โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 1Energy Conservation Technology Co.,ltd.เรื่อง โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตดร.ศุภชัย ปัญญาวีร์ อ.กาญจนาวรรณ์ ปัญญาวีร์ อ.เกียรติศักดิ์ วงษ์ขันธ์บริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด1. บทนำ – พลังงานแสงอาทิตย์และความสำคัญของโซล่าเซลล์1.1 พลังงานแสงอาทิตย์: แหล่งพลังงานสะอาดจากธรรมชาติ พลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Energy) เป็นหนึ่งในแหล่งพลังงานหมุนเวียนที่มีศักยภาพมากที่สุดของโลก เนื่องจากเป็นพลังงานที่ไม่มีวันหมด เกิดจากรังสีของดวงอาทิตย์ที่แผ่พลังงานมายังพื้นโลกทุกวัน ประเทศไทย ซึ่งตั้งอยู่ในเขตร้อน มีปริมาณแสงแดดเฉลี่ย 5.0–5.5 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อตารางเมตรต่อวัน ถือว่าเป็นหนึ่งในประเทศที่มีศักยภาพสูงในการใช้พลังงานแสงอาทิตย์1.2 ปัญหาพลังงานดั้งเดิมและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม พลังงานจากฟอสซิล เช่น ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ แม้จะเป็นแหล่งพลังงานหลักในปัจจุบัน แต่กลับส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อสิ่งแวดล้อม เช่น• การปล่อยก๊าซเรือนกระจก (CO₂, CH₄)• มลพิษทางอากาศและน้ำ• การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change)• ความเสี่ยงจากการขาดแคลนในอนาคต ทำให้เกิดความจำเป็นเร่งด่วนในการเปลี่ยนผ่านสู่แหล่งพลังงานสะอาดและยั่งยืน1.3 โซล่าเซลล์: ทางเลือกพลังงานอนาคต โซล่าเซลล์ (Solar Cell) หรือเซลล์แสงอาทิตย์ เป็นอุปกรณ์ที่สามารถแปลงพลังงานจากแสงอาทิตย์ให้กลายเป็นไฟฟ้าโดยตรงผ่านกระบวนการโฟโตโวลตาอิก (Photovoltaic Effect) ซึ่งมีข้อดีสำคัญดังนี้:• ไม่ก่อให้เกิดมลพิษขณะผลิตไฟฟ้า• ใช้ได้ทั้งในระดับครัวเรือนและระดับอุตสาหกรรม• ต้นทุนลดลงอย่างต่อเนื่องในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา• สามารถนำไปใช้งานได้หลากหลาย ทั้งในพื้นที่ห่างไกลหรือบนหลังคาอาคาร1.4 บทบาทของโซล่าเซลล์ในโลกยุคใหม่ โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคของการลดการปล่อยคาร์บอน (Carbon Neutrality) และพลังงานสะอาด ซึ่งโซล่าเซลล์มีบทบาทสำคัญ เช่น• พลังงานหลักในโครงการ Smart City• หนึ่งในเทคโนโลยีสำคัญด้าน ESG (Environment, Social, Governance)• ส่วนสำคัญในการวางโครงสร้างพลังงานในภาคอุตสาหกรรม• พลังงานสำรองในระบบ Hybrid และ Off-grid
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 2Energy Conservation Technology Co.,ltd.2. หลักการทำงานของโซล่าเซลล์2.1 พื้นฐานของพลังงานแสงอาทิตย์ แสงอาทิตย์เป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่มีพลังงาน เมื่อแสงตกกระทบวัตถุบางประเภท จะเกิดปฏิกิริยาทางฟิสิกส์ เช่น การให้ความร้อน หรือการเกิดกระแสไฟฟ้า ซึ่งในกรณีของโซล่าเซลล์ จะอาศัย “แสง” เพื่อผลิต “ไฟฟ้า” ผ่านกระบวนการที่เรียกว่า Photovoltaic Effect (ปรากฏการณ์โฟโตโวลตาอิก)2.2 ปรากฏการณ์โฟโตโวลตาอิก (Photovoltaic Effect) กระบวนการนี้คือหัวใจของโซล่าเซลล์ กล่าวคือ1. แสงจากดวงอาทิตย์ (โฟตอน) กระทบกับวัสดุกึ่งตัวนำ (เช่น ซิลิคอน)2. โฟตอนจะทำให้อิเล็กตรอนในวัสดุหลุดออกจากอะตอม3. เกิดการเคลื่อนที่ของอิเล็กตรอน (กระแสไฟฟ้า) ผ่านวงจรภายนอก4. ผลลัพธ์คือ “กระแสตรง (DC)” ที่สามารถนำไปแปลงเป็น “กระแสสลับ (AC)” สำหรับใช้งานทั่วไป2.3 โครงสร้างของเซลล์แสงอาทิตย์ (Solar Cell Structure) โซล่าเซลล์ส่วนใหญ่ในท้องตลาดผลิตจากซิลิคอน ซึ่งมีโครงสร้างพื้นฐานดังนี้ชั้น หน้าที่กระจก (Glass) ปกป้องแผงจากสภาพแวดล้อมEVA Layer ยึดเซลล์ให้ติดแน่นเซลล์ซิลิคอน (Silicon Cell) แปลงแสงเป็นไฟฟ้าBack Sheet ป้องกันความชื้นและไฟฟ้ารั่วกรอบอะลูมิเนียม เพิ่มความแข็งแรงและความปลอดภัย2.4 ประเภทของเซลล์แสงอาทิตย์ประเภท คุณสมบัติ ข้อดี ข้อจำกัดMonocrystalline ทำจากซิลิคอนแท่งเดียว ประสิทธิภาพสูง (~18–22%)ราคาสูงPolycrystalline ทำจากซิลิคอนหลายผลึก ราคาถูกกว่าผลิตง่ายประสิทธิภาพต่ำกว่า(~15–17%)Thin-filmเคลือบสารบนพื้นผิว เช่น กระจก ยืดหยุ่น ใช้ใน BIPVประสิทธิภาพต่ำ (~10–12%) เสื่อมเร็วPerovskite / Organic PVเทคโนโลยีใหม่กำลังพัฒนา ต้นทุนต่ำ เบา ยังไม่ทนต่อความชื้น เสื่อมไว
