Fiber Board Booklet

‫پاییز ‪99‬‬ ‫چندسازه های چوبی‬

‫مقدمه و تاریخچه‬
‫انواع تخته فیبر‬
‫مواد اولیه‬
‫فرآیند تولید‬

‫محصول نهائی و استانداردها‬
‫مسائل اقتصادی تولید تخته فیبر‬
‫مسائل زیست محیطی تولید تخته فیبر‬

‫مشکلات و تنگناها‬

‫فصل ‪ :1‬مقدمه و تعاریف‬

‫‪3‬‬

‫‪‬چند سازه چوبی(اوراق فشرده یا مرکب چوبی) ‪wood composition board‬‬
‫فراورده های چند سازه بطور كلی با محصولات ساخته شده از چوب ماسیو متفاوت می باشند‪ .‬مراحل‬
‫مهم تولید این مواد عبارت از ‪ :‬تولید لایه یا خرده چوب یا چیپس چوبی یا الیاف و مونتاژ مجدد این‬

‫اجزاء و تشكیل ورقه ها یا پانلها‬
‫‪‬تخته فیبر‬

‫اصطلاح تخته فیبر به یكسری از محصولات ورقه ای اطلاق می گردد كه متعلق به گروه بزرگ فراورده‬
‫های چند سازه چوبی می باشند‪ .‬تخته فیبر از اجزایی تشكیل می گردد كه از نظر ابعاد تقریبا به هم‬
‫شبیه بوده و ابعاد آنها به اندازه سلول های چوبی می باشند‪.‬‬

‫فصل اول‪ :‬مقدمه و تاریخچه‬

‫طبقه بندی چند سازه های چوبی‬

‫‪4‬‬

‫فصل اول‪ :‬مقدمه و تاریخچه‬

‫تاریخچه تولید تخته فیبر در جهان‬

‫‪5‬‬

‫‪ ‬تخته فیبر عایقی (‪)Insulationboard‬‬
‫‪ (1‬اولین كارخانه در سال ‪ 1898‬در انگلستان كه بخش توسعه ای یك كارخانه كاغذ سازی بود‬

‫‪ (2‬كارخانه ای مشابه در سال ‪1908‬در نیوجرسی آمریكا‬
‫‪ (3‬كارخانه انسولیت در سال ‪ 1916‬در مونیخ برای تولید تخته فیبر عایقی از چوب گرد‬
‫(این محصول برای پوشش دیوارها و پوشش بامها و مصارف داخل ساختمانها كاربرد داشت‪) .‬‬
‫‪ (4‬اولین كارخانه ای كه تخته فیبر عایقی بنام سلوتكس را از باگاس نیشكر تولید كرد در سال ‪ 1920‬در امریكا‬

‫‪ ‬تخته فیبر سخت (‪)Hardboard‬‬
‫‪ (1‬اولین كارخانه بنام مازونیت در سال ‪ 1926‬با هدف استفاده از پشت لا و سایر ضایعات چوب بری‬

‫‪ (2‬اولین كارخانه ای كه از دفیبراتور آسپلوند برای تولید فیبر استفاده كرد در سال ‪ 1934‬در سوئد‬
‫‪‬تخته فیبر متوسط (‪)MDF‬‬

‫اولین كارخانه ‪ MDF‬با روش خشك در سال ‪ 1965‬در نیویورك آمریكا‬
‫(با ابداع ریفاینر های تحت فشار كه خمیر حجیم تولید می كند و اسم تجاری محصول ‪)Baraboard‬‬

‫‪ ‬تولید تخته فیبر به روش خشک (‪)Dry-fiberboard process‬‬
‫‪ (1‬اولین كارخانه روش خشك در سال ‪ 1952‬در واشنگتن آمریكا‬

‫‪ (2‬روش مندی (پرس مداوم سیلندری) با استفاده از پروسه خشك در سال ‪1970‬‬

‫فصل اول‪ :‬مقدمه و تاریخچه‬

‫تاریخچه تولید تخته فیبر در ایران‬

‫‪6‬‬
‫‪ ‬تخته فیبر عایقی (‪)Insulationboard‬‬
‫درایران كارخانه ای وجود ندارد‪.‬‬
‫‪ ‬تخته فیبر سخت (‪)Hardboard‬‬

‫در ایران تنها دو كارخانه تخته فیبر سخت وجود دارد كه با فرایند تر محصول تولید می كنند‪.‬‬
‫‪ (1‬اولین كارخانه به نام فیبر بابلسر در سال‪ 1341‬در بابلسر با ظرفیت اسمی ‪ 7500‬مترمكعب‬

