สมการเคมี

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์
ทีเ่ น้นกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั (5E)

เรื่อง ปฏิกิรยิ าเคมี
วิชาเคมีพ้ืนฐาน (ว31102)

ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4

ชดุ ที่ 2
สมการเคมีและประเภท
ของการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

นางสาวมยุลี นนั ดี
ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครชู านาญการ

โรงเรยี นหนองยางพิทยาคม
สงั กดั องคก์ ารบริหารสว่ นจังหวดั นครราชสีมา



ชุดกจิ กรรมการเรียนรวู ทิ ยาศาสตร
ท่เี นน กระบวนการสบื เสาะหาความรู 5 ขน้ั (5E)

เรื่อง ปฏกิ ริ ยิ าเคมี
วชิ าเคมีพื้นฐาน (ว31102)

ชนั้ มธั ยมศึกษาปที่ 4

ชุดที่ 2
สมการเคมีและประเภท
ของการเกิดปฏิกิริยาเคมี

นางสาวมยุลี นนั ดี
ตําแหนง ครู วิทยฐานะ ครชู ํานาญการ

โรงเรียนหนองยางพิทยาคม
สังกดั องคการบรหิ ารสวนจงั หวัดนครราชสมี า

…ก.

คำนำ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ท่ีเน้นกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้น (5E) เร่ือง ปฏิกิริยาเคมี
รายวชิ าเคมพี ้นื ฐาน สาหรบั ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ 4 จดั ทาขึ้นเพอ่ื พฒั นาการเรียนการสอน และยกระดับ
ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เป็นนวัตกรรมทางการศึกษาท่ีจัด
กิจกรรมให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติจริง ส่งเสริมทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ กระบวนการสืบเสาะ
หาความรู้ กระบวนการคิดอย่างมีเหตุผล และการนาความรู้ไปใช้ประโยชน์ นักเรียนสามารถศึกษา
ค้นคว้าด้วยตนเอง ตามความสามารถและความสนใจ โดยครูเป็นผู้ให้คาปรึกษาแนะนาและคอย
อานวยความสะดวก

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้น (5E) เร่ือง ปฏิกิริยาเคมี
สาหรบั ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 4 ประกอบดว้ ยชุดกิจกรรมการเรยี นรทู้ ้งั หมด 6 ชุด ดังนี้

ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ ชดุ ท่ี 1 การเกิดปฏกิ ิริยาเคมี
ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ ชุดที่ 2 สมการเคมแี ละประเภทของการเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี
ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ ชุดที่ 3 แนวคิดการเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมีและพลังงานของปฏกิ ิริยาเคมี
ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ ชุดท่ี 4 อตั ราการเกิดปฏิกริ ิยาเคมี
ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ ชดุ ที่ 5 ปัจจัยทมี่ ผี ลตอ่ อัตราการเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี
ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ ชุดที่ 6 ปฏกิ ริ ยิ าเคมใี นชีวิตประจาวัน
ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ชุดน้ี จะเป็นประโยชน์สูงสุดต่อการพัฒนา
ผู้เรียน และเปน็ ประโยชนต์ อ่ การจัดการเรียนการสอนของครู
ขอขอบพระคุณผู้อานวยการสถานศึกษา โรงเรียนหนองยางพิทยาคม คณะผู้เชี่ยวชาญ
ตลอดจนผู้มสี ่วนเก่ียวข้องทกุ ทา่ น ทีต่ รวจสอบ ใหข้ อ้ เสนอแนะในการจัดทาชุดกิจกรรมการเรียนรใู้ ห้มี
ความสมบูรณ์ มปี ระสิทธภิ าพ และสาเร็จลลุ ว่ งได้ดว้ ยดไี ว้ ณ โอกาสน้ี

มยลุ ี นนั ดี

สำรบัญ …ข.

เรือ่ ง หน้ำ

คานา ก
สารบัญ ข
ผังมโนทัศน์ 1
ลาดบั ข้ันตอนการเรียนรู้ 2
คาชี้แจงเกยี่ วกบั ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ 3
คาแนะนาการใชช้ ุดกจิ กรรมการเรยี นรู้สาหรับครู 4
คาแนะนาการใช้ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้สาหรบั นกั เรียน 5
มาตรฐานการเรยี นรู้ ตวั ชี้วดั จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ 6
สาระสาคัญ สาระการเรียนรู้ 7
แบบทดสอบกอ่ นเรียน 8
กระดาษคาตอบ 11
บัตรกจิ กรรมที่ 2.1 12
ใบความรทู้ ่ี 2.1 14
บตั รกิจกรรมท่ี 2.2 18
ใบความรู้ที่ 2.2 19
บัตรกิจกรรมท่ี 2.3 21
บัตรกิจกรรมที่ 2.4 22
บตั รกิจกรรมท่ี 2.5 24
บตั รแบบฝึกหัด 26
แบบทดสอบหลงั เรยี น 27
กระดาษคาตอบ 30
บรรณานกุ รม 31
เฉลยบตั รกิจกรรม 33
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น 42
เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 43

…1.

ผงั มโนทศั น์

ปฏกิ ิรยิ าเคมี
รายวิชา เคมีพน้ื ฐาน (ว31102) ชั้นมธั ยมศึกษาปที ่ี 4

1. การเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี 2. สมการเคมแี ละ
ประเภทของการ
เกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมี

6. ปฏกิ ิริยาเคมีใน ปฏิกิริยาเคมี 3. แนวคดิ การ
ชีวิตประจาวนั เกดิ ปฏกิ ิริยาเคมแี ละ

พลังงานของ
ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

5. ปจั จัยท่มี ีผลต่ออัตรา 4. อัตรา
การเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมี การเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

…2.

ลาดบั ขนั้ ตอนการเรียนรูโ้ ดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
ทเี่ นน้ กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั (5E)
ชุดท1่ี เรอื่ ง การเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมี

อ่านคาช้ีแจงและคาแนะนำ

ทดสอบก่อนเรียน

เรียนรตู้ ามกระบวนการสืบเสาะหาความรู้
จากชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้

ทดสอบหลงั เรยี น

ผา่ นเกณฑ์ ไม่ผา่ นเกณฑ์

ศกึ ษาชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ต่อไป

…3.

คาชแี้ จงเกีย่ วกบั ชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้

1. เอกสารฉบับนี้เป็นเอกสารชุดกิจกรรมการเรียนร้วิทยาศาสตร์ท่ีเน้นกระบวนการ
ููููสืบเสาะหาความรู้5ูข้ันู(5E) เร่ืองูปฏิกิริยาเคมีูชุดทีู่2ูเร่ืองูสมการเคมีและ

ููููประเภทของการเกิดปฏิกิริยาเคมีูรายวิชาเคมีพ้ืนฐานู(ว31102)ูช้ันมัธยมศึกษาูู

ููููปที ู่ี 4
2. ูสว่ นประกอบของชดุ กจิ กรรมการเรียนร้ชุดน้ีููประกอบดว้ ยููู

ููคาชแ้ี จงเกีย่ วกับชดุ กิจกรรมููู
ููคาแนะนาการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ู
ููมาตรฐานการเรยี นร้, ตัวชว้ี ัด, จดุ ประสงค์การเรียนร้, สาระสาคัญ,ููููููู
ูููููููููสาระการเรยี นรููููููู้
ูููููแบบทดสอบก่อนเรียนู(Pre – test), แบบทดสอบหลงั เรียนู(Post – test) ู
ูููููใบความร,้ บตั รกิจกรรม, บตั รแบบฝกึ หดั /บตั รกจิ กรรมเสริมูู
ูููููเฉลยบตั รกจิ กรรม, เฉลยแบบฝกึ หัดูู
ูููููเฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี นู–ูหลังเรยี นู
3. ูชดุ กจิ กรรมนใี้ ช้เวลาในการศึกษาู2 ช่ัวโมง

…4.

