ทะเบียนมรดกภาพยนตร์ของชาติ ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2556

2499

อนั ธพาลครองเมอื ง

วนั แรกฉาย ๑๑ เมษายน ๒๕๔๐
ความยาว ๑๐๕ นาที
ฟิลม์ ๓๕ มม. / สี / เสยี ง
อำ� นวยการสร้าง ไท เอ็นเตอรเ์ ทนเม้นต์
กำ� กับ นนทรยี ์ นมิ ิบุตร
นักแสดง เจษฎาภรณ์ผลด,ี ศภุ กรณ์
กจิ สวุ รรณ, ชาตชิ าย งามสรรพ,์ นพชยั มทั ทววี งศ,์
อรรถพร ธมี ากร, แชมเปญ เอก็ ซ,์ อภชิ าติ ชสู กลุ ,
ปาริชาต บรสิ ทุ ธิ์

หลังจากท่ีตลาดภาพยนตร์ไทยเร่ิม ไดอ้ ยา่ งสวยงาม และเปดิ ประตใู หว้ งการภาพ-
ซบเซาต่อเนื่องกันหลายปีในปลายทศวรรษท่ี ยนตร์ไทยต้อนรับผู้ก�ำกับหน้าใหม่เข้ามาตาม
๓๐ จ�ำนวนภาพยนตร์ไทยท่ีเข้าฉายในโรง ความสำ� เร็จของนนทรีย์ นมิ ิบุตร
ภาพยนตร์มีจ�ำนวนลดลงถอยลงอย่างเห็นได้
ชัด เนื้อหาส่วนใหญ่ของภาพยนตร์ไทยในยุค 2499 อันธพาลครองเมือง สร้างจาก
นั้นวนเวียนอยู่กับเรอ่ื งวยั รนุ่ นนทรีย์ นมิ ิบตุ ร หนังสือแต่งที่น�ำเค้าเรื่องมาจากเรื่องของแก๊ง
ผู้ก�ำกับโฆษณาซึ่งกระโดดมาก�ำกับภาพยนตร์ วยั รนุ่ ชือ่ ดงั ยุคจอมพล สฤษด์ิ ธนะรชั ต์ ซึ่งท่ี
เรื่องแรก โดยหยิบเอานวนิยายของสุริยัน สุดถกู ปราบปรามดว้ ยข้อหาภัยสังคม
ศักด์ิไธสง เรื่อง เส้นทางมาเฟีย มาสร้างเป็น
ภาพยนตร์ที่มีฉากหลังในยุคโก๋หลังวัง เขียน ภาพยนตร์ได้รับการตอบรับจากผู้ชม
บทภาพยนตร์ โดย วิศษิ ฐ์ ศาสนเที่ยง โดยใช้ เป็นประวัติการณ์ ด้วยหลายเหตุผลจากนัก
หนังแสดงหน้าใหม่ทั้งหมด มารับบท แดง วเิ คราะห์ เช่น การผลิตที่ประณีตตนื่ ตาตื่นใจ
ไบเล่ย์ ปุ๊ ระเบิดขวด ดำ� เอสโซ่ เป๊ียก วิสุทธ-ิ์ ตามขนบของนกั ทำ� หนงั โฆษณา และการทเ่ี กดิ
กษัตริย์ จนแจ้งเกิดให้แต่ละคนมีผลงานตาม การถกเถียงกันในประเด็นอะไรจริงอะไรเท็จ
มาอย่างต่อเนื่อง ภาพยนตร์ได้รับกระแสการ จากสื่ออินเตอร์เน็ต ซ่ึงเพิ่งเกิดขึ้นในสังคม
ตอบรบั เปน็ อยา่ งดแี ละกวาดรายไดไ้ ปกวา่ ๗๐ ไทยในเวลานั้นพอดี ภาพยนตร์เรื่องน้ีจึงเป็น
ล้านบาท เปิดศักราชใหม่ให้วงการภาพยนตร์ หลักหมายส�ำคัญอันหน่ึงในประวัติศาสตร์
ภาพยนตรไ์ ทย