‫‪ (2‬دومین كارخانه به نام فیبر ایران در سال ‪ 1347‬در بندرانزلی با ظرفیت اسمی ‪ 11500‬مترمكعب‬
‫‪‬تخته فیبر متوسط (‪)MDF‬‬

‫‪ (1‬اولین كارخانه ‪ MDF‬در ایران به نام صنایع چوب خزر در سال ‪ 1382‬در چمستان با ظرفیت اسمی ‪ 30000‬مترمكعب‬
‫‪ (2‬اولین كارخانه ‪ MDF‬از باگاس به نام شركت توسعه نیشكر و صنایع جانبی در سال ‪ 1386‬در خوزستان با ظرفیت اسمی ‪ 132000‬مترمكعب‬

‫‪ (3‬سومین كارخانه ‪ MDF‬در ایران به نام صنایع چوب آرین سینا در سال ‪ 1386‬در ساری با ظرفیت اسمی ‪ 120000‬مترمكعب‬
‫‪ (4‬بزرگترین كارخانه ‪ MDF‬در ایران به نام صنایع چوب آرین شیمی در سال ‪ 1387‬در ساری با ظرفیت اسمی ‪ 150000‬مترمكعب‬

‫فصل اول‪ :‬مقدمه و تاریخچه‬

‫فصل ‪ :2‬انواع تخته فیبر*‬

‫‪7‬‬

‫‪‬برحسب دانسیته‬
‫‪‬برحسب روش ساخت‬
‫‪‬برحسب کیفیت صفحه روئی‬
‫‪‬برحسب کاربرد و مصرف‬
‫‪‬برحسب ضخامت تخته‬
‫‪‬برحسب طول و عرض تخته‬

‫*بر اساس استاندارد ‪ Isiri 7416‬ایران‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر حسب دانسیته‬

‫‪8‬‬

‫‪(1‬تخته فیبر عایق (‪ : )IB: Insulation Fiberboard‬زیر ‪ 0.35‬گرم بر سانتیمتر مکعب‬
‫‪(2‬تخته فیبر متوسط (‪ : )MDF: Medium Density Fiberboard‬بین ‪ 0.55‬تا ‪gr/cm3 0.79‬‬

‫‪(3‬تخته فیبر سخت (‪ 0.8 : )HB: Hard Fiberboard‬گرم بر سانتیمتر مکعب و بیشتر‬

‫هر کدام از تخته فیبرهای فوق بر اساس مشخصاتشان طبقه بندی می گردند‪ .‬طبقه بندی‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر حسب روش ساخت‬

‫‪9‬‬

‫‪(1‬تخته فیبر با روش تر یا مرطوب‪:‬‬

‫‪(2‬تخته فیبر با روش نیمه خشک ‪:‬‬
‫‪(3‬تخته فیبر با روش خشک ‪:‬‬

‫در روش تر میزان آب مصرفی زیاد است بطور مثال برای تولید یك تن خمیر یكصد تن آب مصرف می گردد‪ .‬در روزهای‬
‫نخست صنعت تخته فیبر فقط از روش تر برای تولید استفاده می گردید كه توسعه صنعت كاغذ بود اما از دهه شصت میلادی‬

‫روش خشك هم توسعه یافت كه در واقع توسعه صنعت تخته خرده چوب بود‪.‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر حسب کیفیت صفحه روئی‬

‫‪10‬‬

‫‪(1‬تخته فیبرخام ‪ :S1S‬یک طرفه تخته صاف و طرف دیگر توری شکل می باشد و به روش تر تولید می گردد‪.‬‬

‫‪(2‬تخته فیبر خام ‪ :S2S‬هر دو طرف تخته صاف می باشد و به روش خشک یا نیمه خشک تولید می گردد‪.‬‬
‫‪(3‬تخته فیبر روکش شده‪ :‬که یک یا هر دو طرف صاف تخته با روکش طبیعی یا مصنوعی پوشانده می شود‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر حسب کاربرد و مصارف‬

