โคลงภาพพระราชพงศาวดาร

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร

ช้นั มธั ยมศึกษาปี ที่ ๒

ครูสาวนิ ี ปรังประโคน

ที่มาของโคลงภาพพระราชพงศาวดาร

โคลงภาพพระราชพงศาวดารเป็นพระราชดาริในรัชกาลท่ี ๕ ที่มีพระราช
ประสงคจ์ ะสรรเสริญพระเกียรติคุณของพระมหากษตั ริยไ์ ทยในสมยั อยธุ ยาและ
รัตนโกสินทร์ ต้องการเชิดชูเกียรติหมู่เสวกามาตย์ท่ีมีความกล้าหาญ สุจริต
กตญั ญูต่อแผ่นดิน อีกท้งั ยงั มีพระราชประสงค์ท่ีจะบารุงฝี มือช่างสยาม ให้ได้
แสดงความสามารถดา้ นการวาดภาพออกมา พระองค์จึงทรงเลือกสรรเรื่องใน
พระราชพงศาวดาร และให้ช่างที่มีฝี มือเขียนรูปภาพ และโปรดเกลา้ ฯ ให้พระ
บรมวงศานุวงศ์ และขา้ ราชการที่เชี่ยวชาญในการแต่งคาประพนั ธ์ แต่งโคลง
ถวายเพอื่ ใชใ้ นการประกอบเร่ือง โคลงพระราชพงศาวดารท่ีโปรดเกลา้ ฯให้สร้าง
ข้ึนมีท้งั หมด ๙๒ ภาพ และโคลงภาพมีจานวน ๓๗๖ บท

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง

ภาพ : https://quizizz.com

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง

ภาพพระสุริโยทยั ขาดคอชา้ งเป็ นรูปขนาดใหญ่รูปท่ี ๑๐ ฝี พระหตั ถ์
ของสมเด็จพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ เจา้ ฟ้ ากรมพระยานริศรานุวดั ติวงศ์ ซ่ึงไดร้ ับ
รางวลั พระราชทานเป็ นอนั ดบั ที่ ๓ ในปัจจุบนั ภาพพระสุริโยทยั ขาดคอชา้ ง
ประดบั อยู่ ณ พระที่นงั่ วโรภาษพิมาน พระราชวงั บางปะอิน ส่วนโคลงที่ใช้
ประกอบภาพเป็ นบทพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา้
เจา้ อยหู่ วั รัชกาลท่ี ๕ แต่งดว้ ยโคลงส่ีสุภาพ จานวนท้งั หมด ๖ บท

จุดมุ่งหมายในการแต่ง
เพอื่ สดุดีวีรกรรมของสมเดจ็ พระสุริโยทยั ท่ีมี
ความรัก และความเสียสละพระชนมช์ ีพ ช่วย
ปกป้ องพระสวามีจากขา้ ศึกใหร้ อดพระชนมช์ ีพ

ลกั ษณะคาประพนั ธ์

ภาพ:https://pantip.com

เนือ้ เรื่องย่อ พระสุริโยทัยขาดคอช้าง

พระเจ้าบุเรงนอง กษัตริย์พม่า ยกกองทัพประชิดติดเมือง สมเด็จพระมหา
จกั รพรรดิจึงยกพลออกไปออกสู้รบสมเด็จพระสุริโยทยั พระมเหสีทรงเคร่ืองพิชัย
สงคราม ทรงช้าง โดยเสด็จด้วย เมื่อช้างพระที่นั่งของพระมหาจักรพรรดิไป
ประจนั หนา้ และชนกบั ชา้ งทรงของพระเจา้ แปรทพั หนา้ ชา้ งของพระมหาจกั รพรรดิ
เสียทีกลบั หลงั วิ่งเตลิด พระเจา้ แปรก็ขบั ชา้ งตาม พระสุริโยทยั ทรงไสชา้ งเขา้ ขดั ขวาง
พระเจา้ แปรจึงใชพ้ ระแสงของา้ วฟันพระสุริโยทยั สิ้นพระชนมอ์ ยบู่ นคอชา้ งนนั่ เอง

