The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

เสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน : การสร้างเสริมสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by cstd, 2021-05-29 02:02:51

เสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน : การสร้างเสริมสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ

เสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน : การสร้างเสริมสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ

Keywords: สาธารณสุข,การส่งเสริมสุขภาพ

เสยี งท่ี
คนอน่ื
ไม่ได้ยิน

การสร้างเสริมสุขภาวะ
ประชากรกลุ่มเฉพาะ

เสียงที่คนอ่ืนไม่ได้ยิน

: การสร้างเสริมสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ

พิมพ์คร้ังท่ี 1 มิถุนายน 2562
จ�ำนวนพิมพ์   3,000 เล่ม

ที่ปรึกษา พญ. วัชรา ร้ิวไพบูลย์
ภรณี ภู่ประเสริฐ
อนุสรณ์ อ�ำพันธ์ศรี

ผู้เขียน โอปอล์  ประภาวดี
ข้อมูลและประสานงาน ปรารถนา พรหมสาขา ณ สกลนคร
redit กนกพร เสริมนอก
ปก / รูปเล่ม บุญส่ง  สามารถ
ภาพประกอบ swy
กราฟิก พีรยุทธ์  นันทจีวรวัฒน์
พิสูจน์อักษร  มธุรพจน์  บุตรไวยวุฒิ

จัดพิมพ์ ส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
อาคารศูนย์เรียนรู้สุขภาวะ 99/8 ซอยงามดูพลี 
แขวงทุ่งมหาเมฆ เขตสาทร กรุงเทพมหานคร
โทรศัพท์ +662 343 1500  โทรสาร +662 343 1501
www.thaihealth.or.th.

พิมพ์  บริษัท ภาพพิมพ์ จ�ำกัด
41/12-14, 33 หมู่ 4 ต.บางขนุน อ.บางกรวย จ.นนทบุรี
โทรศัพท์ +662 879 9154-6  โทรสาร +662 879 9153
E-mail : [email protected]

ข้อมูลบรรณานุกรมของส�ำนักหอสมุดแห่งชาติ
โอปอล์  ประภาวดี
        เสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน  :  การสร้างเสริมสุขภาพประชากรกลุ่มเฉพา.-  - 
กรุงเทพฯ  :  ส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ  (สสส.),  2562.
        160   หน้า
1.  สาธารณสุข   2.  การเข้าถึงบริการสุขภาพ   3.   การส่งเสริมสุขภาพ.  l.  ช่ือเรื่อง.
361.2
ISBN 978-616-393-185-6

สารบัญ

ontent4 ค�ำน�ำ
6 ในโลกใบน้ี (ME) มีเราอยู่ด้วย
:  รู้จักประชากรกลุ่มเฉพาะ
22 ส�ำนัก 9 ก้าว ที่กล้า
:  รู้จักส�ำนักสนับสนุนสุขภาวะ
ประชากรกลุ่มเฉพาะ  (ส�ำนัก  9)  สสส.
38 เสียงจากคน (เคย) ไร้เสียง
:  สถานการณ์ปัญหาและแนวทางในการสนับสนุน
สุขภาวะของประชากรกลุ่มเฉพาะ
1 กลุ่มคนพิการ.................................................................... 40
2 ผู้สูงอายุ 56................................................................................
3  ผู้หญิง 64....................................................................................
4  ผู้ต้องขังหญิง.................................................................... 72
5  มุสลิม 84.....................................................................................
6  ผู้มีปัญหาสถานะบุคคล
และประชากรข้ามชาติ.............................................. 92
7 แรงงาน (ทั้งในและนอกระบบ)........................... 102
8 คนไร้บ้าน 112............................................................................
122 กลไกในการพัฒนาสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ

142 ผลงานส�ำคัญของ ส�ำนัก 9
156 เป้าหมายในการท�ำงานของส�ำนัก 9

refaceค�ำน�ำ

“ความเหลื่อมล�้ำ” ค�ำๆ น้ี ปรากฏและถูกใช้อย่างแพร่หลายใน 
สังคมไทยห้วงทศวรรษที่ผ่านมา  กระน้ันการรับรู้เกี่ยวกับค�ำนี้  มักถูก
ให้น�้ำหนักไปท่ีความแตกต่างกันทางรายได้และเศรษฐกิจเป็นส�ำคัญ
ทั้งท่ีในความจริง  “ความเหล่ือมล้�ำ”  ที่เกิดขึ้นและส่งผลกระทบอย่าง
ใหญ่หลวงอยู่ในสังคมไทยน้ัน  หาใช่ความเหลื่อมล�้ำทางเศรษฐกิจหรือ
รายได้เพียงอย่างเดียวแต่เกิดขึ้นในทุกมิติ  นอกจากความเหล่ือมล้�ำแล้ว
ส่ิงที่เป็นเหตุเงื่อนประการส�ำคัญท่ีส่งผลให้ปัญหาต่างๆ  ในสังคมไทย
ร้าวลึกรุนแรงขึ้นไปจากเดิม  คือผลจาก  “ความเป็นธรรม”  ซึ่งเป็นค�ำท่ี
สังคมไทยก�ำลังถามหาและมักปรากฏคู่กันกับความเหลื่อมล้�ำอยู่เสมอ

ปัญหาสุขภาพนั้น  ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะพฤติกรรมส่วนบุคคลเพียง
อย่างเดียว  หากยังมีเงื่อนไขและปัจจัยทางสังคมท่ีมีส่วนในการก�ำหนด
สุขภาพให้คนๆ  นั้นมีสุขภาพเป็นเช่นไร  จึงปฏิเสธไม่ได้ว่า  ปัญหาสุขภาพ
ท่ีเพิ่มขึ้นในสังคมไทยในเวลานี้น้ันเป็นผลกระทบโดยตรงมาจากความ
เหลื่อมล้�ำและความไม่เป็นธรรมทางสังคม

4
เสียงที่คนอ่ืนไม่ได้ยิน

ส�ำนักงานสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ  หรือ  สสส.โดยส�ำนัก
สนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ  (ส�ำนัก  9)  ซ่ึงเป็นหนึ่งในหน่วย
งานท่ีได้สนับสนุนและร่วมผนึกก�ำลังกับภาคีเครือข่ายในการ  “ลดความ
เหลื่อมล�้ำและสร้างความเป็นธรรมทางสุขภาพ”  ในประชากรกลุ่มเฉพาะ
ต่างๆ  มาอย่างต่อเนื่อง  ท้ังสนับสนุนให้พัฒนาองค์ความรู้  เพื่อน�ำไปสู่
การเปล่ียนแปลง  ผลักดัน  ในเชิงนโยบาย  พัฒนาระบบกลไก  พัฒนา
ศักยภาพภาคีเครือข่าย  รวมไปถึงการสร้างสรรค์นวัตกรรมต่างๆ  ให้
เกิดการสร้างเสริมสุขภาวะท่ีดี  และศักด์ิศรีในความเป็นมนุษย์ให้กับ
ประชากรกลุ่มเฉพาะ  ซึ่งเป็นกลุ่มประชากรที่มักถูกละเลย  หลงลืม  หรือ
มักเป็น  “คนสุดท้าย”  ที่ได้เข้าถึงทรัพยากร 