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 3Energy Conservation Technology Co.,ltd.2.5 การเชื่อมต่อของเซลล์แสงอาทิตย์ เซลล์เล็ก ๆ หลายเซลล์จะถูกเชื่อมต่อกันเป็นแผง (Module)• ต่ออนุกรม (Series): เพิ่มแรงดันไฟฟ้า• ต่อขนาน (Parallel): เพิ่มกระแสไฟฟ้าหลายแผงสามารถนำไปเชื่อมรวมกันเป็นระบบใหญ่ที่เรียกว่า Array2.6 จากแสง → ไฟฟ้า → ใช้งานจริง1. แสงตกกระทบแผง → ได้ไฟฟ้ากระแสตรง (DC)2. ผ่านอินเวอร์เตอร์ → แปลงเป็นกระแสสลับ (AC)3. ส่งเข้าระบบไฟฟ้าในบ้าน โรงงาน หรือส่งกลับเข้าระบบไฟฟ้า (On-grid)2.7 ประสิทธิภาพของโซล่าเซลล์ ประสิทธิภาพ (Efficiency) คือ สัดส่วนของพลังงานแสงที่ถูกแปลงเป็นไฟฟ้า• คำนวณโดยEfficiency (%) = (พลังงานไฟฟ้าออก / พลังงานแสงที่ตกกระทบ) × 100o ปัจจัยที่มีผลต่อประสิทธิภาพของโซล่าเซลล์ปัจจัย รายละเอียดผลกระทบ1. อุณหภูมิ (Temperature)เมื่อแผงร้อนจัด ประสิทธิภาพจะลดลง โดยเฉพาะในช่วงกลางวันแดดแรง อุณหภูมิที่สูงเกิน 25°C จะทำให้แรงดัน (Voltage) ลดลง แม้จะมีแสงแดดเพียงพอ2. ความเข้มแสงอาทิตย์ (Irradiance)ยิ่งแสงแดดเข้ม (วัดเป็น W/m²) ยิ่งผลิตไฟได้มาก เช่น วันที่ฟ้าใสจะให้ผลผลิตดีกว่าวันฟ้าหม่น3. มุมเอียงและทิศทางของแผง หากติดตั้งแผงเอียงไม่เหมาะสมกับทิศทางพระอาทิตย์จะทำให้รับแสงได้ไม่เต็มที่ แนะนำให้หันไปทางทิศใต้ (ในประเทศไทย) และมีมุมเอียงประมาณ 10–15°4. ฝุ่น คราบสกปรก เศษใบไม้ (Soiling)แผงที่ไม่ได้รับการทำความสะอาดจะมีประสิทธิภาพลดลง 5–20% หรือมากกว่า5. เงาบัง (Shading Effect)เงาจากต้นไม้ เสา หรือสิ่งก่อสร้างอาจทำให้แผงบางส่วนหยุดทำงาน ส่งผลให้ทั้งแผงเสียประสิทธิภาพ เพราะเซลล์ในแผงเชื่อมต่อแบบอนุกรม6. คุณภาพของแผงและอินเวอร์เตอร์แผงคุณภาพดีจะมีค่า STC (Standard Test Conditions) และค่า Pmax ที่เสถียร รวมถึงอินเวอร์เตอร์ที่มี Efficiency สูงก็ช่วยลดการสูญเสียไฟฟ้าระหว่างแปลงจาก DC → AC7. อายุของแผงโซล่าเซลล์ ประสิทธิภาพของแผงจะค่อย ๆ ลดลงตามอายุการใช้งาน (ประมาณ 0.5–1% ต่อปี) โดยทั่วไป แผงคุณภาพสูงสามารถใช้งานได้นานถึง 25–30 ปี8. การระบายความร้อน (Ventilation)แผงที่ติดใกล้หลังคาโดยไม่มีช่องว่างอาจระบายความร้อนได้ไม่ดี ส่งผลให้เกิดความร้อนสะสม ซึ่งลดประสิทธิภาพในการแปลงพลังงาน
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 4Energy Conservation Technology Co.,ltd.2.8 ความหมายและความสำคัญของค่าบนแผงโซล่าเซลล์รายการ ความหมาย ความสำคัญในการใช้งานจริง1. Maximum Power (Pmax)กำลังไฟสูงสุดที่แผงสามารถผลิตได้ภายใต้สภาพมาตรฐาน (STC)เป็นค่าหลักในการเลือกแผง เช่น 540 Wp บ่งบอกว่าหนึ่งแผงสามารถผลิตไฟได้มากที่สุด 540 วัตต์2. Voltage at Maximum Power (Vmp)แรงดันที่แผงผลิตได้ขณะทำงานที่ Pmaxใช้ในการออกแบบแรงดันรวมของระบบ โดยเฉพาะการต่ออนุกรมหลายแผง3. Current at Maximum Power (Imp)กระแสไฟที่ผลิตได้ขณะทำงานที่ Pmaxใช้คำนวณกระแสรวมในระบบ เพื่อเลือกขนาดสายไฟและเบรกเกอร์ให้เหมาะสม4. Open Circuit Voltage (Voc)แรงดันสูงสุดเมื่อไม่มีโหลดเชื่อมต่อ (วงจรเปิด)ใช้เพื่อออกแบบแรงดันสูงสุดของชุดแผงรวม (string) ไม่ให้เกินค่าที่อินเวอร์เตอร์รับได้5. Short Circuit Current (Isc)กระแสสูงสุดที่เกิดขึ้นเมื่อวงจรลัด (ไม่มีความต้านทาน)ใช้เลือกขนาดฟิวส์, เบรกเกอร์ และสายไฟให้รองรับกระแสสูงสุดในกรณีฉุกเฉิน6. Module Efficiency (%)ประสิทธิภาพในการแปลงแสงเป็นไฟฟ้าของแผงค่าที่สูงบ่งบอกว่าแผงใช้พื้นที่น้อยลงในการผลิตไฟปริมาณเดียวกัน7. Maximum System Voltageแรงดันไฟฟ้าสูงสุดที่แผงรองรับได้ในระบบต้องไม่ต่อหลายแผงจนเกินแรงดันนี้ มิฉะนั้นอาจเกิดอันตรายหรือแผงเสียหาย8. Operating Temperature Rangeช่วงอุณหภูมิที่แผงสามารถทำงานได้ใช้ประเมินความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อม เช่น ติดตั้งในเขตร้อนจัด9. Temperature Coefficient of Pmaxอัตราการลดลงของกำลังไฟเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นค่าเชิงลบ เช่น -0.35%/°C แสดงว่าหากแผงร้อนขึ้น 10°C ประสิทธิภาพจะลดลง 3.5%10. Certifications (IEC, TUV, CE)มาตรฐานความปลอดภัยและคุณภาพช่วยยืนยันว่าแผงได้รับการทดสอบความทนทาน, ความปลอดภัย, อายุใช้งาน11. Serial Number หมายเลขเฉพาะแผงใช้ตรวจสอบการรับประกัน, การติดตามปัญหา, ระบบ Inventory12. ปีที่ผลิต ปีที่ออกจากโรงงาน ใช้คำนวณอายุแผงเมื่อเทียบกับระยะรับประกัน (เช่น 25 ปี)
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 5Energy Conservation Technology Co.,ltd.• สรุปแบบเข้าใจง่าย:• Voc/IsC: คำนวณด้านความปลอดภัย• Vmp/Imp: ออกแบบการเชื่อมแผงและเลือกอินเวอร์เตอร์• Pmax/ประสิทธิภาพ: คำนวณจำนวนแผงและพื้นที่ติดตั้ง• Temp. Coefficient: เข้าใจว่าทำไมแดดแรงแต่อุณหภูมิสูงมากไม่ทำให้แผงผลิตไฟสูงสุดเสมอไป• Cert/Serial: เพื่อรับรองคุณภาพ และรับประกันสินค้าo แบบฟอร์มเลือกแผงโซล่าเซลล์(Solar PV Module Selection Form)• ข้อมูลพื้นฐานของโครงการรายการ ข้อมูลที่ต้องกรอกขนาดระบบโดยรวมที่ต้องการ (kWp) ……………… kWpพื้นที่ติดตั้ง (m²) ……………… ตร.ม.ลักษณะพื้นที่ ☐ หลังคาเหล็ก ☐ คอนกรีตเรียบ ☐ พื้นดินทิศทางที่สามารถติดตั้งได้ ☐ ทิศใต้ ☐ ตะวันออก–ตะวันตก ☐ ผสมพื้นที่มีเงาบังหรือไม่ ☐ ไม่มี ☐ บางส่วน ☐ มากความต้องการเฉพาะ ☐ น้ำหนักเบา ☐ แผงโปร่งแสง ☐ ประสิทธิภาพสูง ☐ ราคาถูกสุด• เปรียบเทียบข้อมูลแผง (ระบุได้หลายยี่ห้อ)รายการ แผง A แผง B แผง Cยี่ห้อ / รุ่น …………. …………. ………….ประเภทเซลล์ Mono / Poly / Bifacial / Thin-filmกำลังไฟสูงสุด (Pmax) ……… Wp ……… Wp ……… Wpแรงดันใช้งาน (Vmp) ……… V ……… V ……… Vกระแสใช้งาน (Imp) ……… A ……… A ……… Aแรงดันวงจรเปิด (Voc) ……… V ……… V ……… Vกระแสลัดวงจร (Isc) ……… A ……… A ……… Aขนาดแผง (กว้าง × ยาว) ……… มม. ……… มม. ……… มม.พื้นที่ต่อแผง (m²) ……… ……… ………น้ำหนักต่อแผง ……… กก. ……… กก. ……… กก.ประสิทธิภาพ (%) ……… % ……… % ……… %อุณหภูมิเสื่อม (Temp Coefficient Pmax) ……… %/°C ……… %/°C ……… %/°Cอายุการรับประกันสินค้า ……… ปี ……… ปี ……… ปี