คาแนะนาการใช้ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้
สาหรบั ครู

ชดุ กจิ กรรมการเรียนรว้ ิทยาศาสตร์ทเ่ี น้นกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5ูขัน้ ู(5E)
เร่ืองูปฏิกิริยาเคมีูเคมีูชุดทีู่2ูเร่ืองูสมการเคมีและประเภทของการเกิดปฏิกิริยาเคมี
รายวิชาเคมีพ้ืนฐานู(ว31102)ูชั้นมัธยมศึกษาปีทีู่4ูเป็นการจัดกิจกรรมเรียนร้แบบูููููู
สืบเสาะหาความร้ 5 ข้ันู(5E) ซึ่งต้องปฏิบัติตามลาดับข้ันตอน ดังน้ัน ครผ้สอนควรเตรียม
ความพร้อมและปฏบิ ตั ิตามคาแนะนาดงั นี้

1. ูศึกษารายละเอียดเก่ียวกับแผนการจัดการเรียนร้ เน้ือหาที่สอน เอกสารููููููููููู
ููููชุดกิจกรรมการเรียนร้ และคาช้ีแจงต่างๆ ให้เข้าใจ และยืดหยุ่นกิจกรรมูตาม
ููููความเหมาะสม
2. เตรียมส่ืออุปกรณ์สาหรับการจัดกิจกรรมการเรียนร้ให้พร้อมและครบจานวนููู
ููููนักเรียนในช้ันเรียนแต่ละกลุ่ม และทดลองก่อนการจัดการเรียนร้เพื่อตรวจสอบ
ููููความถกตอ้ ง
3. เม่ือมีกิจกรรมกลุ่ม ให้แบ่งนักเรียนเป็นกลุ่มๆ ละ 4ู– 5 คน โดยคละเพศและ
ููููคละนักเรียนเก่ง ปานกลางและออ่ น ให้มกี ารเลือกประธานและเลขานุการกลุ่ม
ููููและให้นกั เรียนแบง่ หนา้ ท่คี วามรับผดิ ชอบในกลมุ่
4. เมื่อมีการทดลอง ครต้องชี้แจงข้อควรระวังก่อนการทดลองทุกคร้ัง เพื่อความ
ููููปลอดภยั ขณะปฏบิ ตั กิ ารทดลอง
5. ครชี้แจงให้นักเรียนทราบบทบาทของตนเอง แนะนาแนวปฏิบัติ ข้ันตอนการใช้
ููููชดุ กิจกรรมการเรยี นร้ และการปฏบิ ัติกจิ กรรมอยา่ งรอบคอบ
6. ขณะที่นักเรียนปฏิบัติกิจกรรม ครคอยให้คาปรึกษา คาแนะนา และกระตุ้นให้
ููููนักเรียนในกลุ่มเกิดการเรียนร้ร่วมกัน พร้อมท้ังสังเกตและประเมินพฤติกรรม
ููููการทางานของนกั เรียน
7. ูการวัดและประเมินผล ประเมินจากแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน ููู
ููููกจิ กรรม แบบบันทกึ ผลการทดลอง การเขยี นรายงานผลการทดลอง และ ู ู
ููููพฤติกรรมูขณะทาการทดลองหรอื ปฏบิ ัตงิ านกลมุ่
8. เมื่อนักเรียนปฏิบัติกิจกรรมการเรียนร้เสร็จเรียบร้อยแล้ว ให้นักเรียนเก็บส่ือ
ููููอุปกรณ์ ให้เรียบร้อย และแจ้งให้นักเรียนเตรยี มความพร้อม สาหรับการเรียนร้
ููููชดุ กิจกรรมต่อไป

…5.

คาแนะนาการใช้ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้
สาหรบั นักเรียน

1. ให้นักเรยี นแบง่ กลมุ่ ูกลุ่มละู4 – 5 คนูโดยคละความสามารถของนกั เรียน
ููููและใหก้ าหนดหนา้ ทขี่ องสมาชกิ แตล่ ะคนให้ชัดเจนูู
2. ูศึกษามาตรฐานการเรียนรู้ตัวช้ีวัด จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้สาระสาคญั และ
ููููสาระการเรยี นร้
3. ทาแบบทดสอบก่อนเรยี นูจานวนู10 ข้อูเพ่อื ประเมินความร้พ้ืนฐานของนักเรียนู
4. ูปฏิบัติกิจกรรมตามข้ันตอนในชุดกิจกรรมการเรียนร้ที่เน้นกระบวนการสืบเสาะููู
ููููหาความรู้5ูขน้ั ู(5E) ซ่ึงมีขน้ั ตอนดงั นู้ี

ขั้นทีู่1 ขนั้ สรา้ งความสนใจู(Engagement)
ขนั้ ทู่ี 2 ขั้นสารวจและค้นหาู(Exploration)
ขั้นทูี่ 3 ขัน้ อธบิ ายและลงขอ้ สรุป(Explanation)
ขัน้ ทู่ี 4 ขน้ั ขยายความรู้(Elaboration)
ข้นั ทีู่5 ข้ันประเมนิ ู(Evaluation)
5. ูหากนักเรียนยังไม่เข้าใจในสาระการเรียนร้ให้กลับไปศึกษาอีกคร้ังูหรือููููููููู
ููููขอคาแนะนาจากครเพอื่ ให้เกิดความเขา้ ใจมากยง่ิ ขึน้ ู
6. ูเมือ่ ศกึ ษาและปฏิบัตกิ ิจกรรมครบทุกกจิ กรรมแลว้ ให้ทาแบบทดสอบหลังเรียนู
ููููเพอื่ เปรียบเทียบความกา้ วหนา้ ของนักเรียนูู
7. ตรวจคาตอบจากเฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนู–ูหลังเรียนูพร้อมบันทึกผลููููููููููููููููููู
ููููคะแนนท่ไี ด้เพื่อตรวจสอบความกา้ วหนา้ ทางการเรยี นูซึ่งนักเรยี นต้องทาู ู ูููู
ููููแบบทดสอบหลังเรียนได้ร้อยละู80 ข้ึนไปูจึงจะผ่านูหากผ่านเกณฑ์ให้ศึกษาู
ููููชดุ กิจกรรมการเรยี นร้ชดุ ตอ่ ไปู
8. ูนักเรียนควรศึกษาดว้ ยความเอาใจใสู่มีความรับผิดชอบต่อตนเองูและมีความ
ูููููซือ่ สัตยู์ ไม่ควรดเฉลยกอ่ น

…6.

สมการเคมแี ละประเภทของการเกดิ ปฏิกิริยาเคมี

มาตรฐานการเรียนรู้

มาตรฐาน ว3.2ูเข้าใจหลักการและธรรมชาติของการเปลี่ยนสถานะของสารูการเกิด
สารละลายูการเกิดปฏิกิริยาเคมีูมีกระบวนการสืบเสาะหาความร้และจิตวิทยาศาสตร์ู สื่อสารสิ่งท่ี
เรียนร้และนาความร้ไปใชป้ ระโยชน์

ตัวชี้วดั

ููููููููููู วู3.2ูม.4-6/1.ูทดลองูอธิบายและเขียนสมการของปฏกิ ริ ยิ าเคมีท่ัวไปท่ีพบในชวี ติ ประจาวนั
รวมทง้ั อธิบายผลของสารเคมีท่ีมีต่อสง่ิ มชี ีวติ และสิ่งแวดลอ้ ม

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

1.ููเขยี นและดลุ สมการเคมีได้
2. ระบุประเภทของปฏิกิริยาเคมจี ากสมการเคมีได้
3.ููมที กั ษะการทางานรว่ มกันูู
4.ููมีความสนใจใฝ่รู้ความซือ่ สตั ยส์ จุ รติ ูความอดทนมงุ่ ม่นั ูมีใจกว้างยอมรับฟังความคิดเห็นู
ยอมรับในเหตุผล

…7.

สาระสาคัญ

ส ม ก า ร เ ค มี ู น า ไ ป ใ ช้ แ ส ด ง ก า ร เ กิ ด ป ฏิ กิ ริ ย า เ ค มี ู ข อง ส า ร ตั้ ง ต้ น ท่ี ท า ป ฏิ กิ ริ ย า เ กิ ด ก า ร
เปลี่ยนแปลงเป็นสารใหม่หรือสารผลิตภัณฑ์ูซึ่งการดุลสมการเคมีเป็นการทาให้จานวนอะตอมของ
ธาตุูท่ีเป็นสารต้ังต้นเท่ากับจานวนอะตอมของธาตุท่ีเป็นสารผลิตภัณฑ์ูโดยนาตัวเลขไปใส่หน้าสตร
เคมีของสารูและประเภทของกิริยาเคมีสามารถจาแนกตามลักษณะของสารตั้งต้นเป็นู 3ูประเภทู
ไดแ้ กู่ ปฏิกริ ิยาการรวมตัวูปฏกิ ริ ิยาการแทนทีู่และปฏกิ ริ ิยาการสลายตวั

สาระการเรียนรู้

1.ู การเขยี นสมการเคมี
2.ููการดลุ สมการเคมี
3. ประเภทของปฏิกริ ยิ าเคมี

…8.