‫‪11‬‬

‫کاربرد تخته فیبر سخت‪:‬‬ ‫کاربرد تخته فیبر متوسط‪:‬‬ ‫کاربرد تخته فیبر عایق‪:‬‬

‫• دیوارکوب‬ ‫• صنعت مبلمان‬ ‫‪ ‬تخته صداگیر‬

‫• دیوارکوب نقشدار‬ ‫• صنعت ساختمان‬ ‫‪ ‬تخته ساختمانی‬

‫• تخته تزئینی‬ ‫• صنعت حمل و نقل‬ ‫‪ ‬پوشش فیبر عایق‬

‫• روکوب‬ ‫• صنعت بسته بندی‬ ‫‪ ‬پرکننده درز بتون‬

‫• جان تیر ‪ I‬شکل‬ ‫• دکوراسیون‬ ‫‪ ‬پوشش زیر لت‬

‫• مصارف صنعتی‬ ‫‪ ‬پوشش زیر روکوب آلومینیوم‬

‫• حمل و نقل‬ ‫‪ ‬توفال گچکاری‬

‫• خدمات بازرگانی‬ ‫‪ ‬موزائیک آکوستیک‬

‫• آموزشی و تفریحی‬ ‫‪ ‬موزائیک سقف‬

‫• موبیل هوم‬ ‫‪ ‬پانل سقف کاذب‬

‫ابتدای‬ ‫• خودرو‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر حسب ضخامت تخته‬

‫‪12‬‬

‫‪ ‬معمولا در کاربردها و مصارف تخته فیبر‪ ،‬ضخامت نقش مهمی را بازی می کند‪.‬‬
‫‪ ‬تخته فیبر بصورت صنعتی از ‪ 3‬تا ‪ 50‬میلیمتر ساخته می شود‪.‬‬

‫‪ ‬در ایران ضخامت اسمی ‪ 3‬و ‪ 6‬و ‪ 8‬و ‪16‬و ‪ 25‬و‪ 32‬میلیمتر بیشتر کاربرد دارد‪.‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر حسب ضخامت تخته‬

‫‪13‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر حسب طول و عرض تخته‬

‫‪14‬‬

‫‪ (1‬تنوع ابعادی تخته فیبر با توجه به نوع و کاربردش بسیار مختلف می باشد‪.‬‬
‫‪ (2‬ابعاد رایج در ایران ‪ 244×122‬و ‪ 366×183‬سانتیمتر می باشد‬

‫عرض (‪)cm‬‬ ‫طول (‪)cm‬‬

‫‪122‬‬ ‫‪244‬‬
‫‪125‬‬ ‫‪250‬‬
‫‪183‬‬ ‫‪280‬‬
‫‪210‬‬ ‫‪320‬‬
‫‪366‬‬
‫‪410‬‬
‫‪420‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر عایق ‪Insulation board‬‬

‫‪15‬‬

‫کاربرد‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫‪ (1‬بر حسب موارد کاربرد‬
‫‪T-IB‬‬
‫لایه زیرین تشك های ورزشی‬ ‫‪A-IB‬‬ ‫ردیف نوع‬
‫عایق بندی حرارتی‬ ‫‪S-IB‬‬ ‫‪ 1‬تخته عایق كاه‪-‬نمدی‬

‫ضد آب نمودن قسمت های بیرون ساختمان‬ ‫‪ 2‬تخته عایق درجه ‪A‬‬
‫‪ 3‬تخته عایق ضد آب‬

‫‪ (2‬برحسب احتراق ناپذیری‬

‫کاربرد‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫ردیف نوع‬
‫‪-‬‬ ‫‪ 1‬معمولی‬
‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬
‫‪Incombustible3‬‬ ‫‪ 2‬احتراق پذیر نوع سوم‬

‫‪MDF‬‬ ‫انواع تخته فیبر متوسط‬

‫‪16‬‬

‫‪ (1‬بر حسب استحکام خمشی‬

‫مقاومت خمشی‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫ردیف نوع‬

‫‪ 30‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)306 kgf/cm2‬‬ ‫‪ 1‬نوع ‪30 30‬‬
‫‪ 25‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)255 kgf/cm2‬‬ ‫‪ 2‬نوع ‪25 25‬‬
‫‪15‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)153 kgf/cm2‬‬ ‫‪ 3‬نوع ‪15 15‬‬

‫‪ (2‬برحسب احتراق ناپذیری‬

‫کاربرد‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫ردیف نوع‬
‫‪-‬‬
‫‪ 1‬معمولی‬
‫‪Incombustible3‬‬ ‫‪ 2‬احتراق پذیر نوع سوم‬
‫‪Incombustible2‬‬ ‫‪ 3‬احتراق پذیر نوع دوم‬