51

5๒

ฟ้าทะลายโจร

วนั แรกฉาย ๒๘ กันยายน ๒๕๔๓ เธอให้ได้แต่ก็สายไปเสียแล้ว ร�ำเพยรอจนใจ
ความยาว ๑๑๐ นาที สลาย จงึ กลบั ไปเข้าพธิ ีหม้นั กบั ก�ำจร หลังงาน
ฟิล์ม ๓๕ มม. / สี / เสยี ง หมั้น ก�ำจร ตัดสินใจน�ำก�ำลังต�ำรวจไปกวาด
อำ� นวยการสร้าง ไฟวส์ ตารโ์ ปรดักช่นั ลา้ งรังโจรเสือฝ้ายหมายสร้างผลงาน แต่เสียที
ร่วมกับฟลิ ม์ บางกอก ถูกเสือฝ้ายจับได้ เสือฝ้ายให้เสือด�ำไปสังหาร
ก�ำกับ วิศิษฐ์ ศาสนเทีย่ ง ก�ำจร ครั้นรู้ว่าวาระสุดท้ายของตนมาถึงแล้ว
นักแสดง ชาติชาย งามสรรพ์, ก�ำจรได้ขอร้องเสือด�ำให้ส่งข่าวแก่คู่หมั้นของ
สเตลล่า มาลกู ,ี้ ศภุ กรณ์ กจิ สุวรรณ, เอราวตั เขาพร้อมมอบรูปถ่ายร�ำเพยให้ดู เสือด�ำตก-
เรืองวุฒิ, สมบัติ เมทะนี, ไพโรจน์ ใจสิงห์, ตะลึงเม่ือรู้ว่าร�ำเพยคือคู่หมั้นของก�ำจร จึง
นยั นา ชีวานนั ท์, ครรชติ ขวญั ประชา, สุวนิ จิ ตดั สนิ ใจปลอ่ ยกำ� จรไป เมอื่ เสอื ฝา้ ยรวู้ า่ เสอื ดำ�
ปัญจมะวตั ทรยศ จงึ สง่ั ใหเ้ สือมเหศวรหลอกเสือด�ำไปฆ่า
แต่เสือด�ำก็รอดมาได้หวุดหวิด และย้อนกลับ
โศกนาฏกรรมความรกั ของ รำ� เพย สาว ไปช่วยรำ� เพยหญิงผเู้ ปน็ ท่รี กั
สงู ศกั ดิ์ กบั ด�ำ ลกู ชาวไร่ ความทรงจ�ำในวัย
เยาว์ที่เขาและเธอมีต่อกัน กลายเปน็ ความรัก หลังจากเขียนบทภาพยนตร์มาแล้ว
ท่ีย่ังยืน ด�ำให้สัญญาว่าเขาจะกลับไปท�ำไร่ที่ หลายเร่อื ง วิศษิ ฐ์ ศาสนเทย่ี ง กลบั มาจบั งาน
สุพรรณบุรีเก็บเงินมาสู่ขอร�ำเพยให้ได้แม้จะ กำ� กับภาพยนตร์อีกครั้ง หลังจากท่ีภาพยนตร์
ถูกครอบครัวร�ำเพยกีดกัน ส่วนร�ำเพยสัญญา เร่อื งแรก 2029 เครือ่ งครัวล้างโลก ไมไ่ ด้ออก
วา่ จะหนตี ามเขาไป แตแ่ ลว้ เมอ่ื ดำ� กลบั ถงึ บา้ น ฉาย วศิ ิษฐห์ ันไปหยบิ แรงบันดาลจากบรรยา-
กลบั พบวา่ พอ่ ถกู ฆา่ ตาย จงึ เขาควา้ ปนื ออกตาม กาศเก่า ๆ ในหนังไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
ล้างแค้นคนที่ฆ่าพ่อ จนต้องระหกระเหินไป ภาพยนตรข์ องรตั น์ เปสตนั ยี โดยมฉี ากหลงั ใน
อาศัยอยู่กับกองโจรของเสือฝ้ายและเสือ ยุคที่ “เสือ” ครองเมืองภายหลังสงครามโลก
มเหศวร และตกกระไดพลอยโจนไปเป็นเสือ ครั้งที่ ๒ และยืมชื่อสามเสือชื่อดังแห่งเมือง
นบั แตน่ นั้ มาทว่ั ทงั้ สพุ รรณ จงึ รจู้ กั ชอื่ เขาในชอ่ื สุพรรณ เสอื ด�ำ เสอื ฝ้าย และเสอื มเหศวร มา
ของ “เสือด�ำ” สมุนมอื ขวาของเสอื ฝา้ ย ผยู้ งิ ดัดแปลงเป็นภาพยนตร์รักโศก บู๊ เคล้า
ปืนแม่นราวจับวาง ฝา่ ยร�ำเพย ถูกบงั คบั ให้รบั บทเพลงเสนาะหู ตามขนบหนังไทยยุคเก่า
หมั้นกับ ร.ต.อ.ก�ำจร นายต�ำรวจหนุ่มจาก ย้อมฟิล์มให้สีวิจิตรตา แม้จะประสบความ
พระนคร จึงตดั สินใจหนีตามดำ� ไป โดยท้ังสอง ส�ำเร็จเฉพาะในหมู่นักดูหนังเฉพาะกลุ่มใน
นดั แนะกนั มารอทจ่ี ดุ นดั พบ แตโ่ ชคชะตากเ็ ลน่ ประเทศไทย แต่ภาพยนตร์ก็มีความโดดเด่น
ตลกกับรำ� เพยและด�ำ เพราะเสือดำ� บังเอิญติด จนได้รับการคัดเลือกให้ไปฉายในเทศกาล
ภารกิจสำ� คญั แม้จะพยายามเรง่ รบี เพอ่ื มาพบ ภาพยนตร์เมืองคานส์ นับเป็นภาพยนตร์ไทย
เร่อื งแรกทไี่ ด้รับเกียรตนิ ้ี