แบบทดสอบกอ่ นเรยี น

ชุดที่ 2 เรอ่ื ง สมการเคมีและประเภทของการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีที่ 4
วชิ าเคมพี น้ื ฐาน (ว31102) คะแนนเต็ม 10 คะแนน เวลา 10 นาที

คาช้แี จง 1. แบบทดสอบชุดน้ีมจี านวน 10 ข้อ เปน็ แบบปรนัยชนดิ เลอื กตอบมี 4 ตัวเลือก
2. ใหน้ กั เรียนเลือกคาตอบที่ถูกทสี่ ดุ ลงในกระดาษคาตอบ

1.ููปฏิกริ ิยาเคมีในข้อใดเปน็ ปฏิกิริยารวมตัว

ูููู1.ูู2CO2 (g) 2CO (g) + O2 (g)

ูููู2.ููN2 (g) + 3H2 (g) 2NH3ู(g)ู

ูููู3.ููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

ูููู4.ูู2Na2S2O3 (aq) + I2ู(s) 2NaI (aq) + Na2S4O6 (aq)

2. ปฏกิ ิริยาเคมใี นข้อใดเป็นปฏิกิริยาสลายตวั

ูููู1.ูู2CO2 (g) 2CO (g) + O2 (g)

ูููู2.ููN2 (g) + 3H2 (g) 2NH3ู(g)ู

ูููู3.ููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

ูููู4.ูู2Na2S2O3 (aq) + I2ู(s) 2NaI (aq) + Na2S4O6 (aq)

3. สารูA + สารูB สารูC + สารูD สารในข้อใดคือสารผลิตภณั ฑ์
ู1. A และูB

ููููู2.ููB และ C
ููููู3. A และ D
ููููู4. C และ D

4. แกส๊ โพรเพนติดไฟจะทาปฏิกริ ยิ ากับแกส๊ ออกซเิ จนดังสมการ

aC3H8 (g) + bO2 (g) cCO2 (g) + dH2O (g)

เมอ่ื ดลุ สมการแลว้ ูb และูd มีค่าเท่าใด

ููููู1. b = 5 และ d = 4

ููููู2. b = 3 และ d = 3

ููููู3. b = 3 และ d = 4

ููููู4. b = 5 และ d = 3

…9.

5.ููX + H2SO4 CaSO4 + Y + H2Oููจากสมการขา้ งตน้ ูXูและูYูคือสารใดตามลาดบั

ูููู1.ููCaCO3 และ CO2ููู

ูููู2.ููCa(NO3)2 และูCO2ูููู

ูููู3.ููCaCO3 และ HgO

ูููู4.ููCaCO3 และ HNO3

6.ููปฏกิ ิริยาขอ้ ใดจดั เป็นปฏิกิริยาแยกสลาย
Na+ (aq) + Cl– (aq)
1.ููNaCl (s)

ูููููู ูููู2.ูู2NaHCO3 (s) NaCO3 (s) + CO2 (g) + H2O (l)ููู

ูููููู ูููู3.ููHCl (aq) + NaOH (aq) NaCl (aq) + H2O (l)ููู

ููููู ูููู4.ููNH4Cl (s) + NaOH (aq) NaCl (aq) + H2O (l) + NH3 (g)

7. H2SO4 เปน็ ผลิตภณั ฑท์ ี่ได้จากการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมขี องสารตั้งตน้ ชนดิ ใด
ูููู1.ููSO2 กับูO2ูููู
ูููู2.ููSO3 กับูO2ูููู
ูููู3.ููSO3 กับูH2Oูููู
ูููู4.ููSO2 กบั ูH2Oููู

8. กาหนดปฏกิ ิรยิ าเคมีไดด้ งั นี้

ูููููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

จงพิจารณาว่าข้อใดไมถ่ ูกต้อง

ูููู1.ููการเขยี นสมการยังไม่ถกต้องสมบรณ์

ูููู2. สารต้ังตน้ คือูMg (s)ููและูููHCl (aq)

ูููู3. ปฏกิ ิริยาสังเกตการเปล่ียนแปลงได้ยาก

ูููู4. HCl (aq) แสดงว่าอย่ในรปของสารละลายูส่วนูMg (s)ูอยใ่ นสถานะของแข็ง

คาชีแ้ จงููจงใชข้ อ้ มลนีต้ อบคาถามข้อู9 – 10

ูููููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

9.ููหากตอ้ งการดุลสมการนีต้ ้องเพ่ิมสารใด

1. ูเตมิ ูMg เป็นูู2Mgูู

ูููู2. ูเติมูHCl เปน็ ูู2HClู

ูููู3. ูเปลยี่ นูH2 เปน็ ูู2Hูู

4. ูเปลยี่ นูMgCl2 เป็นููMgClู

1…0.

10.ูตวั ย่อู(aq) ในสมการเคมีูหมายถึงอะไร
ูููู1. ูมสี ถานะแกส๊
ูููู2. ูมสี ถานะเป็นของแขง็
ูููู3. เปน็ สารทไ่ี มล่ ะลายนา้
ูููู4.ููเปน็ สารละลายทมี่ นี า้ เป็นตัวทาละลาย

1…1.

กระดาษคาตอบแบบทดสอบก่อนเรยี น คะแนนทไ่ี ด้

ชอ่ื ................................................................ช้นั ...............เลขที่...................

ข้อ 1 2 3 4 ข้อ 1 2 3 4
16
27
38
49
5 10

ทาแบบทดสอบเสร็จแล้ว
ไปทากิจกรรมตอ่ ไปกนั เลยคะ่

1…2.

ขัน้ ท่ี 1 ขัน้ สร้างความสนใจ (Engagement)

บัตรกิจกรรมท่ี 2.1
สมการเคมี

คาชแี้ จง ให้นักเรียนดรู ูปภาพ แล้วตอบคาถามตอ่ ไปนี้

รปู ที่ 2.1 การเกิดสนิมเหลก็
ทีม่ าู: http://www.thaigoodview.com/node/73765

สารต้ังต้นูคอื ู........................................ สารผลิตภณั ฑ์ูคือู.................................

สมการเคมูี เขียนได้ดังนีู้
.................................................................................................................................................

1…3.

รปู ท่ี 2.2 การสงั เคราะห์ด้วยแสงของพืช
ทม่ี าู: http://www.trueplookpanya.com/learning/detail/31385/043986

สารต้งั ต้นูคอื ู........................................ สารผลิตภณั ฑ์ูคอื ู.................................

สมการเคมูี เขยี นได้ดังนีู้
.................................................................................................................................................

รูปที่ 2.3 การสลายตัวของผงฟูในขนมเค้ก
ทมี่ าู: http://yuimukda1515.blogspot.com/

สารตงั้ ตน้ ูคือู........................................ สารผลติ ภัณฑ์ูคอื ู.................................

สมการเคมีูเขยี นได้ดงั นู้ี
.................................................................................................................................................

1…4.