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 6Energy Conservation Technology Co.,ltd.รายการ แผง A แผง B แผง Cอายุการรับประกันประสิทธิภาพ ……… ปี ……… ปี ……… ปีมาตรฐานที่ผ่าน IEC / TUV / CE / UL / TISIราคาต่อแผง (โดยประมาณ) ……… บาท ……… บาท ……… บาท• การประเมินความเหมาะสมปัจจัยพิจารณา แผงที่ดีที่สุด หมายเหตุด้านประสิทธิภาพ ……………ด้านพื้นที่จำกัด ……………ด้านงบประมาณ ……………ด้านการติดตั้ง (น้ำหนัก/ขนาด) ……………ด้านสภาพแวดล้อม (ทนร้อน, ฝุ่น ฯลฯ) ……………• สรุปแผงที่เลือกใช้• รุ่นที่เลือก: ……………………………………………………………• จำนวนแผงทั้งหมด: …………… แผง• พื้นที่ติดตั้งที่ใช้: …………… ตร.ม.• หมายเหตุเพิ่มเติม: …………………………………………………2.9 ความหมายและความสำคัญของค่าบนอินเวอร์เตอร์รายการ ความหมาย ความสำคัญในการใช้งานจริง1. Model Numberรหัสรุ่นของอินเวอร์เตอร์ เช่น Growatt 5000TL-Xใช้ระบุสเปกและความสามารถเฉพาะรุ่น2. Max DC Power Inputกำลังไฟฟ้าสูงสุดจากแผงที่อินเวอร์เตอร์รับได้ เช่น 6,000 Wห้ามต่อแผงรวมเกินค่านี้ มิฉะนั้นอินเวอร์เตอร์อาจเสียหาย3. Nominal AC Power Outputกำลังไฟฟ้า AC ที่จ่ายออกได้ต่อเนื่อง เช่น 5,000 Wควรตรงกับขนาดโหลดหรือกำลังที่ต้องการใช้4. Max DC Voltageแรงดันไฟ DC สูงสุดที่รับได้ เช่น 600 V / 1,000 Vใช้กำหนดจำนวนแผงที่ต่ออนุกรม (String) ได้สูงสุด5. MPPT Voltage Rangeช่วงแรงดันที่ระบบ MPPT ค้นหาจุดผลิตไฟที่ดีที่สุด เช่น 120–550 Vแรงดันรวมของแผง (Vmp รวม) ควรอยู่ในช่วงนี้เสมอเพื่อประสิทธิภาพสูงสุด
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 7Energy Conservation Technology Co.,ltd.รายการ ความหมาย ความสำคัญในการใช้งานจริง6. Number of MPPTsจำนวนช่องควบคุม MPPT แยก เช่น 2 MPPTหากมีหลายทิศทางหรือความลาดเอียงต่างกัน ควรใช้ MPPT แยก7. Max DC Current / Per MPPTกระแสไฟ DC สูงสุดที่รับได้ในแต่ละช่อง เช่น 13 A/ช่องใช้เลือกจำนวนแผงต่อขนานในแต่ละ MPPT8. Nominal AC Voltage / Frequencyค่าแรงดันและความถี่ไฟฟ้า AC ที่อินเวอร์เตอร์ผลิต เช่น 230 V / 50 Hzต้องตรงกับระบบไฟในพื้นที่ (เช่น กฟภ./กฟน.)9. Max AC Output Currentกระแสสูงสุดที่สามารถจ่ายออก AC ได้ เช่น 21.7 Aใช้กำหนดขนาดสายไฟ AC และเบรกเกอร์ด้านโหลด10. Efficiency (Peak / Euro Efficiency)ประสิทธิภาพการแปลงพลังงาน เช่น 97.8%ค่า Euro Efficiency บ่งชี้ประสิทธิภาพเฉลี่ยในสภาพใช้งานจริง11. THD (Total Harmonic Distortion)ค่าความเพี้ยนของสัญญาณไฟฟ้า เช่น<3%ควรมีค่าน้อย เพื่อไม่รบกวนอุปกรณ์ไฟฟ้า12. Operating Temperatureช่วงอุณหภูมิที่ทำงานได้ เช่น -25°C ถึง +60°Cสำคัญหากติดตั้งในพื้นที่ร้อนหรือเย็นจัด13. Cooling Methodวิธีระบายความร้อน เช่น พัดลม / Passiveส่งผลต่อเสียง ความทนทาน และพื้นที่ติดตั้ง14. Communicationพอร์ตเชื่อมต่อ เช่น WiFi / RS485 / Modbusใช้เชื่อมกับระบบ Monitoring หรือ SCADA15. Protectionฟังก์ชันความปลอดภัย เช่น Antiislanding, Overvoltage, IP65ช่วยป้องกันอันตรายต่อระบบและผู้ใช้งาน16. IP Rating ระดับการป้องกันฝุ่นและน้ำ เช่น IP65ถ้าเป็น IP65 ขึ้นไปสามารถติดตั้งภายนอกอาคารได้17. Certificationsมาตรฐานความปลอดภัย เช่น IEC 62109, CE, TISIตรวจสอบว่าผ่านเกณฑ์รับรองของการไฟฟ้าหรือยัง18. Warranty ระยะเวลารับประกัน เช่น 5–10 ปี บ่งบอกความมั่นใจของผู้ผลิต และความน่าเชื่อถือของสินค้า• สรุปการใช้งานจริง:• ใช้Max DC Input / MPPT Range / Voc รวมของแผง ในการออกแบบการเชื่อมต่อแผง• ใช้AC Output / Efficiency ในการประเมินผลผลิต• ใช้จำนวน MPPT แยกกลุ่มแผงที่หันทิศหรือมุมต่างกัน• ใช้IP Rating / Cooling ในการเลือกจุดติดตั้ง• ใช้Certifications เพื่อขออนุญาตเชื่อมระบบกับการไฟฟ้า
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 8Energy Conservation Technology Co.,ltd.o แบบฟอร์มเลือกอินเวอร์เตอร์ตามขนาดระบบโซล่าเซลล์• ข้อมูลพื้นฐานเบื้องต้นรายการ ข้อมูลที่ต้องกรอกขนาดระบบที่ต้องการ (kWp) ……………………. kWpประเภทระบบ ☐ On-grid ☐ Off-grid ☐ Hybridขนาดแผงโซล่าเซลล์ (Wp ต่อแผง) ……………………. Wpจำนวนแผงทั้งหมด ……………………. แผงสถานที่ติดตั้ง ☐ ภายนอกอาคาร ☐ ภายใน ☐ ร้อนจัด ☐ เย็นจัดพื้นที่ติดตั้งหันไปทางทิศ …………………….ต้องการระบบ Monitoring? ☐ ใช่ ☐ ไม่จำเป็น• คำนวณเพื่อเลือกอินเวอร์เตอร์เบื้องต้นรายการ วิธีคำนวณ ผลลัพธ์กำลังรวมของแผง (W) จำนวนแผง × ขนาดแผง …………. Wแรงดันรวมต่อ String (Vmp รวม) Vmp × จำนวนแผงต่ออนุกรม …………. Vกระแสรวมต่อ MPPT (Imp รวม) Imp × จำนวนแผงต่อขนาน …………. Aจำนวน MPPT ที่ต้องการ ตามจำนวนทิศทาง / มุมลาดเอียง …………. ช่องขนาดอินเวอร์เตอร์ที่แนะนำ (kW) 80–100% ของขนาดแผงรวม …………. kWตัวอย่าง: ถ้ามีแผง 10 แผง × 550 Wp = 5,500 Wp → เลือกอินเวอร์เตอร์ 5–5.5 kW• รายการตรวจสอบก่อนเลือกอินเวอร์เตอร์รายการตรวจสอบ ✔ หมายเหตุอินเวอร์เตอร์รับแรงดัน Voc รวมของแผงได้หรือไม่ ☐ เปรียบเทียบกับ Max DC VoltageVmp รวมของ String อยู่ในช่วง MPPT หรือไม่ ☐ ดูจาก Datasheetกระแสรวมต่อ MPPT ไม่เกินค่ารับได้ ☐ ป้องกันอินเวอร์เตอร์ตัดการทำงานจำนวน MPPT เพียงพอสำหรับการติดตั้งหลายทิศ ☐ทิศตะวันออก–ตะวันตก ควรแยก MPPTรองรับระบบ Monitoring (WiFi / App / RS485) ☐ สำคัญต่อการติดตามผลผลิตมีมาตรฐานที่การไฟฟ้ายอมรับ (เช่น TISI / IEC) ☐ สำหรับระบบ On-gridIP Rating เหมาะกับสภาพแวดล้อม ☐ เช่น IP65 สำหรับภายนอกอาคารระบบความปลอดภัย (Anti-Islanding, Overvoltage) ☐สำคัญต่อความปลอดภัยของบ้าน/โรงงาน
