]
]
]
}
]
|
}
[
{
'
]
/jLGbgfy &fs/n P#f/ jifs pd/df …kYjL k/fho’ gfds uxlsnf gf^s nv . To; jif {
'
]
[
]
{
}
|
'
{
|
|
]
/jLGbgfys ?lrcg;f/ pgnfO aafn ksltsf ljlrý :yn lxdfno ed)f ug nu .
To; anf pgn dxf;fu/blv lxdfno;Ddsf hLjg / hut ;DaGwL km/flsnf cgej
]
]
]
]
]
'
]
\
}
'
]
]
]
]
}
]
a^'n] . To; dfsfdf ljleGg Ifýsf dflg; / ltgn efusf bMv, si^, zfif)f,
pTkL*gnfO pgn glhsaf^ aemg kfP . pgsf cgejx¿sf %fk ;flxlTos sltx¿df
{
'
]
\
}
'
[
]
kfOG% . rf}w jif{sf] afNosfndf ;f]/ ;o x/kmsf] …agkm'n’ sljtf n]vL pgn] ;a}nfO{
ljl:dt } | \ ' ]
ljl:dt
ljl:dt
ljl:dt
ljl:dt kf/] . o;/L pgL ;flxTosf/sf ¿kdf htftt kl;bw xg yfn .
/jLGbgfy cfkrfl/s cWoognfO cl# a(fpg anfot uP . Toxf nG*g ljZj ljbofnodf
\
]
{
|
F
}
Curriculum Development Centre
]
\
]
{
\
]
]
]
egf eO k(g klg yfn . pgnfO cfkmgf bzsf dfofn %f*g . pgL ef/t kmls{P/
{
]
{
]
]
|
]
]
\
cWoog, ed)f / nvgdf tNnLg eP . ;g 1883 df 22 jif{sf pd/df pgsf ljjfx
F
d)fflngLbjL;u eof . To;kl% pgL u[x:y hLjg / ;flxTodf r'nDd *a . pgL j|mdzM
'
]
]
[
{
'
]
pTs
jf+
jf+ do dd dd{! pTs [[i^
jf+
\\do
pTs
pTs[i^
jf+\do
[[i^
{ dd{!
jf+dosf dd! / ;flxTosf pTsi^ ;h{s dflgg yfn] . To; avt /jLGb|gfy ;flxTo
{ dd{!
\\do
!
i^
}
l;hgfdf nLg eP . To;n pgL ljlzi^ >)fLsf ;flxTosf/ aGg ;kmn eP . pgn efiff
{
]
]
]
}
]
;flxTodf bfh Hoflt/Gb;u ldnL ef/tL klýsfsf ;Dkfbg u/ . To; u/L efphsf ]
]
'
|
"
]
F
]
]
|
{
]
]
efjgf / rfxgfaf^ clekl/t eO ;fgf s^fs^Lsf nflu afn klýsf klg lgsfn . oL
]
{
{
]
{
]
]
sfox¿n ubf pgsf ofubfgnfO cem km/flsnf kf¥of .
]
]
hLjg #fd%fofsf] ofýf xf] . dflg;n] hLjgdf slxn] ;'v t slxn] b'Mv ef]Ug'k%{ .
]
]
'
}
]
\
]
'
/jLGb|gfy ;DkGg kl/jf/sf ePsfn afNo hLjg w/h;f ;vdo g /xof t/ pgn ;v
]
]
}
]
]
]
]
{
}
dfý efUg kfPgg . cgsf bMv klg efusf lyP . 13 jifsf afNosfndf pgn ddtfdoL
]
F
]
'
\
]
'
]
]
dftfsf la%f* ;xgk¥of . pgnfO ;+uLt / ;flxTodf k/)ff lbg] efph"sf] klg c;fdlos
{
\
]
|
[
dTo eof . pgnfO cfdf / cfdftNo efphsf lj%f*n c;fWo cl:y/ agfof . To:tf
]
]
{
]
]
]
}
'
"
'
}
]
"
{
|
]
{
tNnLg
\ tNnLgtNnLg
]
]
zfsnfO ljljw ;fwgfsf] ;ft agfpb pgn cfkmnfO ;Dxfn . clg t ´g tNnLgtNnLg eO {
F
]
]
}
sljtfsf cf/fwgfdf nfu . To;/L g pgn syf, pkGof;, gf^s cflbsf /rgf u/ .
