นำ เ ส น อ โ ด ย น า ง ส า ว สุ ท ธิ ก า น ต์ แ ส น ย้ า ง ร หั ส นั ก ศึ ก ษ า 6 3 0 2 1 0 3 0 2 สื่อการสอน กระบวนวิช วิ า 061325 ศิลปะไทยสำ หรับ รั การศึกษาขั้น ขั้ พื้น พื้ ฐาน จิตรกรรมสมัยอยุธยา
จิ ต ร ก ร ร ม ส มั ย อ ยุ ธ ย า จิตรกรรม หมายถึง ผลงานศิลปะที่แสดงออกด้วยการขีด ขี เขีย ขี น การ วาด และระบายสี เพื่อ พื่ ให้เ ห้ กิดภาพ เป็นงานศิลปะที่มี 2 มิติ เป็นรูปแบบ ไม่มีความลึกหรือ รื นูน นู หนา แต่สามารถเขีย ขี นลวงตาให้เ ห้ ห็น ห็ ว่า ว่ มีความลึก หรือ รื นูน นู ได้ ความงามของจิตรกรรมเกิดจากการใช้สี ช้ สีในลักษณะต่าง ๆ กัน จิตรกรรมไทยประเพณีที่มีอายุเริ่ม ริ่ ตั้ง ตั้ แต่สมัยกรุงศรีอ รี ยุธยา ที่ได้รับ รั อิท อิ ธิพ ธิ ลจากอิน อิ เดีย จีน เขมร และอิท อิ ธิพ ธิ ลของศิลปไทยยุคก่อนกรุง ศรีอ รี ยุธยา ในระยะแรกใช้สี ช้ สีในวรรณะเอกรงค์ ต่อมาเมื่อมีการติดต่อกับ ต่าง ประเทศ ทำ ให้มี ห้ มี สีต่างๆ เพิ่ม พิ่ เข้า ข้ มา นิยมเขีย ขี นเรื่อ รื่ งพุทธประวัติ วั ติ ทศชาติชาดก เทพชุมนุม นุ และ ภาพลวดลายต่างๆ ปิดทองที่ภาพสำ คัญ และทำ ลายดอกไม้ร่ว ร่ งที่พื้น พื้ หลังภาพ สถานที่ตั้ง ตั้ จิตรกรรมส่วน ใหญ่พบที่ อุโบสถ ปรางค์ วิห วิ าร ศาลาการเปรีย รี ญ หอไตร กุฏิ ตู้พระธรรม สมุดข่อ ข่ ย และพระบฏ จิตรกรรมสมัยอยุธยา
จิตรกรรม สมัยอยุธยา กลุ่ม ลุ่ ที่1 จิตรกรรมฝาผนังสมัย มั อยุธยา กลุ่ม ลุ่ ที่ 2 จิตรกรรมพระบฏสมัย มั อยุธยา กลุ่ม ลุ่ ที่ 3 จิตรกรรมสมัย มั อยุธยา จากสมุด มุ ข่อ ข่ ย กลุ่ม ลุ่ ที่ 4 ลายรดน้ำ บนตู้พ ตู้ ระธรรม กลุ่ม ลุ่ ที่ 5 จิตรกรรมสมัย มั อยุธยาที่ปที่ ระเทศพม่า ม่ จิ ต ร ก ร ร ม ส มั ย อ ยุ ธ ย า
จิตรกรรมสมัยอยุธยา
จิตรกรรมฝาผนังสมัยอยุธยา จิตรกรรมสมัยอยุธยา
ก ลุ่ ม ที่ | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า วัดราชบูรณะ จิตรกรรมฝาผนังภายในกรุพระปรางค์วัด วั ราชบูรณะ วัด วั ราชบูรณะ มีฐานะเป็นพระอารามหลวงในสมัย อยุธยา พระราชพงศาวดารกรุงศรีอ รี ยุธยาระบุว่า ว่ สมเด็จพระบรมราชาธิร ธิ าชที่ ๒ (เจ้าสามพระยา) โปรดฯ ให้มี ห้ มี การสร้า ร้ งขึ้น ขึ้ เมื่อปี พ.ศ. ๑๙๖๗ ณ ที่ถวาย พระเพลิงพระศพเจ้าอ้า อ้ ยพระยา และเจ้ายี่พ ยี่ ระยา
