คู่มือการติดตั้งระบบไฟฟ้าภายในที่อยู่อาศัยหรืออาคารขนาดเล็ก (1)

วิธกี ารเดนิ สาย

จาํ นวนสาย ตตาารราางงทที่ 3่ี 3-4-4 จาํ นวนสงู สุดของสายไฟฟาขนาดเดียวกนั มอก.11-2531 ตารางที่ 4
ในทอรอยสาย
ทใี่ หใ ชในทอ โลหะตาม มอก.770-2531

พน้ื ที่หนา ตดั ของสายไฟฟา จํานวนสูงสุดของสายไฟฟา ขนาดเดยี วกนั ในทอรอยสาย
(ตารางมลิ ลเิ มตร)

1 7 13 20 33 - - - - - - - -

1.5 6 11 17 28 44 - - - - - - -

2.5 4 8 13 22 34 - - - - - - -

4 3 5 9 15 23 36 - - - - - -

6 2 4 7 12 19 29 - - - - - -

10 1 3 4 7 12 19 32 - - - - -

16 1 1 3 5 9 14 23 36 - - - -

25 1 1 1 3 5 9 15 23 29 - - -

35 - 1 1 3 4 7 12 19 24 30 - -

500 - - - - - - 1 1 1 2 4 6

เสนผา นศูนยก ลางของ 15 20 25 32 40 50 65 80 90 100 125 150
ทอ รอยสาย (มม.)

วิธีการเดนิ สาย

การเดินสายในทอรอ ยสาย

ตตาารรางาทงที่ 3ี่ -36-5

ตวั คูณลดคากระแสเนอ่ื งจากจาํ นวนสายหลายเสนในชอ งเดนิ
สายไฟฟา เดียวกัน

จํานวนสาย ตัวคูณ

4 - 6 0.82

7 - 9 0.72

10 - 20 0.56

21 - 30 0.48

31 - 40 0.44

เกนิ 40 0.38

วธิ กี ารเดนิ สาย

การเดินสายในชอ งเดินสายอโลหะ

 เปน วิธีการเดินสายท่ีสะดวก
และมีความสวยงาม

 ชองเดินสายตอ งทาํ ดวย
วสั ดุทนความชืน้ ทนบรรยากาศที่
มสี ารเคมี ไมติดไฟ ทนแรง
กระแทก ไมบิดเบีย้ วจากความรอน
ในการใชง าน

วธิ ีการเดนิ สาย

การเดนิ สายในชองเดินสายอโลหะ

ผนัง  การตอสายใหตอไดเ ฉพาะ
ชอ งเดินสายอโลหะ ในสว นท่สี ามารถเปด ออก และ
เขา ถึงไดต ลอดเวลา
หา มตอ ชองเดินสายตรงจดุ ที่ผานผนงั
รูปท่ี 3-8 แสดงการตอ ชอ งเดินสายตรงจุดทผี่ านผนงั  ปริมาตรของสายและ
ฉนวนรวมท้ังหวั ตอ สายตอ งไม
เกนิ รอ ยละ 75 ท่ีจุดตอ สาย

 ปลายชอ งเดินสายตอ ง
ปด

สายดินและการตอ ลงดนิ

วตั ถุประสงคของการตอลงดิน

• เพือ่ ใหอปุ กรณป อ งกนั ทํางาน
• เพอื่ ใหเ กดิ ความปลอดภยั
• เพื่อใหเ กดิ คณุ ภาพทางไฟฟา

เตปกพรอ อื่อะงงแกใหสนัมลอทาัดุปเาํ ปกมวงกลอ่ืางพตรนอจสณอ ดอรัมงภผัยสั

มคี ุณภาพทางไฟฟา

A

GN N,G B
B
GN C

A

G

CN

กรณีไมมีสายดนิ ตอทีอ่ ปุ กรณ ?
กรณีมกี ารตอหลกั ดินทอี่ ปุ กรณ ?
กรณใี ชส ายนวิ ทรัลเปน สายดนิ ?
กรณีมสี ายดนิ แตไมมกี ารตอ ถึงกนั กับนวิ ทรัล ?
กรณมี สี ายดินและมีการตอถึงกันกบั นวิ ทรัล ?