ข้นั ที่ 2 ขนั้ สารวจและคน้ หา (Exploration)

ใบความรู้ที่ 2.1 เรือ่ ง สมการเคมี

คาช้แี จง ให้นกั เรียนศึกษาใบความร้ทู ี่ 2.1 เรือ่ ง สมการเคมี

สมการเคมีููเป็นสัญลักษณ์ที่เขียนแทนด้วยตัวอักษรและสตรโมเลกุลท่ีเป็นตัวแทนของธาตุ
ในสารประกอบ เพื่อแสดงการเกิดปฏิกิริยาเคมี ซึ่งบอกถึงปริมาณของสารต้ังต้นท่ีใช้ทาปฏิกิริยากัน
และปริมาณของผลิตภณั ฑ์ทเี่ กดิ ขึ้นหลงั จากเกิดปฏกิ ริ ยิ า

สมการเคมปี ระกอบด้วย

1. สารตั้งต้น (reactants) หมายถึงูสารเดิมก่อนการเปล่ียนแปลงหรือสารที่เข้าทา

ปฏิกิริยากันูอาจมีสารเพียงชนิดเดียวหรือมากกว่าู1 ชนิดูเขียนสตรหรือสัญลักษณ์ไว้ทางซ้ายสมการู

พร้อมทั้งระบสุ ถานะไว้ในวงเล็บหลงั สตรูถ้ามีมากกว่าู1ูชนดิ ูใช้เคร่ืองหมายบวกู(+) คั่นระหว่างสตร

2. เครื่องหมายลูกศรแสดงการเปล่ียนแปลง เคร่ืองหมายลกศรเขียนเพื่อแสดงทิศทางู

การเปล่ียนแปลงูเขยี นไว้ระหวา่ งสารต้งั ต้นและผลติ ภัณฑ์ูลกศรทีใ่ ชม้ ูี 2 ลักษณะูคือู

เคร่ืองหมายู แสดงการเกิดปฏกิ ิริยาจากซา้ ยมอื ไปขวามือซึ่งเป็นการเปลย่ี นแปลง

ไปข้างหนา้ ทศิ ทางเดยี วกัน

เครื่องหมายููููู แสดงการเกิดปฏิกริ ิยาที่ผนั กลับไดู้ซง่ึ มที ั้งปฏกิ ิริยาไปข้างหนา้ ูคอื

สารต้ังต้นเปลีย่ นไปเป็นสารผลิตภัณฑ์ใชููููููููููููููู้แทนการเปล่ียนแปลงูและปฏิกริ ิยาย้อนกลับู

คือูผลติ ภณั ฑ์เปล่ียนกลับมาเป็นสารตั้งต้นใช้ ููแทนการเปลย่ี นแปลง

3. สารผลิตภัณฑ์ (product) คือูสารท่ีเกิดหลังจากทาปฏิกิริยากัน เขียนสตรหรือ

สญั ลักษณ์ไว้ทางขวามือของสมการเคมีูพร้องทง้ั ระบุสถานะไว้ในวงเล็บหลังสตร ถ้ามีมากกว่าู1ูชนิด

ใชเ้ คร่ืองหมายบวกู(+) ค่ันระหว่างสตร

สารตงั้ ต้น สารผลิตภณั ฑ์
A+B C+D

1…5.

การบอกสถานะของสารในสมการเคมี

ูููู ูสมการเคมีทส่ี มบรณ์ต้องบอกสถานะหรือบอกสภาวะของสารในปฏิกิริยาเคมีูดงั น้ี

ของแขง็ ู(solid) = (s)

ููู ของเหลวูู(liquid) = (l)

แก๊สู(gas) = (g)

ููููููููููููููููููููููููููููููููููููููู สารละลายท่ีมนี า้ เปน็ ตวั ทาละลายู(aqueous)ููููู = (aq)

สถานะของสารมสี ามสถานะ ได้แก่
ของแขง็ ของเหลว และแก๊ส สารละลาย
เปน็ สภาวะการละลายท่มี ีน้าเปน็ ตัวทาละลาย
เท่านน้ั ไมใ่ ชส่ ถานะของสารนะคะ

ตวั อย่างการเขยี นสมการเคมี

1.ููปฏิกิรยิ าระหว่างแกส๊ ไฮโดรเจนู(H2)ูกับแก๊สออกซเิ จนู(O2)ูได้นา้ ู(H2O)ูเป็นผลติ ภณั ฑ์

เขยี นสมการเคมีไดด้ ังนี้

H2 (g) + O2 (g) H2O (l)

2.ููปฏิกิริยาระหว่างแก๊สไฮโดรเจนู(H2)ูกับแก๊สไนโตรเจนู(N2)ูได้แก๊สแอมโมเนียู(NH3)ู

เปน็ ผลติ ภัณฑ์ููเขียนสมการเคมีไดด้ งั น้ี

H2 (g) + N2 (g) NH3 (g)

3.ููปฏกิ ิรยิ าระหวา่ งโลหะแม็กนเี ซียมู(Mg)ูกบั สารละลายกรดไฮโดรคลอริกู(HCl)ูได้

สารละลายแม็กนีเซียมคลอไรด์ู(MgCl2)ูและแก๊สไฮโดรเจนู(H2)ููเป็นผลิตภัณฑ์ เขียนสมการเคมี

ได้ดงั น้ี

Mg (s) + HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

1…6.

การดุลสมการเคมี

การเขียนสมการท่ีถกต้องสมบรณ์ูจะต้องทาจานวนอะตอมของสารต้ังต้นให้เท่ากับจานวน
อะตอมของสารผลิตภัณฑ์ูเน่ืองจากจานวนอะตอมของสารตั้งต้นที่เข้าทา ปฏิกิริยาพอดีกันููููููููููููู
จะเปลีย่ นไปเปน็ อะตอมของสารผลิตภัณฑ์

การดุลสมการเคมีูเป็นการนาตัวเลขที่เหมาะสมเติมลงข้างหน้าสัญลักษณ์หรือสตรเคมี ููููู
ในสมการูเพ่ือให้จานว นอะตอมในแต่ล ะธ าตุของส ารตั้งต้นเท่ ากับจานว นอะตอมของธ าตุช นิด
เดยี วกันในสารผลติ ภณั ฑ์

ููู

หลกั การดลุ สมการเคมี

1. ูเมื่อเขียนสตรสารตง้ั ตน้ และสารผลิตภัณฑ์แลว้ ูใหส้ ังเกตจานวนอะตอมในสตร
2.ููนาตัวเลขไปใส่หน้าสตรของสารต้ังต้นและสารผลิตภัณฑ์ูเพื่อทาให้จานวนอะตอมของ
ธาตชุ นิดเดียวกันเทา่ กนั
3.ููข้อแนะนาูควรดุลโมเลกุลท่ีมีจานวนอะตอมมากก่อนูส่วนน้าู(H2O)ูและธาตุอิสระูเช่น
O2, H2, Zn, Na, Al ให้ดุลทีหลงั

ตัวอยา่ ง

แกส๊ โพรเพนู(C3H8) ซง่ึ เปน็ สว่ นผสมของแกส๊ หุงต้มูเมื่อเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเผาไหมร้ วมกับ

แก๊สออกซิเจนู(O2)ูในอากาศูจะได้แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ู(CO2)ูและไอน้าู(H2O)ูเขียนและูููููููููู

ดุลสมการไดด้ ังนี้

ขั้นท่ี 1ูููเขียนสมการแสดงการเปล่ียนแปลง

C3H8 (g) + O2 (g) CO2 (g) + H2O (g)

ข้ันที่ 2 ดุลสมการโดยเริ่มทีู่C3H8ูก่อนูเนื่องจากมีจานวนอะตอมมากและดุลทีละธาตุููููู

จงึ ต้องเตมิ ู3 หน้าูCO2ูเพอ่ื ทาไหู้ ูC อะตอมเท่ากัน

C3H8 (g) + O2 (g) 3CO2 (g) + H2O (g)

ดลุ ูHูอะตอมููโดยการเติมูู4ููหน้าู H2O

C3H8 (g) + O2 (g) 3CO2 (g) + 4H2O (g)

1…7.

ขั้นที่ 3ููเม่ือูC และูH อะตอมของสารทางซ้ายเท่ากับขวาแล้วูให้ดุลอะตอมูO โดยููููู

นับจานวนูO ทางขวาูซ่ึงกาหนดด้วยจานวนอะตอมของูC และูH แล้วมีท้ังหมดู6ู+ู4ู= 10ู

อะตอมจึงเติมเลขู5ูหน้าูO2ูจงึ ไดส้ มการทีด่ ลุ แลว้ ดังนี้

C3H8 (g) + 5O2 (g) 3CO2 (g) + 4H2O (g)

เมื่อตรวจสอบจานวนอะตอมของธาตุูC, H และูO ในสตรสารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์ูู
พบว่าเทา่ กนั แลว้ แสดงว่าดลุ สมการถกตอ้ ง

ถ้าเขา้ ใจแล้ว
ไปฝกึ ดุลสมการเคมี
ในกิจกรรมท่ี 2.2 กนั เลย

1…8.