‫‪MDF‬‬ ‫ادامه‪-‬انواع تخته فیبر متوسط‬

‫‪17‬‬

‫‪ (3‬بر حسب مقدار فرمالدئید آزاد‬

‫مقدار آزاد شدن فرم آلدئید‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫ردیف نوع‬
‫‪E0‬‬
‫‪ 0.5‬میلی گرم در لیتر یا كمتر‬ ‫‪E1‬‬ ‫‪E0 1‬‬
‫‪ 1.5‬میلی گرم در لیتر یا كمتر‬ ‫‪E2‬‬ ‫‪E1 2‬‬
‫‪ 5‬میلی گرم در لیتر یا كمتر‬ ‫‪E2 3‬‬

‫‪ (4‬بر حسب نوع چسب مصرفی‬

‫کاربرد‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫نوع چسب‬ ‫ردیف‬
‫مبلمان‪ ،‬کابینت و کاربردهای مشابه‬ ‫‪UF‬‬
‫عایق سازی رطوبتی‪ ،‬اعضای اتصال دهنده‬ ‫‪MF‬‬ ‫‪ 1‬اوره‬
‫عایق سازی رطوبتی (کف‪ ،‬دیوارهای خارجی و سقف)‬ ‫‪PF‬‬
‫‪ 2‬اوره‪-‬ملامین‬

‫‪ 3‬فنل‬

‫‪ (5‬بر حسب خواص و ویژگی‬

‫انواع ‪ MDF‬بر حسب خواص و ويژگي‬

‫‪18‬‬

‫‪ MDF‬معمولی‬
‫‪ MDF‬با خواص ویژه‬
‫‪ MDF‬با خواص ویژه دارای ویژگی هایی علاوه بر مشخصات معمول ‪ MDF‬هستند که با اعمال تغییرات در پروسه تولید‪،‬‬
‫با استفاده از چسب های مختلف یا مواد افزودنی گوناگون تولید می شوند‪.‬‬
‫‪ MDF (1‬نازك )‪(Thin MDF‬‬
‫‪ MDF (2‬ضخیم )‪(Thick MDF‬‬
‫‪ MDF (3‬با فرمالدئید کم )‪(Low Formaldehyde MDF-E1‬‬
‫‪ MDF (4‬مقاوم در برابر رطوبت (‪(Moisture Resistant MDF: MDF.HLS ،MDF.H‬‬
‫‪ MDF (5‬بیرونی ( ‪)Exterior MDF:MDF .E‬‬
‫‪ MDF (6‬مقاوم در برابر حشرات و قارچها )‪(Fungi Retardant MDF‬‬
‫‪ MDF (7‬مقاوم در برابر آتش یا کندسوز )‪(Flame Retardant MDF‬‬
‫‪ MDF (8‬قابل انعطاف (‪)Flexibility MDF‬‬
‫‪ MDF (9‬با روکش های تزئینی )‪(Decorative surfaced MDF‬‬
‫‪ MDF(10‬قالب گیری شده‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫‪Hardboard‬‬ ‫انواع تخته فیبر سخت‬

‫‪19‬‬

‫‪ (1‬بر حسب استحکام خمشی‬

‫‪ (2‬برحسب احتراق ناپذیری‬
‫‪ (3‬برحسب پرداخت های سطحی‬

‫کاربرد‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫ردیف نوع‬
‫‪-‬‬
‫‪ 1‬معمولی‬
‫‪Incombustible3‬‬ ‫‪ 2‬احتراق پذیر نوع سوم‬
‫‪Incombustible2‬‬ ‫‪ 3‬احتراق پذیر نوع دوم‬

‫مقاومت خمشی‬ ‫نشان اختصاری‬ ‫ردیف نوع‬
‫‪S35‬‬
‫‪ 35‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)357 kgf/cm2‬‬ ‫‪S25‬‬ ‫‪ 1‬تخته استاندارد نوع ‪35‬‬
‫‪ 25‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)255 kgf/cm2‬‬ ‫‪S20‬‬ ‫‪ 2‬تخته استاندارد نوع ‪25‬‬
‫‪ 20‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)204 kgf/cm2‬‬ ‫‪T45‬‬ ‫‪ 3‬تخته استاندارد نوع ‪20‬‬
‫‪ 45‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)459 kgf/cm2‬‬ ‫‪T35‬‬ ‫‪ 4‬باز تگخشتهتفرآوری شده نوع ‪45‬‬
‫‪ 35‬نیوتن بر میلیمتر مربع ( ‪)357 kgf/cm2‬‬ ‫‪ 5‬تخته فرآوری شده نوع ‪35‬‬

