ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ชุดที่ 5 พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง

คำนำ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้แบบสื่อผสม เรื่อง พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง กลุ่มสาระการเรียนรู้
สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 นี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้
ความเข้าใจเนื้อหาของความสำคัญของพระพุทธศาสนาได้เป็นอย่างดี ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
ที่ 3 พุธศาสนิกชนตัวอย่าง ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ประกอบด้วย ใบความรู้ ใบงาน
แบบทดสอบกอ่ นเรียน หลังเรยี น

ขอขอบคุณ ผู้บริหาร และคณะครู โรงเรียนบา้ นดอนกระชาย ท่ีใหค้ วามอนุเคราะห์
ในการทดลองใช้นวัตกรรม คำแนะนำต่าง ๆ จากครูผู้สอนกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา
ศาสนาและวัฒนธรรมทุกท่าน และเจ้าของตำราทุกเล่มที่ผู้จดั ทำนำมาใช้ในการศึกษาค้นคว้า
เพื่อใชส้ รา้ งชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ สุดทา้ ยน้ีผ้จู ัดทำหวงั เป็นอย่างยงิ่ ว่าชุดกิจกรรมการเรียนรู้
น้ีจะเปน็ ประโยชนต์ อ่ การจัดการเรียนรู้และวงการศกึ ษาต่อไป

นางรุจิกาญจน์ ไชยสุนนั ท์
ผู้จดั ทำ

สารบญั หน้า

เร่ือง ก
ข
คำแนะนำสำหรบั ครู ค–ง
คำแนะนำสำหรบั นักเรียน 1
มาตรฐานการเรียนรู้/ตวั ชวี้ ัด 2–4
กระดาษคำตอบ แบบทดสอบก่อนเรยี น 5 – 13
แบบทดสอบกอ่ นเรียน 14
ใบความรู้ เรื่อง พุทธศาสนกิ ชนตัวอยา่ ง 15
ใบงานท่ี 5 16
เฉลยใบงานท่ี 5 17 – 19
กระดาษคำตอบ แบบทดสอบหลงั เรียน 20
แบบทดสอบหลังเรยี น 21
เฉลยแบบทดสอบ กอ่ นเรียน หลงั เรยี น
สรุปบทเรียน
เอกสารอา้ งอิง

คำแนะนำสำหรับครู ก

ชุดกิจกรรม “มุ่งมั่นและศรัทธา” เรื่อง พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ชุดนี้ ใช้ประกอบ
กิจกรรมการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้ สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สาระที่ 1
ศาสนา ศลี ธรรม จรยิ ธรรม ชนั้ ประถมศกึ ษาปีที่ 3 ครคู วรปฏบิ ัติ ดังน้ี

1. แนะนำใหน้ กั เรยี นทำแบบทดสอบก่อนเรยี น จำนวน 10 ข้อ ดว้ ยความตง้ั ใจ
2. แนะนำและดูแลให้นักเรียนทำกิจกรรมตามขนั้ ตอน ดังน้ี

2.1 กิจกรรมที่ 1 กจิ กรรมเรยี นรเู้ นอ้ื หา
2.2 กจิ กรรมที่ 2 ทำใบงานดว้ ยความตั้งใจ
3. แนะนำให้นกั เรียนทำแบบทดสอบหลงั เรียนจำนวน 10 ขอ้
4. ตรวจแบบฝึกและแบบทดสอบเพื่อวดั ผลความกา้ วหน้าในการเรียนรู้ของนกั เรียน
5. ประเมินผลการเรยี นรขู้ องนกั เรยี น
6. แนะนำให้นักเรยี นสืบค้นความรู้เพิ่มเตมิ จากสอ่ื และแหลง่ เรียนร้ตู า่ ง ๆ