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 9Energy Conservation Technology Co.,ltd.• สรุปรายการอินเวอร์เตอร์ที่เหมาะสมยี่ห้อ/รุ่น ขนาด (kW) จำนวน MPPT MPPT Range (V) Max DC Voltage หมายเหตุ………………….. ……………. ………….. ……………….. ……………….. ……………….………………….. ……………. ………….. ……………….. ……………….. ……………….3. ระบบผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์3.1 ภาพรวมระบบผลิตไฟฟ้าจากโซล่าเซลล์ การติดตั้งโซล่าเซลล์เพื่อผลิตไฟฟ้าใช้งานสามารถแบ่งได้เป็น 3 ระบบหลัก โดยพิจารณาจากรูปแบบการเชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้าหลักและการจัดการพลังงานที่ผลิตได้• ระบบออนกริด (On-grid)• ระบบออฟกริด (Off-grid)• ระบบไฮบริด (Hybrid)3.2 ระบบออนกริด (On-grid System) คำอธิบาย ระบบโซล่าเซลล์ที่เชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้าของการไฟฟ้าโดยตรง ไม่มีแบตเตอรี่เก็บไฟ ส่วนประกอบหลัก• แผงโซล่าเซลล์• อินเวอร์เตอร์แบบ Grid-tie• มิเตอร์ไฟฟ้าชนิด 2 ทาง (Bi-directional Meter)• โหลดไฟฟ้าในบ้านหรืออาคาร ข้อดี• ต้นทุนต่ำกว่าระบบอื่น (ไม่ต้องใช้แบตเตอรี่)• หากผลิตไฟเกินความต้องการ สามารถขายคืนให้การไฟฟ้า (Net Metering หรือ Feed-in Tariff)• ใช้งานได้ง่าย ดูแลรักษาน้อย ข้อจำกัด• ใช้งานไม่ได้ในกรณีไฟดับ (เพื่อความปลอดภัยของช่างไฟฟ้า)• ต้องขออนุญาตเชื่อมต่อจากการไฟฟ้า3.3 ระบบออฟกริด (Off-grid System) คำอธิบาย ระบบผลิตไฟฟ้าที่ไม่เชื่อมกับระบบการไฟฟ้าเลย มีแบตเตอรี่สำหรับเก็บพลังงานไว้ใช้งานในช่วงไม่มีแสงแดด
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 10Energy Conservation Technology Co.,ltd. ส่วนประกอบหลัก• แผงโซล่าเซลล์• อินเวอร์เตอร์แบบ Off-grid• แบตเตอรี่ (Battery Bank)• ชุดควบคุมการชาร์จ (Charge Controller)• โหลดไฟฟ้า ข้อดี• ใช้ได้ในพื้นที่ห่างไกล ไฟฟ้าเข้าไม่ถึง• ไม่ต้องพึ่งระบบของการไฟฟ้าเลย• สามารถออกแบบให้ใช้ได้ทั้งกลางวันและกลางคืน ข้อจำกัด• ต้นทุนสูง (ค่าแบตเตอรี่สูง และต้องเปลี่ยนทุก 5–10 ปี)• ต้องมีการออกแบบการจัดเก็บพลังงานอย่างเหมาะสม• หากใช้ไฟเกินจากที่ออกแบบไว้ อาจทำให้ระบบล่ม3.4 ระบบไฮบริด (Hybrid System) คำอธิบาย ระบบผสมระหว่างออนกริดและออฟกริด สามารถใช้พลังงานจากโซล่าเซลล์แบตเตอรี่ และไฟจากการไฟฟ้าร่วมกัน ส่วนประกอบหลัก• แผงโซล่าเซลล์• Hybrid Inverter (สามารถจัดการได้หลายแหล่ง)• แบตเตอรี่• โหลดไฟฟ้า• ระบบเชื่อมกับการไฟฟ้า ข้อดี• ใช้พลังงานจากแสงแดดอย่างมีประสิทธิภาพ• สามารถเก็บไฟไว้ใช้ตอนกลางคืน หรือตอนไฟดับ• ปรับสมดุลระหว่างการใช้ไฟจากโซล่า–แบตเตอรี่–ไฟฟ้าได้อัตโนมัติ ข้อจำกัด• ราคาสูงกว่าระบบอื่น• ต้องมีการออกแบบและตั้งค่าระบบที่แม่นยำ• ต้องใช้ช่างที่มีประสบการณ์ติดตั้ง
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 11Energy Conservation Technology Co.,ltd.3.5 เปรียบเทียบทั้ง 3 ระบบรายการเปรียบเทียบ On-grid Off-grid Hybridเชื่อมกับการไฟฟ้า ใช้แบตเตอรี่ ใช้ไฟได้ตอนกลางคืน (จากการไฟฟ้า) (จากแบตเตอรี่) ใช้งานได้เมื่อไฟดับ ต้นทุนเริ่มต้น ต่ำ ปานกลาง–สูง สูงเหมาะกับพื้นที่ เมือง/ไฟฟ้าเข้าถึง ห่างไกล ทั้งเมืองและชนบทขายไฟคืนได้ (เฉพาะบางรุ่น)3.6 ตัวอย่างการประยุกต์ใช้• On-grid: บ้านพักในเมือง อาคารพาณิชย์โรงเรียน• Off-grid: บ้านสวน รีสอร์ตในพื้นที่ห่างไกล สถานีตรวจอากาศ• Hybrid: โรงงานอุตสาหกรรม โรงพยาบาล ดาต้าเซ็นเตอร์4. การออกแบบและติดตั้งระบบโซล่าเซลล์4.1 แนวคิดพื้นฐานในการออกแบบระบบโซล่าเซลล์ การออกแบบระบบโซล่าเซลล์ที่มีประสิทธิภาพต้องเริ่มจากการประเมิน ความต้องการพลังงาน (Load Demand) และทรัพยากรแสงอาทิตย์ของพื้นที่ติดตั้ง จากนั้นจึงคำนวณขนาดแผง อินเวอร์เตอร์ และองค์ประกอบอื่น ๆ ให้เหมาะสม4.2 ขั้นตอนการออกแบบระบบเบื้องต้น 1. รวบรวมข้อมูลเบื้องต้น• พื้นที่ติดตั้ง (หลังคา/พื้นดิน)• ค่าไฟฟ้าปัจจุบัน และปริมาณการใช้ (kWh/เดือน)• พิกัดสถานที่ (เพื่อดูศักยภาพรังสีแสงอาทิตย์)• ประเภทระบบที่ต้องการ (On-grid, Off-grid, Hybrid) 2. คำนวณขนาดระบบที่เหมาะสม เช่น หากบ้านใช้ไฟฟ้าเดือนละ 500 kWh และต้องการลดค่าไฟประมาณ 80%• พลังงานที่ต้องผลิต = 500 × 0.8 = 400 kWh/เดือน• สมมุติว่าพื้นที่นั้นรับแสงเฉลี่ยวันละ 5 ชม. → = 400 ÷ (5×30) ≈ 2.7 kW• เผื่อค่าเสียทางระบบ (System Loss 15%) → ขนาดแผงที่แนะนำ ≈ 3.2 kWp