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทยั ขาดคอช้าง

บุเรงนองนามราชเจา้ จอมรา มญั เฮย
ยกพยหุ แสนยา ยงิ่ แกลว้
มอญม่านประมวลมา สามสิบ หม่ืนแฮ
ถึงอยธุ เยศแลว้ หยดุ ใกลน้ ครา

ถอดความได้ว่า

บุเรงนองกษตั ริยพ์ ม่ายกกองทพั อนั มีแสนยานุภาพเก่งกลา้ สามารถ ซ่ึงรวมเอาท้งั
ทพั มอญและทพั พม่าไดท้ หารราว ๆ ๓๐๐,๐๐๐ คน มายงั กรุงศรีอยธุ ยา และ
หยดุ เม่ือมาถึงใกลต้ วั เมือง

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง

พระมหาจกั รพรรด์ิเผา้ ภวู ดล สยามเฮย
เพยี บหลา้
วางค่ายรายร้ีพล แรงศึก
ดาริจกั ใคร่ยล ออกต้งั กลางสมร
ยกนิกรทพั กลา้

ถอดความได้ว่า

พระมหาจกั รพรรดิแห่งกรุงสยาม ทรงวางกาลงั พลมากมายเพ่ือ
เตรียมรับศึก และทรงมีพระราชดาริในการออกไปดูลาดเลาเพื่อประมาณ
การจานวนขา้ ศึก จึงทรงยกกองทพั ออกไปต้งั กลางสนามรบ

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง

บงั อรอคั เรศผู้ พสิ มยั ท่านนา
นามพระสุริโยทยั ออกอา้ ง
ทรงเคร่ืองยทุ ธพิไชย เช่นอุป ราชแฮ

เถลิงคชาธารควา้ ง ควบเขา้ ขบวนไคล

ถอดความได้ว่า

เสดจ็ ไปหญิงผเู้ ป็นใหญ่ ผทู้ รงเป็นที่รักของพระมหาจกั รพรรดิ ซ่ึงก็
คือพระสุริโยทยั นนั่ เอง ทรงฉลองพระองคด์ ว้ ยชุดนกั รบเหมือนกบั
พระมหาอุปราช และทรงควบชา้ งเขา้ กระบวนทพั ตามเสดจ็ ไปดว้ ย

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง

พลไกรกองน่าเร้า โรมรัน กนั เฮย
ชา้ งพระเจา้ แปรประจนั คชไท้
สารทรงซวดเซผนั หลงั แล่น เตลิดแฮ
เตลงขบั คชไลใ่ กล้ หวิดทา้ ยคชาธาร

ถอดความได้ว่า

ทพั ของไทยและทพั ของพม่าเร่ิมปะทะกนั ทพั หนา้ ของท้งั สองฝ่ าย
ยกพลเขา้ สู้รบ ชา้ งของพระเจา้ แปรเขา้ สู้กบั ชา้ งของพระมหาจกั รพรรดิ ซ่ึง
พระมหาจกั รพรรดิเสียทีพระเจา้ แปร โดยช้างของพระองค์เสียหลกั หัน
หลงั ว่ิงแตกหนีออกไป กองทพั ของพม่าจึงไดโ้ อกาสขี่ชา้ งไล่ตามชา้ งของ
พระมหาจกั รพรรดิ จนเกือบโดนดา้ นหลงั ของชา้ ง

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทยั ขาดคอช้าง

นงคราญองคเ์ อกแกว้ กระษตั รีย์
มานมนสั กตั เวที ยง่ิ ล้า
เกรงพระราชสามี มลายพระ ชนมเ์ ฮย
ขบั คเชนทรเข่นค้า สะอึกสูด้ สั กร

ถอดความได้ว่า

เมื่อ พระสุริโยทยั มองเห็นวา่ ชา้ งของพระมหาจกั รพรรดิเสียหลกั
พระสุริโยทยั ผมู้ ีน้าพระทยั และมีความกตญั ญตู ่อพระมหาจกั รพรรดิ
วติ กวา่ พระราชสามีจะสิ้นพระชนม์ พระสุริโยทยั จึงขบั ชา้ งพระที่นงั่
โถมเขา้ สูก้ บั ศตั รู