คำแนะนำสำหรบั นกั เรียน ข

ชุดกิจกรรม “มุ่งมั่นและศรัทธา” เรื่อง พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ชุดน้ี ใช้ประกอบ
กิจกรรมการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้ สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สาระที่ 1
ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม ชนั้ ประถมศกึ ษาปีที่ 3 นกั เรียนควรตง้ั ใจทำกจิ กรรม ดงั น้ี

1. ใหน้ กั เรยี นทำแบบทดสอบก่อนเรียน จำนวน 10 ขอ้ ดว้ ยความตง้ั ใจ
2. ใหน้ กั เรียนทำกิจกรรมตามขั้นตอน ดงั น้ี

2.1 กจิ กรรมที่ 1 กจิ กรรมเรียนรูเ้ น้ือหา
2.2 กิจกรรมท่ี 2 ทำใบงานด้วยความตงั้ ใจ
3. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลงั เรียนจำนวน 10 ข้อ
4. รว่ มกับครตู รวจแบบฝึกและแบบทดสอบเพอ่ื วัดผลความก้าวหน้าในการเรียนรู้
5. รว่ มกบั ครปู ระเมนิ ผลการเรยี นรู้
6. สบื ค้นความรเู้ พมิ่ เติมจากสอ่ื และแหล่งเรยี นรู้ตา่ ง ๆ

ค

1. มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชี้วัด

สาระท่ี 1 : ศาสนา ศลี ธรรม จรยิ ธรรม

มาตรฐาน ส 1.1 รู้และเข้าใจประวัติ ความสำคัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนา

หรือศาสนาที่ตนนับถือและศาสนาอื่น มีศรัทธาที่ถูกต้อง ยึดมั่น และ

ปฏิบัติตามหลกั ธรรม เพอื่ อย่รู ว่ มกันอยา่ งสันติสุข

ตวั ช้ีวดั ป.3/2 ชื่นชมและบอกแบบอย่างการดำเนินชีวิตและข้อคิดจากประวัติสาวก

ชาดกเร่อื งเลา่ และพุทธศาสนิกชน ตวั อย่างตามที่กำหนด

2. สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด

การศึกษาพุทธศาสนิกชนตัวอย่างทำให้ได้แบบอย่างและข้อคิดที่ดีมาปฏิบัติใน

ชีวติ ประจำวนั เพ่อื ให้ดำเนินชีวิตได้อยา่ งมคี วามสุข

3. จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้

3.1 ดา้ นความรู้ ความเข้าใจ (K)
- อธบิ ายความหมายของและความสำคัญของพุทธศาสนิกชน

3.2 ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)
- วิเคราะหค์ ุณธรรมทีค่ วรถือเป็นแบบอยา่ งของพุทธศาสนิกชนตวั อยา่ ง

3.3 ด้านคณุ ลกั ษณะ เจตคติ ค่านยิ ม (A)
- เหน็ ความสำคัญของการนำคณุ ธรรมทค่ี วรถือเปน็ แบบอย่างของพทุ ธศาสนิกชน

ตัวอย่างไปปรบั ใชใ้ นชีวติ ประจำวนั

4. สาระการเรียนรู้ ง
4.1 สมเด็จพระพฒุ าจารย์ (โต พรมรงั สี)
4.2 สมเด็จพระเจา้ ตากสนิ มหาราช

5. สมรรถนะสำคญั ของผ้เู รียน
5.1 ความสามารถในการส่อื สาร
5.2 ความสามารถในการคดิ
5.3 ความสามารถในการใช้ทกั ษะชีวิต

6. คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์
6.1 รกั ชาติ ศาสน์ กษตั ริย์
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 ม่งุ มน่ั ในการทำงาน

กระดาษคำตอบ แบบทดสอบ (กอ่ นเรยี น) 1

แบบทดสอบ (ก่อนเรียน) 2

คำชแ้ี จง ให้นกั เรียนเลือกคำตอบทถี่ ูกท่สี ุดเพยี งคำตอบเดยี ว โดยทำเคร่อื งหมาย
กากบาท (X) ลงในกระดาษคำตอบ

