เงามืดและเงามัว

หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี 4
แสงและเงา

จัดทาโดย คณุ ครเู นตรชนก เพ็งมาก

เงาเกิดข้นึ ไดอ้ ย่างไร?
และการเกดิ เงามปี ระโยชน์
?
ต่อชวี ติ ประจาวนั หรอื ไม่ อยา่ งไร ?

การเกดิ เงามดื และเงามวั

แสงและเงาอยู่คู่กันเสมอ โดยเงาจะ
เกิดขึ้นตรงข้ามกับแหล่งกาเนิดแสง
หากแหลง่ กาเนิดแสงเปลย่ี นทิศทาง เงา
ก็จะเปลี่ยนทศิ ทางไปดว้ ย

กจิ กรรมลองทาดู

วาดภาพเงาของวตั ถุทเี่ กดิ ขึน้ จากแหลง่ กาเนดิ แสง

กจิ กรรมลองทาดู

วาดภาพเงาของวตั ถุทเี่ กดิ ขึน้ จากแหลง่ กาเนดิ แสง

กจิ กรรมลองทาดู

วาดภาพเงาของวตั ถุทเี่ กดิ ขึน้ จากแหลง่ กาเนดิ แสง

เงา คือ บริเวณมืดหลังวัตถุที่เกิดข้ึนจากวัตถุต่าง ๆ ขวางก้ันทางเดินของแสงไว้
แสงจึงไมส่ ามารถเดนิ ทางไปถึง หรอื ไปถงึ เพียงบางสว่ น เงาแบง่ เป็น 2 ลักษณะ ได้แก่

เงามัว คือ เงาของวัตถุในบริเวณท่ีมีแสงบางส่วน

ผา่ นไปถึง ทาให้บริเวณน้ันมดื ไม่สนทิ

เงามืด คอื เงาของวตั ถุในบรเิ วณทไ่ี มม่ ีแสง

ผา่ นไปถงึ ทาใหบ้ ริเวณนน้ั มดื สนิท

กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะ

ขนาดของเงามดื และเงามวั

ปัญหา : ขนาดของเงามืดและเงามวั ข้ึนอยกู่ ับส่ิงใด

สมมติฐาน : ขนาดของเงามืดและเงามัวข้ึนอยู่กับระยะห่าง
ของวัตถุกับแหล่งกาเนิ ดแสง และระยะห่างของวัตถุกับ
ฉากรบั แสง

บนั ทกึ ผลการทากจิ กรรมพฒั นาทกั ษะ

ขนาดของเงามืดและเงามวั

การทดลอง ภาพทปี่ รากฏ ผลการสงั เกต

1.วางลกู ปิงปองไวก้ ่งึ กลาง เกดิ เงามดื และเงามวั บนฉาก
ระหวา่ งไฟฉายกับฉาก

บันทึกผลการทากจิ กรรมพัฒนาทกั ษะ

ขนาดของเงามดื และเงามวั

การทดลอง ภาพทป่ี รากฏ ผลการสังเกต

2.เลือ่ นลูกปิงปองจากจดุ เกดิ เงามดื ขนาดเลก็ ลงและ
ก่ึงกลางเขา้ ใกล้ไฟฉาย เงามวั มีขนาดใหญข่ ้นึ
10 ซม.
(เล่อื นออกห่างจากฉาก)

บันทึกผลการทากิจกรรมพัฒนาทกั ษะ

ขนาดของเงามดื และเงามวั

การทดลอง ภาพทปี่ รากฏ ผลการสังเกต

3.เล่ือนลกู ปิงปองจากจุด เกิดเงามืดขนาดใหญข่ ้นึ และ
ก่งึ กลางเขา้ ใกล้ฉาก เงามวั มีขนาดเลก็ ลง
10 ซม.
(เล่อื นเขา้ ใกลฉ้ าก)