กกรรณณมี มี กสีกสี รารายณณยดไีดมีในิมนิชีกแมสแาตีกรลาไยาตะมรนมอมตหิวกี อีกทาลลารรักรงตัลดตดอเินอปนิ ถถทนทึงึง่ีอกสี่อกปุนัปุาันยกกกดรบัรับณินณนนวิ ิวททรรัลัล

G 1. อปุ กรณปองกันทํางาน?
2. มคี วามปลอดภยั เมื่อสัมผสั ?
N

กรณไี มมีสายดินตอที่อุปกรณ

G คนไมปลอดภยั
อปุ กรณป อ งกนั อาจไมท าํ งาน
N

กรณมี กี ารตอ หลกั ดินทีอ่ ุปกรณ

อปุ กรณปองกนั อาจไมทาํ งาน

G

N

กรณใี ชสายนวิ ทรัลเปน สายดิน

G อุปกรณป องกันทาํ งาน
N

กรณใี ชสายนิวทรัลเปนสายดนิ

G คนไมปลอดภัยกรณที าํ งานปกติ
N

กรณมี ีสายดินแตไมม กี ารตอ ถงึ กันกบั นิวทรลั

อปุ กรณปอ งกนั อาจไมทาํ งาน

G

N

กรณมี สี ายดนิ และมกี ารตอ ถึงกนั กับนวิ ทรลั

คนปลอดภัย
G อุปกรณป อ งกนั ทาํ งาน

N

กระแสและเวลาที่มีผลตอรางกาย IEC 479-1

กระแสผา นรางกาย mA
Zone 4 - มโี อกาสเกดิ กลา มเนือ้ เกร็ง

1000

Zone 3 - ไมม ีผลตอชนิ้ สว นภายในรา งกาย

100

30 mA

10 Zone 2 - ไมมีผลตอรางกาย เวลา
10 100 1,000 10,00ม0 ิลลิวินาที

A Graphical Method for Safety Assessment of Grounding System Chieng-Hsing Lee, A.P.Sakis Meliopoulos, Rowland I. James IEEE 2000

กระแสและเวลาท่ีมผี ลตอรา งกาย IEEE 2000

I = 0.116 / t 50kg. I = 0.157 / t 70kg.

กระแสผา น Zone 4 - มีโอกาสเกดิ กลามเนือ้ เกรง็
รา งกาย m1A000
ใชไ ดระหวา ง Zone 3 - ไมมีผลตอ ชิ้นสวนภายในรางกาย
0.003 - 3 วนิ าที
30 mA
100

10 Zone 2 - ไมม ีผลตอรา งกาย เวลา
10 100 1,000 10,000 มลิ ลวิ ินาที

A Graphical Method for Safety Assessment of Grounding System Chieng-Hsing Lee, A.P.Sakis Meliopoulos, Rowland I. James IEEE 2000

G บริภณั ฑป ระธาน

N

หา มตอ ลงดินทจ่ี ดุ
อ่นื อีกทางดา นไฟ
ออกของบริภัณฑ
N G ประธาน

สายตอ หลักดินเปน ทองแดง หุมฉนวน
เสนเดยี ว ยาวตลอด ไมมีการตอ
หมอแปลงนอกอตาอคงามรตีกอารงตอ ลงดนิ ท่บี ริภณั ฑ
ดินเพ่ิมอกี 1 จุด ประธาน

ตารางที่ 4.1
ขนาดสายประธานเขา อาคาร ขนาดสายตอหลักดนิ
(ตวั นําทองแดง) ตร.มม. (ตวั นําทองแดง) ตร.มม. บริภณั ฑป ระธาน
ไมเกิน 35
เกิน 35 แตไมเ กิน 50 10 NG
เกิน 50 แตไ มเกิน 95 16
เกิน 95 แตไ มเ กิน 185 25
เกนิ 185 แตไมเ กนิ 300 35
เกนิ 300 แตไ มเ กนิ 500 50
เกิน 500 70
95

ชนิดของสายตอหลักดิน

• ตัวนาํ ทองแดง

• ตวั นาํ เดี่ยวหรอื ตเี กลียว

• หุม ฉนวน

• เสน เดียวยาวตลอด ไมม กี ารตอ

• ถาเปนบสั บาร อนญุ าตใหม ีการตอได NG

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ

4.15 การตอฝาก หนา 4-9

เพือ่ เกดิ ความตอ เนอื่ งทางไฟฟา และรับกระแสลัดวงจรได

• การตอฝากทบ่ี ริภณั ฑประธาน – ทอ เคร่ืองหอหุม ทอหลกั ดิน

• วธิ ีตอ ฝากทีบ่ ริภณั ฑป ระธาน
• การตอขั้วสายดนิ ของเตา รบั เขา กับกลองโลหะ
• การตอ ฝากเคร่ืองหอ หุมอน่ื ๆ
• การตอ ฝากในบรเิ วณอนั ตราย
• สายตอ ฝากลงดินและสายตอ ฝากของบริภณั ฑไฟฟา