1. “พุทธศาสนกิ ชนตวั อย่าง” คอื อะไร
ก. ผปู้ ระปฏบิ ตั ติ นตามกฎหมาย
ข. ผู้ปฏบิ ัตติ ามตนภรรยา
ค. ผูท้ ่บี วชเป็นพระภกิ ษุ
ง. ผทู้ ี่ปฏบิ ตั ติ นอยใู่ นหลักธรรม เปน็ แบบอยา่ งท่ดี ี

2. สมเดจ็ พระพฒุ าจารย์ (โต พรหมรงั ส)ี เป็นแบบอย่างทดี่ ใี นเรอื่ งใด
ก. มีความเพยี รพยามยามในการศึกษาเลา่ เรียน
ข. มีความเพียรพยามยามอดทนในการบวช
ค. มคี วามเพียรพยามยามในการอา่ นหนังสอื
ง. ถกู ท้งั ขอ้ ก และ ค

3. สมเด็จพระพฒุ าจารยโ์ ต พรหม รงั สี บวชเปน็ สามเณรทว่ี ดั ใด
ก. วดั ชา้ งไห้
ข. วัดอินทรวิหาร
ค. วัดโฆสติ าราม
ง. วดั อินทราราม

4. หากทำตามแบบอย่างสมเดจ็ พระพฒุ าจารย์ (โต พรหมรงั ส)ี จะเกิดผลอยา่ งไร
ก. ทำให้สวดมนตเ์ ก่ง
ข. ทำใหเ้ รยี นมีคนนบั ถอื
ค. ทำให้เรยี นหนังสอื เกง่
ง. ถูกทุกขอ้

5. สมเด็จพระพฒุ าจารย์ (โต พรหมรงั สี) มคี ุณธรรมใดทีถ่ ือเป็นแบบอยา่ ง 3
ก. เปน็ ผู้มคี วามอดทน
ข. เปน็ ผมู้ คี วามกตัญญู
ค. เปน็ ผ้มู นี ้ำใจ
ง. เปน็ ผูม้ เี มตตาสงู

6. สมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราชมคี ณุ ธรรมใดเป็นแบบอย่าง
ก. ผเู้ สียสละเพ่ือชาติบา้ นเมือง
ข. ผูเ้ หน็ แก่ประโยชน์ส่วนรวมมาก่อน
ค. ผู้ทีม่ แี ต่ความเมตตา
ง. ผ้ทู รี่ ู้จกั การให้อภัย

7. สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราชทรงสถาปนาราชธานใี ด
ก. กรงุ สุโขทัย
ข. กรงุ รัตนโกสินทร์
ค. กรงุ ธนบุรี
ง. กรุงศรีอยธุ ยา

8. สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราชเปน็ แบบอยา่ งท่ีดีในเรอื่ งใด
ก. มนี ้ำใจเอ้อื เฟื้อเผอื่ แผ่
ข. กตัญญูต่อบิดามารดา
ค. เกบ็ สะสมของเกา่ โบราณ
ง. ชว่ ยทำนบุ ำรงุ พระพทุ ธศาสนาใหร้ งุ่ เรือง

9. สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราชมีคณุ ธรรมในข้อใด 4
ก. กล้าหาญ
ข. ขยันหมนั่ เพียร
ค. มเี มตตา
ง. อดทน

10. ผู้ใดปฏิบตั ติ ัวเป็นพทุ ธศาสนิกชนท่ีดี
ก. เอแอบขโมยดินสอเพ่ือน
ข. บีชอบแกล้งเพอ่ื น
ค. ซีนำเงนิ ที่เกบ็ ไดไ้ ปใหค้ ุณครปู ระกาศหาเจา้ ของ
ง. ดีนำกระเปา๋ หนังสอื เพือ่ นไปซอ่ น

