BAHAN AJAR
Kelas : IX
Mata Pelajaran : Bahasa Jawa
Materi : Geguritan
Guru : Syahriyatun Nikmah
GEGURITAN
INGKANG BADHE KAGAYUH ING PASINAON
ANCASIPUN PASINAON
Melalui model pembelajaran problem based
learning, setelah berdiskusi dengan kelompok,
peserta didik dapat:
1 2
Menganalisi unsur Menyimpulkan pesan
pembangun dalamg moral dalam geguritan
geguritan dengan jujur, dengan jujur, disiplin
disiplin dan tanggung dan tanggung jawab.
jawab
Melalui model pembelajaran problem based
learning, setelah berdiskusi dengan kelompok,
peserta didik dapat:
3 4
Mempraktekan membaca Mengkritisi
indah geguritan dengan pembacaan geguritan
disiplin, tanggung jawab yang dilakukan teman
dan percaya diri. lain.
SADERENGIPUN NGANCIK DHATENG
MATERI SUMANGGA KLIK LINK MENIKA
https://forms.gle/cppbavaEMbRt8jQu9
Pitedah Pasinaon 1.Para siswa damel kelompok diskusi, saben
kelompok 4 siswa.
2.Para siswa nyemak materi ingkang sampun
samekta.
3.Para siswa nyemak tuladha maos geguritan
https://www.youtube.com/watch?
v=KIBeoeJnX2o
4.Para siswa pirembagan unsur pembangun
geguritan.
5.Para siswa presentasi babagan asiling
pirembagan.
6.Asiling pirembagen dipunkempalaken dheteng
dwija.
FASE 1: Identifikasi Masalah Materi faktual
Kasemakna vidio tuladha
maos geguritan menika
1
https://www.youtube.com/watch?v=KIBeoeJnX2o
PETA KONSEP Unsur
pembangun
Titikaning
geguritan Jinising geguritan
GEGURITAN
Nyerat geguritan Maos geguritan
Fase 2: Mengorganisasikan peserta didik Materi Konseptual
Geguritan Geguritan inggih menika
salah satunggaling karya
sastra Jawa ingkang awujud
saking rasa ing ati ingkang
dipunandharake kaliyan
penyair ngagem basa
ingkang gadhah irama,
rima, mitra, bait saha
penyusun cakepan ingkang
gadhahi arti utawi makna
wonten ing lirik geguritan.
Kapethik saking:
https://kumparan.com/berita-terkini/pengertian-geguritan-dalam-bahasa-jawa-dan-contohnya-1xTtqgAHfO2/3
Fase 3: Membimbing Penyelidikan Materi Prosedural
SASAMPUNIPUN MAOS MATERI ING NGINGGIL, GAYUT KALIYAN ANCASIPUN
PASINAON SUMANGGA PARA SISWA SAMENIKA MADOSI UNSUR INTRINSIK
SAKING CARIOS PENGALAMAN WAU LAJENG NYUSUN CARIOS PENGALAMAN
ADHEDHASAR PENGALAMANIPUN PIYAMBAK.
UNSUR PEMBANGUN GEGURITAN
BASA INGKANG IRAH-IRAHAN
ENDAH GEGURITAN
TEMA PURWAKANTHI
DHIKSI
CITRA AMANAT
Tema Ide pokok kang
diandharake penyair.
Citra Digunakake supaya ngewenehi
gambaran sing bisa diraba
kagem indra.
Bahasa kang Migunakake bahasa
endah ingkang sopan lan pantes. Tetembungan ingkang
runtun karo tembung
Purwakanthi
ngarepe.
Dhiksi Pamilihan tembung lan ukara
supaya basa ingkang digunakake
geguritan kuwi sopan lan pantes. Amanat pesan ingkang diandharake
pangripata kagem pamaos.
Kepethik saking: https://diangpedia.blogspot.com/2021/08/unsur-intrinsik-geguritan.html
Purwakanthi
Purwakanthi sastra
Unen-unen kang runtut
sastrane (kongsonan)
Purwakanthi swara Purwakanthi
basa/lumaksita
Unen-unen kang runtut
swarane (vokal) Unen-unen kang kadhapuk
saka rong gatra. Pungkasane
gatra kapisan, dadi wiwitane
gatra kapindho.
Jenising geguritan 1.Jenising geguritan ingkang
miturut kegunaane gambarake kondidi utawa
prastawa (dheskriptip)
2.Jenising geguritan ingkang
nyeritakake kondisi utawa
pengalaman (naratip)
3.Jenis geguritan ingkang
pasemon utawa duweni isi
kritikan utawa sindiran
https://vajarsenja.blogspot.com/2015/09/pengertian-purwakanthi-beserta-contohnya.html
Jinisipun geguritan miturut jedhule
Geguritan gagrag lawas
Migunakaken basa Jawi kina utawi Geguritan gagrag anyar
lawas, dipunserat ing pupuh-pupuh
sekar, boten dipunserat ing Migunakaken basa Jawi jaman
kertas(kulinanipun) ugi mlebet saniki saha dipunserat
sekar utawi lelagon ingkang migunakaken aksara Latin.
ngagem purwakanthi swara. Geguritan menika boten pinathok
pupuh-pupuh sekar saha boten
kawiwitan"sun gegurit", guru
gatra, guru lagu guru wilangan.