‫‪Hardboard‬‬ ‫ادامه‪-‬انواع تخته فیبر سخت‬

‫‪20‬‬

‫‪ (1‬بر حسب استحکام خمشی‬
‫‪ (2‬برحسب احتراق ناپذیری‬

‫‪ (3‬برحسب پرداخت های سطحی‬

‫بازگشت‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫نقطه نظر پیشنهادی‬

‫‪21‬‬

‫‪‬انواع طبقه بندی تخته فیبر در قسمتهای گذشته بر اساس استاندارد ایران بیان شده است‬
‫که ماخذ آن استاندارد ژاپن می باشد ولی در استانداردهای دیگر کشورها مثل امریکا‪،‬‬

‫آلمان‪ ،‬انگلیس و بطور کل اروپا طبقه بندی تا حد زیادی با ایران متفاوت می باشد که لازم‬
‫است در این خصوص دقت و توجه لازم صورت گیرد‪( .‬در صفحات بعدی طبقه بندی بر‬
‫اساس استاندارد امریکا و اروپا اشاره شده است‪).‬‬
‫‪‬در ایران ابتدا روش ساخت به عنوان معیار اصلی طبقه بندی در نظر گرفته شده است و‬

‫سپس بر حسب دانسیته و در انتها بر اساس سایر ویژگی ها کلاسه بندی صورت گرفته‬
‫است‪.‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر اساس استاندارد امریکا ) ‪)ASTM D1554‬‬

‫‪22‬‬

‫‪‬تخته فیبر به روش تر‬
‫‪(1‬تخته فیبر عایقی (‪ : )Cellulosic Fiberb.‬بین ‪ 0.16‬تا ‪ 0.5‬گرم بر سانتیمتر مكعب‬

‫‪(2‬تخته فیبر سنگین یا سخت (‪ 0.5 : )Hardboard‬گرم بر سانتیمتر مكعب و بیشتر‬
‫•تخته فیبر سخت با دانسیته متوسط‪ :‬بین ‪ 0.5‬تا ‪ 0.8‬گرم بر سانتیمتر مكعب‬
‫•تخته فیبر سخت با دانسیته بالا‪ 0.8 :‬گرم بر سانتیمتر مكعب و بیشتر‬
‫‪‬تخته فیبر به روش خشك‬
‫تخته فیبر نیمه سنگین (‪ : )MDF‬بین ‪ 0.5‬تا ‪ 1‬گرم بر سانتیمتر مكعب‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫انواع تخته فیبر بر اساس استاندارد اروپا ) ‪)EN 316‬‬

‫‪23‬‬

‫‪‬تخته فیبر به روش تر‬
‫‪(1‬تخته فیبر نرم (‪ : )SB: Soft Board‬بین ‪ 0.23‬تا ‪ 0.4‬گرم بر سانتیمتر مكعب‬
‫‪(2‬تخته فیبر متوسط (‪ : )MB: Medium Board‬بین ‪ 0.4‬تا ‪ 0.9‬گرم بر سانتیمتر مكعب‬
‫• تخته فیبر متوسط سبك (‪ : )MBL: Low Density MB.‬بین ‪ 0.4‬تا ‪0.56‬‬
‫• تخته فیبر متوسط سنگین (‪ : )MBH: High Density MB.‬بین ‪ 0.56‬تا ‪0.9‬‬
‫‪ (3‬تخته فیبر سخت (‪ 0.9 : )HB: Hardboard‬گرم بر سانتیمتر مكعب و بیشتر‬

‫‪‬تخته فیبر به روش خشك‬
‫تخته فیبر نیمه سنگین (‪ 0.45 : )MDF‬گرم بر سانتیمتر مكعب و بیشتر‬
‫‪ MDF(1‬فوق سبك (‪ : )UDF: Ultra-Light MDF‬بین ‪ 0.45‬تا ‪ 0.55‬گرم بر سانتیمتر مكعب‬
‫‪ MDF(2‬سبك (‪ : )LDF: Light MDF‬بین ‪ 0.55‬تا ‪ 0.65‬گرم بر سانتیمتر مكعب‬
‫‪ MDF(3‬سنگین(‪ 0.8 : )HDF: High MDF‬گرم بر سانتیمتر مكعب و بیشتر‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪2‬‬

‫فصل دوم‪ :‬انواع تخته فیبر‬

‫فصل ‪ :3‬مواد اولیه‬

‫‪24‬‬

‫‪‬مواد لیگنوسلولزی‬
‫‪(1‬مواد لیگنوسلولزی چوبی بصورت كاتین و هیزمی و ضایعات چوبی(پوست و خاك اره)‬

‫• سوزنی برگان برای ساخت تخته عایقی‬
‫• پهن برگان برای ساخت تخته سخت‬
‫• تركیبی برای ساخت ‪MDF‬‬