บันทกึ ผลการทากิจกรรมพฒั นาทกั ษะ

ขนาดของเงามืดและเงามวั
เขียนแผนภาพรงั สขี องแสงแสดงการเกดิ เงามดื และเงามวั

บนั ทึกผลการทากิจกรรมพัฒนาทกั ษะ

ขนาดของเงามืดและเงามวั
สรปุ ผลการทดลอง

จากการทดลองพบวา่ เมอ่ื นาวตั ถุทบึ แสงมากนั้ ทางเดินของแสง
จะทาให้เกิดเงาบนฉาก ซง่ึ บรเิ วณทแี่ สงไม่สามารถผา่ นไปตก
กระทบไดเ้ ลยจะทาให้เกิดเงามดื ส่วนบรเิ วณท่ีแสงสามารถผา่ น
ไปตกกระทบได้บางส่วนจะทาให้เกิดเงามัว ขนาดของเงามดื และ
เงามวั ขน้ึ อยกู่ บั ระยะห่างของวตั ถุกบั แหล่งกาเนิ ดแสง และ
ระยะห่างของวตั ถุกับฉากรบั แสง

หนา้ นม้ี คี ะแนน

คลปิ วดี โี อเลน่ กบั เงา ความยาวคลปิ ไมเ่ กนิ 2 นาที
พรอ้ มแนะนาตวั และอธบิ ายการเกดิ เงา 20 คะแนน

ขนาดของเงามืดและเงามัวสามารถเปล่ียนแปลงได้ข้ึนอยู่กับระยะห่างของวัตถุกับ
แหลง่ กาเนิดแสง และระยะห่างของวตั ถกุ ับฉากรบั แสง เชน่

หากฉากรับแสงอยใู่ กลว้ ัตถุ เงามืดจะมขี นาดใหญ่ หากฉากรับแสงอยู่ไกลจากวัตถุมากข้ึน เงามดื
แตเ่ งามัวจะมีขนาดเลก็ จะมขี นาดเล็ก แตเ่ งามัวจะมีขนาดใหญ่

เงำมืด เงำมดื
แหลง่ กำเนดิ แสง
แหล่งกำเนิดแสง

ฉำก ฉำก
วัตถุ วตั ถุ

เงำมัว เงำมัว

กำรเขียนแผนภำพรังสขี องแสงแสดงกำรเกิดเงำมดื และเงำมัว

1. แหลง่ กำเนดิ แสงมขี นำดเลก็ เป็นจดุ

แหลง่ กำเนิดแสง ฉำกรบั แสง เงำบนฉำก การเขียนเส้นแนวทางเดินของแสง
จะลากเส้นรังสีของแสงเพียง 2 เส้น
วตั ถุ ไปทฉ่ี ากรับแสง

รังสขี องแสง เงำมืด เกิดเงามืดเท่านั้น ไม่ว่าจะวางฉาก
หา่ งจากวตั ถุมากหรอื น้อยเพียงใด

2. แหลง่ กำเนิดแสงมขี นำดเล็กหรอื เท่ำกบั วตั ถุทใ่ี ช้กั้นแสง

การเขยี นเส้นแนวทางเดินของแสงจะ แหลง่ กำเนิดแสง ฉำกรับแสง เงำบนฉำก
ลากเส้นรังสขี องแสงเพียง 4 เส้นไปท่ี เงำมวั
ฉากรบั แสง วตั ถุ
เงำมดื
เกดิ เงามวั ลอ้ มเงามดื ไมว่ า่ จะวางฉาก รังสีของแสง
หา่ งจากวตั ถุมากหรือน้อยเพยี งใด

3. แหลง่ กำเนดิ แสงมขี นำดใหญก่ วำ่ วตั ถุท่ีใช้กั้นแสง

แหล่งกำเนดิ แสง รังสีของแสง ฉำกรับแสง เงำมวั การเขียนเส้นแนวทางเดินของแสง
เงำมวั จะลากเส้นรังสีของแสงเพียง 4 เส้น
เงำมัว วตั ถุ ไปที่ฉากรบั แสง
เงำมืด
AB เงำมัว เกดิ เงามดื และเงามวั ข้ึนในลักษณะ
ต่าง ๆ ตามตาแหน่งท่ีฉากรับแสง
หากวางฉากรับแสงไว้ เงามวั เงำมดื ตงั้ อยู่
ในบริเวณตาแหน่ง A
ยกเว้นตาแหนง่ B จะ ฉากรับแสงทีอ่ ยตู่ าแหน่ง
เกดิ เงามัวลอ้ มเงามดื B จะเกดิ เฉพาะเงามวั
เทา่ นั้น เพราะเงามืดมี
ลกั ษณะเป็นจุด