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง

ขนุ มอญร่อนงา้ วฟาด ฉาดฉะ

ขาดแลง่ ตราบอรุ ะ หรุบดิ้น

โอรสรีบกนั พระ ศพสู่ นครแฮ

สูญชีพไป่ สูญสิ้น พจนผ์ สู้ รรเสริญ

ถอดความได้ว่า

พระเจา้ แปรฟาพระแสงของา้ วถกู ส่วนอกของพระสุริโยทยั ขาดสะพายแล่ง พระราเมศวร
และพระมหินทราธิราช พระราชโอรสท้งั สองของพระสุริโยทยั จึงรีบนาพระศพ
กลบั สู่กรุงศรีอยธุ ยา แมพ้ ระสุริโยทยั จะสิ้นพระชนมแ์ ลว้ แต่คาสรรเสริญ ยงั คงอยู่
ค่กู บั คุณงามความดีของพระสุริโยทยั

ข้อคดิ ทไ่ี ด้รับการเร่ือง

๑. ตอ้ งมีความกตญั ญูต่อผมู้ ีพระคุณ
๒. รู้จกั เสียสละชีวิตเพอื่ ปกป้ องประเทศชาติจากขา้ ศึกศตั รู เพ่ือใหไ้ ดม้ าเพือ่
ความเป็ นไทยตลอดไป
๓. ปลกู จิตสานึกใหเ้ ยาวชนไทยเห็นคุณค่าของความเสียสละของวรี ชนไทย

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพนั ท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต

ภาพ:https://docs.google.com

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพนั ท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต

เป็ นบทพระนิพนธ์ของพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ พระองค์เจา้ วรวรรณากร กรมพระนราธิปประพนั ธ์
พงศ์ พระนามเดิม พระองคเ์ จา้ วรวรรณากร ตน้ ราชสกลุ วรวรรณ ณ อยธุ ยา เป็นพระราชโอรสในสมเด็จ
พระจอมเกลา้ เจา้ อยู่หัว รัชกาลที่ ๕ กบั เจ้าจอมมารดา เขียน ทรงเป็ นนกั เขียนเร่ืองส้ันมีนามแฝงว่า
“ประเสริฐอกั ษร” และเป็นผใู้ หก้ าเนิดละครร้อง โดยดดั แปลงมาจากละครตะวนั ตก จึงไดร้ ับพระนามว่า
“พระบรมครูแห่งละครร้อง” อีกท้งั ยงั ทรงต้งั คณะละครชื่อ ปรีดาลยั สร้างสรรคบ์ ทละครท่ีมีช่ือเสียง
มากมาย เช่น บทละครร้องเร่ืองสาวเครือฟ้ า พระเจา้ สีป้ อมินทร์ บทละครราเรื่องพระลอ เป็นตน้

สาหรับภาพพนั ทา้ ยนรสิงห์ถวายชีวิต ประกอบไปดว้ ยบุคคลสาคญั หลายต่อหลายท่าน โดยมี
สมเด็จพระสรรเพชญที่ ๘ หรือพระเจา้ เสือ หรือขนุ หลวงสรศกั ด์ิ ซ่ึงเป็ นพระมหากษตั ริยแ์ ห่งกรุงศรี
อยธุ ยา เป็นพระราชโอรสของสมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช ทรงมีนิสัยดุ เอาจริงเอาจงั ชอบการต่อยมวย
และตกปลา และเป็นผทู้ ่ีมีวาจาสิทธ์ิดว้ ย

จุดมุงหมายในการแต่ง
เพื่อสดุดีวรี กรรมของพนั ทา้ ยนรสิงห์ที่ยอม
เสียสละชีวิตของตนเองเพอ่ื รักษาพระราชกาหนด
ท่ีมีมาทุกสมยั มิใช่เสื่อมเสีย และสูญหายไป
เพราะตนเพยี งคนเดียว