ตวั นาํ ทองแดง ขนาดไมเล็กกวาในตารางท่ี 4-1

ไมมีการตอถึง LP2
กนั ระหวาง
N และ G NG
ตอ ระหวาง
N และ G LP1

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ NG

MDB

NG

ถา มีการตอ ถงึ LP2
กนั ระหวาง
N และ G NG
ตอ ระหวา ง
N และ G LP1

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ NG

MDB

NG

ไมม ีการตอถึง LP2
กนั ระหวาง
N และ G N
ไมมีกระแส G
ไหลในสาย G
LP1
รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ
NG

MDB

NG

ถามกี ารตอถึง LP2 Load
กันระหวา ง
N และ G N
มกี ระแสไหล G
ในสาย G
LP1

NG

MDB

NG

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

4.17 ชนิดของสายดินของบริภัณฑไฟฟา หนา 4-12
 ชนิด

เปน สายทองแดง หมุ ฉนวน
ถาขนาดไมเกิน 16 ตร.มม. ฉนวนตองมีสีเขียว
หรอื เขียวแถบเหลอื ง (5.1.11 หนา 5-6)
ถาขนาดเกนิ 16 ตร.มม. ใหท าํ เครือ่ งหมายแทน
 ขตนามาดตารางท่ี 4-2

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ

4.20 ขนาดสายดินบรภิ ณั ฑไ ฟฟา

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

ตารางท่ี 4-2 ขนาดตํ่าสุดของสายดินของบริภณั ฑไ ฟฟา

พิกดั หรอื ขนาดปรบั ตั้งของ ขนาดต่าํ สุดของสายดิน
เครไ่ือมงปเ กอินงก(แันอกมรแะปแรส) เกิน ของบริภณั ฑไฟตรฟ.าม(มต.วั นาํ ทองแดง)

16 1.5*
20 2.5*
40 4*
70 6*
100 10
200 16
400 25

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

ตารางที่ 4-2 ขนาดตาํ่ สุดของสายดินของบริภณั ฑไ ฟฟา

พิกัดหรอื ขนาดปรับตั้งของ ขนาดตํ่าสดุ ของสายดนิ
เครไื่อมงปเกอ ินงก(แนั อกมรแะปแรส) เกิน ของบริภณั ฑไ ฟตรฟ.าม(มต.วั นาํ ทองแดง)

500 35
800 50
1000 70
1250 95
2000 120
2500 185
4000 240
รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ 6000 400

400A LP2 1-25

NG

200A LP1 1-16

(แอมแปร) ตร.มม. NG
16 1.5*
20 2.5* LP1 MDB
40 4*
70 6* LP2 N G
100 10
200 16
400 25

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ พิจารณาตารางที่ 4-2

(แอมแปร) ตร.มม. 150AT 1-2.5
16 1.5* 20AT 1-4
20 2.5*
40 4* LP2 40AT 1-16
70 6* NG
100 10
200 16 100AT
400 25

LP1
NG

3-240, 1-150 MDB 1-10

ตาร1า-ง5ท0่ี 4-1 NG

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

การกําหนดสายดินของวงจรมอเตอร

200 AT 80 AT 40 A (50A-OL)
1-16 125 AT 1-6
40 AT
รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ 60 A (70A-OL)
1-6

20 A (25A-OL)
1-4

สายดนิ และการตอ ลงดนิ

อุปกรณท ่ีตอ งมกี ารตอ ลงดิน

อปุ กรณท ่ไี มต อ งมกี ารตอ ลงดิน

การตอ ลงดนิ ของบรภิ ัณฑท ่ีเดินสายถาวร
บคุ คลอาจสัมผัสได

• ภายในระยะ 1.5 เมตรในแนวระดับ
• ภายในระยะ 2.4 เมตร ในแนวดงิ่

กรณีท่โี คมอยสู งู มากในทางปฏบิ ตั ิควรตดิ ตั้งสายดนิ

อยูในสถานท่ีเปย กหรือชน้ื
และไมไดมีการแยกอยูต า งหาก

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

มาตรฐานกําหนดความ
สงู ไวเพอื่ ไมใหส ัมผัสโดย
บังเอญิ ที่ระยะ 2.5 เมตร
แตท ่คี วามสงู มากๆอาจ
ตองตดิ ตั้งสายดินสาํ หรับ
ชา งซอมและเกิดไฟรว่ั

