฟ้ อนราให้ดู เห็นนก
สร้อยทองกาลงั เดนิ บนดินกน็ ึงถงึ นางตอนเดนิ นวยนาด

สาลิกามาตามคู่ ชมกนั อยสู่ ู่สมสมร

แต่พี่น้ีอาวรณ์ ห่อนเห็นเจา้ เศร้าใจครวญ

นกสาลกิ าบินตามหาคู่และอยู่คู่เคยี งกนั แต่พนี่ ีก้ น็ ึกถงึ อาวรณ์นึกถึง
ไม่เห็นเจ้าทาให้เศร้าเสียใจ

นางนวลนวลน่ารัก ไม่นวลพกั ตร์เหมือนทรามสงวน
แกว้ พน่ี ้ีสุดนวล ดงั่ นางฟ้ าหนา้ ใยยอง

นกนางนวลมผี วิ นวลน่ารัก ยงั ไม่มผี วิ นวลเหมือนหน้าของน้องท่ี
นวลงามผุดผ่องงามราวกบั นางฟ้ า

นกแกว้ แจว้ แจ่มเสียง จบั ไมเ้ รียงเคียงคู่สอง

เหมือนพี่น้ีประคอง รับขวญั นอ้ งตอ้ งมือเบา

นกแก้วส่งเสียงแจ๋วจับคู่อยู่ด้วยกนั เหมือนพน่ี ้ันประคองและ
รับขวญั น้องอย่างมือเบา

ไก่ฟ้ ามาตวั เดียว เดินท่องเที่ยวเล้ียวเหลี่ยมเขาเหมือน
พรากจากนงเยาว์ เปล่าใจเปล่ียวเหลียวหานาง

นกไก่ฟ้ าทเ่ี ดินมาตัวเดียวได้เดนิ ท่องเทย่ี วอยู่ทเี่ หลย่ี มภูเขา
เหมือนกบั พท่ี พี่ รากจากน้องทเี่ ป็ นทร่ี ัก พนี่ ้ันกร็ ู้สึกเปล่าเปลยี่ วใจคดิ ถงึ
เทยี่ วเหลยี วมองหาน้อง

แขกเตา้ เคลา้ คูเ่ คียง เรียงจบั ไมไ้ ซป้ ี กหาง
เรียมคะนึงถึงเอวบาง เคยแนบขา้ งร้างแรมนาน

นกแขกเต้าทอี่ ยู่กนั เป็ นคู่ๆบนต้นไม้ไซ้ปี กหางให้กนั ทาให้พน่ี ้ัน
คดิ ถึงคดิ ถงึ น้องทเี่ คยแนบข้าง ตอนนีจ้ ากนางมานานหลายวันแล้ว

ดุเหวา่ เจ่าจบั ร้อง สนน่ั กอ้ งซอ้ งเสียงหวาน
ไพเราะเพราะกงั วาน ปานเสียงนอ้ งร้องสง่ั ชาย

นกดุเหว่าร้องกนั สน่ันก้องมีเสียงทไ่ี พเราะกงั วานเหมือนกบั เสียงท่ี
น้องร้องเรียกพี่

โนรีสีปานชาด เหมือนช่างฉลาดวาดแตม้ ลาย
ไม่เท่าเจา้ โฉมฉาย ห่มตาดพรายกรายกรมา

นกโนรีน้ันมลี วดลายสีแดง เหมือนความฉลาดของช่างทมี่ าวาด
ลวดลายไว้ ยงั ไม่สวยงามเท่านน้องทห่ี ่มผ้าตาด(ชื่อผ้าชนิดหน่ึง ทอด้วย
ไหมควบกบั เงินแล่งหรือทองแล่ง) สวยงามเดนิ มาหาพี่

สตั วาน่าเอน็ ดู คอยหาคู่อยเู่ อกา
เหมือนพี่ท่ีจากมา ครวญหาเจา้ เศร้าเสียใจ

นกสัตวาทน่ี ่าเอน็ ดูคอยหาคู่อยู่ตัวตวั เหมอื นพนี่ ้ันทตี่ ้องจากน้อง
มา พกี่ ค็ ดิ ถึงน้องจึงเศร้าเสียใจ

ปักษีมีหลายพรรณ บา้ งชมกนั ขนั เพรียกไพร

ยง่ิ ฟังวงั เวงใจ ลว้ นหลายหลากมากภาษา

นกมีหลายพนั ธ์ุต่างมีคู่ส่งเสียงขันเรียกอยู่กนั อยู่ในป่ า พย่ี งิ่ ฟังก็
รู้สึกวงั เวงใจด้วยความหลายหลากมากภาษาทที่ าให้พนี่ ้ันเศร้าใจ

บทเห่ครวญ(๕)

โคลง

เสียงสรวลระร่ีน้ี เสียงใด
เสียงนุชพี่ฤๅใคร ใคร่รู้
นุชพี่ มาแม่
เสียงสรวลเสียงทรามวยั อ่ืนน้นั ฤๅมี

เสียงบงั อรสมรผู้

ถอดคาประพนั ธ์
เสียงหัวเราะนีเ้ ป็ นของผ้ใู ดพไี่ ม่รู้ว่าเป็ นเสียงน้องหรือเปล่า เสียงทต่ี ามพม่ี า

เสียงของน้องนางอนั เป็ นทร่ี ักไม่มผี ู้ใดเปรียบได้

เสียงสรวลระร่ีน้ี เสียงแกว้ พห่ี รือเสียงใคร
เสียงสรวลเสียงทรามวยั สุดสายใจพ่ีตามมา

ถอดคาประพนั ธ์
เสียงหัวเราะนีเ้ ป็ นของผู้ใด เหมอื นเสียงของน้องนางอนั เป็ นทร่ี ักท่ตี ามมา