]
]
]
]
]
]
\
o;afxs uLt, ;+uLt / lrýsnfsf ;fwgfdf klg pgL nfu . ;g 1901 df pgn zflGt
\
]
]
|
\
[
\
lgstg gfds ljbofnosf klg :yfkgf u/ . o; ljbofnodf kfslts Pjd ljbofyL {
]
\
]
\
ljl:dt
ljl:dt – rlst
ljl:dt
ljl:dt
ljl:dt
\\do
[
|
jf+
do
jf+\do
}
jf+\dojf+\do – efiffdf nlvPsf ;a slt jf uGy
jf+
]
dd dd{!{! – dd aemg ]
\
dd dd
'
{{!
!
{
dd{!
pTs[i^[i^
pTs [[i^ – >i&, ;aeGbf /fdf | ]
pTs
]
pTs[i^
i^
}
pTs
]
]
tNnLg – sfddf nflu k/sf, tTk/
tNnLg
tNnLg
tNnLg
tNnLg
gkfnL, sIff 8
]
]
\
}
dýL jftfj/)fdf lzIff lng Joj:yf lyof . Tolt dfý geP/ To; ljbofnosf nflu
]
} ;'sfo
]
{
'
kf&o k:ts klg nv . log ;'sfo{;'sfo{{;'sfo{{x¿n ubf pgsf rrf ;jý xg yfNof .
{
]
'
{
\
;sfo
]
]
'
]
]
]
|
'
'
]
]
]
]
/jLGbgfysf hLjgdf kml/ bMvsf em/L ;? eof . ;g 1902 df pgn kTgL ljofusf ]
\
}
]
s&f/ kL*f ;xgk¥of . %f^f cGt/fndf g ;g 1903 df dflxnL %f/L laltg . To;kl%
]
]
]
\
]
'
\
]
]
'
\
;g 1905 df aafsf lgwg eof . pgsf] ;bodf %f]/L / a'afsf] lj%f]*n] agfPsf] #fp
]
'
\
]
]
]
]
}
gkl/b ;g 1907 df pgn sfG%f %f/fsf ljofu vKgk¥of . t/ klg pgL ljrlnt geO {
]
F
'
]
\
]
'
;fwgfdf h^L g /x . pgn cfkmn :yflkt u/sf ljbofnonfO ljZj ljbofnodf kl/)ft
"
{
]
}
\
]
]
]
}
u/] . ;flxTosf Ifýdf cgsf /rgf tof/ kf/ . logsf /rgfdWo sljtf ljwfdf
]
]
]
F
Curriculum Development Centre
]
[
}
]
{
|
}
\
|
[
…uLtf~hnL’ Hofb kl;bw % . o; sltdf ksltsf aflx/L / cfGtl/s ;fGbosf lrý)f
]
{
[
}
/ OZj/sf dlxdf ufg ul/Psf % . To;/L g o;df kslt, OZj/ / dflg;sf dfem
|
]
]
{
#lgi^
#lgi^ ;DaGw b]vfOPsf] % . a+\ufnLdf k|ydtM %f]^f syf /rgf ug]{ pgsf syfdf
#lgi^
#lgi^
#lgi^
]
|
\
'
…sfanL afnf’ / pkGof;df …uf/f’ kVoft %g . pgsf gf^sdf …/Sts/aL’ / …kmfNu'gL’
}
{
]
]
\
|
]
]
|
'
lgs rlrt %g . o; jmddf pgn uLtf~hnLnfO c+uhLdf ;dt cgjfb u/ . o;
}
{
\
]
{
sfon ubf cGt/fli^o :t/df ;dt pgsf Voflt kmlnof . ;g 1913 df pgsf ]
{
\
]
}
]
{
«
]
ljZj ljVoft
ljZj ljVoft
ljZj ljVoft
|
]
]
…uLtf~hnL’ sltsf nflu ljZj ljVoftljZj ljVoft gfan k/:sf/ kbfg ul/of . pgL ljZj
]
[
'
gIfý
gIfý
gIfý
}
]
;flxTosf pHHjn gIfýgIfýsf ¿kdf ljVoft ag . o;/L ljljw ;fwgfdf nfUbfnfUb c;L
]
'
[
jifsf pd/df ;g 1941 cu:^ 7 df pgsf dTo eof .