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 12Energy Conservation Technology Co.,ltd. 3. เลือกแผงโซล่าเซลล์• พิจารณาค่า Watt peak (Wp) ประสิทธิภาพ (%) ขนาดแผง• เช่น ใช้แผง 540 Wp → ต้องใช้ 6 แผง (รวม 3.24 kWp) 4. เลือกอินเวอร์เตอร์ให้เหมาะสม• อินเวอร์เตอร์ขนาด 3–3.5 kW• ควรเลือกยี่ห้อที่ผ่านการรับรองจากการไฟฟ้า (EGAT/PEA) 5. พิจารณาสายไฟ เบรกเกอร์อุปกรณ์ป้องกัน• คำนวณขนาดสายให้เหมาะกับกระแส• ติดตั้ง Surge Protection, AC/DC Isolator เพื่อความปลอดภัย4.3 มุมเอียงและทิศทางของแผงพื้นที่ติดตั้ง ทิศที่แนะนำ มุมเอียงภาคกลาง/ใต้ ทิศใต้ 10–15°ภาคเหนือ/อีสาน ทิศใต้ 15–20°ติดตั้งบนหลังคาแบน หันทิศใต้ + โครงยกเอียง ปรับได้ตามโครงสร้างการติดตั้งให้หันไปทางทิศใต้จะรับแดดได้มากที่สุดในประเทศไทย4.4 ประเภทของการติดตั้งประเภท รายละเอียด เหมาะกับติดตั้งบนหลังคา (Rooftop) ใช้โครงเหล็กยึดกับโครงหลังคาเดิม บ้าน/อาคารทั่วไปติดตั้งบนพื้นดิน (Groundmounted)สร้างฐานรับแผงบนพื้น มีโครงเหล็กยึด พื้นที่กว้าง เช่น ฟาร์ม โรงงานติดตั้งร่วมอาคาร (BIPV) ฝังอยู่ในกระจก/หลังคาโปร่งแสง อาคารสมัยใหม่ อาคารเขียว (Green Building)4.5 การตรวจสอบพื้นที่ก่อนติดตั้ง (Site Survey)• ตรวจสอบความแข็งแรงของโครงสร้างหลังคา• วัดค่ารังสีแสงอาทิตย์เฉลี่ยของพื้นที่• สำรวจเงาบังในช่วงเวลาต่าง ๆ ของวัน• ประเมินพื้นที่ติดตั้งแผง (m²)
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 13Energy Conservation Technology Co.,ltd.4.6 ตัวอย่างแบบติดตั้งระบบขนาดระบบ เหมาะกับ แผงที่ใช้ พื้นที่ที่ต้องใช้3 kWp บ้านพักอาศัยเล็ก–กลาง 6 แผง (540 Wp) ~15–18 ตร.ม.5 kWp บ้านขนาดใหญ่ 9–10 แผง ~25–30 ตร.ม.10 kWp อาคาร โกดัง 18–20 แผง ~50–60 ตร.ม.4.7 มาตรฐานความปลอดภัย• ต้องใช้สายไฟ DC โดยเฉพาะ (PV Cable)• ต้องมีเบรกเกอร์ DC และ AC แยกกัน• ต้องต่อสายดิน (Grounding) ทุกระบบ• ควรมีระบบป้องกันไฟฟ้าฟ้า (SPD) และ Fire Protection5. การบำรุงรักษาและดูแลระบบโซล่าเซลล์5.1 ความสำคัญของการดูแลระบบ แม้โซล่าเซลล์จะมีชิ้นส่วนน้อยและไม่มีการเคลื่อนไหว แต่การดูแลรักษาอย่างสม่ำเสมอจะช่วยให้ระบบทำงานเต็มประสิทธิภาพ ยืดอายุการใช้งาน และลดความเสี่ยงจากความเสียหายหรืออัคคีภัย5.2 ตารางการบำรุงรักษาเบื้องต้นรายการตรวจสอบ ความถี่ที่แนะนำ วิธีการ/ข้อแนะนำตรวจสอบความสะอาดของแผง ทุก 3–6 เดือน ล้างด้วยน้ำสะอาด ไม่ใช้สารเคมีตรวจสอบอินเวอร์เตอร์ เดือนละครั้ง ดูสถานะไฟแจ้งเตือน/หน้าจอตรวจสอบสายไฟและจุดต่อ ปีละ 1–2 ครั้ง ตรวจรอยไหม้/รอยกรอบตรวจการยึดแผงและโครงสร้าง ปีละ 1 ครั้ง ตรวจจุดหลวม/สนิมตรวจสอบแบตเตอรี่ (ถ้ามี) ทุกเดือน วัดแรงดัน/ระดับน้ำกลั่นตรวจวัดผลผลิตไฟฟ้า สม่ำเสมอ เปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยปกติ5.3 วิธีทำความสะอาดแผงโซล่าเซลล์ อุปกรณ์ที่แนะนำ• ไม้กวาดยาง/ผ้านุ่ม• น้ำสะอาด (ไม่จำเป็นต้องใช้น้ำยาทำความสะอาด)• ห้ามใช้ฟองน้ำขัดหยาบหรือแรงดันน้ำสูงเกินไป ขั้นตอน1. ทำในช่วงเช้าหรือเย็น (ไม่ควรล้างขณะร้อนจัด)2. ฉีดน้ำพอหมาดและเช็ดฝุ่นออก3. ตรวจสอบสิ่งสกปรกฝังแน่น เช่น ขี้นก หรือคราบน้ำฝน
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 14Energy Conservation Technology Co.,ltd.5.4 การตรวจสอบประสิทธิภาพระบบวิธีตรวจ รายละเอียด อุปกรณ์ที่ใช้ตรวจจากอินเวอร์เตอร์ ดูค่าผลผลิตรายวัน/เดือน หน้าจอหรือแอปเปรียบเทียบกับค่าวัดจากมิเตอร์ไฟ ตรวจสอบไฟฟ้าจากแผงเข้าโหลด มิเตอร์ 2 ทางตรวจสอบแรงดันและกระแสไฟ เช็กค่าแรงดัน DC / AC Clamp meter, Multimeterวิเคราะห์ผ่านซอฟต์แวร์ ดูค่าประสิทธิภาพ/การทำงานย้อนหลังMonitoring Software/Cloud App5.5 ปัญหาที่พบบ่อยและแนวทางแก้ไขปัญหา สาเหตุที่เป็นไปได้ แนวทางแก้ไขแผงผลิตไฟน้อยลง ฝุ่น เงาบัง อายุแผง ล้างแผง ตัดแต่งต้นไม้ตรวจวัดแรงดันอินเวอร์เตอร์ขึ้นแจ้งเตือน ความร้อน ไฟตก วัสดุเสื่อม ปิด-เปิดใหม่ตรวจค่าไฟ แจ้งช่างระบบไม่ทำงานเลย อินเวอร์เตอร์เสีย ฟิวส์ขาด ตรวจจุดตัดวงจร เปลี่ยนอุปกรณ์แบตเตอรี่เสื่อมเร็ว ชาร์จเกินหรือลึกเกิน ปรับการตั้งค่า charge controller5.6 ข้อควรระวังในการบำรุงรักษา• ห้ามทำงานขณะระบบยังจ่ายไฟ (อันตรายจากไฟ DC)• หลีกเลี่ยงการเดินบนแผงโซล่าเซลล์โดยตรง• ให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบระบบอย่างน้อยปีละครั้ง• บันทึกข้อมูลการตรวจเช็กและผลผลิตไว้เป็นรายงาน5.7 แบบฟอร์มตรวจสอบระบบ (Checksheet ตัวอย่าง)วันที่ สภาพแผง อินเวอร์เตอร์แรงดัน DC แรงดัน AC หมายเหตุ10/07/25 ปกติ ทำงานปกติ 390V 230V –10/08/25 มีฝุ่นบางส่วน OK 385V 228V ล้างแล้วo แบบฟอร์มตรวจสอบระบบโซล่าเซลล์Solar PV System Inspection & Performance Logข้อมูลทั่วไป• สถานที่ .................................................• ขนาดระบบ .......... kWp• ประเภทระบบ ☐ On-grid ☐ Off-grid ☐ Hybrid• วันที่ตรวจสอบ ............/........../.........• ผู้ตรวจสอบ .................................................