5

ใบความรู้ เรอ่ื ง พทุ ธศาสนกิ ชนตวั อย่าง

สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราช

ที่มา https://www.sanook.com/horoscope/59501/ สืบคน้ เมื่อวนั ที่ 21/3/65

พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง 6

พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง คือ ผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนา และ

ปฏบิ ัติตนอย่ใู นหลักธรรม ซง่ึ เป็นแบบอยา่ งทดี่ ีและควรปฏบิ ัติตาม

สมเดจ็ พระพฒุ าจารย์โต พรหม รังสี

มีนามเดิม ชื่อว่า โต เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 17 เมษายน พ.ศ.
2331 ในสมัยรชั กาลที่ 1 แหง่ กรงุ รตั นโกสินทร์

.ol;oouh

ด้านการศกึ ษา

บรรพชาเป็นสามเณร ณ วัดอินทรวิหาร เมื่ออายุได้ 20 ปี
จึงอุปสมบทที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ต่อมาได้ย้ายไปศึกษา ณ วัด
ระฆงั โฆสติ าราม กับสมเดจ็ พระพุทธโฆษาจารย์ (นาค)

ท่านเป็นผู้มีความพากเพียรสนใจในการศึกษาเป็นอย่างดี มีวัตรช
ปฏบิ ัตทิ ีด่ ีงาม น่าเลอ่ื มใส มีกลอบุ าย ในการสอนธรรมใหแ้ ก่ประชาชน

ท่ีมา http://dltv.ac.th สบื ค้นเม่ือวันท่ี 21/3/65

7

4

พระราชกรณียกจิ ที่สำคญั

สมเด็จพระพฒุ าจารย์ (โต) ได้สรา้ งถาวรวตั ถใุ หป้ รากฏในพุทธ
ศาสนาจำนวนมาก เช่น พระศรีอริย-เมตไตร พระปรางอุ้มบาตร
วัดอินทรวิหาร กรุงเทพมหานคร เนื่องจากท่านบวชเป็นสามเณรที่วัด
แห่งนี้ พระพุทธไสยาสน์ วัดสะตือ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็น
อนุสรณ์ว่าท่านเกิดที่นี่ และนำบลสวดคาถาชินบัญชรมาเผยแผ่ให้เป็นที่
ร้จู ัก

ท่มี า https://pantip.com/topic/35902566 สืบค้นเมอ่ื วนั ท่ี 21/3/65

8

22 2415 85
65

ท่มี า http://dltv.ac.th สบื คน้ เมอื่ วันท่ี 21/3/65

9

สมเดจ็ พระเจ้าตากสนิ มหาราช

17 2277

ด้านการศึกษา

ได้อุปสมบทอยู่ในสำนักของพระอาจารย์ทองดี เพื่อศึกษาหา
ความรู้จนเกิดความชำนาญ ในด้านภาษาต่าง ๆ หลังจากลาสิกขาจึงได้เข้า
รับราชการจนไดร้ บั แต่งตง้ั เป็นเจ้าเมืองตาก

ที่มา http://dltv.ac.th สบื คน้ เมอื่ วันท่ี 21/3/65

10

พระราชกรณียกจิ ทีส่ ำคัญ

พ.ศ. 2508 พม่าได้ลอ้ มกรงุ ศรีอยธุ ยา
พระยาตาก (สิน) จึงถูกเรียกตัวเข้ามาช่วย
ป้องกัน พระนคร เมื่อเห็นว่าสถานการณ์
ไม่พร้อมที่จะสู้พม่าได้ พระยาตากจึง
ตัดสินใจพาทหารโจมตีฝ่าทัพพม่าไปตั้งตัว
ที่เมืองจันทบุรี จนกระทั่งกรุงศรีอยุธยา
เสยี แกพ่ มา่ ในเดือนเมษายน พ.ศ. 2310