53

54

โหมโรง

วนั แรกฉาย ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๗ พ.ศ. ๒๔๒๙ ศร เด็กหนุ่มท่ีมีความ
ความยาว ๑๐๑ นาที ผูกพันกับดนตรีไทยมาตั้งแต่เกิด ได้รับการ
ฟลิ ม์ ๓๕ มม. / สี / เสยี ง ถา่ ยทอดฝมี อื ในการตรี ะนาดเอกจาก ครสู นิ ผู้
อำ� นวยการสรา้ ง สหมงคลฟลิ ม์ , พรอ้ มมติ ร ซงึ่ เปน็ ท้งั บิดาและครสู อนดนตรไี ทย ศรกลาย
โปรดักชัน่ , ภาพยนตร์หรรษา และกมิ มคิ ฟิล์ม เปน็ ดาวเดน่ ในเชงิ ระนาดเมอื่ กา้ วเขา้ สวู่ ยั หนมุ่
กำ� กบั อทิ ธสิ ุนทร วิชัยลักษณ์ ฝีมือของศรยากหาใครทัดเทียมในอัมพวา
นักแสดง อนชุ ติ สพนั ธพ์ุ งษ,์ อดลุ ย์ หลังจากชนะประชันครั้งแล้วคร้ังเล่า ศรจึง
ดุลยรัตน์, อาระตี ตันมหาพราน, ณรงค์ฤทธ์ิ ลำ� พองใจในฝมี อื ของตนเอง จนเมอื่ ศรเดนิ ทาง
โตสงา่ , พงษ์พัฒน์ วชิรบรรจง เขา้ มายงั บางกอก เขาพ่ายแพเ้ ป็นครง้ั แรกตอ่
ขุนอิน ผู้มีทางระนาดท่ีดุดัน ศรสูญเสียความ
ในยคุ ทช่ี ะตาชวี ติ ของหนงั ไทยเรอื่ งหนงึ่ ภาคภูมิใจในตัวเองและหมกมุ่นขังตัวฝึกซ้อม
อยูท่ ีร่ ายได้เพียง ๔ วันแรกฉาย “โหมโรง” ก็ ระนาด จนกระท่ังหาทางระนาดของตัวเอง
เกือบจะชะตาขาด แตด่ ว้ ยกลยทุ ธ์การรณรงค์ จนเจอ ศรมีโอกาสได้รับการอุปถัมภ์ให้เป็น
บอกต่อในสังคมอินเตอร์เน็ต ก่อให้เกิดการ นักดนตรีประจ�ำราชส�ำนัก ได้พระราชทาน
โฆษณาแบบปากต่อปากและช่วยยืดชีวิตให้ บรรดาศกั ดเ์ิ ปน็ หลวงประดษิ ฐไ์ พเราะ และเมอ่ื
โหมโรง สามารถยืดโปรแกรมฉายออกไปได้ ได้ประชันระนาดกับขุนอินอีกครั้ง ก็สามารถ
นานขนึ้ ครู อาจารยต์ ่างนำ� คณะนักเรียนไปดู เอาชนะได้ กระทั่งล่วงเข้าสู่วัยชรา ศรกลาย
ในโรงภาพยนตร์ อิทธิสุนทร วิชัยลักษณ์ ซึ่ง เปน็ ครูดนตรีอาวโุ สของเมืองไทย แต่ขณะน้นั
หา่ งหายจากวงการภาพยนตรไ์ ทยไปเปน็ เวลา เป็นช่วงที่รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามมี
นาน หลงั การกำ� กบั ภาพยนตรเ์ รอ่ื ง ลกู บา้ เทย่ี ว นโยบายปรับปรุงประเทศให้มีความทันสมัย
ล่าสุด และไปเอาดีด้านโทรทัศน์ ได้กลับมา และออกระเบียบควบคุมศิลปะแขนงต่าง ๆ
สร้างภาพยนตร์อีกคร้ัง ในยุคที่หนังตลกและ รวมทงั้ ดนตรไี ทย โดยมี พนั โทวีระ นายทหาร
หนังผีครองตลาดภาพยนตร์ อิทธิสุนทรสวน หนุ่มที่รับหน้าที่ดูแลนโยบายดังกล่าว ศรจึง
กระแสโดยการน�ำอัตชีวประวัติของ “หลวง ต้องต่อสู้กับทัศนคติของพันโทวีระพร้อม ๆ
ประดษิ ฐไพเราะ” ราชทินนามของ “ศร ศิลป- กบั ความคดิ ของรฐั บาล ดว้ ยการปรบั ประสาน
บรรเลง” บรมครดู นตรไี ทยในยคุ รตั นโกสนิ ทร์ ดนตรใี หร้ ่วมสมัย รวมถงึ คงไวซ้ ่งึ บทประพนั ธ์
กอ่ ใหเ้ กดิ กระแสเชดิ ชคู วามเปน็ ไทยทห่ี า่ งหาย เพลงดงั้ เดมิ มากมาย จนดนตรไี ทยสามารถอยู่
ไปนานจากจอภาพยนตร์ ภาพยนตร์ได้รับ รอดจากการถูกทำ� ลายมาไดถ้ งึ ทกุ วันน้ี
รางวลั มากมายจากในประเทศ และไดร้ บั เลอื ก
ให้เข้าชิงรางวัลออสการ์ ในสาขาภาพยนตร์
ต่างประเทศยอดเยยี่ ม