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 15Energy Conservation Technology Co.,ltd.1. ตารางบันทึกผลการตรวจสอบระบบรายเดือนรายการตรวจสอบ สถานะ (✓/✗)รายละเอียดผลการตรวจสอบหมายเหตุ1.1 สภาพแผงโซล่าเซลล์ (มีฝุ่น คราบ ขี้นก ฯลฯ)☐ ปกติ ☐ ผิดปกติ ...........................................1.2 โครงยึดแผง (สนิม จุดยึดหลวม) ☐ ปกติ ☐ ผิดปกติ ...........................................1.3 สายไฟ DC/AC (หลุด/ไหม้/ฉนวนกรอบ)☐ ปกติ ☐ ผิดปกติ ...........................................1.4 อินเวอร์เตอร์ทำงานปกติ ☐ ปกติ ☐ ผิดปกติ สถานะหน้าจอ .................1.5 แบตเตอรี่ (ถ้ามี) ตรวจแรงดัน / สภาพภายนอก☐ ปกติ ☐ ผิดปกติ แรงดัน ............. V1.6 การทำความสะอาดล่าสุด ☐ ทำแล้ว ☐ ยังไม่ได้ทำ วันที่ .............1.7 ผลผลิตไฟฟ้ารายวัน (จากอินเวอร์เตอร์) – ............. kWh1.8 เปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยเดือนก่อนหน้า –☐ ปกติ ☐ ลดลงมากผิดปกติ2. ค่าพลังงานจากระบบ (แนะนำบันทึกรายเดือน)เดือน พลังงานผลิต (kWh) ค่าเฉลี่ยต่อวัน ค่าลดลงจากเดือนก่อน (%) หมายเหตุมกราคม 450 14.5 –กุมภาพันธ์ 470 16.8 +4.4%มีนาคม 445 14.3 -5.3% ฝุ่นมาก3. สรุปข้อเสนอแนะจากการตรวจสอบ............................................................................................................................................................................................................................................................ หมายเหตุเพิ่มเติม• ควรตรวจสอบทุก เดือนละ 1 ครั้ง อย่างสม่ำเสมอ• บันทึกไว้ใช้เปรียบเทียบปีต่อปี ช่วยตรวจจับความผิดปกติได้รวดเร็ว• สำหรับระบบใหญ่ ควรแนบภาพถ่ายแผงและอินเวอร์เตอร์ประกอบ
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 16Energy Conservation Technology Co.,ltd.6. แนวโน้มและเทคโนโลยีโซล่าเซลล์ยุคใหม่6.1 แนวโน้มการเติบโตของพลังงานแสงอาทิตย์ทั่วโลก ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา โซล่าเซลล์ได้เติบโตอย่างรวดเร็วทั่วโลก โดยเฉพาะในประเทศจีน สหรัฐอเมริกา อินเดีย เยอรมนี และออสเตรเลีย โดยมีปัจจัยหลักที่สนับสนุน ได้แก่• ราคาต้นทุนแผงลดลงกว่า 80% ภายใน 10 ปี• การส่งเสริมจากภาครัฐผ่านนโยบายพลังงานสะอาด• เป้าหมาย Net Zero Carbon ภายในปี 2050 ในหลายประเทศ• พัฒนาการด้านเทคโนโลยีแบตเตอรี่ และระบบควบคุม6.2 เทคโนโลยีโซล่าเซลล์รุ่นใหม่เทคโนโลยี รายละเอียด จุดเด่นPERC (Passivated Emitter Rear Cell)เพิ่มชั้นสะท้อนหลังเซลล์ เพิ่มประสิทธิภาพ ใช้แพร่หลายในแผงรุ่นใหม่Bifacial Solar Panelแผงแบบ 2 หน้า รับแสงทั้งด้านหน้าและสะท้อนจากพื้น เพิ่มผลผลิตไฟฟ้า 5–20%HJT (Heterojunction)ผสมผสานซิลิคอนคริสตัลไลน์กับแอมอร์ฟัส ประสิทธิภาพสูง อายุยาวTOPCon (Tunnel Oxide Passivated Contact)พัฒนาต่อจาก PERC เพิ่มอายุและประสิทธิภาพกำลังจะมาแทน PERC ในอนาคตPerovskite Solar Cellวัสดุใหม่ที่ให้ประสิทธิภาพสูง ราคาต่ำยังอยู่ในขั้นพัฒนา เชิงพาณิชย์บางประเทศแล้วOrganic PV (OPV) ผลิตจากวัสดุอินทรีย์ ยืดหยุ่นได้ เหมาะกับงานพิเศษ เช่น พื้นผิวโค้งแผงโปร่งแสง (Transparent PV) ฝังเซลล์ในกระจกหรือวัสดุใส ใช้กับ BIPV / กระจกอาคารSolar Roof Tile / Shingles กระเบื้องที่เป็นแผงโซล่าในตัว สวยงาม ใช้แทนหลังคาปกติ6.3 ระบบติดตามแสงอาทิตย์ (Solar Tracker) ระบบที่ช่วยหมุนแผงตามทิศดวงอาทิตย์เพื่อเพิ่มการรับแสง• แบบแกนเดียว (Single Axis) หมุนตามแนวนอน (ตะวันออก–ตก)• แบบสองแกน (Dual Axis) หมุนได้ตามทั้งแนวนอนและแนวตั้งสามารถเพิ่มผลผลิตได้10–25% แต่ต้นทุนและความซับซ้อนก็สูงขึ้น
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 17Energy Conservation Technology Co.,ltd.6.4 BIPV (Building Integrated Photovoltaics) เทคโนโลยีที่รวมโซล่าเซลล์ไว้ในโครงสร้างอาคาร เช่น• กระจกโซล่าเซลล์• หลังคาโซล่า• ผนังอาคารข้อดี ประหยัดพื้นที่ เพิ่มมูลค่าอาคาร เหมาะกับอาคารเขียว6.5 ระบบควบคุมอัจฉริยะ (Smart Solar System)• การใช้ IoT, AI และ Cloud ช่วยบริหารจัดการพลังงาน• ระบบ Hybrid Inverter ที่เชื่อมต่อกับแบตเตอรี่ การไฟฟ้า และโหลดอัตโนมัติ• Monitoring ผ่านแอป/แดชบอร์ดแบบเรียลไทม์• การวิเคราะห์พฤติกรรมผู้ใช้เพื่อลดการใช้ไฟฟ้าสูงสุด (Peak Load Management)6.6 โซล่าเซลล์แบบพกพาและแปรรูปได้• แผงโซล่าแบบพับเก็บได้ / น้ำหนักเบา สำหรับเดินทาง• แบตเตอรี่พกพาพร้อมแผงโซล่าในตัว (Solar Generator)• เหมาะกับแคมป์ปิ้ง รถบ้าน (RV) พื้นที่ไร้ไฟฟ้า6.7 สรุปภาพอนาคต ในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า โซล่าเซลล์จะไม่ได้เป็นเพียง “พลังงานเสริม” แต่จะกลายเป็นพลังงานหลักของโลก ด้วยเทคโนโลยีที่ก้าวหน้า ต้นทุนที่ต่ำลง และการผสานเข้ากับสถาปัตยกรรม สาธารณูปโภค และชีวิตประจำวันอย่างแนบเนียน7. กรณีศึกษา – การประยุกต์ใช้โซล่าเซลล์7.1 กรณีศึกษา: บ้านพักอาศัยติดตั้งโซล่ารูฟท็อป (Solar Rooftop)สถานที่ หมู่บ้านจัดสรร จ.ปทุมธานีระบบ ขนาด 5 kWp (On-grid)วัตถุประสงค์เพื่อลดค่าไฟบ้านผลลัพธ์• ผลิตไฟเฉลี่ย 20–22 kWh/วัน• ลดค่าไฟได้ประมาณ 2,000–2,500 บาท/เดือน• คุ้มทุนใน 6–7 ปี• ใช้แผง Monocrystalline + อินเวอร์เตอร์ Huaweiข้อสังเกตการเลือกแผงคุณภาพดีและมุมติดตั้งที่เหมาะสมมีผลมากต่อผลผลิต