Maos Geguritan
Wirama Wicara
Wirasa Wiraga
Cara nyerat geguritan
Nemtokake tema Ngubah tema dado
geguritan
Ide saged saking pundi
kemawon, nemtokake Sasampunipun idhe
ide saged wonten ing kepanggih, ide wau kedah
diolah saha dihayati. lajeng
pundi kemawon ngronce tembung-tembing
panggenanipun dados geguritan ingkang
edi saha penak diwaos.
Gaya basa/majas Bait, rima saha
irama (purwakanthi)
damel geguritan mesthi
boten ninggalaken majas, Ing geguritan modern rima,
saged migunakaken majas irama saha pada boten pati
personifikasi utawi digatekake, nanging
hiperbola langkung becik digatekake
supaya langkung sae nalika
NYERAT GEGURITAN
diwaos.
Nalika tema, majas, saha
purwakanthi ditemtokake
lajeng miwiti geguritan.
Nanging ing geguritan
modern purwakanthi boten
kedah diginakake.
Maos Geguritan
WIRAMA WIRASA WIRAGA
cendhek duwur perasaan utawa polah utawa
nada utawa penghayatan gerake ketik
keras lemahe pas maca maca geguritan
swara. geguritan
WWICICAARRAA
lancar orane
maca
geguritan
WIRAMA WIRASA WIRAGA
cendhek duwur perasaan utawa polah utawa
nada utawa penghayatan gerake ketik
keras lemahe pas maca maca geguritan
swara. geguritan
WWICICAARRAA
lancar orane
maca
geguritan
Fase 4: Mengembangkan dan menyajikan hasil karya
Materi Metakognitif
1.Unsur pambangun geguritan inggih menika
tema, basa ingkang endah, irah-irahan
geguritan, dhiksi, citra, purwakanthi, saha
amanat.
2.Nalika maos geguritan kedah nggatosakaen
4W inggih menika wirama, wiraga, wirasa
saha wicara.
Merapi
Merapi..... Dening: Puthu Aryana
Saka kadohan katon gagah
Asep putih ndedel ing awiyat
Tilas dalan lahar katon cetha
Merapi....
Saupama kowe bisa crita
Kabeh kedadeyan ing tanah Jawa
Wiwit jaman Mataram Kuna
Nganti madege kraton
Ngayogyakarta
Fase 5: Menganalisis dan evaluasi Dudutan
1.Geguritan inggih menika salah satunggaling karya sastra Jawa ingkang
awujud saking rasa ing ati ingkang dipunandharake kaliyan penyair
ngagem basa ingkang gadhah irama, rima, mitra, bait saha penyusun
cakepan ingkang gadhahi arti utawi makna wonten ing lirik geguritan.
2.Unsur pembangun geguritan inggih menika tema, basa kang endah,
irah-irahan, dhiksi, citra, purwakanthi saha amanat.
3.Jenis geguritan kaperang dados 2 inggih menika miturut kagunaane
saha jedhule.
4.Cara nyerat geguritan inggih menika nemtokake tema,ngubah tema
dados geguritan, gaya basa/majasm bait, rima, lan
irama(purwakanthi), saha nyerat geguritan.
5.Cara maos geguritan kedah ngatekake wirama, wirasa, wiraga, saha
wicara.
Kapustakan
1.Yatmana, Sudi & Suliyanto. 2016. Padha Bisa Basa Jawa. Jakarta:
Yudisthira.
2.Herlina, R., Iswara, P. D., & Kurniadi, Y. (2016). Penerapan metode ATM
(amati, tiru, dan modifikasi) berbantuan media audiovisual untuk
meningkatkan keterampilan membaca puisi. Jurnal Pena Ilmiah, 1(1),
881-890.
3.Isnaeni, A. Keefektifan Metode Bermain Peran (Role Playing) Terhadap
Aspek Keterampilan Berbicara Siswa Kelas V SDN Mattoangin II.
4. https://www.youtube.com/watch?v=KIBeoeJnX2o
5. https://kumparan.com/berita-terkini/pengertian-geguritan-dalam-
bahasa-jawa-dan-contohnya-1xTtqgAHfO2/3
6. https://diangpedia.blogspot.com/2021/08/unsur-intrinsik-
geguritan.html
MATUR
NUWUN