หลังจากนั้น พระยาตากจึงได้รวบรวมกำลังคนกอบกู้เอกราชขับไล่
พม่าออกจากกรุงศรีอยุธยาได้สำเร็จ หลังเสียกรุงไป 7 เดือน เมื่อตรวจดู
ความเสียหายเห็นว่ายากที่จะบูรณะดงั เดิมได้ จงึ ได้สถาปนากรุงธนบุรีเป็น
เมืองหลวงเมื่อ พ.ศ. 2310 และทรงปราบดาภิเษกขึ้นครองราชย์เป็น
พระมหากษัตริย์เมื่อพระชนมพรรษา 34 พรรษา ทรงครองราชย์ได้
ประมาณ 15 ปี จึงสวรรคต เมื่อ พ.ศ. 2325 รวมพระชนมพรรษา 48
พรรษา

ท่ีมา https://www.silpa-mag.com/history/article_25430 สบื ค้นเมือ่ วนั ที่ 21/3/65

11

สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้ทรงทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา
ให้เจริญรุ่งเรืองเช่นเมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยา พระราชกรณียกิจต่อ
พระพทุ ธศาสนา มดี ังน้ี

1. จัดระเบียบสงั ฆมณฑล ทรงโปรดฯ
ใหต้ รากฎหมายว่าด้วยขอ้ วัตรปฏิบตั ิในทาง
พระธรรมวินัยของพระสงฆ์ โดยถือเปน็
ต้นฉบบั กฎหมายพระสงฆฉ์ บบั แรกของไทย

2. รวบรวมพระไตรปิฎก ให้
ค ้ น ค ว ้ า ต ้ น ฉ บ ับ พ ร ะ ไ ต ร ป ิ ฎกท่ี
เหลืออยู่หลังจากเสียกรุงศรีอยุธยา
เพื่อนำมาคัดลอกไว้สำหรับการ
สังคายนาพระไตรปิฎกฉบับหลวง
ต่อไป ซึ่งนับเป็นประโยชน์อย่างยิ่ง
ในการสังคายนาพระไตรปิฎกในสมัย
ตอ่ มา

ที่มา http://dltv.ac.th สืบค้นเม่ือวันที่ 21/3/65

12

3. อัญเชิญพระแก้วมรกตจาก
เมืองเวียงจันทน์มาประดิษฐานในไทย
โดยนำมาประดิษฐานไว้ ณ พระ
อุโบสถวัดอรุณราชวรารามซึ่งถือเป็น
พระพุทธรูปสำคัญคู่บ้านคู่เมืองของ
ไทยโดยปัจจุบันได้ ยา้ ยมาประดษิ ฐาน
ไวท้ ่ีวดั พระศรีรตั นศาสดาราม

4. บูรณะวัดวาอาราม ทรงสละ
พ ร ะ ร า ช ท ร ั พ ย ์ ส ่ ว น พ ร ะ อ ง ค์
เพื่อบูรณะวัดวาอารามต่าง ๆ จำนวน
มาก และให้ยกฐานะขึ้นเปน็ พระอาราม
หลวงเช่น วัดอรุณราชวราราม
วัดอินทาราม

ที่มา http://dltv.ac.th สบื คน้ เม่ือวันที่ 21/3/65

13

ใบงานท่ี 5 14

15

5

กระดาษคำตอบ แบบทดสอบ (หลงั เรยี น) 16

แบบทดสอบ (ก่อนเรยี น) 17

คำชแี้ จง ให้นกั เรยี นเลอื กคำตอบที่ถูกทส่ี ดุ เพยี งคำตอบเดียว โดยทำเครือ่ งหมาย
กากบาท (X) ลงในกระดาษคำตอบ

1. “พุทธศาสนกิ ชนตวั อยา่ ง” คอื อะไร
ก. ผ้ปู ระปฏิบตั ิตนตามกฎหมาย
ข. ผปู้ ฏบิ ตั ติ ามตนภรรยา
ค. ผูท้ บ่ี วชเป็นพระภิกษุ

