ข้อมูลสารสนเทศทางอุตุนิยมวิทยากับการใช้ประโยชน์

บ ท ที่ # 1 0

ข้อมูลสารสนเทศ
ทางอุตุนิยมวิทยา
กับการใช้ประโยชน์

เรื่อง
ข้อมูลสารสนเทศทางอุตุนิยมวิทยากับการใช้ประโยชน์




รายวิชา
วิทยาศาสตร์โลกและอวกาศ




เสนอ
คุณครูนพรัตน์ นามเนาว์




จัดทำโดย
นางสาวปิยฉัตร พาติกบุตร เลขที่19
นางสาวปิยรัตน์ พาติกบุตร เลขที่20

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6/11

คำนำ
หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้เป็นส่วนหนึ่ง
ของวิชาวิทยาศาสตร์โลกและอวกาศในระดับชั้น
มัธยมศึกษาปีที่ 6 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อการ
ศึกษาหาความรู้ที่ได้จากเรื่องข้อมูลสารสนเทศทาง
อุตุนิยมวิทยากับการใช้ประโยชน์
ผู้จัดทำได้เลือกหัวข้อนี้ในการจัดทำหนังสือ
อิเล็กทรอนิกส์เนื่องจากเป็นเรื่องที่น่าสนใจและ
เป็นเรื่องใกล้ตัวหวังว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็น
ประโยชน์แก่ผู้อ่านไม่มากก็น้อยหากมีข้อผิดพลาด
ประการใดผู้จัดทำขอน้อมรับไว้และขออภัยมาณที่นี้

ผู้จัดทำ

สารบัญ

หน้า

• แผนที่พื้นผิวอากาศ 1
• ข้อมูลสารสนเทศทางอุตุนิยมวิทยาอื่นๆ 3
• การใช้ประโยชน์จากข้อมูลสารสนเทศทาง 5
อุตุนิยมวิทยา

ข้อมูลและสารสนเทศทางอุตุนิยมวิทยา

แผนที่อากาศผิวพื้น

แผนที่อากาศผิวพื้นเป็นแผนที่อากาศชนิดหนึ่งซึ่งแสดง
ข้อมูลองค์ประกอบลมฟ้าอากาศที่ได้จากการตรวจวัดจากสถานี
ตรวจอากาศผิวพื้นหรือจากแบบจำลองพยากรณ์อากาศเชิง
ตัวเลขข้อมูลองค์ประกอบลมฟ้าอากาศ ณ ตำแหน่งต่างๆบนพื้น
ผิวโลกจะแสดงด้วยสัญลักษณ์ ดังรูป

รูปตัวอย่างสัญลักษณ์แสดงข้อมูลองค์ประกอบลมฟ้าอากาศจาก
สถานีตรวจอากาศผิวพื้น

จากรูปแสดงข้อมูลองค์ประกอบลมฟ้าอากาศ เช่น อุณหภูมิ

อากาศ อุณหภูมิจุดน้ำค้าง ทิศทางและอัตราเร็วลม สัดส่วนเมฆ

ในท้องฟ้า ความกดอากาศ จะปรากฏ ณ ตำแหน่งเดิมเสมอ

ยกเว้นสัญลักษณ์แสดงทิศทางลมที่จะเปลี่ยนตำแหน่งตาม

ทิศทางลมในขณะตรวจวัด ในสัญลักษณ์แสดงข้อมูลองค์

ประกอบลมฟ้าอากาศอาจแสดงข้อมูลไม่ครบถ้วน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับ

สภาพลมฟ้าอากาศที่ตรวจวัดได้

1

ข้อมูลจากสัญลักษณ์แสดงองค์ประกอบลมฟ้าอากาศ ณ
ตำแหน่งต่างๆ จะถูกนำมาวิเคราะห์เป็นสภาพลมฟ้าอากาศ
บริเวณกว้างและแสดงได้ด้วยสัญลักษณ์อีกรูปแบบหนึ่งบน
แผนที่อากาศผิวพื้น คือ เส้นความกดอากาศเท่า หย่อมความ
กดอากาศต่ำ บริเวณความกดอากาศสูงพายุหมุนเขตร้อน แนว
ปะทะอากาศและร่องความกดอากาศต่ำ โดยสัญลักษณ์ดังกล่าว
ช่วยให้ทราบสภาพลมฟ้าอากาศเป็นบริเวณกว้าง ครอบคลุม
พื้นที่ระดับประเทศภูมิภาค และทวีป ซึ่งสามารถนำไปใช้
ประโยชน์ในการพยากรณ์อากาศเบื้องต้นได้ ดังรูป

2

ข้อมูลและสารสนเทศทางอุ ตุนิยมวิทยาอื่ นๆ

• ภาพถ่ายดาวเทียมอุตุนิยมวิทยา

1.ภาพถ่ายดาวเทียมอุ ตุนิยมวิทยาช่วงคลื่ นอิฟาเรด

เป็นภาพที่ได้จากการตรวจวัดปริมาณของรังสีอินฟราเรดที่
แผ่ออกมาจากวัตถุ สามารถตรวจวัดได้ทุกช่วงเวลา ภาพที่ได้จะ
เป็นภาพที่มีเฉดสีเทาไล่ระดับสีแตกต่างกันตามอุณหภูมิของพื้น
ผิววัตถุ ถ้าภาพมีเฉดสีขาวถึงเทาอ่อนแสดงว่าวัตถุนั้นมีอุณหภูมิ
ต่ำ ถ้าภาพมีเฉดสีเทาเข้มถึงดำแสดงว่าวัตถุนั้นมีอุณหภูมิสูง