ก ลุ่ ม ที่ | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า ภาพจิตรกรรมภายในทั้ง 4 ด้าน ทิศเหนือ เป็นภาพเทพชุมนุมเหาะลอยอยู่ ๗ องค์ มือพนม บางองค์มีดอกไม้เป็นก้านโค้งชูออกไปข้างหน้าดอกเดียว ก้านแยกออก ๒ ข้างบ้าง บางองค์พนมมือไม่มีดอกไม้ หันหน้าไปทางทิศตะวันออกระหว่างเทพมีลายพันธุ์พฤกษา และดอกไม้ลวดลายเครื่องประดับต่างๆ ตั้งแต่ศิราภรณ์ เครื่องทรง ตลอดจนดอกไม้มีลักษณะเป็นแบบศิลปะสุโขทัย คล้ายลายเส้นสลักที่วัดศรีชุม
ก ลุ่ ม ที่ | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า ภาพจิตรกรรมภายในทั้ง 4 ด้าน ทิศตะวันตก เป็นภาพเทพชุมนุมเหาะ ๖ องค์ มือพนม บางองค์มีดอกไม้ เป็นก้านโค้งชูออกไปข้างหน้าดอกเดียว ก้านแยกออก ๒ ข้าง บ้าง บางองค์พนมมือไม่มีดอกไม้หันหน้าไปทางด้านใต้ ลวดลายเครื่องประดับต่างๆ ตั้งแต่ศิราภรณ์ เครื่องทรง ตลอดจนดอกไม้มีลักษณะเป็นแบบศิลปะสุโขทัย
ก ลุ่ ม ที่ | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า ภาพจิตรกรรมภายในทั้ง 4 ด้าน ทิศตะวันออก เป็นรูปกษัตริย์นักรบจีน สวมชุดเขียวไม่สวมรองเท้า มือทาบอยู่ที่ท้องหันหน้าทางเหนือ อีกองค์หนึ่งยืนชิดคู่กัน หันหน้าทางใต้ สวมชุดขาวรองเท้าขาวเดินนำ หน้าไปทาง ทิศใต้ องค์ถัดมาสวมชุดสีแดง ข้างหน้าองค์นี้เป็นเทพ ภาพคล้ายพระพุทธรูปยีนหันปลายเท้าออกจากกันมือประสาน กันอยู่ตรงหน้าท้อง สวมสีแดงมีลักษณะคล้ายจีวร ถัดไปมี รูปกษัตริย์
ก ลุ่ ม ที่ | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า ภาพจิตรกรรมภายในทั้ง 4 ด้าน ทิศใต้ เป็นภาพบุคคลเดินไปทางทิศตะวันออก ๓ คน ข้างหน้าคนที่ เป็นเจ้านายมีคนหันมา ๓ คน เบื้องหน้าถัดมามีคนยืน ๒ คน คนหนึ่งยืนถือถาดใส่อาหาร ข้างหน้าคนแรกมีเด็ก ๒ คน กำ ลังถือถาดอาหาร
จิตรกรรมที่ประดับบน ผนังโบสถ์และวิหาร วัดใหญ่สุวรรณาราม จิตรกรรมภายในพระอุโบสถ การกำ หนดอายุของจิตรกรรมฝาผนัง ภายพระอุโบสถเชื่อกันว่าคงเขียนขึ้นหรือ ปฏิสังขรณ์ในสมัยพระเจ้า เสือ (พ.ศ. 2245-2251) และมีนักวิชาการบางท่านเสนอว่าคงเขียน ขึ้นราว ปลายรัชกาลสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง (พ.ศ. 2172-2199) ก ลุ่ ม ที่ | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า