ประโยชน์ของกำรเกิดเงำ

การเกดิ เงานาไปใช้ประโยชน์ในกจิ กรรมตา่ ง ๆ ได้ เชน่

ใช้วัตถุทึบแสงมามุงหลังคา เพื่อป้องกัน ใชใ้ นการบอกเวลาโดยดูจากนาฬิกาแดด
แสงแดดและความร้อนเข้าบา้ นหรืออาคาร

ใชใ้ นการเล่นหนงั ตะลงุ หนังใหญ่ ใช้อธิบายปรากฏการณ์สุริยุปราคาหรือ
แสดงละครเงา จันทรปุ ราคา

ใช้ปอ้ งกันแสงแดดกลางแจ้ง ใช้เป็นหลักความรู้ในการปลูกต้นไม้เพื่อ
บงั แสงแดดและทาให้เกดิ รม่ เงา

สรุป เงำเกิดขึน้ ได้อยำ่ งไร
?
และกำรเกดิ เงำมปี ระโยชน์

ต่อชวี ติ ประจำวนั หรอื ไม่ อย่ำงไร

เงา เกดิ จากวัตถขุ วางกนั้ ทางเดินของแสงไว้ การเกดิ เงามีประโยชนต์ อ่ ชีวิตประจาวนั
แสงจงึ ไมส่ ามารถเดินทางไปถงึ เช่น ใชเ้ ป็นหลกั ความรใู้ นการปลูกตน้ ไม้

หรือไปถึงฉากรบั แสงไดเ้ พียงบางสว่ น เพือ่ บงั แสงแดดและทาใหเ้ กดิ ร่มเงา

แบบฝกึ พัฒนาการเรยี นรทู้ ี่ 1 (หนา้ 124)

1. ดภู าพการทดลอง แลว้ วาดภาพเงามดื เงามวั บนฉาก

แบบฝกึ พฒั นาการเรยี นรทู้ ่ี 1 (หนา้ 124)

2. อา่ นเง่อื นไขทกี่ าหนดให้ จากนั้นเขยี นแผนภาพรงั สขี องแสง
แสดงการเกดิ เงามืดและเงามวั พรอ้ มวาดภาพประกอบ

แบบฝึกพัฒนาการเรยี นรทู้ ่ี 1 (หน้า 124)

3. ตอบคาถามตอ่ ไปน้ี
1. ขนาดของเงามดื และเงามวั ข้นึ อยกู่ ับอะไรบา้ ง

ขนาดของเงามดื และเงามวั ขนึ้ อยู่กบั ระยะห่างของวัตถุกบั แหลง่ กาเนิด
แสง และระยะห่างของวตั ถุกบั ฉากรบั แสง

2. หากใชว้ ตั ถโุ ปรง่ แสงมากนั้ ทางเดินของแสงจะทาใหเ้ กดิ เงาหรอื ไม่ อย่างไร

ทาให้เกดิ เงาได้ โดยเกดิ เฉพาะเงามวั เทา่ นั้น

3. นักเรียนสามารถนาความรเู้ รอ่ื งเงาไปใชป้ ระโยชนอ์ ะไรไดบ้ า้ ง

• ใชเ้ ลน่ หนั งตะลงุ
• ใชอ้ ธบิ ายหลกั การปลกู ตน้ ไมเ้ พื่อให้ไดร้ ม่ เงา
• ใชอ้ ธบิ ายปรากฎการณ์ดาราศาสตร์ เชน่ สรุ ยิ ปุ ราคา จนั ทรุปราคา