]
]
\
]
{
[
|
]
{
[
|
]
]
gfan k/:sf/ ljhtf /jLGbgfyn pgsf sltdf kslt, OZj/ / dflg;sf ckf/ dlxdf
'
]
{
{
]
ufPsf %g . pgn !fgsf k;f/nfO ;jý dxTTj lbPsf %g . pgsf bli^df dfgj
[
|
\
]
\
]
;jfkl/
'
]
;jf
\
|
;jf
«
|
clwsf/, /fi^kd / ;dfh ;wf/ ;jf]{kl/;jf]{kl/ dxTTjsf ljifo xg . pgL :jtGýtf ;+ufdsf
\
{
'
kl/
]]{kl/
{
]
{
\
]
dlSt
'
ceLi^
ceLi^
] d'lStd'lSt
"
ceLi^
ofbwf ePsfn ;Dk)f dfgjsf d'lStd'lSt / ;d[b\lw pgsf] ceLi^ceLi^ xf] . pgsf ;d:t
l;hgfaf^ log cd/ cfbz k/)ff kfpg ;lsG% .
{
]
{
|
}
|
sfo
; ;'sfo; ;'sfo { – /fdf sfd
;'sfo{{'sfo{{
]
'
}
#lgi^
#lgi^ – Hofb uxg
#lgi^
#lgi^
#lgi^
ljZj ljVoft
ljZj ljVoft
ljZj ljVoft
ljZj ljVoft – ;ª;f/ k|l;b\w
ljZj ljVoft
gIfý
gIfý – tf/f
gIfý
gIfý
gIfý
;jf]{kl/
}
]]{kl/
{
kl/
;jf
;jf]{kl/;jf]{kl/ – ;aeGbf dfly
;jf
' d d'lSt
lSt
d'lSt
d d'lSt'lSt – :jtGýtf
]
ceLi^ – rfxsf s/f
ceLi^
]
ceLi^
ceLi^
ceLi^
'
gkfnL, sIff 8
]
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
1= k
1= k ||:t't kf& sIffdf kfn}kfnf] k( / ;'g .
1= k|:t't kf& sIffdf kfn}kfnf] k( / ;'g .|:t't kf& sIffdf kfn}kfnf] k( / ;'g .
1= k
1= k|:t't kf& sIffdf kfn}kfnf] k( / ;'g .
kfnf
k( / ;
:t
}
g .