วัดใหญ่สุวรรณาราม จิตรกรรมภายในพระอุโบสถวัดใหญ่สุวรรณราม การเขียนเรื่องเทพชุมนุม ซึ่งเรื่องดังกล่าวปรากฏในสมัย อยุธยาตอนปลายและงานในสมัยรัตนโกสินตร์ตอนต้น พบภาพพระแม่ธรณีมีการลงพื้นหลังสีเข้มจนพื้น เป็นสีดําซึ่งเป็นคติ การเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนัง ของสมัยรัตนโกสินตร์ ก ลุ่ ม ที่ | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า
ก ลุ่ ม ที่ 1 | จิ ต ร ก ร ร ม ฝ า ผ นั ง ส มั ย อ ยุ ธ ย า จิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถ เป็นฝีมือช่าง สมัยอยุธยา เขียนภาพพุทธประวัติเรื่องอัฏฐมหาสถาน และสัตตมหาสถาน การวางภาพจะวาง โดยยาวตลอด ผนัง ใช้พื้นสีอ่อน วัดเกาะแก้วสุทธาราม จ.เพชรบุรี
จิตรกรรมพระบฏสมัยอยุธยา จิตรกรรมสมัยอยุธยา
ก ลุ่ ม ที่ 2 | จิ ต ร ก ร ร ม พ ร ะ บ ฏ ส มั ย อ ยุ ธ ย า วัดดอกเงิน พระบฏที่เก่าแก่ที่สุดที่พบ คือ พระบฏที่พบได้จากกรุ พระเจดีย์ วัด วั ดอกเงิน งิ อำ เภอฮอด จังหวัด วั เชีย ชี งใหม่ พระบฏสมัยอยุธยาตอนกลาง เป็นภาพพระพุทธเจ้า ปางลีลาขนาดใหญ่ กึ่งกลางผ้า ผ้ ด้านข้า ข้ งเป็นแถวของ เทพชุมนุม นุ ด้านบนเป็นพระเจดีย์ท ย์ อง ส่วนด้านล่าง เป็นแถวของภิกษุ กษัตริย์ ริ แ ย์ ละชาวเมือง ซึ่ง ซึ่ เป็นเรื่อ รื่ ง ราวในพระพุทธประวัติ วั ติ ตอนเสด็จลงจากสวรรค์ชั้น ชั้ ดาวดึงส์
จิตรกรรมสมัยอยุธยา จากสมุดข่อ ข่ ย จิตรกรรมสมัยอยุธยา
ก ลุ่ ม ที่ 3 | จิ ต ร ก ร ร ม ส มั ย อ ยุ ธ ย า จ า ก ส มุ ด ข่ อ ย จิตรกรรมจากสมุดข่อย จิตรกรรมจากสมุดข่อ ข่ ย มีวิธี วิ ก ธี ารเขีย ขี นเช่น ช่ เดียวกับ การเขีย ขี นภาพจิตรกรรมฝาพนังแต่มีเนื้อที่จำ กัด องค์ ประกอบของภาพจับวางได้ง่า ง่ ยกว่า ว่ ส่วนใหญ่ภาพมัก อยู่ต ยู่ อนปลายกระดาษทั้ง ทั้ 2 ข้า ข้ ง ภาพเขีย ขี นที่รวบรวม ได้จากสมุดข่อ ข่ ยสมัยอยุธยาจาก 4 แหล่งคือ ร้า ร้ นค้า ของเก่า วัด วั โขดทิมธาราม วัด วั ศรีษ รี ะกระบือ บื และวัด วั ลาด เป็นเรื่อ รื่ งเกี่ยวกับเทพเทวดา สัตว์ใว์ นป่าหิม หิ พานต์
ลายรดน้ำ บนตู้พระธรรม จิตรกรรมสมัยอยุธยา
ก ลุ่ ม ที่ 4 | ล า ย ร ด น้ำ บ น ตู้ พ ร ะ ธ ร ร ม วัดนางนอง เขตบางขุนเทียน กรุงเทพฯ วัฒนธรรมการใช้ ‘ยางรัก’ กับพื้นไม้ ว่า ศิลปะการใช้ ‘ยางรัก’ เป็นวัฒนธรรมร่วมของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มีมาตั้งแต่อดีตกาล ไทยก็ได้รับ อิทธิพลวัฒนธรรมมาจากจีนถึง 700 ปี จากหลักฐานการ "ลงรักปิดทอง" พระพุทธรูปในสมัยสุโขทัย เมื่อส่งต่อมาถึงสมัยอยุธยาก็ได้มีการนำ ‘ยางรัก’ นั้นมาเคลือบตู้สิ่งของเครื่องใช้ พร้อมกับการนำ ศิลปะดั้งเดิมของไทย คือ "การเขียนลายรดน้ำ " ผสมผสานกันได้อย่างลงตัวและสวยงาม