ข้อมูล  เร่ืองราว  ข้อเท็จจริงต่างๆ  ท่ีได้รวบรวมไว้ในหนังสือเล่มนี้
ถือเป็นหน่ึงในบทบันทึกการด�ำเนินงานท่ีผ่านมาเกือบทศวรรษของส�ำนัก
สนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ  (ส�ำนัก  9)  กับภาคีเครือข่ายที่
ได้ร่วมกันทุ่มกายเทใจสร้าง  ความเปล่ียนแปลงให้เกิดขึ้นอย่างมากมาย
ได้เกิดสุขภาวะกับประชากรกลุ่มเฉพาะ  เพ่ือให้  ค�ำว่า  “สร้างความเป็น
ธรรม ลดความเหล่ือมล�้ำทางสุขภาพ” ได้มีความหมาย มีพลัง และ
ปรากฏขึ้นจริงในสังคมไทย

ภรณี ภู่ประเสริฐ 
ผู้อ�ำนวยการส�ำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ  (ส�ำนัก  9)

5

Voice of the Voiceless

1

6
เสียงท่ีคนอ่ืนไม่ได้ยิน

ในโลกใบนี้
(ME) มีเราอยู่ด้วย

7

Voice of the Voiceless

หนึ่งวันในความเป็นอื่น

05.00  น.  แสงสีส้มเรื่อท่ีค่อยๆ  ปรากฏข้ึนจากดวงตะวัน  มาแทน
ท่ีสีน้ําเงินเข้มของท้องฟ้า  บนตึกแห่งนั้นไฟยังคงสว่างไสว  และมีคน
หนุ่มสาวหน้าตาดี  ร่างกายสมส่วนแข็งแรง  มุ่งม่ันกับการออกก�ำลังกาย
ในสถานฟิตเนส  เบ้ืองล่างของตึก  ภายใต้ชายคา  ใกล้ผนังคอนกรีต
มีคนบางคนปูแผ่นพลาสติกนอนคุดคู้อยู่ตรงน้ัน  รุ่งสางอย่างนี้บนถนน
ยังมีรถไม่มากนัก  มีแท๊กซ่ีสีสดใสจอดให้ผู้สูงอายุสองคนลงมา  ค่อยๆ
ประคองกันไปท่ีโรงพยาบาลที่อยู่ไม่ไกลจากสถานฟิตเนสแห่งน้ัน 

08.00 น.  ที่ร้านข้าวแกงแผงลอยใกล้ๆ  ตึก  มีทั้งแท็กซ่ีและคน
หนุ่มสาวท่ีท�ำงานในออฟฟิศย่านตึกของถนนสายน้ีเข้าไปสั่งอาหาร  มี
คนหูหนวกสะกิดพวกเขาพร้อมกับส่งภาษามือเพื่อขายเบเกอร่ี  พวกเขา
ส่ันหน้าปฏิเสธ  คนหูหนวกคนนั้นเดินผละไปท่ีโต๊ะอื่นๆ  ต่อ 

8
เสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน

09.00 น.  ในออฟฟิศบนตึกสูง  หนุ่มสาวกลับจากออกก�ำลังกายใน
ฟิตเนส  อาบนํ้าและช�ำระตัวในห้องนํ้าที่มีไว้บริการ  เมื่อเสร็จแล้วพวกเขา
ก็เข้ามาท�ำงาน  แม่บ้านคนนั้นมาขออนุญาตเช็ดและปัดกวาดบริเวณ
พ้ืนท่ีท�ำงานของหนุ่มออฟฟิศ  เขาพยักหน้ายิ้มรับและกล่าวค�ำขอบคุณ
เขาอาจรู้จักช่ือและจ�ำหน้าของแม่บ้านคนน้ันได้  แต่ไม่เคยรู้อะไรเกี่ยวกับ
เธอมากไปกว่านั้น  แม้บางวันจะเห็นรอยฟกชํ้าด�ำเขียวบนใบหน้า  หรือ
บางวันท่ีเธอหายไป  เขาเพียงระลึกถึง  แต่ไม่นานก็ลืม  หรือต่อให้เธอ
หายไปจริงๆ  เขาก็ไม่ใส่ใจหรือเดือดร้อนอะไรเพราะเด๋ียวบริษัทก็จะส่ง
แม่บ้านคนใหม่มาประจ�ำการต่อ 

เขาเปิดคอมพิวเตอร์  ก่อนท�ำงานใช้เวลาเช็คหน้าเฟซบุ๊ก  มีข่าวสาร
แจ้งว่าน่ีคือช่วงเดือนรอมฎอนของชาวมุสลิม  เขาเล่ือนหน้าไทม์ไลน์
ไปเรื่อยๆ  ส่งข้อความทักทายโต้ตอบกับเพ่ือนๆ  เพ่ือนแจ้งมาว่ารองเท้า
กีฬาย่ีห้อดังออกรุ่นใหม่ออกมา  ราคาสูงลิ่ว  แต่เขาสามารถซ้ือได้ถูก
เพราะซื้อจากสินค้ามีรอยต�ำหนิจากประเทศเพ่ือนบ้าน  เขาจึงก�ำชับให้
เพ่ือนสั่งซ้ือให้ด้วย  จากนั้นเขาก็วุ่นวายกับการท�ำงานทั้งวัน 

18.00  น.  ท่ีสถานีรถไฟฟ้าในเวลาเลิกงานอย่างน้ีคนแน่นจนเขา
ถอดใจ  วันนี้ไม่มีอะไรเร่งรีบรออยู่  เขาจึงเลือกที่จะไปใช้บริการ  ขสมก.
แม้จะเบียดเสียดไปบ้างแต่เขาอยากน่ังรถยาวๆ  แทนการยืนในรถไฟฟ้า
เขาได้ที่น่ังด้านหลัง และเห็นเด็กผู้หญิงข้ึนมา ก่อนที่จะหลับไปด้วยความ
เหนื่อยอ่อน  เขามองเห็นเด็กชายวัยรุ่นเข้าไปยืนเบียดเด็กนักเรียนหญิง