ลมชวยรวยกล่ินนอ้ ง หอมเรื่อยตอ้ งคลองนาสา
เคลือบเคลน้ เห็นคลา้ ยมา เหลียวหาเจา้ เปล่าวงั เวง

ถอดคาประพนั ธ์
ลมเบาๆช่วยพดั พากลิ่นของนอ้ งนางมาท่ีจมูกของพ่ี เหมือนนอ้ ง

ตามพม่ี า แต่พอมองหากลบั ไม่พบ

ยามสองฆอ้ งยามยา่ ทุกคืนค่ายา่ อกเอง
เสียงป่ี ม่ีครวญเครง เหมือนเรียมคร่าร่าครวญนาน

ถอดคาประพนั ธ์
ยามตสี องเสียงฆ้องดงั ขึน้ บอกเวลา ทุกคนื พเ่ี ฝ้ าทุกข์ระทม

เสียงป่ี ทบ่ี รรเลงเหมอื นดงั่ เสียงของพที่ ่คี ร่าครครวญคิดถึงน้อง

ลว่ งสามยามปลายแลว้ จนไก่แกว้ แวว่ ขนั ขาน
ม่อยหลบั กลบั บนั ดาล ฝันเห็นนอ้ งตอ้ งติดตา

ถอดคาประพนั ธ์
ยามตีสามใกลจ้ ะรุ่งเชา้ มีเสียงไก่ขนั พ่ีเผลอหลบั ไปกฝ็ ันนึกถึง

นอ้ งติดตาพ่ี

เพรางายวายเสพรส แสนกาสรดอกโอชา
อิ่มทุกขอ์ ่ิมชลนา อ่ิมโศกาหนา้ นองชล

ถอดคาประพนั ธ์
เวลาเยน็ เป็ นเวลาทตี่ ้องกาข้าวปลา แต่เวลานีพ้ เี่ ศร้าใจทไ่ี ม่ได้กนิ

ข้าว ได้แต่อดิ ่มความทุกข์ อม่ิ นา้ ตา อม่ิ ความเศร้า หน้าเตม็ ไปด้วยนา้ ตา

เวรามนั แลว้ จึงจาแคลว้ แกว้ โกมล
ใหแ้ คน้ แสนสุดทน ทุกขถ์ ึงเจา้ เศร้าเสียดาย

ถอดคาประพนั ธ์
เวรกรรมได้ตามพท่ี นั แล้ว ทาให้พค่ี ลาดแคล้วจากน้องอนั

เป็ นทร่ี ัก ทาให้แค้นใจมากทสี่ ุด และมแี ต่ความทุกข์ทคี่ ดิ ถงึ น้อง

งามทรงวงดง่ั วาด งามมารยาทนาดกรกราย
งามพริ้มยมิ้ แยม้ พราย งามคาหวานลานใจถวิล

ถอดคาประพนั ธ์
ความงามของน้องนางทีง่ ามพร้อม งามทรวดทรงดง่ั มชี ่างมาวาด

ไว้ งามท้งั มารยาท งามยามยมิ้ และงามคาพูด ทท่ี าให้พค่ี ดิ ถึงตลอดเวลา

แต่เช้าเท่าถึงเยน็ กลา้ กลนื เขญ็ เป็ นอาจิณ
ชายใดในแผ่นดนิ ไม่เหมือนพที่ ต่ี รอมใจ

ถอดคาประพนั ธ์
ต้งั แต่เช้าถงึ เยน็ พก่ี ลา้ กลนื แต่ความทุกข์อยุ่ตลอดเวลา ไม่มชี ายใดใน

แผ่นดนิ นี้ ทจี่ ะตรอมใจได้เท่าพี่

โคลง ถึงเยน็
เรียมทนทุกขแ์ ต่เชา้ หม่นไหม้
ทุกขเ์ ท่า
มาสู่สุขคืนเขญ็ ทุกขป์ ิ้ มปานปี
ชายใดจากสมรเป็ น
เรียมเลยจากค่วู นั เดียวได้

ถอดคาประพนั ธ์

พท่ี นทุกข์ต้งั แต่เช้าจวบจนถึงเยน็ ตอนกลางคนื ทเี่ คยมคี วามสุขกก็ ลบั
ยง่ิ มที ุกข์ใจมากขนึ้ ชายใดกต็ ามทต่ี ้องจากนางอนั เป็ นทรี่ ักมาย่อมมคี วาม
ทุกข์ แต่ความทุกข์น้ันยงั ไม่เท่าความทุกข์ของพ่ี ทจี่ ากน้องมาวนั เดยี ว
เหมอื นกบั มคี วามทุกข์เป็ นปี

การแตง่ กายของผปู้ ระจาเรอื

พนกั งานเห่เรอื คนสญั ญาณเรอื พระท่ีนง่ั

การแตง่ กายของผปู้ ระจาเรอื

นายเรอื นายเรอื พระทนี่ งั่ ทรง นายเรอื พระทน่ี ง่ั

การแตง่ กายของผปู้ ระจาเรอื

ฝีพายเรอื พระทน่ี ง่ั ฝีพายเรอื รูปสตั ว์ ฝีพายเรอื ดง้ั

เรอื ทใี่ ชใ้ นกระบวนพยุหยาตราชลมารค

เรอื พระท่ีนง่ั สพุ รรณหงส์ เรอื พระท่ีนง่ั อนนั ตนาคราช

เรอื พระท่ีนง่ั อเนกชาติภชุ งค์

เรอื พระที่นง่ั นารายณท์ รงสบุ รรณ

เรอื เอกไชยเหนิ หาว และ เรอื เอกไชยหลาวทอง