'
t kf& sIffdf kfn
'
]
2= tnsf k
2= tnsf k |Zgsf] pTt/ eg M
2= tnsf k|Zgsf]
2= tnsf k|Zgsf] pTt/ eg M|Zgsf] pTt/ eg M
pTt/ eg M
2= tnsf k|Zgsf] pTt/ eg M
|
F
]
]
]
-s_ /jLGbgfysf hGd sxf ePsf lyof <
|
|
|
]
{
{
]
]
]
-v_ /jLGbgfyn ;flxTo l;hgf ug k/)ff s;/L kfKt u/ <
Curriculum Development Centre
'
]
|
\
'
|
-u_ /jLGbgfyn sg ljZj kl;bw k/:sf/ kfP <
]
{
]
]
F
]
|
]
-#_ /jLGbgfysf ljjfx slt jifsf pd/df sf;u eof <
-+_ /jLGbgfysf kdv rf/ cf^f sltx¿ s s xg <
\
]
|
]
|
'
'
]
[
]
|
-r_ /jLGbgfysf bli^df ;jfkl/ dlxdfsf ljifo s xg <
{
\
'
[
]
3= hf]*f ldnfpm M
3= hf]*f ldnfpm M]*f ldnfpm M
*f ldnfpm M
]]*f ldnfpm M
3= hf
3= hf
3= hf
|
]
\
/jLGbgfysf hGd ;g 1883
]
]
F
F
d)fflngLbjL;u ljjfx hf*f;fs '
[
]
zflGt lgstg ;g 1902
\
]
]
[
]
[
d)fflngLbjLsf dTo ' uf/f
'
\
]
]
|
gfan k/:sf/ kflKt ljbofno
\
]
/jLGbgfysf bx Tofu ;g 1913
]
|
;g 1941
\
]]v M
]]v M
4= pTt/ n
4= pTt/ n
4= pTt/ n]v M
4= pTt/ n
4= pTt/ nv M
v M
]
-s_ /jLGbgfysf afNosfn s;/L latsf lyof <
]
|
]
]
]
-v_ /jLGbgfyn lxdfnsf ofýfaf^ s s cgej a^n <
'
|
]
'
]
]
]
]
gkfnL, sIff 8
[
]
-u_ /jLGbgfysf …uLtf~hnL’ s:tf slt xf <
|
]
]
'
]
]
\
-#_ zflGt lgstg ljbofno :yfkgfsf dVo pbbZo s lyof <
]
]
]
\
]
'
\
|
]
'
]
[
]
-+_ /jLGbgfyn sltsf dfWodaf^ lbPsf dVo ;Gbz s s xg <
ª
F
}
5 kf&sf kfrf cgR%b k(L rf/ cf^f dVo abfx¿ l^k / Ps ttLofzdf ;f/fz nv .
[
]
'
ª
'
F
]
'
]
]
F
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
{{ zAb;Fu hf]*f ldnfO{ sfkLdf ;f/ M
6= 6= 6= 6= 6= ljk/LtfyL{ zAb;Fu hf]*f ldnfO{ sfkLdf ;f/ Mljk/LtfyL{ zAb;Fu hf]*f ldnfO{ sfkLdf ;f/ M
ljk/LtfyL
ljk/LtfyL
]
ljk/LtfyL{ zAb;Fu hf]*f ldnfO{ sfkLdf ;f/ M
*f ldnfO
zAb;
{
sfkLdf ;f/ M
u hf
F
Ifý M Curriculum Development Centre
h:t M pTsi^ = lgsi^
[
[
}
{
cfsif)f lktf cfkrfl/s
}
{
}
cgfkrfl/s ljsif)f c?lr dftf
7= 7= 7= 7= 7= p:t} cy{ lbg] zAbx¿;Fu hf]*f ldnfpm Mp:t} cy{ lbg] zAbx¿;Fu hf]*f ldnfpm M
p:t
}} cy{ lbg] zAbx¿;Fu hf]*f ldnfpm M
p:t
F
u hf
]
*f ldnfpm M
p:t} cy{ lbg] zAbx¿;Fu hf]*f ldnfpm M
]
zAbx¿;
cy
{
lbg
]
\
rlst kl;bw cgdfn :jtGý
|
]
|
kVoft cdNo lj%f* %Ss d'St
"
{{ k( / aem M'em M
{{ k( / a
tnsf zAbsf PseGbf a(L cy
tnsf zAbsf PseGbf a(L cy k( / aem M
k( / a
tnsf zAbsf PseGbf a(L cy
'
'
''em M
tnsf zAbsf PseGbf a(L cy
8= 8= 8= 8= 8= tnsf zAbsf PseGbf a(L cy{ k( / a em M
;DkGg M 1= wgL 2= ;lsPsf ]
]
ª
}
dfsf M 1= ;ofu 2= cj;/