9

Voice of the Voiceless

คนน้ัน ทง้ั ทีม่ ีพ้ืนที่วา่ งสว่ นอนื่  ชายคนนัน้ เข้าไปใกล้ๆ เธอในระยะประชิด
เด็กผู้หญิงท�ำหน้าตกใจ  เล่ิกล่ักขยับหนี  แต่ชายคนน้ันยังขยับตาม
สักพัก  เด็กผู้หญิงจึงลงจากรถไป  ส่วนเขาค่อยๆ  หลับตาลงด้วยความ
เหน่ือยอ่อน

19.00 น.  กลับถึงคอนโดฯ  เอาอาหารที่แช่ตู้เย็นไว้มาอุ่นไมโครเวฟ
และก็อาบน้ํา  เปิดเฟซบุ๊ก  เช็คอินสตาแกรม  อ่านโน่นนั่นนี่  เห็นข่าวอดีต
นางแบบสาวติดคุกและเป็นโรคซึมเศร้า  เขารูดมือผ่านไปอ่านเร่ืองราว
อ่ืนๆ  ท่ีน่าสนใจกว่า  เข้าไปเขียนแซวเพื่อน  ตั้งสเตตัสบอกความรู้สึก
ก่อนที่จะหลับไปในยามเท่ียงคืน

ชีวิตเขาหมุนวนไปอย่างน้ี  เหมือนทุกอย่างปกติสุข  เหมือนเคย
เหมือนเดิม  เหมือนที่เป็นๆ  มา

เมื่อกาลผ่านไปเขาก็ค่อยๆ ลืมเลือนชีวิตท่ีผา่ นพบเหล่าน้ัน ไม่
ว่าจะเป็น คนไร้บ้านท่ีนอนอยู่ข้างตึก ผู้สูงอายุสองคนที่ทุลักทุเล
กันมาหาหมอ คนขายข้าวแกงข้างทาง คนหูหนวกท่ีเร่ขายขนม แม่
บ้านท่ีคอยเช็ดถูท�ำความสะอาดออฟฟิศ วันส�ำคัญของชาวมุสลิม
คนงานที่ผลิตรองเท้ากีฬา เด็กผู้หญิงที่อาจถูกละเมิดทางเพศบน
รถเมล์ ดารานางแบบสาวท่ีติดคุก ฯ  •

10
เสียงที่คนอ่ืนไม่ได้ยิน

“คนเหล่าน้ัน” ในสังคมของเรา

เรื่องราวข้างต้นเป็นชีวิตประจ�ำวันที่แสนจะดารดาษของคนช้ัน
กลางคนหนึ่งในสังคมไทย  ในหนึ่งวันของชีวิตที่อาจพาไปประสบพบเจอ
คนมากมาย  แต่ก็หาใช่คนที่เขาคิดว่ามีความส�ำคัญหรือเกี่ยวพันอะไร
กับชีวิตของพวกเขา  ไม่ว่าจะเป็น  คนไร้บ้าน  คนสูงอายุ  แรงงานนอก
ระบบ  แรงงานข้ามชาติ  มุสลิม  คนไร้สถานะ  ผู้หญิง  ผู้ต้องขัง  คนพิการ
และถึงแม้จะเกิดชะตากรรมใดๆ  กับชีวิตของคนเหล่าน้ี  เราก็อาจรู้สึก
เพียง  สงสาร  เห็นใจ  ท�ำได้เพียงเท่าน้ี  ด้วยเหตุว่าคนเหล่านี้อยู่  “ไกล”
จากตัวเรา  ทั้งในความสัมพันธ์  วิถีชีวิต  เพราะล�ำพังต้องพาตัวเองฝ่าข้าม
ความเหน็ดเหนื่อยยุ่งยากจากภาระในชีวิตประจ�ำวันก็หนักหนาพออยู่
แล้ว  จะเอาเวลาหรือความใส่ใจไปกับเรื่องราวอันหนักหนาของคนเหล่า
นั้นอีกคงหน่วงหนักเกินจะรับไหว 

11

Voice of the Voiceless

ท่ามกลางสภาพสังคมการเมืองที่หนักหน่วงของสังคมไทยในช่วง
หลายปีมานี้  เราพูดถึง  ความเหล่ือมล้ํา  ความไม่เท่าเทียมกันอย่างแพร่
หลาย  พร้อมๆ  ไปกันนั้น  เราก็เห็นการต่ืนตัว  การใส่ใจในสุขภาพ  การ
เรยี กร้อง ถามหาคุณภาพชวี ิตท่ดี ีข้ึน ความเหลอ่ื มลํ้า ความเปน็ ธรรม กับ
การสร้างสุขภาพท่ีดี  ดูเหมือนจะเป็นเส้นขนานที่ไม่เก่ียวโยงกัน  หากทว่า
หลายกลุ่ม  หลายฝ่าย  ในสังคมต่างตระหนักรู้และช้ีให้เห็นว่าน่ีคือเร่ืองท่ี
เกีย่ วขอ้ งและส่งผลซ่งึ กนั และกัน เพราะสังคมท่ีเทา่ เทียม เสมอภาค และ
เคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของกันและกัน  ย่อมส่งผลต่อสุขภาพ
สุขภาพใจของคนในสังคมนั้นๆ  สังคมไม่ควรปล่อยให้ความไม่เป็นธรรม
ความเหลื่อมล�้ำ  ที่เกิดขึ้นกับคนบางกลุ่ม  ถูกท�ำให้เป็นเร่ืองธรรมดา  การ
ท่ีชีวิตๆ  หนึ่งต้องตกอยู่ในชะตากรรมแบบใดแบบหน่ึงดังที่หนุ่มออฟฟิศ
คนน้ันพานพบนั้น  ย่อมเกิดจากหลายเง่ือนปัจจัยทั้งปัจจัยในเชิงปัจเจก
และปัจจัยอันมาจากโครงสร้างที่ไม่เป็นธรรมต่อชีวิตของพวกเขา

แล้ว “คนบางกลุ่ม” หรือคนกลุ่มเฉพาะ เหล่าน้ัน คือใคร อะไร
กันท่ีท�ำให้พวกเขากลายไปเป็นกลุ่มเฉพาะ  •