จิตรกรรมสมัยอยุธยาที่ประเทศพม่า จิตรกรรมสมัยอยุธยา
ก ลุ่ ม ที่ 5 | จิ ต ร ก ร ร ม ส มั ย อ ยุ ธ ย า ที่ ป ร ะ เ ท ศ พ ม่ า วัด วั มหาเตงดอจี เมื่อ พ.ศ. 2545 กลุ่มนักวิช วิ าการไทยได้ไปสำ รวจที่วัด วั แห่ง ห่ นี้และพบหลักฐานของงานช่า ช่ งสมัยกรุง ศรีอ รี ยุธยาที่นี่ นับเป็นจุดเริ่ม ริ่ ต้นของการตามหาหลักฐานงานช่า ช่ งอยุธยาในเมืองพม่า แต่สำ หรับ รั คนนอกวงวิช วิ าการ วัด วั แห่ง ห่ นี้ก็ยัง ยั ถือว่า ว่ แทบไม่เป็นที่รู้จั รู้จั กอยู่ดี ยู่ ดี
ด้านในของวัด วั จะเห็นภาพรวมของ ภายในที่เป็นโทนสีขาว ผนังด้านล่าง ตกแต่งด้วยกระเบื้อ บื้ ง พื้น พื้ ปูพรมสีแดง ที่ด้านในสุดมีพระพุทธรูป 3 องค์ซึ่ง ซึ่ เพิ่ม พิ่ ขึ้น ขึ้ จากเดิมที่มีแค่องค์เดียว เท่านั้น ซึ่ง ซึ่ พระประธานเป็นพระพุทธ รูปศิลปะพม่า พอแหงนขึ้น ขึ้ ไปบน เพดานก็เจอเพดานโค้งที่เต็มไปด้วย ดาวเพดานซึ่ง ซึ่ เป็นลวดลายที่นิยมอยู่ ในศิลปะพม่า ก ลุ่ ม ที่ 5 | จิ ต ร ก ร ร ม ส มั ย อ ยุ ธ ย า ที่ ป ร ะ เ ท ศ พ ม่ า
ลวดลายกระหนกที่อยู่เ ยู่ หนือพระพุทธรูปประธานขึ้น ขึ้ ไป จะเห็น ห็ ลายเครือ รื เถาช่อ ช่ หางโต ก้านขดเส้นเพรีย รี วบาง ปลายกระหนกสะบัด บั พลิ้ว ลวดลายนี้เป็นลายแบบหนึ่งที่นิยมอยู่ ในศิลปะอยุธยาตอนปลาย เมื่อเปรีย รี บกับลวดลายบนหน้าบัน บั วัด วั ไผ่ล้ ผ่ ล้ อม วัด วั ร้า ร้ งใน จังหวัด วั เพชรบุรีนี้ รี นี้ ดูมีความคล้ายกัน แต่เทคนิคต่างกัน ก ลุ่ ม ที่ 5 | จิ ต ร ก ร ร ม ส มั ย อ ยุ ธ ย า ที่ ป ร ะ เ ท ศ พ ม่ า
บุษบก 9 ยอดประดิษฐานพระพุทธรูป ขนาบสองข้า ข้ งด้วยเครื่อ รื่ งสูงมากมาย เช่น ช่ ฉัตร หรือ รื ตุง บุษบก 9 ยอดถือเป็น อาคารที่มีฐานานุศั นุ ศั กดิ์สูงที่สุดในงาน สถาปัตยกรรมไทยประเพณี พระที่นั่ง สรรเพชญปราสาทแห่ง ห่ พระราชวัง วั หลวง อยุธยา พระที่นั่งที่ใช้ปช้ ระกอบพระราชพิธี พิ ธี สำ คัญของราชสำ นักและเป็นที่รับ รั แขก บ้า บ้ นแขกเมืองของพระมหากษัตริย์ ริ ค ย์ รั้ง รั้ กรุงศรีอ รี ยุธยาก็เคยมียอด 9 ยอดเช่น ช่ กัน ก ลุ่ ม ที่ 5 | จิ ต ร ก ร ร ม ส มั ย อ ยุ ธ ย า ที่ ป ร ะ เ ท ศ พ ม่ า
กราบขอบพระคุณ สุทธิกานต์ แสนย้าง