ลกั ษณะคาประพนั ธ์

ภาพ:https://pantip.com

เนือ้ เรื่องย่อ พนั ท้ายนรสิงห์ถวายชีวติ

เม่ือสมเดจ็ พระพทุ ธเจา้ เสือประพาสปากน้า ไดป้ ระทบั เรื่อเอกชยั เขา้ มาถึง ตาบลโคกขาม
ลาคลองลกั ษณะคดเค้ียวนายทา้ ยเรือถือทา้ ยเรือดว้ ยความลาบาก ทาใหโ้ ขนเรือหัก พนั ทา้ ยนร
สิงห์จึงรับผิดชอบขอใหพ้ ระเจา้ ประหารชีวิตตน เพ่ือเอาโขนเรือและศีรษะมาเซ่นสรวงทาศาล
ตามประเพณี สมเด็จพระเจา้ เสือพระราชทานโทษให้ แต่ทรงโปรดให้ป้ันรูปพนั ทา้ ยนรสิงห์
ข้ึนมาฟันคอรูปแทน พนั ทา้ ยนรสิงห์ไมย่ อม กราบทลู รบเร้าใหพ้ ระเจา้ เสือประหารชีวิตตน ให้
ได้ พระเจา้ เสือตอ้ งจาพระทยั สั่งเพชฌฆาตประหารชีวิต พนั ทา้ ยนรสิงห์ แลว้ ใหน้ าศีรษะของ
พนั ทา้ ยทรสิงห์กบั โขนเรือเซ่นไวท้ ี่ศาล เพอ่ื เป็นที่เตือนใจคนทว่ั ไป

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพนั ท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต

สรรเพชญที่แปดเจา้ อยธุ ยา
เสดจ็ ประพาสทรงปลา ปากน้า
ล่องเรือเอกไชยมา ถึงโคก ขามพอ่

คลองคดโขนเรือค้า ขดั ไมห้ กั สลาย

ถอดความได้ว่า
พระเจา้ สรรเพชญท่ี ๘ กษตั ริยแ์ ห่งกรุงศรีอยุธยา นั่งเรือพระท่ีนั่งเอกไชย
ออกไปเท่ียวตกปลาที่ปากน้า เม่ือเดินทางมาถึงคลองโคกขาม ตาบลโคกขาม
จงั หวดั สมุทรสาคร ลาคลองมีความคดเค้ียว ทาให้หวั เรือพระที่นงั่ ชนกบั ก่ิง
ไมจ้ นหกั ลง

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพนั ท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต

พนั ทา้ ยตกประหม่าสิ้น สติคิด
โดดจากเรือทูลอทุ ิศ โทษร้อง
บทฆ่า เสียเทอญ
พนั ทา้ ยนรสิงห์ผดิ
คู่เส้นทาศาล
หวั กบั โขนเรือตอ้ ง

ถอดความได้ว่า

พนั ทา้ ยนรสิงห์ตกประหม่าจนขาดสติ จึงโดดลงจากเรือ
เพื่อทูลขอพระราชทานโทษประหารชีวิตตามความผิด ในกฎ
มนเฑียรบาล ใหต้ ดั ศีรษะ และต้งั คู่กบั โขนเรือไวท้ ่ีศาล

โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพนั ท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต

ภูบาลบาเหน็จให้ โทษถนอม ใจนอ
พนั ไม่ยอมอยยู่ อม มอดมว้ ย
พระโปรดเปล่ียนโทษปลอม ฟันรูป แทนพอ่
พนั กราบทลู ทดั ดว้ ย ท่านทิ้งประเพณี

ถอดความได้ว่า

พระเจา้ เสือทรงพระราชทานอภยั โทษให้ แต่พนั ทา้ ยนรสิงห์
กลบั ขอยอมตาย แมพ้ ระเจา้ เสือจะโปรดใหป้ ้ันรูปป้ันพนั ทา้ ยนรสิงห์
แลว้ ฟันรูปป้ันแทน พนั ทา้ ยนรสิงห์ก็ยงั ทดั ทานว่า จะผิดพระราช
ประเพณีและผดิ ต่อกฎหมายบา้ นเมือง

ข้อคดิ ทไ่ี ด้รับการเรื่อง

๑. มีความกตญั ญตู ่อผมู้ ีพระคุณ
๒. รู้จกั เสียสละชีวติ เพอ่ื ปกป้ องพระราชกาหนดใหค้ งอยตู่ ลอดไป
๓. ปลกู จิตสานึกใหเ้ ยาวช์ นไทยเห็นคุณค่าเสียสละของวีระชนไทย

นกั เรียนอยา่ ลืม ทบทวนบทเรียน
กนั ดว้ ยนะคะ