12
เสียงท่ีคนอื่นไม่ได้ยิน

ใครคือประชากรกลุ่มเฉพาะ

ประชากรกลุ่มเฉพาะคือใคร  มีวิถีชีวิตอย่างไร  ชะตากรรมของพวก
เขา  โดยเฉพาะชะตากรรมทางสุขภาพ  เกี่ยวข้องอะไรกับเราและสังคม
โดยรวม  ค�ำถามเช่นน้ี  มักถูกเอ่ยขึ้นมาเป็นค�ำถามแรกๆ  ในการกล่าวถึง
พวกเขาเหล่าน้ัน  หากจะกล่าวอย่างรวบรัดและสรุปให้เข้าใจง่ายอย่าง
กว้างๆ  ก็อาจอธิบายได้ว่า  ประชากรกลุ่มเฉพาะก็คือ  กลุ่มคน  ที่ต้อง
ประสบกับภาวะดังนี้ 

ความไร้ตัวตนในสังคม  ถูกมองข้าม  ละเลย  เข้าไม่ถึงทรัพยากร
ถูกผลักภาระ  ให้รับผิดชอบชีวิตและชะตากรรมไปตามท่ีต้องประสบ
มีความเส่ียงในการใช้ชีวิตสูง  โดยเฉพาะความเสี่ยงทางด้านสุขภาพ

13

Voice of the Voiceless

ขาดอ�ำนาจในการต่อรองท�ำให้มีจิตส�ำนึกที่จ�ำยอม  หรือต้องยอม
จ�ำนนให้กับความไม่เท่ียงธรรม

หรือหากจะกล่าวตามนิยามท่ีส�ำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากร
กลุ่มเฉพาะ  (ส�ำนัก  9)  ได้นิยามไว้ว่า 

“ประชากรกลุ่มเฉพาะ” คือ ประชากรบางกลุ่มท่ีมีท้ังความ
เ ป ร า ะ บ า ง   ( V u l n e r a b i l i t y )   มี ค ว า ม เ ส่ี ย ง   ( R i s k )   ห รื อ ต ้ อ ง ก า ร 
กระบวนการพิเศษในการเข้าถึงการสร้างเสริมสุขภาพ สุขภาวะ 
อันเป็นปัจจัยทางสังคมท่ีก�ำหนดสุขภาพ (Social Determinants 
of Health) ท่ีท�ำให้สูญเสียสุขภาวะ เข้าไม่ถึงบริการ และไม่ได้รับ 
ประโยชน์จากการส่งเสริมสุขภาพตามนโยบายในภาพรวม  •

14
เสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน

ประชากรกลุ่มเฉพาะ 
ความเป็นอื่นในสังคมโลก

ทั้งน้ี  ประชากรกลุ่มเฉพาะนั้นหาได้ปรากฏเฉพาะในสังคมไทย
เท่านั้น  ในสังคมโลกทุกประเทศก็มีประชากรกลุ่มนี้อยู่แทบทุกสังคม  ไม่
ว่าจะเกิดข้ึนโดยเป็นผลจากการพัฒนา  ความเป็นโลกาภิวัตน์  ความเป็น
ชาตินิยม  การเหยียดผิว  การเหยียดเพศ  การเหยียดอายุ  ความเชื่อทาง
ศาสนา  และความต่างของชาติพันธุ์  ฯ  โดยอาจเรียกในความหมายที่ใกล้
เคียงกับค�ำว่า  “กลุ่มคนชายขอบ”  แต่สังคมท่ีความเหลื่อมล้�ำน้อย  และ
ความเป็นธรรมมีอย่างเสมอภาคเที่ยงตรง  และการยึดหลักสิทธิมนุษยชน
เหล่านี้จะเป็นเคร่ืองมือส�ำคัญที่ท�ำให้ประชากรกลุ่มนี้เบาบางลง 

15

Voice of the Voiceless

ประชากรกลุ่มเฉพาะในสังคมไทย

กล่าวส�ำหรับประชากรกลุ่มเฉพาะในสังคมไทยน้ันอาจกล่าวกว้างๆ
ว่า  เกิดขึ้นเพราะเป็นผลพวงมาจาก  บริบทแห่งการสร้างรัฐชาติ  บริบท
แห่งการพัฒนาประเทศไปสู่ความทันสมัย  บริบทของการขยายตัวของ
ทุนนิยมและกระแสโลกาภิวัตน ์  ซ่ึงมีผู้ให้ความหมายของคนกลุ่มเฉพาะ
หรือกลุ่มคนชายขอบได้อย่างกระชับว่า 

“บุคคลหรือกลุ่มคนส่วนน้อยซึ่งสังคมไม่รับรู้  ไม่สนใจ  เป็นผู้ที่ถูก
ท�ำให้มีความส�ำคัญ  และมีชีวิตอยู่ตามชายแดนหรือริมขอบของพื้นที่
ในสังคม  ทั้งพื้นท่ีทางภูมิศาสตร์  การเมือง  เศรษฐกิจ  สังคม  วัฒนธรรม
ชาติพันธุ์  ศาสนา  การศึกษา  ภาษา  วิถีชีวิตทางเพศ  การจัดสรร
ทรัพยากร  รวมท้ังการเท่าทันกระแสความทันสมัยในยุคโลกาภิวัตน์
และเม่ือค�ำนึงถึงประเด็นเร่ืองความเป็นธรรมแล้ว  คนชายขอบย่ิงอยู่
ห่างไกลจากสิ่งท่ีเรียกว่าความเป็นธรรม  ด้วยเหตุที่มักไม่ถูกนับรวมไว้
เป็นพวกเดียวกันกับคนส่วนใหญ่ของสังคม 

จึงไม่อยู่ในข่ายที่จะได้รับสิทธิพื้นฐานและเข้าถึงความเป็น
ธรรมที่ถูกจัดสรรให้โดยรัฐ”1  •

1  กุลภา วจนสาระ. มองหาความเป็นธรรมในสังคมไทยผ่านคนชายขอบ.
ใน  กุลภา  วจนสาระและ  กฤตยา  อาชวนิจกุล,  บรรณาธิการ.  ประชากรชายขอบ
และความเป็นธรรมในสังคมไทย,  26.  นครปฐม,  สถาบันวิจัยประชากรและสังคม
มหาวิทยาลัยมหิดล,  2554.