55

56

มหา’ลยั เหมอื งแร่

วนั แรกฉาย ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๔๘ ของพอ่ ทำ� ใหอ้ าจนิ ตก์ ดั ฟนั สู้ อาจนิ ตไ์ ดพ้ บกบั
ความยาว ๑๐๕ นาที ผคู้ นและเรอ่ื งราวตา่ ง ๆ มากมาย ทงั้ ดแี ละรา้ ย
ฟิลม์ ๓๕ มม. / สี / เสยี ง ทั้งมิตรและศัตรู และประสบการณ์ที่หาไม่ได้
อ�ำนวยการสรา้ ง จีเอ็ม เอ็ม ไท หบั จากรั้วมหาวิทยาลยั แม้ในวันสุดท้ายท่ีจ�ำต้อง
กำ� กบั จริ ะ มะลกิ ลุ ลาจากเหมืองแร่ซ่ึงต้องปิดตัวลงไปเพราะ
นักแสดง พชิ ญะ วชั จติ พนั ธ,์ ดลยา อุบัติเหตุคร้ังใหญ่ อาจินต์ก็ยังคงนึกถึง และ
หมัดชา, สนธยา ชิตมณี, นิรันต์ ชัตตาร์, เขยี นเรอ่ื งสน้ั ชดุ เหมอื งแร่ ออกมาระลกึ ถงึ ชว่ ง
แอนโทนี โฮวาร์ด กูลด์, จุมพล ทองตัน, เวลาสปี่ ี มหาวทิ ยาลัยทไ่ี มม่ ีปรญิ ญามอบให้ มี
จรัล เพช็ รเจรญิ เพยี งแผลเป็นบนสองมอื ทีเ่ หลอื ไว้ใหร้ ำ� ลึกถงึ