บัตรกิจกรรมที่ 2.2
การดุลสมการเคมี

คาช้แี จง ให้นักเรยี นดุลสมการเคมีตอ่ ไปนี้ใหถ้ ูกต้อง

Na (s) + H2O (l) NaOH (aq) + H2 (g)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

H2 (g) + F2 (g) HF (g)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

Zn (s) + HCl (aq) ZnCl2 (aq) + H2 (g)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

CaCO3 (s) + HCl (aq) CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

Al (s) + Cl2 (g) AlCl3 (s)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

1…9.

ใบความร้ทู ่ี 2.2 เรือ่ ง ประเภทของการเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี

คาชี้แจง ใหน้ ักเรยี นศกึ ษาใบความรทู้ ี่ 2.2 เรื่อง ประเภทของการเกิดปฏิกริ ิยาเคมี

ปฏิกิริยาเคมีท่ีพบทั่วไปถ้าแบ่งตามลักษณะของสารต้ังต้นและผลิตภัณฑ์ูสามารถแบ่งชนิด
ของปฏกิ ิริยาเคมูี ไดด้ งั น้ี

1. ปฏกิ ริ ยิ ารวมตัว (combination)

เป็นปฏิกิริยาเคมที ่ีเกิดจากการรวมตัวของสารตั้งต้นตั้งแตู่2 ชนิดขึน้ ไปูอาจได้สารผลติ ภณั ฑ์
เพยี งชนดิ เดียวหรือมากกว่าู1 ชนิดูเชน่

C (s) + O2 (g) เผา CO2 (g)

ูููููููููููููคาร์บอนููููออกซิเจนูููููููููููููููคาร์บอนไดออกไซด์

C2H4 (g) + Cl2 (g) เผา C2H4Cl2 (g)
ูเอทลิ นี ููููููููคลอรีนููููููููููููููููููไดคลอโรอเี ทน

CH4 (g) + 2O2 (g) เผา CO2 (g) + 2H2O (g)
ููมีเทนููููููููออกซิเจนูููููููููููููคาร์บอนไดออกไซดู์ ูููููููนา้

ููู

2. ปฏกิ ิริยาแยกสลาย (decomposition reaction)

เป็นปฏิกริ ยิ าเคมีท่มี สี ารประกอบสลายตวั หรอื แตกตัวออกเป็นองคป์ ระกอบย่อยเป็นธาตุหรือ
สารประกอบูเมื่อไดร้ ับความรอ้ นูเช่น

2KMnO4 (s) + K2MnO4 (s) เผา MnO2 (s) ูููู+ O2 (g)
โพแทสเซยี มเปอร์แมงกาเนตูููโพแทสเซยี มแมงกาเนตูููููแมงกาเนตไดออกไซด์ ออกซิเจน

2…0.

CaCO3 (s) เผา CaO (s) + CO2 (g)
ูููแคลเซยี มคาร์บอเนตูููููููููแคลเซยี มออกไซด์ููููคารบ์ อนไดออกไซด์

2KClO3 (g) เผา 2KCl (s) + 3O2 (g)
ููููููููููโพแทสเซียมคลอเรตููููููููููโพแทสเซียมคลอไรด์ููููููออกซเิ จน

ููู

3. ปฏิกริ ิยาการแทนที่ (substitution reaction)

เป็นปฏิกิริยาเคมีที่มีอะตอมของธาตุหนึ่งเข้าไปแทนที่อะตอมของธาตุหนึ่งในสตรของสารููููู

ทท่ี าปฏกิ ิริยากนั ูเชน่

Zn (s) + HCl (aq) ZnCl2 (aq) ููููููููู+ H2 (g)

ููููููููููสงั กะสูี ููููสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ููููููสารละลายซิงค์ู(II) คลอไรดู์ ููููููแก๊สไฮโดรเจนู

Cu (s) + 2AgNO3 (aq) เผา Cu(NO3)2 (aq) + 2Ag (s)

ููทองแดงููููสารละลายซลิ เวอรู์ (I) ไนเตรตููููููสารละลายคอปเปอรู์ (II) ไนเตรตูููููโลหะซลิ เวอร์

ููู

ููู
ูููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููู

ปฏกิ ิริยาเคมีอาจแบง่ ได้เปน็ ประเภทอืน่ ๆ
ตามเกณฑใ์ นการศึกษาและลักษณะทีเ่ หมาะสม
เช่น ถา้ ใชท้ ศิ ทางการถ่ายเทพลงั งานเปน็ เกณฑ์

จะแบ่งเปน็ ปฏกิ ริ ิยาดดู ความรอ้ น
และปฏกิ ริ ิยาคายความร้อน

2…1.

บัตรกิจกรรมท่ี 2.3
ประเภทของการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

คาชีแ้ จง ให้นักเรยี นนาข้อความประเภทของการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมีตอ่ ไปนีเ้ ติมหน้า
ปฏิกิรยิ าเคมี

ปฏิกริ ยิ ารวมตัว

ปฏกิ ิรยิ าแยกสลาย

ปฏิกิริยาการแทนท่ี

N2 (g) + 3H2 (g) 2NH3 (g)

BaCO3 (s) BaO (s) + CO2 (g)

2NaClO3 (s) 2NaCl (s) + 3O2 (g)

Ca (s) + 2HCl (aq) CaCl2 (aq) + H2 (g)

2AgNO3(aq) + Ni(s) Ni(NO3)2(aq) + 2Ag(s)

2…2.

ขั้นท่ี 3 ข้นั อธิบายและลงขอ้ สรุป (Explanation)

บัตรกิจกรรมท่ี 2.4
อธบิ ายและสรุปความรู้

คาชแ้ี จง ให้นกั เรยี นช่วยกันระดมความคดิ รว่ มกนั อภิปรายเกย่ี วกับสมการเคมีและ
ประเภทของการเกิดปฏิกิรยิ าเคมี แลว้ เขียนแผนผังความคิดและตอบคาถามเพ่ือ
ใหไ้ ด้ข้อสรปุ

1. จงเขียนแผนทคี่ วามคิดเร่ืองสมการเคมี

สมการเคมี คอื
.........................................................
.........................................................
.........................................................

มีองคป์ ระกอบ ได้แก่

……………………………. …………………………….

……………………………. …………………………….

2…3.

2. จงระบปุ ระเภทของปฏกิ ริ ิยาเคมีให้ถกต้อง
ููู

……………………………………………………..

ููู

……………………………………………………..

ููู
ููู
ูููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููู

……………………………………………………..
เติมประเภทของปฏกิ ริ ิยาเคมีลงในชอ่ งว่างนะคะ

2…4.

ข้ันท่ี 4 ขนั้ ขยายความรู้ (Elaboration)

บัตรกจิ กรรมท่ี 2.5
สมการเคมีและประเภทของปฏกิ ริ ิยาเคมี

คาชี้แจง ใหน้ กั เรยี นเขียนสมการเคมีของปฏิกิริยาต่อไปนี้ พร้อมดลุ สมการและระบุ
ประเภทของปฏิกิริยาเคมี

1. ปฏิกิริยาระหว่างคาร์บอนกับแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO2) ได้เป็นคาร์บอนไดซัลไฟด์ู(CS2)ูกับ
ูููููแก๊สคาร์บอนออกไซด์ (CO2)

สมการเคมีู: ……………………………………………………………………………………………………
ประเภทของปฏิกริ ิยาเคมีู: ……………………………………………………………………………….

2. ปฏกิ ริ ิยาระหวา่ งคอปเปอรู์ (II)ูออกไซด์ู(CuO)ูกบั แกส๊ แอมโมเนียูู(NH3)ูได้เปน็ โลหะทองแดงูู
ููููู(Cu)ูกับแก๊สไนโตรเจนู(N2)ูและไอน้าู(H2O)ูู

สมการเคมีู: ……………………………………………………………………………………………………
ประเภทของปฏิกิริยาเคมีู: ……………………………………………………………………………….

3. เมื่อหยดกรดไฮโดรคลอริกู(HCl)ูลงบนหนิ ปนู(CaCO3)ูเกดิ เป็นแคลเซยี มคลอไรดู์ (CaCl2)ููู
ูููููแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ู(CO2)ูและน้า (H2O)

สมการเคมีู: ……………………………………………………………………………………………………
ประเภทของปฏกิ ริ ยิ าเคมีู: ……………………………………………………………………………….

2…5.