การแปลความหมายภาพถ่ายดาวเทียมอุตุนิยมวิทยาช่วง
คลื่นอินฟราเรดยังมีข้อจำกัด คือ ถ้าวัตถุมีอุณหภูมิใกล้เคียงกัน
มาก สีของภาพจากการตรวจวัดจะมีความแตกต่างกันน้อย ทำให้
แปลความหมายของภาพได้ยาก ดังนั้นจึงต้องใช้การปรับสีของ
ภาพในแต่ละช่วงอุณหภูมิให้มีความละเอียดมากขึ้น

2.ภาพถ่ายดาวเทียมอุ ตุนิยมวิทยาช่วงคลื่ นแสง

เป็นภาพที่ได้จากการสะท้อนรังสีของวัตถุ ดังนั้นการใช้

ประโยชน์จากข้อมูลของภาพถ่ายดาวเทียมในช่วงคลื่ นนี้จึงใช้

เฉพาะภาพถ่ายดาวเทียมในช่วงที่มีแสง ซึ่งภาพที่ได้จะเป็นภาพที่

มีเฉดสีเทาไล่ระดับสีตามอัตราส่วนรังสีสะท้อนของวัตถุ สำหรับ

อัตราส่วนรังสีสะท้อนของเมฆจะสัมพันธ์กับความหนาของเมฆ

ถ้าเมฆมีความหนามากจะมีอัตราส่วนรังสีสะท้อนสูงกว่าเมฆที่มี

ความหนาน้อย ภาพถ่ายดาวเทียมจึงแสดงเฉดสีของเมฆที่แตก

ต่างกันโดยได้ระดับเฉดสีจากสีขาวไปจนถึงสีเทาอ่อนตามความ

หนาของเมฆที่ลดลง 3

• ข้อมูลเรดาร์ตรวจอากาศ

เป็นเครื่องมือที่ใช้ในการติดตามข้อมูลหยาดน้ำฟ้าที่เกิดขึ้น
แล้วในบรรยากาศขณะทำการตรวจวัด ที่ยังไม่ใช่ปริมาณฝนหรือ
หยาดน้ำฟ้าที่ตกถึงพื้นดิน โดยมีรัศมีการตรวจวัดหลายร้อย
กิโลเมตร และตรวจวัดค่าความเข้มของคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่
สะท้อนกลับมายังเรดาร์ตรวจอากาศ

เรดาร์ทำงานโดยการที่เครื่องส่งคลื่ นแม่เหล็กไฟฟ้าออกมาใน
รูป Pulse มีช่วงสั้นโดยออกจากเครื่องส่งไปยังจานสายอากาศ
โดยส่งเป็นช่วงๆส่งและหยุดสลับกันไป (ที่ต้องเป็นเช่นนี้ก็เพื่อว่า
ให้เครื่องรับมีช่วงเวลาที่จะรับสัญญาณที่สะท้อนกลับมา) ในขณะ
เดียวกัน จานสายอากาศก็จะหมุนโดยรอบ 360 องศา และทำ
หน้าที่รวมคลื่ นให้เป็นลำเหมือนลำแสงจากไฟฉายส่งออกไปใน
ทิศทางที่สัมพันธ์กับการหมุนของจานสายอากาศ คลื่นที่ส่งออก
ไปนี้จะเดินทางด้วยความเร็วเท่าความเร็วของแสง คือประมาณ
300,000,000 เมตร/วินาที เมื่อคลื่นไปกระทบเป้าก็จะสะท้อน
กลับมายังจานสายอากาศแล้วส่งต่อไปถึงเครื่องรับ (ในช่วงที่
เครื่องส่งหยุดส่งคลื่ นโดยมีสวิตช์เปลี่ยนไปมาระหว่างการส่งและ
การรับ) เป้าที่มีความหนาแน่นมากจะสะท้อนคลื่นกลับมาแรงกว่า
เป้าที่มีความหนาแน่นน้อยกว่า จากนั้นคลื่นสะท้อนจะถูกส่งต่อไป
ยังหน่วยประมวลผลเพื่อประมวลผลแล้วส่งผลที่ได้ไปแสดงที่
จอภาพ

เป้าของเรดาร์ หมายถึง ปรากฏการณ์เกี่ยวกับสภาพอากาศ
ต่างๆที่สามารถสะท้อนคลื่ นของเรดาร์ได้

4

การใช้ประโยชน์จากข้อมูลสารสนเทศทาง
อุตุนิยมวิทยา

ในการจัดโปรแกรมการท่องเที่ยวนั้น ข้อมูลสารสนเทศทาง
อุตุนิยมวิทยามีความสำคัญในการวางแผนการท่องเที่ยวให้
เหมาะสมกับสภาพลมฟ้าอากาศ ซึ่งสภาพลมฟ้าอากาศนั้นเป็น
ปัจจัยที่นักท่องเที่ยวพิจารณาเป็นลำดับต้นๆในการตัดสินใจ
เลือกสถานที่และเตรียมความพร้อมให้เหมาะสมกับกิจกรรม
ต่างๆ

นอกจากนี้ข้อมูลสารสนเทศทางอุตุนิยมวิทยาและพยากรณ์
อากาศ ถูกนำมาใช้ในการวางแผนเตรียมความพร้อมเพื่อลด
การสูญเสียที่อาจเกิดจากภัยพิบัติธรรมชาติ

5

บรรณานุกรม

หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี:
วิทยาศาสตร์โลกและอวกาศ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ฉบับ
ปรับปรุง พ.ศ.2560 โดย สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์
และเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิการ

6