16
เสียงท่ีคนอ่ืนไม่ได้ยิน

ความเหลื่อมล้ําและความเป็นธรรมทางสุขภาพ
ของประชากรกลุ่มเฉพาะ

งานวิจัยหลายๆ  ชิ้น  เก่ียวกับความไม่เท่าเทียมและความเหล่ือม
ลํ้าทางสุขภาพ  สะท้อนให้เห็นชัดเจนว่าชนชั้นล่าง  ผู้มีการศึกษาน้อยกว่า
รายได้น้อยกว่า  มีแนวโน้มที่จะเสียชีวิตเมื่ออายุน้อยกว่า2 

กล่าวส�ำหรับประชากรกลุ่มเฉพาะน้ัน  มีสถิติท่ีชัดเจน  (ในบทท่ี  3)
ซึ่งได้สะท้อนให้เห็นว่า  พวกเขาอยู่ในภาวะของความเสี่ยงทางสุขภาพ
มากกว่าประชากรกลุ่มอื่นๆ  นอกจากความเสี่ยงทางสุขภาพแล้ว  คน
กลุ่มนี้ยังสูญเสียซ่ึงความพอใจในตัวเอง  (Self  Contentment)  การรู้สึก
ถึงความไร้ค่า  ขาดศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ทัดเทียมทันคนอ่ืนๆ  และ
ส่งผลให้เกิดปัญหาอื่นๆ  ตามมาอีกมากมาย  โดยเฉพาะปัญหาทางสังคม

การมุ่งสร้างความเป็นธรรม  ลดความเหล่ือมล�้ำในทุกๆ  มิติ  ให้กับ
ประชากรกลุ่มเฉพาะนั้น  จึงไม่ใช่เร่ืองเฉพาะกลุ่ม  ไม่ใช่การท�ำงานของ
ใครคนใดคนหน่ึง  หากเป็นเร่ืองท่ีจะเชื่อมร้อยให้คนทุกกลุ่มในสังคมหัน
มา  “ส่งเสียง”  ในเร่ืองเดียวกัน  เพื่อท�ำให้เสียงที่เคยแผ่วเบาหรือแทบ
จะไม่มีคนได้ยิน  “ดัง”  ข้ึน  และกลายเป็นพลังมากพอ

พอท่ีจะสะท้อนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงข้ึนในสังคมท่ีก�ำลัง
เงียบงันนี้ •

2  สฤนี อาชวนันทกุล. ความเหล่ือมล้ําฉบับพกพา, 137.นนทบุรี, ส�ำนัก
งานปฏิรูป  (ปรส.),  2554

17

Voice of the Voiceless









ส� ำ นั ก   9   ไ ม ่ ไ ด ้ ท� ำ ง า น เ พี ย ง ก า ร ส ร ้ า ง เ ส ริ ม
สุขภาพ แต่ส่ิงที่ส�ำนัก 9 ต้องท�ำและถือเป็นพันธกิจ
ทท่ี า้ ทายยงิ่ คอื  เราตอ้ งทำ� งานกบั มายาคตขิ องสงั คม
ลดอคต ิ ลดการประทบั ตราทม่ี ตี อ่ ประชากรกลมุ่ เฉพาะ
เพื่อสร้างความเป็นธรรมลดความเหลื่อมล�้ำ และ
ยืนยันซ่ึงศักด์ิศรีของความเป็นมนุษย์ให้กับคน
ทุกคน



ภ ร ณี  ภู่ ป ร ะ เ ส ริ ฐ 
ผู้อำ�นวยการสำ�นักสนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ  (สำ�นัก  9)

สำ�นักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ  (สสส.)

21

Voice of the Voiceless

2

22
เสียงที่คนอ่ืนไม่ได้ยิน

สำ�นัก 9 
ก้าวที่กล้า

23

Voice of the Voiceless

ต้นกล้าท่ี 9 : ความเป็นมาของส�ำนัก 9 
(ส�ำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ)

หลังเหตุการณ์ประท้วงและนองเลือดเดือนพฤษภาคม  2535
สังคมไทยได้พยายามทบทวนและมองหาทางออกของความขัดแย้ง
รวมไปถึงการสร้างสังคมแห่งประชาธิปไตยให้เกิดขึ้นอย่างแท้จริง
ภาคประชาสังคม องค์กรความเคล่ือนไหวต่างๆ ได้พากันเสนอแนะ
และหาแนวทางในการ  “ปฏิรูป”  สังคมและการเมืองอย่างแข็งขัน  ต่าง
ตระหนักร่วมกันว่า  ประชาธิปไตย  คงไม่ได้มีค�ำตอบสุดท้ายอยู่ที่
การเลือกตั้งและฝากความหวังไว้กับฝ่ายการเมืองเพียงอย่างเดียว  แต่
ต้องหมายถึงการกระจายอ�ำนาจ  การถ่วงดุล  ตรวจสอบ  ซึ่งกันและกัน
น่ันย่อมหมายความว่าการเพิ่มบทบาทให้ภาคประชาชนมากเท่าใด  ก็
จะยิ่งช่วยถ่วงดุลอ�ำนาจได้มากเท่านั้น  ความพยายามปฏิรูปการเมือง

24
เสียงท่ีคนอ่ืนไม่ได้ยิน

ในยุคน้ันถูกเสนออกมาเป็นงานวิจัยอย่างชัดเจน1  และหน่ึงในข้อเสนอ
น้ันได้เสนอไว้ว่าต้องเปิดโอกาสให้มีองค์กรอิสระที่สามารถท�ำงานได้
อย่างโปร่งใส  ชัดเจน  สะดวก  ปราศจากการครอบง�ำจากอ�ำนาจของ
ฝ่ายการเมือง  เมื่อความพยายามในการปฏิรูปผ่านรัฐธรรมนูญฉบับ
ดังกล่าวตกผลึกในทุกด้านไม่ว่าจะเป็นการเมือง  กฎหมาย  และภาค
ประชาชน  จึงเกิดองค์กรอิสระต่างๆ  ตามมา  กล่าวส�ำหรับการปฏิรูป
ระบบสุขภาพน้ัน มีองค์กรอิสระในตระกูล “ส” เกิดขึ้นเพื่อเช่ือมประ
สานการท�ำงานปฏิรูปสุขภาพอย่างเป็นระบบ  ไม่ว่าจะเป็น  สถาบันวิจัย
ระบบสุขภาพ  (สวรส.)  (2535)  ซึ่งเป็นองค์กรอิสระที่ท�ำหน้าที่หลัก
ในการวิจัยระบบสุขภาพ  (ท้ังน้ี  สวรส.  เกิดก่อนรัฐธรรมนูญปี  2540)
ส�ำนักงานปฏิรูปสุขภาพแห่งชาติ  (สปรส.)  (2543)  ที่ต่อมากลายเป็น
ส�ำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ  (สช.)  (2550)  ส�ำนักงาน
สนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ  (สสส.)  (2544)  ส�ำนักงานประกันสุข
ภาพแห่งชาติ  (สปสช.)  (2546)  

1  ธนาพล อิ๋วสกุล. (บรรณาธิการ). (2560).  การปฏิรูปการเมืองไทย :
ฐานคิดและข้อเสนอว่าด้วยการออกแบบรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน  ปี  2540.
กรุงเทพฯ.  :  สำ�นักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.