‫‪(2‬مواد لیگنوسلولزی غیرچوبی‬

‫• با منشا گیاهی بیشتر باگاس و نخل‬
‫• با منشا معدنی‬

‫‪‬چسب ها (رزین ها)‬
‫‪‬سایر مواد افزودنی‬
‫‪(1‬عوامل كنترل كننده ‪PH‬‬
‫‪(2‬عوامل كاهش دهنده رطوبت (آهار)‬
‫‪(3‬عوامل آزاد كننده تخته از صفحه پرس‬
‫‪(4‬عوامل حفاظتی‬
‫‪(5‬عوامل كند سوز كننده‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫مواد لیگنوسلولزی‬

‫‪25‬‬

‫تخته فیبر را تقریبا با هر نوع ماده لیگنوسلولزی می توان ساخت‬
‫برتری چوب نسبت به مواد لیگنوسلزی غیر چوبی ( الیاف كشاورزی)‬

‫‪ ‬فراوانی نسبی‬
‫‪ ‬امكان ذستیابی در تمام فصول ساخت‬

‫‪ ‬سهولت نگهداری‬
‫خصوصیات الیاف‬
‫مقاومت الیاف‬

‫مرفولوژی (ریخت شناسی) الیاف‬
‫مقایسه سوزنی برگان و پهن برگان‬
‫‪ ‬سوزنی برگان برای ساخت تخته عایقی‬
‫‪ ‬پهن برگان برای ساخت تخته سخت‬
‫‪ ‬تركیبی برای ساخت ‪MDF‬‬

‫تك گونه و مخلوط گونه بودن‬
‫تهیه مواد اولیه چوبی‬
‫‪ ‬گرده بینه‬

‫‪ ‬كاتین و هیزمی‬
‫‪ ‬ذرات خرده چوب‬

‫‪ ‬ضایعات چوبی‬
‫‪ ‬مواد لیگنوسلولزی غیرچوبی بیشتر باگاس و نخل‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫چسب ها (رزين ها)‬

‫‪26‬‬

‫‪‬چسب های طبیعی‬
‫‪ (1‬پایه جانوری‪ :‬تحقیقات جدید بر روی كازئین‬

‫‪ (2‬پایه گیاهی‪:‬‬
‫• نشاسته از ذرت‪ ،‬آرد جو‪ ،‬سیب زمینی‪ :‬بصورت صنعتی مصرف می شود‪.‬‬

‫• ‪ Vinsol‬از درخت كاج‪ :‬مانند قیر طبیعی رزین ترموپلاستیك محسوب می شود‪.‬‬
‫• روغن بزرك از دانه ‪Flax‬‬

‫• روغن ‪ Tung‬از درخت ‪ Tung‬روغن خشك كن می باشند كه هم نقش چسب و هم آهار را دارند‬
‫• روغن سویا از دانه سویا‬
‫مانند روغن تال كه مواد جانبی فرآیند كرافت می باشد‬ ‫‪‬چسب های مصنوعی ترموست‬

‫‪ (1‬اوره فرم آلدئید (‪)UF‬‬
‫‪ (2‬اوره ملامین فرم آلدئید (‪)UMF‬‬
‫‪ (3‬فنل فرم آلدئید (‪)PF‬‬
‫‪ (4‬رزول سینول فرم آلدئید (‪)RF‬‬
‫ابتدای‬ ‫‪ (5‬پلی متیلن دی ایزوسیانات (‪)PMDI‬‬
‫فصل ‪3‬‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫عوامل کنترل کننده ‪PH‬‬

‫‪27‬‬

‫‪‬عوامل كنترل كننده ‪ PH‬یا همان رسوب دهنده ها فقط در روش تر اضافه می گردند‬
‫و برای رسوب دادن آهار بر روی الیاف بكار می روند و با كاهش ‪ PH‬از ‪ 9‬تا ‪ 11‬به‬
‫حدود ‪ 4.5‬باعث سخت شدن آهار می گردند‪.‬‬
‫‪‬مهمترین رسوب دهنده‪ :‬آلوم یا سولفات آلومنیوم(‪ )AL2(SO4(3‬می باشد‪.‬‬

‫‪‬البته در روش خشك هم آلوم اضافه می گردد كه برای سخت شدن چسب از طریق‬
‫كاهش ‪ PH‬بكار می رود‪.‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪3‬‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫عوامل کاهش دهنده رطوبت (آهار)‬