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 18Energy Conservation Technology Co.,ltd.7.2 กรณีศึกษา: รีสอร์ตในพื้นที่ห่างไกล (Off-grid System)สถานที่ เชียงราย – ดอยแม่สลองระบบ ขนาด 10 kWp + แบตเตอรี่ Lithium 30 kWhวัตถุประสงค์ใช้พลังงานทดแทน 100% ไม่เชื่อมกับการไฟฟ้าผลลัพธ์• ใช้ได้ทั้งแสงสว่าง ตู้เย็น พัดลม อินเตอร์เน็ต• ใช้งานต่อเนื่องได้แม้ไม่มีแดด 1–2 วัน• ลดการใช้น้ำมันจากเครื่องปั่นไฟ• คืนทุนใน 8 ปีข้อสังเกตการออกแบบระบบแบตเตอรี่ให้เหมาะกับการโหลดช่วงกลางคืนมีความสำคัญมาก7.3 กรณีศึกษา: อาคารพาณิชย์ – ร้านสะดวกซื้อสถานที่กรุงเทพฯระบบ 15 kWp On-gridโหลดไฟฟ้าเฉลี่ย 70–100 kWh/วันผลลัพธ์• ลดค่าไฟฟ้าช่วงกลางวันได้ประมาณ 40%• ติดตั้งแผงแบบ Bifacial บนโครงหลังคา• มีระบบ Monitoring ผ่าน App• มีการขออนุญาตจากการไฟฟ้า (PEA) อย่างถูกต้องข้อสังเกตการติดตั้งในระบบธุรกิจควรมีเอกสารและอนุญาตครบถ้วนเพื่อไม่กระทบต่อระบบไฟหลัก7.4 กรณีศึกษา: โรงงานอุตสาหกรรมสถานที่ฉะเชิงเทราระบบ 500 kWp On-grid + Monitoring + ระบบ Fire Safetyวัตถุประสงค์ลดต้นทุนการผลิต + ใช้พลังงานสะอาดตามนโยบาย ESGผลลัพธ์• ลดค่าไฟเฉลี่ยเดือนละ 200,000–250,000 บาท• คืนทุนใน 5 ปี• ได้รับการรับรองจากโครงการ Carbon Credit และ Green Industryข้อสังเกตการติดตั้งในโรงงานต้องมีการออกแบบวิศวกรรมอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะด้านไฟฟ้าและความปลอดภัย
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 19Energy Conservation Technology Co.,ltd.7.5 กรณีศึกษา: โซล่าเซลล์สำหรับพื้นที่เกษตรกรรมสถานที่ ฟาร์มเกษตร – อุบลราชธานีระบบ 3 kWp + ปั๊มน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ผลลัพธ์• ใช้สูบน้ำเพื่อรดพืชสวน/นาข้าวโดยไม่ต้องใช้น้ำมัน• ลดค่าใช้จ่ายรายเดือนลง ~1,500–2,000 บาท• ใช้งานได้แม้ในฤดูร้อนต่อเนื่องหลายชั่วโมงข้อสังเกตเหมาะสำหรับเกษตรกรที่ต้องการลดต้นทุนและพึ่งพาตนเอง7.6 บทเรียนจากกรณีศึกษาประเภท ข้อดีที่พบ ความท้าทายบ้าน ลดค่าไฟได้จริง คุ้มทุนใน 6–7 ปี ต้องดูแลฝุ่น/คราบรีสอร์ต ใช้งานได้ทุกพื้นที่ พึ่งพาตนเอง ต้นทุนแบตเตอรี่สูงธุรกิจ มี ROI ชัดเจน เสริมภาพลักษณ์ ต้องขออนุญาตและติดตั้งโดยมืออาชีพโรงงาน ประหยัดพลังงานสูง ESG Friendlyต้องมีระบบความปลอดภัยครบถ้วนเกษตร ลดต้นทุนพลังงาน ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ8. นโยบายภาครัฐและการสนับสนุนโซล่าเซลล์ในประเทศไทย8.1 เป้าหมายพลังงานหมุนเวียนของประเทศ ประเทศไทยได้กำหนดเป้าหมายในแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) และแผนพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือก (AEDP) เพื่อเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานสะอาด ตัวอย่างเป้าหมาย• พลังงานแสงอาทิตย์ 15,574 MW ภายในปี 2040• การส่งเสริมการผลิตไฟฟ้าจากโซล่าเซลล์ภาคประชาชน• การส่งเสริม Net-Zero Carbon ภายในปี 2065–20708.2 โครงการสนับสนุนของภาครัฐ1. โครงการโซล่าภาคประชาชน (PEA/MEA) วัตถุประสงค์สนับสนุนให้ประชาชนผลิตไฟฟ้าจากโซล่าเซลล์บนหลังคา และขายไฟคืนเข้าสู่ระบบเงื่อนไขหลัก• ขนาดระบบไม่เกิน 10 kWp• รับซื้อไฟฟ้าแบบ Feed-in Tariff (FiT) 2.2 บาท/หน่วย• ต้องขออนุญาตและติดตั้งโดยช่างที่ได้รับการรับรอง
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 20Energy Conservation Technology Co.,ltd.2. การหักค่าใช้จ่ายภาษีเงินได้นิติบุคคล• สำหรับบริษัท/โรงงานที่ติดตั้งโซล่าเซลล์ สามารถหักค่าเสื่อมภาษีได้ 100% หรือมากกว่า• อยู่ภายใต้เงื่อนไขของ BOI หรือกฎหมายภาษีส่งเสริมการลงทุนอื่น ๆ3. การสนับสนุนผ่าน BOI (Board of Investment)• หากเป็นโรงงาน/ธุรกิจที่มีแผนลงทุนระบบพลังงานสะอาด สามารถขอ ยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคล 8 ปี• ส่งเสริมด้านอุปกรณ์นำเข้าโดยไม่เสียภาษีนำเข้า8.3 ขั้นตอนการขออนุญาตติดตั้งระบบออนกริด (กับ PEA / MEA)ขั้นตอน รายละเอียด1. สำรวจและออกแบบระบบ วัดโหลด / พื้นที่ / ขนาดระบบ2. ยื่นเอกสารต่อการไฟฟ้า แบบแปลน ใบอนุญาตใช้พื้นที่ สำเนาบัตรประชาชน3. รออนุมัติและติดตั้งมิเตอร์ 2 ทาง ใช้เวลาโดยเฉลี่ย 15–30 วัน4. ติดตั้งแผงและอุปกรณ์ ต้องติดตั้งโดยช่างที่มีใบอนุญาตจาก กฟภ./กฟน.5. ตรวจสอบและเปิดใช้งาน เซ็นสัญญาซื้อขายไฟ + ตรวจระบบไฟฟ้า8.4 องค์กรที่เกี่ยวข้องในประเทศไทยหน่วยงาน หน้าที่หลักกระทรวงพลังงาน กำหนดนโยบายภาพรวมของประเทศสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) จัดทำแผนพลังงาน สนับสนุนโครงการกฟผ. (EGAT) พัฒนาระบบไฟฟ้าและโรงไฟฟ้าระดับประเทศกฟภ. (PEA) / กฟน. (MEA) การไฟฟ้าภูมิภาคและเขตเมือง ดูแลระบบสายส่งBOI ส่งเสริมการลงทุนและให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีกรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) สนับสนุนโครงการประหยัดพลังงาน-พลังงานทดแทน8.5 อุปสรรคที่พบในการดำเนินการ• กระบวนการอนุมัติที่ใช้เวลานานและเอกสารหลายขั้นตอน• กำลังการรับไฟจากภาครัฐมีโควตาจำกัดในบางพื้นที่• ข้อจำกัดในการเชื่อมระบบ (Grid Capacity)• ขาดช่างติดตั้งที่มีใบอนุญาตในบางภูมิภาค8.6 แนวทางปรับปรุงและข้อเสนอเชิงนโยบาย• ปรับปรุงระบบ One-stop Service สำหรับการติดตั้ง• ส่งเสริม Net Metering ที่เปิดกว้างขึ้นสำหรับประชาชนทั่วไป• ขยายสิทธิประโยชน์ทางภาษีให้ครอบคลุมมากขึ้น• ส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีใหม่ เช่น BIPV และ Floating Solar
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 21Energy Conservation Technology Co.,ltd.9. การประเมินความคุ้มค่าในการติดตั้งโซล่าเซลล์9.1 ความหมายของความคุ้มค่าทางการลงทุน (Economic Feasibility) ก่อนตัดสินใจลงทุนระบบโซล่าเซลล์ ไม่ว่าจะในบ้าน โรงงาน หรือธุรกิจ ผู้ใช้งานควรพิจารณาความคุ้มค่าในเชิง การคืนทุน (Payback Period) ผลตอบแทนการลงทุน (ROI) และ การลดค่าใช้จ่ายระยะยาว9.2 ปัจจัยที่มีผลต่อความคุ้มค่าปัจจัย รายละเอียดขนาดระบบ (kWp) ขนาดที่เหมาะสมจะส่งผลต่อราคาต่อหน่วยและการใช้ไฟได้เต็มศักยภาพค่าไฟฟ้าที่ใช้จริง ถ้าใช้ไฟฟ้าช่วงกลางวันเยอะ จะคุ้มค่าเร็วขึ้นราคาอุปกรณ์และติดตั้ง ต้นทุนรวมของแผง อินเวอร์เตอร์ โครงสร้าง และค่าแรงปริมาณแสงแดดเฉลี่ยต่อวัน ส่งผลต่อกำลังการผลิตไฟฟ้าอัตรา Feed-in Tariff (FiT) กรณีขายไฟกลับการไฟฟ้าอายุของระบบ อายุเฉลี่ย 25 ปี สำหรับแผง / 10–15 ปี สำหรับอินเวอร์เตอร์9.3 การคำนวณระยะเวลาคืนทุน (Payback Period) สูตร Payback Period (ปี) = ต้นทุนรวมทั้งหมด / เงินที่ประหยัดได้ต่อปี ตัวอย่าง• ระบบขนาด 5 kWp ต้นทุนรวม 150,000 บาท• ผลิตไฟได้ประมาณ 20 kWh/วัน → 600 kWh/เดือน• ค่าไฟหน่วยละ 4 บาท → ประหยัดได้2,400 บาท/เดือน → 28,800 บาท/ปี• Payback ≈ 150,000 ÷ 28,800 = 5.2 ปี9.4 การคำนวณ ROI (Return on Investment) สูตร ROI (%) = (เงินที่ประหยัดต่อปี– ต้นทุนลงทุน) / ต้นทุนลงทุน × 100 จากตัวอย่างข้างต้น• ประหยัดปีละ 28,800 บาท × 25 ปี = 720,000 บาท• ROI = (720,000 – 150,000) ÷ 150,000 × 100 = 380%