25

Voice of the Voiceless

ส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ  หรือ  สสส.  ก่อตั้ง
ขึ้นในปี  2544  เป็นองค์กรอิสระที่ก่อตั้งขึ้นด้วยเจตนารมณ์ในการปฏิรูป
ระบบสุขภาพจากผลพวงของรัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าว  ทั้งน้ีเงินทุนหลัก
ได้จากเงินบ�ำรุงกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพซ่ึงมาจากภาษี
ท่ีรัฐจัดเก็บจากผู้ผลิตและน�ำเข้าสุราและยาสูบในอัตรา  ร้อยละ  2
ของภาษีที่ต้องช�ำระ 

เม่ือ  สสส.  ด�ำเนินงานมาได้ถึงทศวรรษ  ก็ค้นพบว่า  ล�ำพังเพียงการ
ลดความเส่ียงอันเกิดจากบุหรี่  สุรา  และอุบัติเหตุนั้น  ยังไม่สามารถสร้าง
สุขภาวะให้กับประชากรในบางกลุ่มได้  โดยเฉพาะประชากรกลุ่มเฉพาะ
ที่เป็นกลุ่มคนชายขอบต่างๆ  ท่ีจ�ำเป็นต้องเรียนรู้ไปถึงวิถีชีวิตของพวกเขา
ว่ามีเง่ือนไข  ปัจจัยอ่ืนใดที่ท�ำให้ไม่สามารถเข้าถึงบริการทางสุขภาพและ
เข้าถึงสุขภาวะของชีวิต  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง  ปัจจัยทางสังคมท่ีมีผลต่อ
สุขภาพ  (Social  Determinants  of  Health) 

ปี  พ.ศ.  2554  สสส.  จึงได้ก่อตั้งส�ำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากร
กลุ่มเฉพาะ  หรือส�ำนัก  9  ข้ึน  เพื่อสร้างและสนับสนุนให้เกิดองค์ความรู้
ต่างๆ  ท�ำนโยบายทางสุขภาพ  บริการทางสุขภาพ  สร้างนวัตกรรม  รวม
ไปถึงการสร้างความเข้มแข็งให้กับภาคเอกชนที่ท�ำงานพัฒนากับ
ประชากรกลุ่มเฉพาะหลากหลายกลุ่ม  อันเป็นการเอ้ือหนุนให้เกิดสุข

26
เสียงท่ีคนอ่ืนไม่ได้ยิน

ภาวะกับประชากรกลุ่มน้ีได้2 
ส�ำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ  หรือ  ส�ำนัก  9  จึง

มุ่งเน้นท�ำงานกับประชากรท่ีไม่ได้รับความเป็นธรรม  ขาดโอกาสหรือ
ถูกเลือกปฏิบัติในการเข้าถึงบริการทางสุขภาพและสุขภาวะ  อันมีเหตุ
ปัจจัยมาจากความเหลื่อมล้ําทางสังคม  ที่ส่งผลโดยตรงให้เกิดปัจจัยทาง
สังคมท่ีมีผลต่อสุขภาพ  (Social  Determinants  of  Health) 

การท�ำงานของส�ำนัก  9  จึงมีลักษณะเฉพาะตัว  และอาจมีความ
แตกต่างกับส�ำนักอื่นๆ  ของ  สสส.  ท่ีต้องเน้นการท�ำงานกับปัจจัยเชิง
สังคมควบคู่ไปกับการท�ำงานสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ  เป็นการ
ท�ำงานดังแนวคิด  “A  world  where  social  justice  is  taken  seriously”
กล่าวคือเป็นแนวคิดท่ีเสนอว่าโลกต้องเอาจริงในเรื่องความเป็นธรรม
อันเป็นแนวคิดที่มาสนับสนุนนิยามใหม่ทางสุขภาพที่กว้างกว่าการ

2  สัมภาษณ์ พญ.วัชรา ร้วิ ไพบูลย์, คณบดีวิทยาลัยราชสุดา ภาคีเครือข่าย
ทำ�งานด้านคนพิการ  สสส.,  10  พฤษภาคม  2562.

27

Voice of the Voiceless

ปราศจากการเจ็บไข้ได้ป่วย  แต่ครอบคลุมถึงความปกติสุขของคุณภาพ
ชีวิตโดยรวม  ซึ่งสัมพันธ์กับปัจจัยทางสังคมต่างๆ  และความเป็นธรรม
ทางสังคม  ก็เป็นปัจจัยส�ำคัญย่ิงต่อความแตกต่างทางสุขภาพของ
ประชากรกลุ่มต่างๆ3 

หรืออาจกล่าวให้เข้าใจง่ายว่า
ส�ำนัก  9  เน้นการท�ำงานสร้างความเป็นธรรมทางสุขภาพกับกลุ่ม
คนที่  “ถูกละเลย  หลงลืม”  ในสังคม
โดยท�ำงานภายใต้ฐานคิดท่ีว่า 
“สร้างความเป็นธรรม ลดความเหลื่อมล้ําทางสุขภาวะ”  •


3  วันดี สันติวุฒิเมธี. (บรรณาธิการ) (2556). สู่ชีวิตที่ดีกว่าเดิม : รายงาน
สถานการณ์ความไม่เป็นธรรมทางสังคม  พ.ศ.  2554-2555.นนทบุรี.  เครือข่ายถม
ช่องว่างทางสังคม  สำ�นักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. 