‫‪28‬‬

‫‪‬به منظور كنترل نفوذ مایعات بداخل تخته فیبر یا كاغذ مواد شیمیائی مناسبی بر روی‬
‫الیاف رسوب داده می شود كه به این فرایند آهارزنی گفته می شود‪.‬‬

‫•در فرایند خشك آهار مستقیما و به همراه چسب به الیاف اضافه می گردد‪.‬‬
‫•در فرآیند تر آهار بصورت محلول آبی و با تنظیم ‪ PH‬توسط آلوم برروی الیاف رسوب‬

‫می كند‪.‬‬
‫‪‬انواع آهار‬
‫‪(1‬آهار رزین‪ :‬متداولترین آهار كاغذ سازی‬
‫‪(2‬آهار پارافین‪ :‬برای مقاومت به نفوذ آب در تخته فیبر‬
‫‪(3‬آهار قیر‪ :‬برای ساخت تخته عایقی‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪3‬‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫عوامل آزاد کننده تخته از صفحه پرس‬

‫‪29‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪3‬‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫عوامل حفاظتي‬

‫‪30‬‬

‫‪‬به منظور حفاظت در برابر عوامل مخرب مثل موریانه و قارچ بكار می روند‬
‫‪‬متداول ترین ماده حفاظتی‪ :‬پنتا كلروفنات سدیم (‪ )Mitrol G‬كه یك نمك سدیم‬

‫محلول در آب می باشد‪.‬‬
‫‪‬پنتا كلرو فنل سمی می باشد و درحال جایگزینی با مواد دوستدار طبیعت‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪3‬‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫عوامل کند سوزکننده‬

‫‪31‬‬

‫‪‬به منظور حفاظت در برابر آتش و كند سوز كردن بكار می روند‬
‫‪‬متداول ترین ماده ضد حریق‪ :‬تری هیدارات آمونیوم و استربورات‬
‫‪‬طبقه بندی مواد مختلف با توجه به ضریب پخش شعله (‪)USDA FS 1972‬‬
‫‪(1‬طبقه ‪ 25-0 :A‬برای مسیرهای خروجی ساختمان بدون آبپاش‬

‫‪(2‬طبقه ‪ 75-26 :B‬برای دبستان و هتل و ‪...‬‬
‫‪(3‬طبقه ‪ 200-76 :C‬چوب و محصولات چوبی (ضریب پخش شعله بیش از ‪)100‬‬

‫‪(4‬طبقه ‪500-201 :D‬‬
‫‪(5‬طبقه ‪<500 :E‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪3‬‬

‫فصل سوم‪ :‬مواد اولیه‬

‫فصل ‪:4‬فرآيند تولید‬

‫‪32‬‬

‫‪ (1‬روش تر‬
‫‪ (2‬روش خشك‬
‫‪ (3‬روش نیمه خشك‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫مراحل روش خشک‬ ‫مراحل روش تر‬

‫آماده سازی ماده اولیه‬ ‫چیپس کردن‬ ‫چیپس کردن‬
‫الک کردن‬ ‫الک کردن‬
‫شستشو چیپس‬ ‫شستشو چیپس‬
‫تولید خمیر‬ ‫تولید خمیر‬
‫• روش دیسک ریفاینر تحت فشار‬
‫• روش مازونیت‬
‫چسب زنی‬ ‫• روش دیسک ریفاینر (آسپلاند)‬

‫خشک کن‬ ‫• فشار معمولی‬
‫• تحت فشار‬
‫تشکیل کیک‬
‫شستشو الیاف‬
‫پیش پرس‬ ‫افزودن افزودنی ها‬

‫پرس گرم‬ ‫تشکیل کیک‬
‫• پرس طبقاتی‬ ‫پیش پرس و آبگیری‬

‫• پرس پیوسته (کانتینیوس)‬ ‫پرس گرم‬
‫کناره بری و اندازه بری‬
‫ابتدای‬ ‫کناره بری و اندازه بری‬ ‫تیمار حرارتی و باز پخت‬
‫فصل ‪4‬‬ ‫خنک سازی‬
‫سنباده زنی‬ ‫متعادل سازی‬
‫درجه بندی‬ ‫درجه بندی‬

‫مقایسه فرآیند تر و خشک‬

‫‪34‬‬

‫فرآیند تر‪:‬‬
‫‪‬بهره گیری از اتصالات چوب از طریق فعال سازی مجدد در پرس گرم‪ ،‬تیمار‬

‫های حرارتی بعد از پرس گرم‪.‬‬

‫فرآیند خشک‪:‬‬
‫‪‬تولید محصولات با ضخامت بالاتر‪.‬‬
‫‪‬حذف حساسیت فرآیند به گونه ها‬
‫‪‬حذف آب از پروسه تولید و کاهش آلودگی‬