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 22Energy Conservation Technology Co.,ltd.9.5 การเปรียบเทียบ Before–After ติดตั้งระบบรายการ ก่อนติดตั้ง หลังติดตั้ง ประหยัดต่อเดือนค่าไฟเฉลี่ย/เดือน 3,000 บาท 800 บาท 2,200 บาทหน่วยไฟฟ้าใช้ 750 kWh 200 kWh 550 kWhหน่วยไฟจากแผง – 550 kWh –กรณีมี FiT: เพิ่มรายได้จากการขายไฟส่วนเกินอีก ~1,000 บาท/เดือน9.6 เครื่องมือช่วยประเมินความคุ้มค่า (Online/Offline)• โปรแกรมคำนวณของ PEA / MEA / DEDE• โปรแกรม [PVWatts Calculator (ของ NREL)] – คำนวณการผลิตจากข้อมูลรังสี• Spreadsheet ประเมินระบบ (Excel Template)• แอปพลิเคชันติดตามผลผลิตแผง + วิเคราะห์ ROI แบบเรียลไทม์9.7 ข้อควรพิจารณาเพิ่มเติม• ให้รวมต้นทุนบำรุงรักษา เช่น การล้างแผงและเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์ในระยะยาว• หากมีแบตเตอรี่ ให้คิดค่าดูแลและเปลี่ยนใหม่ทุก 8–10 ปี• หากใช้ไฟกลางคืนมาก ควรพิจารณาระบบ Hybrid เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ• ตรวจสอบราคาค่าไฟฟ้าที่อาจเพิ่มขึ้นในอนาคต ทำให้โซล่าเซลล์ยิ่งคุ้มเร็วขึ้น9.8 สรุปแนวทางการตัดสินใจ ติดตั้งโซล่าเซลล์คุ้มค่าที่สุด หากคุณ• ใช้ไฟช่วงกลางวันเยอะ• ต้องการลดค่าใช้จ่ายระยะยาว• มีพื้นที่ติดตั้งที่ดี (ทิศใต้ ไม่มีเงาบัง)• วางแผนอยู่ระยะยาวในสถานที่นั้น ๆ (เกิน 5–7 ปี)10. ภาคผนวก – คำศัพท์เฉพาะและตารางเปรียบเทียบ10.1 คำศัพท์สำคัญในระบบโซล่าเซลล์คำศัพท์ ความหมายkWp (kilowatt peak) กำลังสูงสุดที่แผงผลิตได้ภายใต้สภาวะทดสอบมาตรฐาน (STC)kWh (kilowatt-hour) หน่วยพลังงานไฟฟ้าที่ใช้งาน (1 kWh = ใช้พลังงาน 1 kW นาน 1 ชั่วโมง)PV (Photovoltaic) เทคโนโลยีที่แปลงแสงอาทิตย์เป็นไฟฟ้าโดยตรงSTC (Standard Test Condition)สภาวะมาตรฐานในการทดสอบแผง: แสง 1,000 W/m², อุณหภูมิ 25°C
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 23Energy Conservation Technology Co.,ltd.คำศัพท์ ความหมายInverter อุปกรณ์แปลงไฟจาก DC (กระแสตรง) → AC (กระแสสลับ)MPPT (Maximum Power Point Tracking)ระบบค้นหาจุดผลิตไฟฟ้าสูงสุดของแผงในเวลาจริงFiT (Feed-in Tariff) อัตราการรับซื้อไฟฟ้าที่ผลิตเกินใช้ส่งคืนให้การไฟฟ้าNet Metering ระบบวัดไฟฟ้าส่งออก–รับเข้า แล้วคิดยอดต่างที่ใช้จริงBIPV (Building Integrated Photovoltaics)โซล่าเซลล์ที่ฝังอยู่ในส่วนประกอบของอาคาร เช่น กระจกหรือหลังคาSoiling Loss การสูญเสียจากฝุ่น/คราบบนแผง ทำให้ผลิตไฟลดลงGrid-tied ระบบที่เชื่อมกับโครงข่ายไฟฟ้าของการไฟฟ้าOff-grid ระบบที่ไม่เชื่อมกับไฟฟ้าหลัก ใช้พลังงานจากแผงและแบตเตอรี่เท่านั้น10.2 ตารางเปรียบเทียบชนิดของแผงโซล่าเซลล์ชนิดแผง วัสดุหลัก ประสิทธิภาพ (%)อายุใช้งาน (ปี)ราคาต่อ Wpข้อดี ข้อจำกัดMonocrystalline ซิลิคอนผลึกเดี่ยว 18–22% 25–30 สูงประสิทธิภาพสูงขนาดเล็ก ราคาสูงPolycrystalline ซิลิคอนหลายผลึก 15–17% 20–25ปานกลางราคาถูกกว่า ผลิตง่ายประสิทธิภาพต่ำกว่าThin-filmCIGS / CdTe / a-Si10–12% 10–20 ต่ำ ยืดหยุ่น น้ำหนักเบาเสื่อมไวใช้พื้นที่มากBifacial ซิลิคอน 2 หน้า 19–23% (รวมสะท้อน) 25–30 สูง รับแสงทั้ง 2 ด้าน ต้องมีพื้นสะท้อนPerovskite (ทดลอง)สารประกอบอินทรีย์–โลหะ20–25% (ศักยภาพ) – ต่ำ ต้นทุนต่ำ เบา ยังไม่ทนทานพอ
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 24Energy Conservation Technology Co.,ltd.10.3 ตารางเปรียบเทียบอินเวอร์เตอร์ยี่ห้อ ประเภท ประสิทธิภาพ (%)คุณสมบัติเด่น การรับประกันHuawei Hybrid / On-grid >97% Monitoring App, รองรับแบตเตอรี่ 5–10 ปีGrowatt On-grid / Hybrid ~96% ราคาคุ้มค่า ใช้งานง่าย 5 ปีSMA (Germany)On-grid / Off-grid ~98% ความเสถียรสูง แบรนด์ยุโรป 10 ปีSolarEdge Optimizer-based ~97.5%ควบคุมแยกแต่ละแผง เหมาะกับเงาบังบางส่วน 10 ปีFronius On-grid ~97% ระบบระบายอากาศดีทนร้อน 5–10 ปี10.4 รายการตรวจเช็ครายเดือน (Checksheet ย่อ)รายการ ตรวจแล้ว หมายเหตุแผงสะอาด ไม่มีฝุ่น/คราบ ☐อินเวอร์เตอร์แสดงสถานะปกติ ☐ไม่มีเงาบังแผงในช่วงเวลา 9.00–15.00 น. ☐ไม่มีสายไฟไหม้/หลุด ☐ระบบผลิตไฟได้ตามค่าเฉลี่ย ☐10.5 ตารางคำนวณพื้นที่ติดตั้งแผงโซล่าเซลล์เงื่อนไขทั่วไปในการคำนวณ– ขนาดแผงมาตรฐาน 540 Wp– ขนาดแผงโดยประมาณ 2.2 m² (1.13 x 1.95 เมตร)– พื้นที่ติดตั้งเผื่อช่องว่างและทางเดินสำหรับซ่อมบำรุง ≈ 20–25%ขนาดระบบ (kWp)จำนวนแผงโดยประมาณ (540 Wp)พื้นที่แผงล้วน (m²) พื้นที่ติดตั้งรวม (เผื่อช่องว่าง 25%)1 kWp 2 แผง 4.4 m² ~5.5–6 m²3 kWp 6 แผง 13.2 m² ~16–17 m²5 kWp 10 แผง 22 m² ~27–28 m²10 kWp 19 แผง 41.8 m² ~52–55 m²20 kWp 37 แผง 81.4 m² ~100–105 m²50 kWp 93 แผง 204.6 m² ~255–270 m²100 kWp 186 แผง 409.2 m² ~510–530 m²
โซล่าเซลล์ (Solar Cell) พลังงานสะอาดเพื่ออนาคตบริษัท เอ็นเนอร์ยี่ คอนเซอร์เวชั่น เทคโนโลยี่ จำกัด P a g e | 25Energy Conservation Technology Co.,ltd. หมายเหตุเพิ่มเติม• ถ้าติดตั้งบนหลังคา ควรตรวจสอบน้ำหนักโครงสร้าง → แผงโดยเฉลี่ยหนัก ~20–25 กก./แผง• หากใช้แผงขนาดอื่น (เช่น 400 Wp หรือ 600 Wp) พื้นที่จะแตกต่างออกไป• ถ้าติดตั้งแบบ Bifacial หรือระบบ Solar Tracker พื้นที่จะมากขึ้น ~20–40%• สำหรับระบบ Off-grid หรือ Hybrid ที่ต้องมีแบตเตอรี่ → ไม่กินพื้นที่หลังคา แต่ต้องมีพื้นที่วางอุปกรณ์แยกต่างหาก