28
เสียงท่ีคนอ่ืนไม่ได้ยิน

ยุทธศาสตร์ 

สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ไตรพลัง  ของ  สสส.  คือ  ความรู้นโยบาย
สื่อสารและขับเคล่ือนสังคม  โดยเพ่ิมเติมเรื่องการพัฒนาศักยภาพภาคี
และแกนน�ำประชากรกลุ่มเฉพาะเพ่ือสนับสนุนการรวมกลุ่มและ  การ
พัฒนาภาคีและองค์กรตัวแทนประชากรกลุ่มเฉพาะให้เข้มแข็ง

1. ความรู้  ได้แก่  การพัฒนาความรู้นวัตกรรม  งานน�ำร่องเพ่ือ
น�ำสู่การขยายผลในระดับต่างๆ โดยมุ่งเน้นที่ระบบสวัสดิการสังคม ระบบ
สุขภาพ  ระบบรองรับสังคมสูงวัย  การปรับ  สภาพแวดล้อมทางกายภาพ
และกลไกการปกครองส่วนท้องถิ่น 

2.  นโยบาย  ได้แก่การสนับสนุนการรวบรวม  วิเคราะห์ข้อมูล  จัด
ท�ำข้อเสนอนโยบาย  เพื่อผลักดัน  นโยบาย  รวมทั้งการสนับสนุนให้
เกิดการน�ำนโยบายสู่การปฏิบัติ 

29

Voice of the Voiceless

3. สังคม  ได้แก่การส่ือสารสังคม  ปรับเจตคติของคนในสังคม
สู่สังคมสัมมาชีพ  สังคมสวัสดิการ  และสังคมไร้การกีดกัน  สร้างการ
ยอมรับในความหลากหลายของผู้คนในการอยู่ร่วมกัน  อย่างปกติสุข 

4.  พัฒนาศักยภาพภาคีและแกนน�ำ  เป็นการเสริมพลังภาคีใน
ระดับบุคคล  องค์กร  การพัฒนา  ศักยภาพผู้น�ำรุ่นใหม่เพ่ือให้มีศักยภาพ
ขีดความสามารถในการจัดการตนเอง  และการท�ำงานเชิงรุกเพื่อสร้าง
ความเป็นธรรมทางสุขภาวะในประชากรกลุ่มเฉพาะ

รวมถงึ การหนนุ เสรมิ พลงั  เครอื ขา่ ยภาคกี ารพฒั นาระบบ กลไก
และสภาพแวดล้อมที่ยั่งยืนในการเสริมพลังเครือข่าย ที่ท�ำงานเพื่อ
ลดความเหล่ือมล้ําทางสุขภาวะของประชากรกลุ่มเฉพาะ  •

30
เสียงท่ีคนอื่นไม่ได้ยิน

กรอบการท�ำงาน 

การพัฒนาสิทธิและการพิสูจน์สิทธิของประชากรเพื่อการเข้าถึง
บริการทางสุขภาพ  หรือสวัสดิการสังคมตามสิทธิที่พึงมีพึงได้

การพัฒนากลไกการสร้างเสริมสุขภาพ  สิทธิประโยชน์  ระบบบริการ
ที่เหมาะสมกับบริบทท่ีแตกต่างกันของแต่ละกลุ่มประชากร

งานพัฒนากลไกเสริมเพื่อการเข้าถึงความเป็นธรรมทางสุขภาพ
งานสื่อสารเพ่ือการสร้างความเข้าใจในประเด็นการสร้างเสริมสุข
ภาวะในประชากรกลุ่มเฉพาะกับทุกภาคส่วน
มี  ภาคีการท�ำงาน  (ณ  ปัจจุบัน4)  8  กลุ่มเป้าหมาย  คือ

4 พ.ศ. 2562

31

Voice of the Voiceless

คนพิการ  เตรียมความพร้อมด้านการด�ำรงชีวิตอิสระ  สุขภาพ
การศึกษา  การมีงานท�ำ  และส่งเสริมการมีส่วนร่วมในสังคม  สนับสนุน
ให้เกิดการออกแบบสังคมท่ีเอ้ือต่อการด�ำรงชีวิตของคนพิการและคน
ทุกๆ  กลุ่ม  (Universal  Design)  สนับสนุนให้เกิดหน่วยบริการคนพิการ
ในพื้นท่ี

ผู้สูงอายุ  เตรียมความพร้อมของระบบรองรับสังคมสูงวัยร่วมกับ
หน่วยงานภาครัฐและภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง  สนับสนุนการพัฒนาต้นแบบ
นวัตกรรมการดูแลผู้สูงอายุ  การพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุเพื่อการเป็น
ผู้สูงอายุท่ีมีคุณภาพในอนาคต  การต่ออายุการท�ำงานและการส่งเสริม
อาชีพให้กับผู้สูงอายุ

แรงงาน  สร้างหลักประกันทางสังคม  รายได้  และการเข้าถึงบริการ
สุขภาพท่ีเหมาะสม

ผหู้ ญงิ  พัฒนาต้นแบบการสร้างเสริมสุขภาวะผู้หญิงและสร้างความ
เป็นธรรมทางเพศ 

ผู้ต้องขังหญิง  มุ่งพัฒนาส่งเสริมระบบสุขภาพผู้ต้องขังผ่านกรอบ
คิดสาธารณสุขมูลฐาน  และการส่งเสริมให้เกิดเรือนจ�ำสุขภาวะ

มุสลิมไทย  สร้างเสริมสุขภาวะในชุมชนมุสลิม  ลดปัจจัยเส่ียงทาง
สุขภาพ  การเข้าถึงบริการสุขภาพและพัฒนาศักยภาพผู้น�ำด้านสุขภาวะ
มุสลิมไทย

32

เสียงท่ีคนอื่นไม่ได้ยิน

ผู้มีปัญหาสถานะบุคคลและประชากรข้ามชาติ  เข้าถึงบริการ
และการคุ้มครองสิทธิ

คนไร้บ้าน  พัฒนาศักยภาพและสร้างพลังเครือข่ายเพื่อการเข้าถึง
สิทธิ  และสวัสดิการขั้นพื้นฐาน  ป้องกันการเกิดคนไร้บ้านหน้าใหม่  •

33

Voice of the Voiceless

วัตถุประสงค์
1.  เพื่อลดทอนความไม่เป็นธรรมทางสุขภาพและความไม่เป็น

ธรรมทางสังคม
2. เพ่ือพัฒนาองค์ความรู้ และสนับสนุนงานนวัตกรรมนโยบาย

ส�ำหรับประชากรกลุ่มเฉพาะ
3.  เพื่อส่งเสริมกลไกการพัฒนาศักยภาพและคุณภาพชีวิตการท�ำ

งาน  ของภาคีเครือข่ายเพ่ือให้สามารถขับเคลื่อนการท�ำงาน  ได้อย่างมี
ประสทิธิภาพยิ่งข้ึน

4.  เพื่อปรับเจตคติของสังคม  สู่สังคมไร้การกีดกัน  เกิดการยอมรับ
ในความหลากหลายของผู้คน  ให้อยู่ร่วมกันในสังคมอยางปกติสุข