‫‪‬تولید تخته با دو سمت صاف‬
‫‪‬افزایش راندمان تولید‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪4‬‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫آماده سازی ماده اولیه (برای هر دو روش)‬

‫‪35‬‬

‫‪‬تولید چیپس‬
‫‪‬درجه بندی و الك‬

‫فرآیند تر‬

‫‪36‬‬

‫تولید خمیر به روش تر‪ -‬روش مازونیت‬

‫‪37‬‬

‫‪‬تولید خمیر تند‬
‫‪‬بازده پایین‬

‫‪‬مصرف انرژی بالاتر‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫تولید خمیر به روش تر‪ -‬روش آسپلاند‬

‫‪38‬‬

‫‪‬تولید خمیر کند‬
‫‪‬بازده بالاتر‬

‫‪‬تولید الیاف با درصد خشکی بالاتر‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫تولید الیاف‬

39

edge of edge of edge of
refiner refiner refiner

bar bbarar bar
wood edge of
‫ابتدای‬ fiber refiner
4 ‫فصل‬
bar

‫ فرایند تولید‬:‫فصل چهارم‬

‫آماده سازی خمیر‬

‫‪40‬‬

‫‪‬تولید الیاف‬
‫‪‬افزایش ‪ PH‬و آب‬

‫‪‬شستشوی الیاف‬
‫‪‬اضافه كردن افزودنی ها‬

‫‪‬ریفاینر‬
‫‪‬افزودن آلوم‬
‫‪‬رقیق كردن محلول خمیر‬
‫‪‬تشكیل كیك‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫تشکیل کیک‬

‫‪41‬‬

‫‪‬آب گیری ثقلی‬
‫‪‬آب گیری مكشی‬
‫‪‬آب گیری فشاری‬

‫‪‬اندازه بری‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫پروسه ساخت‬

‫‪42‬‬

‫فرایند تر‬ ‫خشك كن‬ ‫پرس گرم‬ ‫‪S1S‬‬
‫خشك كن‬ ‫پرس گرم‬ ‫‪IB‬‬
‫‪S2S‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪4‬‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫تولید تخته عایقی‬

‫‪43‬‬

‫‪‬خشک کردن کیک در کوره‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪4‬‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫تولید تخته ‪S1S‬‬

‫‪44‬‬

‫‪‬استفاده از توری جهت خروج آب و بخار از كیك‬
‫‪‬زمان طولانی پرس‬

‫‪‬یك طرفه بودن پروفیل دانسیته‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫تولید تخته ‪S2S‬‬

‫‪45‬‬

‫‪‬حذف نقش توری از یك سمت تخته‬
‫‪‬پروفیل دانسیته متقارن‬

‫‪‬خشك كردن كیك قبل از پرس‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫تیمار حرارتی‬

‫‪46‬‬

‫ابتدای‬ ‫تیمار حرارتی‪:‬‬
‫فصل ‪4‬‬ ‫حرارت دهی تا دمای ‪150⁰c‬‬
‫• آزاد سازی تنش های درونی‬
‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬
‫• تقویت اتصالات لیگنینی‬
‫• هیدرولیز و حذف عوامل ناپایدار كننده خواص فیزیكی‬
‫• كاهش خاصیت جذب دیواره سلول‪ ،‬افزایش مقاومت اتصالات‪ ،‬توزیع مجدد پارافین‪.‬‬

‫باز پختن و متعادل سازی‬

‫‪47‬‬

‫تیمار بازپختن‪:‬‬
‫‪‬تیمار سطح تخته با استفاده از روغن های خشك كن‬

‫‪ ‬افزایش مقاومت خمشی‬
‫‪ ‬افزایش سفتی خمشی‬
‫‪ ‬بهبود كیفیت سطح‪.‬‬

‫متعادل سازی و افزایش رطوبت‪:‬‬
‫‪‬افزایش یكنواخت رطوبت بعد از تیمارهای حرارتی‬

‫و بازپختن جهت حذف اعوجاج تخته‪.‬‬

‫ابتدای‬
‫فصل ‪4‬‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫فرآیند خشک‬

‫‪48‬‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫خط تولید پیوسته ‪1-MDF‬‬

‫‪49‬‬

‫فصل چهارم‪ :‬فرایند تولید‬

‫‪50‬‬

‫خط تولید پیوسته فصل چهارم‪ :‬فرایند‪ 2-MDF‬تولید‬