ปี พ.ศ. ๒๔๙๒ เมอื่ ถกู รีไทรจ์ ากคณะ หลังจากประสบความส�ำเร็จจาก
วศิ วะฯ เดก็ หนมุ่ คนหนง่ึ แบกเกยี รตยิ ศ ศกั ดศ์ิ รี ภาพยนตร์เร่ืองแรก ๑๕ ค�่ำ เดือน ๑๑ เก้ง
เท่าท่ีมหาวิทยาลัยอันดับหน่ึงของเมืองไทยได้ จิระ มะลิกุล หยิบเอาเร่ืองส้ันในดวงใจมาท�ำ
มอบให้เขาในเวลา ๒ ปี เดินทางไปตายเอา ภาพยนตรล์ ำ� ดบั สอง ผลงานของอาจนิ ต์ ปญั จ-
ดาบหน้าท่ีเหมอื งแร่ จังหวัดพังงา แตใ่ นขณะ พรรค์ นักเขียนช้ันครูซ่ึงเป็นแรงบันดาลใจให้
เดยี วกนั มนั คือจดุ เริ่มตน้ ของการเดนิ ทางไปสู่ คนหนุ่มสาวมาทุกยุคทุกสมัย เล่าถึงช่วงชีวิต
การเรียนรู้ชีวิตจริงท่ีไม่สามารถเรียนรู้จาก หลงั จากถกู รไี ทรจ์ ากมหาวทิ ยาลยั กลางคนั และ
ตำ� ราเล่มไหน บ่ายหน้าแบกใบรับรองการเรียนสู่เหมืองแร่
จังหวดั พงั งา เกยี รติ ศกั ดศิ์ รี ถกู ชำ� ระลา้ งดว้ ย
อาจินต์ ปัญจพรรค์ ถูกพ่อส่งให้มา ห่าฝน จิระ มะลิกุล กางเรื่องส้ันกว่า ๑๔๐
ฝึกงานยังเหมืองแร่แห่งหน่ึงในต�ำบลกระโสม ตอน มาเรยี งตามลำ� ดบั เปรียบกับปีการศึกษา
จังหวดั พังงา สถานทีซ่ ่งึ ไมม่ ีความส�ำคัญใด ๆ ภาคบังคับระดับปริญญาของไทย และได้เอก
แต่มันก�ำลังจะกลายเป็นสถานดัดสันดาน เอี่ยมชื่น เป็นผู้ออกแบบงานสร้างเหมืองแร่
ส�ำหรับเขา อาจินต์มาถึงเหมืองกระโสม ที่น่ี จงั หวัดพงั งา เม่อื ๕๐ ปกี อ่ นตามค�ำบอกเล่า
เขาได้พบและสัมภาษณง์ านกบั นายฝรง่ั ซง่ึ รบั ของอาจินต์ ปัญจพรรค์ จนเนรมิตเหมือง
เขาเข้าท�ำงาน ในต�ำแหน่งที่นายฝรั่งเรียกว่า กระโสมได้เสมอื นจริงอยา่ งนา่ อศั จรรย์ แมจ้ ะ
กรรมกร การติดตามนายฝรั่ง และการทำ� งาน ไม่ประสบความส�ำเร็จในแง่ของรายได้ แต่
แทนคนงานท่ีขาดงาน ท�ำให้เขาได้พบกับ ภาพยนตรก์ ก็ วาดหลายรางวลั จากรางวลั ภาพ-
ความยากลำ� บากเกนิ กวา่ จะหาไดใ้ นชวี ติ ความ ยนตร์แห่งชาติ สุพรรณหงส์ ครั้งท่ี ๑๕
อวดดีแบบคนหนุม่ และการอยากลบคำ� ครหา

57

หอภาพยนตร์ (องคก์ ารมหาชน)

คณะท�ำงาน : โดม สุขวงศ์ ชลิดา เออ้ื บำ� รุงจติ
สณั หช์ ัย โชตริ สเศรณี มนัสวนิ ี จันทะเลิศ
ธีรวฒุ ิ นามทอง มานัสศักดิ์ ดอกไม้
ภาคภูมิ ธรรมศรี พุทธพงษ์ เจียมรตั ตญั ญู
ทพิ ย์วลั ย์ ประยรู สุข ชวนาท อินทวงศ์

*หมายเหตุ ชอื่ เรอื่ งทอ่ี ยใู่ น [ ... ] หมายถงึ ภาพยนตรเ์ รอ่ื งนน้ั ไมม่ ไี ตเตล้ิ ชอื่ เรอื่ งปรากฏ
อยูใ่ นภาพยนตร์ เปน็ ชือ่ ทห่ี อภาพยนตรต์ ั้งขนึ้ เอง
ปี พ.ศ. ท่อี ยู่ใน [ ... ] หมายถึง ปี พ.ศ. ทห่ี อภาพยนตรส์ นั นิษฐานขึ้นเน่ืองจากยังไมม่ ี
หลกั ฐานชดั เจน