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ

วงจรบริภัณฑประธานชดุ เดยี วจา ยใหอ าคาร 2 หลังหรอื มากกวา

ตัวนาํ ประธาน

N N N

อาคารที่ 1 อาคารที่ 2 อาคารที่ 3

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

อนญุ าตใหไมตอ งทําหลกั ดนิ ของแตละอาคาร
1. มีวงจรยอ ยชดุ เดียวและไมมีบรภิ ัณฑไฟฟาท่ีตอลงดนิ

ตวั นําประธาน กลองอโลหะ

GN C

อาคารที่ 1 ไมตองตอ ลงดิน

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ อาคารที่ 2

อนุญาตใหไ มต องทําหลักดินของแตล ะอาคาร
2. เดินสายดนิ ตอ ไปสว นทไ่ี มเปนทางเดินของกระแส

GN GN

อาคารท่ี 1 อาคารท่ี 2

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ

สายดนิ และการตอ ลงดนิ

วิธกี ารตอสายหลักดินเขากับหลักดิน

ใชวิธีเช่ือมดว ยความรอ น (Exothermic Welding)
ใชหัวตอแบบบีบ ประกับตอสาย(connector)
หามใชวธิ บี ัดกรีเปนหลกั
หา มตอ สายมากกวา 1 เสน เขา กับหลักดนิ นอกจาก
จะใชอ ปุ กรณที่เหมาะสม

สายดินและการตอลงดิน

ความตา นทานดิน

คา ความตา นทานระหวางหลักดิน
กับดินตองไมเกิน 5 โอหม

พื้นที่ยากในทางปฏบิ ัติ ยอมให คาความตา นทาน

ระหวางหลักดนิ กบั ดนิ ตอ งไมเ กิน 25 โอหม

Four Point Method

C1 P1 P2 C2

a aa

0.5 a 0.5 a

Q

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

คขกง

ค.ง. 0.65 a ข ก

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ P C

a

วัดความตานทานดนิ ได 12 โอหม ตองการ
ใหล ดลงเหลือ 5 โอหม จะทําอยา งไรดี?
ปก เพิม่ ท่ไี หน และจํานวนเทา ใด?

…..?

รศ.ดร.ชํานาญ หอเกียรติ

จํานวนอเิ ล็กโทรดขนานกัน k
2 0.60
3 0.40
5 0.25
10 0.13

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

2.4 มาตรฐานหลกั ดิน และสง่ิ ท่ีใชแ ทนหลักดิน

• แทงเหล็กหุมทองแดง หรอื แทง ทองแดง หรือแทง เหล็กอาบ
สังกะสี ตอ งมขี นาดเสน ผา นศูนยกลางไมน อยกวา 5/8 นว้ิ
ยาวไมนอ ยกวา 2.40 เมตร

• แผน ตัวนาํ ไมน อ ยกวา 0.18 ตร.เมตร ถาเปน เหล็กกนั การผุ
กรอ นหนา ไมน อ ยกวา 6 มม. ถา เปน โลหะชนดิ อน่ื หนาไม
นอ ยกวา 1.50 มม.

• ใชอาคารท่เี ปนโครงโลหะ ความตานทานไมนอยกวา 5 โอหม

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

สายดินและการตอลงดนิ

ระบบสายดนิ ทส่ี มบูรณประกอบดวย

1. แผงสวติ ชท ี่มีขว้ั สายดิน
2. สายตอ หลักดนิ
3. สายตอฝาก
4. สายดิน
5. หลักดนิ
6. เตา รับท่ีมขี วั้ สายดนิ

สรุป

•ระวังไมใหจดุ ตอ ลงดนิ ท่ีหมอแปลงหลดุ
•ตอ งมีการตอลงดนิ สายศูนย และสายดินที่แผงประธาน
•ไมมีการตอระหวา งสายศนู ยและสายดนิ ทจี่ ดุ ใดอกี
•สายดนิ ตองไมม ีกระแสผานในกรณีจายไฟปกติ
•เตา รบั ตองเปนแบบมขี ้วั ดนิ
•ตองตดิ ตัง้ อุปกรณปองกันไฟรั่วตามมาตรฐาน

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

สรปุ

•สายตอหลักดนิ เปน ไปตามตารางท่ี 4-1 และสายดนิ ของ
อุปกรณเปนไปตามตารางที่ 4-2

•สายตอฝากทีบ่ รเิ วณบริภัณฑป ระธานตองไมเ ล็กกวาที่
กาํ หนดในตาราง 4-1 และไมเล็กกวา 12.5% ของสาย
ประธาน

•สายตอฝากบรภิ ณั ฑไฟฟา ตองไมเล็กกวาสายดินใน
ตารางท่ี 4-2

รศ.ดร.ชาํ นาญ หอเกียรติ

เคร่อื งตัดไฟร่วั และการตดิ ตั้ง