-ภถึคตงจ. ผทู้ ่ีปฏิบัติตนอยู่ในหลักธรรม เป็นแบบอยา่ งท่ดี ี

2. สมเดจ็ พระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังส)ี เป็นแบบอยา่ งทดี่ ีในเร่อื งใด
ก. มีความเพียรพยามยามในการศึกษาเลา่ เรยี น
ข. มีความเพยี รพยามยามอดทนในการบวช
ค. มคี วามเพยี รพยามยามในการอ่านหนงั สือ
ง. ถกู ทัง้ ข้อ ก และ ค

3. สมเด็จพระพฒุ าจารย์โต พรหม รงั สี บวชเป็นสามเณรทวี่ ัดใด
ก. วัดชา้ งไห้
ข. วดั อินทรวิหาร
ค. วดั โฆสติ าราม
ง. วัดอินทราราม

4. หากทำตามแบบอยา่ งสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังส)ี จะเกิดผลอย่างไร
ก. ทำให้สวดมนตเ์ ก่ง
ข. ทำใหเ้ รยี นมีคนนับถอื
ค. ทำใหเ้ รียนหนงั สือเก่ง
ง. ถูกทกุ ขอ้

5. สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรงั สี) มคี ุณธรรมใดทถี่ ือเปน็ แบบอยา่ ง 18
ก. เปน็ ผู้มีความอดทน
ข. เปน็ ผมู้ คี วามกตัญญู
ค. เปน็ ผู้มีน้ำใจ
ง. เปน็ ผมู้ ีเมตตาสูง

6. สมเดจ็ พระเจ้าตากสนิ มหาราชมคี ณุ ธรรมใดเป็นแบบอย่าง
ก. ผเู้ สียสละเพ่ือชาติบา้ นเมือง
ข. ผู้เหน็ แก่ประโยชน์ส่วนรวมมาก่อน
ค. ผู้ทีม่ แี ต่ความเมตตา
ง. ผ้ทู รี่ ู้จักการให้อภัย

7. สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงสถาปนาราชธานใี ด
ก. กรงุ สุโขทัย
ข. กรงุ รตั นโกสินทร์
ค. กรงุ ธนบรุ ี
ง. กรุงศรีอยธุ ยา

8. สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราชเปน็ แบบอยา่ งท่ีดใี นเรื่องใด
ก. มนี ้ำใจเออื้ เฟ้อื เผอื่ แผ่
ข. กตัญญูต่อบิดามารดา
ค. เกบ็ สะสมของเกา่ โบราณ
ง. ชว่ ยทำนุบำรุงพระพทุ ธศาสนาใหร้ งุ่ เรือง

9. สมเดจ็ พระเจ้าตากสนิ มหาราชมีคุณธรรมในข้อใด 19
ก. กล้าหาญ
ข. ขยันหมั่นเพยี ร
ค. มีเมตตา
ง. อดทน

10. ผู้ใดปฏบิ ัตติ ัวเปน็ พทุ ธศาสนิกชนท่ีดี
ก. เอแอบขโมยดินสอเพอ่ื น
ข. บชี อบแกลง้ เพอื่ น
ค. ซนี ำเงนิ ทเี่ กบ็ ไดไ้ ปให้คุณครูประกาศหาเจ้าของ
ง. ดนี ำกระเป๋าหนังสอื เพื่อนไปซ่อน

เฉลย แบบทดสอบ (กอ่ นเรยี น - หลังเรยี น) 20

x x

xx
x x
x x xx
x
x x xx
x
xx
x

21

s

เอกสารอา้ งอิง

เยาวลักษณ์ อักษร สุพิน ทิมอ่ำ วิริยะ บุญยะนิวาสน์. หนังสือเรียนสังคมศึกษา ศาสนา
และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551
กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์ อกั ษรเจรญิ ทัศน์ อจท.

เจา้ พระยาทิพากรวงศ์. พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสินทร์ รัชกาลท่ี 4. (กรุงเทพฯ : องค์การค้า
ของคุรสุ ภา, 2521), น. 423-424.

พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 2, (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2535),
น.190-192.