34
เสียงที่คนอ่ืนไม่ได้ยิน

ท้ังนี้  ส�ำนัก  9  มีหลักการท่ีส�ำคัญในการแก้ไขปัญหาความเหล่ือม
ล้�ำทางด้านสุขภาพ  อย่างน้อย  4  ประการ  ได้แก่ 

>   ปัญหาความเหลื่อมล�้ำทางด้านสุขภาพสามารถท่ีจะแก้ไข
หรือลดทอนได้  ผ่านการหนุนเสริมปัจจัยทางสังคมที่ก�ำหนดสุขภาพ
ให้มีความเท่าเทียมกันมากขึ้น

>   การแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้�ำทางด้านสุขภาพสามารถเร่ิม
ต้นได้จากการป้องกันไม่ให้เกิดโรค  (prevention-based)  ซ่ึงนอกจาก
จะช่วยให้ประชากรมีสุขภาพที่ดีมากขึ้นแล้วยังช่วยลดภาระการดูแล
สุขภาพของระบบบริการ  ด้านสุขภาพอีกด้วย

>   ปัจจัยที่ก�ำหนดความเหลื่อมล�้ำทางด้านสุขภาพไม่ได้เกิดข้ึนจาก
ปัจจัยเฉพาะส่วน  บุคคลเพียงอย่างเดียว  ปัจจัยแวดล้อมทั้งครอบครัว
ชมุ ชน สงั คม วฒั นธรรม รวมไปถงึ บทบาทของภาครฐั  ตา่ งกม็ สี ว่ นสำ� คญั
ในการก�ำหนดผลลัพธ์ทางด้านสุขภาพ

>   การพิจารณาผลลัพธ์ทางด้านสุขภาพ  ควรจะพิจารณาผลลัพธ์
ตลอดช่วงชีวิต  (across  lifespan)  มากกว่าที่จะพิจารณาเฉพาะ
ช่วงใดช่วงหนึ่งของชีวิต  (fragmented  care) 



35

Voice of the Voiceless

ความท้าทายของการท�ำงานเพ่ือบรรลุความเป็นธรรมทางสุขภาพ
ก็คือการท�ำงานลดความเหล่ือมล้�ำผ่านปัจจัยทางสังคมซึ่งจะสร้างการ
เปล่ียนแปลงทั้งในระดับวิธีคิดและเชิงโครงสร้างได้  ต้องอาศัยยุทธ-
ศาสตร์การสร้างแนวร่วมสนับสนุนจากกลุ่มอื่น  นอกเหนือจากการเสริม
พลังอ�ำนาจกลุ่มประชากรชายขอบแต่เพียงอย่างเดียว  เพราะประชากร
ทุกกลุ่มในสังคมได้รับประโยชน์จากการลดความเหลื่อมล้�ำทางโครงสร้าง
และผู้คนกลุ่มอื่นที่ไม่ใช่กลุ่มชายขอบมีอภิสิทธิ์และต้นทุนทางสังคมมาก
พอท่ีจะมาหนุนเสริมอ�ำนาจต่อรองของกลุ่มประชากรชายขอบและ
สร้างระบบนิเวศของการขับเคลื่อนเชิงนโยบายที่เก้ือหนุนการตัดสินใจ
ร่วมกันได้ 

การด�ำเนินงานโดยค�ำนึงถึงปัญหาความเหลื่อมล้�ำ  ต้องให้ความ
ส�ำคัญเป็นพิเศษกับ  “ประชากรกลุ่มเฉพาะ”  ซึ่งได้แก่  ประชากรบาง
กลุ่มท่ีมีทั้งความเปราะบาง  มีความเส่ียง  หรือต้องการกระบวนการ
พิเศษในการเข้าถึงการสร้างเสริมสุขภาพ  สุขภาวะ  อันถือเป็นปัจจัย

36

เสียงท่ีคนอื่นไม่ได้ยิน

ส่งผ่านสังคมก�ำหนดสุขภาพ  (Intermediary  Determinants)  ที่ท�ำให้
สูญเสียสุขภาวะ  เข้าไม่ถึงบริการ  และไม่ได้รับประโยชน์จากการส่งเสริม
สุขภาพตามนโยบายในภาพรวม 

การสร้างเสริมสุขภาวะส�ำหรับประชากร กลุ่มต่างๆ เหล่าน้ี จึงต้อง
มีการท�ำงานผ่านปัจจัยสังคมก�ำหนดสุขภาพในระดับต่างๆ  ต้ังแต่การ
ค้นหาสิทธิและ  พิสูจน์สิทธิ  ที่จะน�ำมาซึ่งการพัฒนาชุดบริการและการ
เข้าถึงตามความเหมาะสมของกลุ่มประชากร และท�ำให้ประชากรกลุ่ม
เฉพาะสามารถเข้าถึงสิทธิและการบริการได้อย่างเป็นธรรม  และมีการ
สื่อสารสังคมให้มีเจตคติที่เหมาะสมส�ำหรับประชากรกลุ่มเฉพาะ

น่ีคือความท้าทายและเป็นมิติในการท�ำงานเพือส่งเสริมสุข
ภาวะท่ีเป็นการส่งเสียงให้กับกลุ่มคนที่ไร้เสียง หรือมีเสียงแผ่วเบา
ที่สุดในสังคม  •

37

Voice of the Voiceless

3

38
เสียงที่คนอ่ืนไม่ได้ยิน

เสียงจากคน (เคย) ไร้เสียง
: สถานการณ์ปัญหา

และแนวทางในการสนับสนุน
สุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ

39

Voice of the Voiceless

3.1
เสียงเพื่อสุขภาวะ

ของคนพิการ

คนพิการ

คนพิการในประเทศไทย

1.8มปี ระมาณ

ลา้ นคน

(รอ้ ยละ 2.75 ของประชากรทัง้ ประเทศ)

คนพกิ ารในวัยแรงงาน อายุ 15 - 60 ป มีงานทำแลว

819,550 คน 271,916 คน

รอ้ ยละ 33.18 รอ้ ยละ 26.51

สว นใหญย งั ไมมีงานทำ ไมส ามารถทำงานได

330,339 คน 217,295 คน

รอ้ ยละ 40.31 ร้อยละ 26.51

อุปสรรคที่สำคัญคอื

ขอ จำกัดในการ มายาคติ ขอ มูลขาวสารและ
เขาถงึ การเดนิ ทาง ความเชอื่ บรกิ ารสาธารณะ


















Click to View FlipBook Version
Previous Book
[PDF]❤ Growing the Northeast Garden: Regional Ornamental Gardening
Next Book
▶️PDF⭐ Color Charts XL: Color Collection Edition full