SERAT WEDHATAMA
PUPUH PANGKUR
Sukariyati, S. Pd.
Kompetensi Dasar
3.1 Menelaah teks Serat Wedhatama pupuh Pangkur.
4.1 Menanggapi isi serat Wedhatama Pupuh Pangkur dan
menulis syair dengan bahasa sendiri serta menyajikan
secara lisan/tertulis
Tujuan Pembelajaran
Setelah mempelajari tembang pangkur, peserta didik
diharapkan mampu:
mengidentifikasikan watak , struktur dan kaidah
Tembang Pangkur dengan benar
Menunjukkan relevansi pitutur luhur tembang dengan
kondisi di masa sekarang.
menyampaikan isi serat Wedhatama Pupuh Pangkur,
menyunting dan menyajikan Tembang Pangkur hasil karya
sendiri dengan penuh percaya diri.
Pangertene Tembang Pangkur
Tembang Pangkur iku gambarake mangsa nalika wis kelewat
umur kang wis mungkurake babagan kadonyan supaya ora
ganggu kanggone urip, atine wis resik ora grusah – grusuh
lan tansah yenengake ibadah nyedakake
maring Gusti Maha Kuasa.
Watake Tembang Pangkur
Tembang Pangkur duwe watak yaiku madep, mantep,
banter, lan nesu. Cocok kanggo nggambarake pitutur
kados noncrita kang nyata lan sapiturute.
Pathokan Tembang Pangkur
Guru Wilangan, yaiku cacahe wanda saben sagatra (larik)
tembang macapat.
Guru Gatra, yaiku cacahe gatra (larik) saben sapada (bait)
tembang macapat.
Guru Lagu, yaiku tibane swara (vokal) ing pungkasane gatra
(larik).
Guru Lagu : a – i – u – a – u – a – i
Guru Wilangan : 8 – 11 – 8 – 7 – 12 – 8 – 8
Guru Gatra : 7 Gatra
Tuladha Tembang Pangkur
Mingkar-mingkuring angkara,
akarana karenan mardi siwi,
sinawung resmining kidung,
sinuba sinukarta,
mrih kretarta pakartining ilmu luhung,
kang tumrap ing tanah Jawa,
agama ageming aji.
ARTI/TEGESE
Menahan diri dari nafsu angkara,
karena berkenan mendidik putra
disertai indahnya tembang,
dihias penuh variasi,
agar menjiwai tujuan ilmu luhur,
yang berlaku di tanah Jawa (nusantara)
agama sebagai landasan perbuatan.
Dudutan Pupuh Kaping 1 Pupuh Pangkur
Tumrape tiyang sepuh, kedah nebihaken priyangga saking
angkara murka kagem nggulawentah putranipun.
MATUR NUWUN