4. จงระบปุ ระเภทของปฏกิ ริ ยิ าและดลุ สมการเคมตี ่อไปนใ้ี หถ้ กตอ้ ง

ก.ููH2 (g) + Br2 (g) HBr (g)

ข.ููN2 (g) + H2 (g) NH3 (g)

ค.ููNa2S2O3 (aq) + I2 (g) NaI (s) + Na2S4O6 (aq)

ง.ููCO2 (g) CO (g) + O2 (g)

จ.ููKClO3 (aq) KClO4 (aq) + KCl (aq)

ฉ.ููKOH (aq) + H2SO4 (aq) K2SO4 (aq) + H2O (l)

ช.ููNaHCO3 (s) Na2CO3 (s) + CO2 (g) + H2O (l)

ซ.ููH2O (l) H2 (g) + O2 (g)

ฌ.ููPb (s) + O2 (g) PbO2 (s)

2…6.

ขนั้ ที่ 5 ข้นั ประเมิน (Evaluation)

บตั รแบบฝกึ หดั

คาชี้แจง ใหน้ ักเรยี นตอบคาถามต่อไปน้ี

1.ู สมการเคมีูคือู............................................................................................................................. ....
ููููู........................................................................................................................ .................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู.........................................................................................................................................................
2.ููสารตงั้ ต้นููคอื ู.................................................................................................................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
3.ููสารผลิตภณั ฑ์ูคือู...........................................................................................................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
4. การบอกสถานะในสมการเคมูี มีสถานะู....................ูสถานะูได้แก่
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู........................................................................................... ..............................................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
5. การดุลสมการเคมีูมหี ลักการอย่างไร
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู.................................................................................... .....................................................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู................................................................................................................................................. ........
ููููู................................................................................................................... ......................................
6. ปฏิกริ ยิ าเคมีูมี................................ประเภทูไดแ้ ก่
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู.........................................................................................................................................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
ููููู............................................................................................................................. ............................

2…7.

แบบทดสอบหลงั เรยี น

ชดุ ท่ี 2 เรอ่ื ง สมการเคมแี ละประเภทของการเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 4
วชิ าเคมีพนื้ ฐาน (ว31102) คะแนนเต็ม 10 คะแนน เวลา 10 นาที

คาชแี้ จง 1. แบบทดสอบชุดน้มี ีจานวน 10 ข้อ เปน็ แบบปรนยั ชนิดเลอื กตอบมี 4 ตวั เลือก
2. ใหน้ กั เรยี นเลือกคาตอบที่ถกู ทส่ี ุด ลงในกระดาษคาตอบ

1.ููกาหนดปฏกิ ิริยาเคมีไดด้ งั น้ี

ูููููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

จงพิจารณาวา่ ข้อใดไมถ่ กู ต้อง

ูููู1.ููการเขียนสมการยงั ไม่ถกต้องสมบรณ์

ูููู2. สารตั้งต้นคือูMg (s)ูและูHCl (aq)

ูููู3. ปฏิกิริยาสงั เกตการเปลี่ยนแปลงไดย้ าก

ูููู4. HCl (aq) แสดงวา่ อย่ในรปของสารละลายูสว่ นูMg (s)ูอยใ่ นสถานะของแข็ง

2. แก๊สโพรเพนติดไฟจะทาปฏกิ ริ ยิ ากบั แกส๊ ออกซิเจนดังสมการ

aC3H8 (g) + bO2 (g) cCO2 (g) + dH2O (g)

เมอ่ื ดุลสมการแล้วูb และูd มีคา่ เทา่ ใด

ููููู1. b = 5 และ d = 4

ููููู2. b = 3 และ d = 3

ููููู3. b = 3 และ d = 4

ููููู4. b = 5 และ d = 3

3. ปฏิกริ ิยาข้อใดจัดเปน็ ปฏิกิริยาแยกสลาย
Na+ (aq) + Cl– (aq)
1.ููNaCl (s)

ูููููู ูููู2.ูู2NaHCO3 (s) NaCO3 (s) + CO2 (g) + H2O (l)ููู

ูููููู ูููู3.ููHCl (aq) + NaOH (aq) NaCl (aq) + H2O (l)ููู

ููููู ูููู4.ููNH4Cl (s) + NaOH (aq) NaCl (aq) + H2O (l) + NH3 (g)

2…8.

4. X + H2SO4 CaSO4 + Y + H2Oููจากสมการขา้ งต้นูXูและูYูคอื สารใดตามลาดับ

ูููู1.ููCaCO3 และู CO2ููู

ูููู2.ููCa(NO3)2 และููCO2ูููู

ูููู3.ููCaCO3 และ HgO

ูููู4.ููCaCO3 และ HNO3

5.ููH2SO4 เปน็ ผลิตภัณฑท์ ไ่ี ด้จากการเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมีของสารต้งั ตน้ ชนดิ ใด
ูููู1.ููSO2 กับูO2ูููู
ูููู2.ููSO3 กบั ูO2ูููู
ูููู3.ููSO3 กบั ูH2Oูููู
ูููู4.ููSO2 กบั ูH2Oููู

6.ููสารูA + สารูB สารูC + สารูD สารในข้อใดคือสารผลติ ภณั ฑ์
ู1. A และูB

ููููู2.ู B และ C
ููููู3. A และ D
ููููู4. C และ D

คาช้แี จงููจงใชข้ อ้ มลนต้ี อบคาถามข้อู7 – 8

ูููููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

7. หากต้องการดุลสมการนต้ี ้องเพ่ิมสารใด

1. ูเติมูMg เป็นู2Mgูู

ูููู2. ูเติมูHCl เป็นู2HClู

ูููู3. ูเปลย่ี นูH2 เป็นู2Hูู

4. ูเปลีย่ นูMgCl2 เป็นูMgClู

8. ตัวย่อู(aq) ในสมการเคมีูหมายถงึ อะไร
ูููู1. ูมสี ถานะแก๊ส
ูููู2. มสี ถานะเปน็ ของแขง็
ูููู3. เปน็ สารทไ่ี ม่ละลายนา้
ูููู4.ููเปน็ สารละลายท่ีมีน้าเป็นตวั ทาละลาย

2…9.

9.ููปฏิกริ ยิ าเคมีในข้อใดเปน็ ปฏกิ ิริยาสลายตวั

ูููู1.ูู2CO2 (g) 2CO (g) + O2 (g)

ูููู2.ููN2 (g) + 3H2 (g) 2NH3ู(g)ู

ูููู3.ููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

ูููู4.ูู2Na2S2O3 (aq) + I2ู(s) 2NaI (aq) + Na2S4O6 (aq)

10.ูปฏิกิริยาเคมใี นขอ้ ใดเป็นปฏิกิริยารวมตัว

ูููู1.ูู2CO2 (g) 2CO (g) + O2 (g)

ูููู2.ููN2 (g) + 3H2 (g) 2NH3ู(g)ู

ูููู3.ููMg (s) + 2HCl (aq) MgCl2 (aq) + H2 (g)

ูููู4.ูู2Na2S2O3 (aq) + I2ู(s) 2NaI (aq) + Na2S4O6 (aq)

3…0.

กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลังเรียน คะแนนทไ่ี ด้

ชื่อ................................................................ช้นั ...............เลขที่...................

ข้อ 1 2 3 4 ข้อ 1 2 3 4
16
27
38
49
5 10

3…1.

บรรณานกุ รม

ฝา่ ยวชิ าการ พีบีซ.ี (2556). คู่มือเตรยี มสอบ สารและสมบตั ิของสาร ม.4-6.ูกรุงเทพฯ :
บรษิ ทั สานกั พิมพ์ พีบีซี จากัด.

พงศธร นนั ธเนศ และสุนทร ภรปี รชี าเลิศ. (มปป.). สารและสมบัติของสาร ม.4-6. กรุงเทพฯ :
บรษิ ทั อักษรเจริญทัศน์ อจท.จากดั .