หนา้ นม้ี คี ะแนน

คลปิ วดี โี อเลน่ กบั เงา ความยาวคลปิ ไมเ่ กนิ 2 นาที
พรอ้ มแนะนาตวั และอธบิ ายการเกดิ เงา 20 คะแนน

กิจกรรมพัฒนาทกั ษะการคิด (หนา้ 126)

1. จากทศิ ทางของเงาในภาพดวงอาทติ ยน์ า่ จะอยตู่ าแหนง่ ใด เพราะอะไร

1. ดวงอาทิตยอ์ ยตู่ าแหน่ง ก เพราะ เงาจะเกิดในดา้ นตรงกนั ข้ามกบั แหล่งกาเนิดแสงเสมอ

กจิ กรรมพฒั นาทักษะการคิด (หน้า 126)

2. อ่านบทความแลว้ ตอบคาถามวา่ เห็นดว้ ยหรอื ไมเ่ ห็นดว้ ย พรอ้ มให้เหตผุ ลประกอบ
1.โลกเปรียบเสมอื นตวั กลางโปรง่ แสง
ท่กี ้ันแสงของดวงอาทติ ย์ ทาให้ปรากฏ
แสงบนดวงจนั ทรไ์ ดบ้ างสว่ น

ไมเ่ ห็นดว้ ย เพราะ โลกเปรยี บเสมือนวัตถทุ บึ แสง ทาให้เงาของโลกไปบังดวงจนั ทรไ์ ว้

กจิ กรรมพฒั นาทกั ษะการคดิ (หนา้ 126)

2. อา่ นบทความแลว้ ตอบคาถามวา่ เห็นดว้ ยหรอื ไมเ่ หน็ ดว้ ย พรอ้ มใหเ้ หตผุ ลประกอบ

2.เมื่อดวงจนั ทรโ์ คจรเขา้ ไปในเงามดื ของ
โลก จะมองไมเ่ หน็ ดวงจนั ทร์จนกวา่ ดวง
จันทรจ์ ะเคลอื่ นพน้ เงามดื ของโลก คน
บนโลกจงึ จะมองเหน็ ดวงจนั ทรอ์ ีกคร้งั

เห็นดว้ ย เพราะ ดวงจันทรไ์ ม่มแี สงสวา่ งในตัวเอง เม่ือดวงจนั ทรโ์ คจรเข้าไปในเงามืดของโลกจึงมองไม่เหน็ ดวงจันทร์

แบบวดั ผลสมั ฤทธิ์ (หนา้ 128)

1. ดภู าพแลว้ ตอบคาถาม

1. เงามดื และเงามวั เกดิ ขึน้ จาก

เมอื่ วตั ถุทบึ แสงขวางกนั้ ทางเดนิ ของแสงไว้ แสงไมส่ ามารถตก
กระทบบนฉากได้ หรอื ตกกระทบไดบ้ างส่วน

2. จากภาพ บริเวณทเ่ี ปน็ เงามดื คอื จดุ B เพราะ เปน็ บรเิ วณทม่ี ดื
สนิทและเงามคี วามคมชดั
3. จากภาพ บริเวณทเ่ี ปน็ เงามวั คือ จดุ A เพราะ เปน็ บริเวณทม่ี ดื ไม่
สนิทและเงาไมม่ คี วามคมชดั

แบบวัดผลสัมฤทธิ์ (หน้า 128)

2. เขยี นแผนภาพรงั สขี องแสง แสดงการเกดิ เงามดื และเงามวั พร้อมวาดภาพเงาทเ่ี กดิ ขนึ้

ลูกฟุตบอลอย่กู ่งึ กลางระหว่างแหลง่ กาเนิดแสงท่ีมีขนาดใหญ่กับ
ฉากรบั แสง

เขยี นแผนผงั สรุปความรูเ้ รอ่ื ง เงามดื และเงามวั

การเกิด
เงามืดและเงามัว

เงามดื และเงามวั การใชป้ ระโยชน์จาก
การเกิดเงา

แผนภาพรงั สีการเกิด
เงามืดและเงามัว