โรจน์ฤทธิ์ โรจนธเนศูและจตุรงค์ูสุภาพพร้อม. (2559). สารและสมบัติของสาร ม.4-6. กรุงเทพฯ :
นาคณุ ภาพพัฒนาคณุ ภาพวิชาการ (พว.) จากัด.
สถาบันสง่ เสริมการสอนวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี. (2556). หนงั สือเรยี น รายวชิ าพน้ื ฐาน เคมี

ชัน้ มธั ยมศึกษาปที ี่ 4-6. พมิ พ์ครัง้ ทีู่6.ูกรงุ เทพฯ : โรงพมิ พ์ สกสค. ลาดพร้าว.
สาราญ พฤกษส์ ุนทร. (2553). เคมพี น้ื ฐาน ม.4-6. กรงุ เทพฯ : บริษัทสานกั พมิ พ์ พ.ศ. พัฒนา จากดั .
สมพงศ์ จนั ทร์โพธศิ์ รี. (2554). เคมี ม.4-6 รายวิชาพืน้ ฐาน. กรงุ เทพฯ : บริษัทไฮเอด็ พับลิชชง่ิ จากัด.

3…2.

ทมี่ าของภาพ

http://www.thaigoodview.com/node/73765
http://www.trueplookpanya.com/learning/detail/31385/043986
http://yuimukda1515.blogspot.com/

3…3.

เฉลยบัตรกิจกรรมท่ี 2.1

คาชแ้ี จง ให้นกั เรยี นดรู ูปภาพ แลว้ ตอบคาถามต่อไปนี้

สารตง้ั ต้นูคอื ู.....F...e..,....O....2..,...H....2..O........... สารผลิตภณั ฑ์ูคือู...F...e..2..O....2....3...H....2..O......

สมการเคมูี เขยี นได้ดังนูี้
.....4...F...e....(..s..)...+....3...O....2...(..g..)...+....3...H....2..O....(..l..).......................2...F...e...2..O...2....3....H...2..O.....(..s..)......................

3…4.

สารตงั้ ต้นูคอื ู..C....O...2..,....H....2.O.................... สารผลิตภัณฑ์ูคอื ูO....2..,...H....2..O....,..C....6..H...1..2..O.. 6

สมการเคมูี เขยี นได้ดงั นู้ี พลงั งานแสงอาทติ ย์
..6....C...O....2.(..g...)...+.....6...H....2..O...(..l..)..........ค...ล...อ...โ..ร..ฟ...ิล...ล...์......C...6.H....1..2..O...6..(..a...q...)..+...6....O...2..(..g...)...+....6....H...2..O....(l)

สารตง้ั ตน้ ูคือู..N...a...H...C....O...3...................... สารผลติ ภัณฑ์ูคอื ูN....a..2..C....O...3..,...C...O....2.,...H....2..O..

สมการเคมูี เขียนได้ดังนีู้ ความรอ้ น
......2...N...a...H....C...O....3...(..s..).......................................N...a...2..C...O...3...(..a...q...)...+...C....O...2...(..g...)...+....H....2..O.....(..l.)......

3…5.

เฉลยบตั รกิจกรรมท่ี 2.2

คาช้แี จง ใหน้ ักเรยี นดุลสมการเคมตี ่อไปนีใ้ หถ้ ูกต้อง

Na (s) + H2O (l) NaOH (aq) + H2 (g)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………2…N…a…(…s)……+……2…H…2…O…(…l)…………………………2…N…a…O…H……(a…q…)……+…H……2 …(g…) ……………………

H2 (g) + F2 (g) HF (g)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………H…2……(g…) …+……F…2…(g…)………………………2…H…F……(g…)…………………………………………………………

Zn (s) + HCl (aq) ZnCl2 (aq) + H2 (g)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………Z…n…(…s)……+……2…H…C…l…(a…q…)……………………………Z…n…C…l…2 …(a…q…) …+……H…2…(…g)………………………

CaCO3 (s) + HCl (aq) CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………C…a…C…O…3…(…s)……+……2…H…C…l…(a…q…)…………………………C…aC…l…2…(a…q…)……+…C…O…2……(g…) …+……H…2…O……

(l)

Al (s) + Cl2 (g) AlCl3 (s)

……………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………2……A…l …(s…) …+……3…C…l…2…(g…)…………………2…A…lC…l…3…(s…)………………………………………………………

3…6.

เฉลยบตั รกจิ กรรมท่ี 2.3

คาช้แี จง ใหน้ กั เรียนนาขอ้ ความประเภทของการเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมีต่อไปนเ้ี ติมหนา้
ปฏิกริ ยิ าเคมี

ปฏกิ ริ ิยารวมตวั
ปฏิกริ ิยาแยกสลาย

ปฏิกิริยาการแทนท่ี

ปฏิกริ ิยารวมตัว N2 (g) + 3H2 (g) 2NH3 (g)

ปฏกิ ิริยาแยกสลาย BaCO3 (s) BaO (s) + CO2 (g)

ปฏกิ ริ ิยาแยกสลาย 2NaClO3 (s) 2NaCl (s) + 3O2 (g)

ปฏกิ ริ ยิ าการแทนท่ี Ca (s) + 2HCl (aq) CaCl2 (aq) + H2 (g)

ปฏกิ ริ ยิ าการแทนที่ 2AgNO3(aq) + Ni(s) Ni(NO3)2(aq) + 2Ag(s)

3…7.

เฉลยบตั รกจิ กรรมที่ 2.4

คาช้แี จง ใหน้ กั เรยี นช่วยกนั ระดมความคิด ร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับสมการเคมแี ละ
ประเภทของการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี แลว้ เขียนแผนผงั ความคดิ และตอบคาถามเพอื่
ใหไ้ ด้ข้อสรุป

1. จงเขยี นแผนผังความคดิ เร่ืองสมการเคมี

สมการเคมี คอื
..ส..ญั....ล...กั ..ษ...ณ....์ท...ี่แ..ส...ด...ง..ก..า..ร..เ..ก..ิด...ป...ฏ...กิ ..ริ..ิย...า..เ.ค...ม...ี .......
.(..อ..า..จ...เ..ป..น็...ป...ฏ...ิก..ริ..ยิ...า..ร..ะ.ห...ว..่า..ง..โ..ม...เ.ล...ก...ลุ ...อ...ะ..ต...อ..ม......
.ห...ร..ือ...ไ..อ...อ..อ...น...ก..็ไ..ด...้)...เ.พ...่ือ...เ.ก...ดิ ...เ.ป...็น...ผ..ล...ิต...ภ...ณั ...ฑ...์.....
.โ..ด...ย...เ.ข..ีย...น..แ...ท...น..ด...ว้...ย..ส...ัญ...ล...ัก...ษ...ณ...์..แ...ล..ะ..ส...ตู ...ร.........
.โ..ม...เ.ล...ก..ลุ.....ท...่ีเ.ป...น็ ...ต...ัว..แ...ท...น..ข..อ...ง..ธ...า.ต...ทุ...่ีอ...ย..ู่ใ..น...........
.ส...า..ร..ป...ร..ะ.ก...อ...บ.......................................................

มอี งคป์ ระกอบ ไดแ้ ก่

……ส…า…รต…ง้ั…ต…น้ …………. ……ส…า…รผ…ล…ิต…ภ…ัณ…ฑ…์ ….

………ล…กู…ศ…ร……………. ส…ัญ…ล…ัก…ษ…ณ…์บ…อ…ก…ส…ถ…าน. ะ

3…8.

2. จงระบปุ ระเภทของปฏกิ ิริยาเคมีให้ถกต้อง
ููู

……………ป…ฏ…กิ …ิร…ยิ า…ก…าร…ร…ว…ม…ต…ัว…………..

ููู

…………ป…ฏ…ิก…ริ ิย…า…ก…าร…แ…ย…ก…ส…ล…าย…………..

ููู
ููู
ูููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููููู

………………ป…ฏ…ิกิร…ยิ …า…กา…ร…แ…ท…น…ที่…………..
เติมประเภทของปฏิกริ ยิ าเคมลี งในช่องว่างนะคะ

3…9.

เฉลยบตั รกิจกรรมที่ 2.5

คาชี้แจง ใหน้ ักเรยี นเขยี นสมการเคมีของปฏกิ ริ ิยาตอ่ ไปนี้ พร้อมดลุ สมการและระบุ
ประเภทของปฏกิ ริ ยิ าเคมี

1. ปฏิกิริยาระหว่างคาร์บอนกับแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO2) ได้เป็นคาร์บอนไดซัลไฟด์ู(CS2)ูกับ
ูููููแกส๊ คาร์บอนออกไซด์ (CO2)

สมการเคมีู: ……2…C…(…s…)…+…2…S…O…2…(…g…)……………………C…S…2…(…g…)…+…2…C…O…2…(…g…)………
ประเภทของปฏกิ ิรยิ าเคมีู: ………ป…ฏ…ิก…ิร…ิย…า…ก…าร…แ…ท…น…ท……ี่ …………………………………….

2. ปฏิกริ ิยาระหว่างคอปเปอรู์ (II)ูออกไซด์ู(CuO)ูกบั แก๊สแอมโมเนยี ูู(NH3)ูได้เปน็ โลหะทองแดงูู
ููููู(Cu)ูกบั แก๊สไนโตรเจนู(N2)ูและไอนา้ ู(H2O)ู

สมการเคมีู: 3…C…u…O……(s…)…+…2…N……H…3…(g…)………………3…C…u…(…s…)…+…N…2…(…g…) …+…3…H…2…O…(…g)
ประเภทของปฏิกิรยิ าเคมีู: …………ป…ฏ……กิ …ริ ยิ…า…ก…า…ร…แ…ท…น…ท…่ี ………………………………….

3. เม่อื หยดกรดไฮโดรคลอริกู(HCl)ูลงบนหนิ ปนู(CaCO3)ูเกิดเปน็ แคลเซียมคลอไรด์ู(CaCl2)ููู
ูููููแกส๊ คารบ์ อนไดออกไซด์ู(CO2)ูและนา้ (H2O)

สมการเคมีู: H……C…l …(a…q…)…+…C…a…C…O……3…(s…)………………C…a…C…l2…(…a…q…)…+…C…O…2…(…g…)…+…H…2O (l)
ประเภทของปฏกิ ริ ยิ าเคมีู: ………ป…ฏ…ิก…ริ …ิย…า…ก…าร…แ…ท…น…ท……ี่ …………………………………….

4…0.

4. จงระบุประเภทของปฏกิ ริ ยิ าและดุลสมการเคมตี ่อไปน้ใี ห้ถกตอ้ ง

การรวมตวั ก.ููH2 (g) + Br2 (g) 2HBr (g)
การรวมตวั
การแทนที่ ข.ููN2 (g) + 3H2 (g) 2NH3 (g)
การสลายตัว
การสลายตัว ค.ูู2Na2S2O3 (aq) + I2 (g) 2NaI (s) + Na2S4O6 (aq)
การแทนที่
การสลายตวั ง.ูู2CO2 (g) 2CO (g) + O2 (g)
การสลายตวั
การรวมตวั จ.ูู4KClO3 (aq) 3KClO4 (aq) + KCl (aq)

ฉ.ูู2KOH (aq) + H2SO4 (aq) K2SO4 (aq) + 2H2O (l)

ช.ูู2NaHCO3 (s) Na2CO3 (s) + CO2 (g) + H2O (l)

ซ.ูู2H2O (l) 2H2 (g) + O2 (g)

ฌ.ููPb (s) + O2 (g) PbO2 (s)

4…1.

เฉลยบตั รแบบฝกึ หัด

คาชี้แจง ให้นกั เรียนตอบคาถามต่อไปนี้

1.ู สมการเคมีูคือู..ส...ัญ....ล....กั ...ษ...ณ....์ท....เ่ี .ข...ีย...น...แ...ท....น...ด...ว้...ย...ต....วั ...อ...กั...ษ....ร..แ...ล....ะ.ส....ูต...ร...โ..ม...เ..ล...ก...ลุ....ท..เ่ี..ป....็น...........
ููููู..ต....วั ...แ...ท...น...ข...อ...ง...ธ...า..ต...ใุ...น...ส...า..ร...ป...ร...ะ..ก..อ....บ....เ..พ....อ่ื ...แ...ส...ด....ง...ก..า...ร..เ..ก...ดิ ...ป....ฏ...ิก...ิร...ยิ ..า...เ.ค.. .ม...ี........................
ููููู........................................................................................... ..............................................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
2.ููสารตง้ั ต้นููคอื ู.ส...า..ร...เ..ด...ิม...ก...อ่....น...ก...า..ร..เ..ป....ล...ี่ย...น...แ...ป....ล...ง...ห...ร..ือ....ส...า..ร...ท...ี่เ..ข..า้...ท...า..ป....ฏ...กิ...ริ ..ิย...า..ก...นั...............
ููููู.........................................................................................................................................................
3.ููสารผลติ ภณั ฑู์ ูคือู..ส...า..ร...ท...เี่..ก...ิด...ห....ล...งั...จ...า..ก...ท....า..ป...ฏ....ิก...ิร..ยิ...า..ก...ัน..........................................................
ููููู............................................................................................................................. ............................
4. การบอกสถานะในสมการเคมูี ูมสี ถานะู.........4...........ูสถานะููได้แก่
ููููู....1.......ข..อ....ง..แ...ข...็ง....(..s..o...l.i..d....:..s...)............................................................................. ............................
ููููู....2.......ข...อ...ง...เ.ห....ล...ว.....(..l..i.q...u...i..d....:..l..)....................................................................... ............................
ููููู....3.......แ...ก...ส๊.....(.g...a...s...:...g..)......................................................................................................... ...........
ููููู....4........ส....า..ร..ล....ะ.ล....า..ย...ท...มี่...นี...้า...เ.ป....็น...ต...วั...ท....า..ล...ะ..ล...า...ย.....(..a..q...u...e...o..u...s....:..a...q...)..ู.ู.ู.......... ............................
5. การดลุ สมการเคมีมหี ลกั การอย่างไร
ููููู...1.......เ..ม...ื่อ....เ.ข...ยี ...น...ส...ูต....ร..ส....า..ร..ต....้ัง...ต...้น...แ...ล....ะ.ผ....ล...ติ....ภ...ัณ....ฑ...์แ...ล....้ว...ใ..ห....ส้ ...ัง...เ.ก...ต....จ...า..น.. .ว...น...อ...ะ..ต....อ...ม.........
ููููู..........ใ..น...ส...ูต....ร....................................................................................................... ............................
ููููู...2.......น....า..ต...วั...เ..ล...ข...ไ..ป....ใ..ส...ห่...น....า้ ..ส...ูต....ร..ข...อ...ง...ส...า..ร...ต...ัง้...ต....้น...แ...ล...ะ..ผ...ล....ติ ...ภ...ณั.....ฑ...์ .เ..พ...ื่อ...ท....า..ใ..ห....้ ..............
ููููู..........จ...า..น....ว...น...อ...ะ..ต...อ....ม...ข..อ....ง...ธ..า..ต....ุช...น...ิด....เ.ด....ีย...ว...ก...ัน...เ..ท...่า..ก...ัน............................... ............................
ููููู....3.......ข..้อ....แ...น...ะ..น...า....ค...ว...ร...ด...ุล....โ..ม...เ..ล....ก..ลุ....ท...ม่ี...ีจ....า..น...ว...น...อ....ะ.ต....อ...ม...ม....า..ก...ก...่อ...น....ส...ว่.. .น...น...า้...(..H....2..O....)......
ููููู..........แ...ล...ะ..ธ..า..ต....ุอ...สิ....ร..ะ...เ..ช...น่ ....O...2..,....H....2..,...Z...n...,....N...a...,....A...l..ใ...ห...้ด....ุล...ท...ีห....ล...ัง........................................
6. ปฏกิ ิริยาเคมูี มี.............3...................ประเภทูไดแ้ ก่
ููููู....1........ป...ฏ...ิก...ริ...ิย...า..ร..ว....ม...ต...วั..................................................................................... ............................
ููููู....2.......ป....ฏ...ิก...ริ ..ิย...า..แ...ย...ก...ส....ล...า..ย...........................................................................................................
ููููู....3.......ป....ฏ...ิก...ิร...ิย..า...ก...า..ร..แ...ท....น...ท...ี่............................................................................ ............................
ููููู............................................................................................................................. ............................

4…2.

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรียน

ขอ้ ตอบ ข้อ ตอบ
12 6 1
21 73
34 83
41 92
5 1 10 4

4…3.

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น

ขอ้ ตอบ ข้อ ตอบ
13 64
21 72
31 84
41 91
5 3 10 2

สรปุ ผลการประเมนิ

ประเมนิ ผล กอ่ นเรียน กจิ กรรม หลงั เรยี น รวม
คะแนนเตม็ 10 10 10 30
คะแนนทีไ่ ด้

รอ้ ยละ