]
] 1= :yfg 2= vt
[
F
bli^ M 1= cfvf 2= x/fO
]
;+ufd M 1= ;+#if { 2= n*fO F
\
\
|
tnsf zAbx¿sf] cy{ eg M
eg M
tnsf zAbx¿sf
tnsf zAbx¿sf
tnsf zAbx¿sf
cy
9= 9= 9= 9= 9= tnsf zAbx¿sf] cy{ eg M] cy{ eg M
]] cy{ eg M
{
ljljw, ;flxTosf/, klti&f, uf/jdo, dgf/d, uxlsnf, ux:y, ;ft, cf/fwgf,
]
|
|
]
]
}
[
{
lgeLs, cGt/fn, ddtfdoL
gkfnL, sIff 8
]
10=
…lje
…lje"if)f’ zAbaf^ …lje"lift’ eP em}F tnsf zAbaf^ x'g] ¿k n]v M"if)f’ zAbaf^ …lje"lift’ eP em}F tnsf zAbaf^ x'g] ¿k n]v M
…lje
10=
10= …lje ""if)f’ zAbaf^ …lje"lift’ eP em}F tnsf zAbaf^ x'g] ¿k n]v M
10=
10=
¿k n
g
tnsf zAbaf^ x
F
}
'
]
v M
"
lift’ eP em
if)f’ zAbaf^ …lje
…lje"if)f’ zAbaf^ …lje"lift’ eP em}F tnsf zAbaf^ x'g] ¿k n]v M
]
/rgf ============================ k;f/ =====================
|
klti&f =============================== cfsif)f =======================
|
{
Joj:yf =============================== lzIff ========================
;flxTo ± sf/ …;flxTosf/’ eP h:t} tnsf zAbaf^ gofF zAb agfpm M…;flxTosf/’ eP h:t} tnsf zAbaf^ gofF zAb agfpm M
;flxTo ± sf/
;flxTo ± sf/ = …;flxTosf/’ eP h:t} tnsf zAbaf^ gofF zAb agfpm M…;flxTosf/’ eP h:t} tnsf zAbaf^ gofF zAb agfpm M
;flxTo ± sf/ …;flxTosf/’ eP h:t} tnsf zAbaf^ gofF zAb agfpm M
11= 11= 11= 11= 11= ;flxTo ± sf/
syf, pkGof;, gf^s, lrý, ;+uLt, uLt, dlt {
"
\
Curriculum Development Centre
12=
{ cy{ v'Ng] u/L jfSodf k|of]u u/ M'Ng] u/L jfSodf k|of]u u/ M
12= cy cy{ v Ng ] u/L jfSodf k | | of ] u u/ M
12=
12=
cy vNg u/L jfSodf kofu u/ M
]
''Ng] u/L jfSodf k|of]u u/ M
'
]
v
{ cy{ v
12=
|
]
|
kltef, ljZj, cEof;, cd/, k/)ff
pRrf/)f / lxHh]]]]
pRrf/)f / lxHh ]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh
13= 13= 13= z z'b\w pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M'b\w pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
' z z'b\w pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
13= 13=
\
w pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
b
z'b\w pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
]
\
{
{
|
afblws, kf)fL, cgdfn, uxlsnf, tNnLg, dd!, ;hs, jf+do, ;ft, ;fwgf,
|
]
}
]
\
"
|
|
«
]
/fi^kd, :jtGýtf, ceLi^, k;f/, cdNo
km/s a
]
nfO / n
vfOsf
]
14=
'
14=
14=
] af]nfO / n]vfOsf] km/s a'´ M
af]nfO / n]vfOsf] km/s a'´ M
´ M
14=
14= af af]nfO / n]vfOsf] km/s a'´ Maf]nfO / n]vfOsf] km/s a'´ M
]
]
]
afnfO nvfO afnfO nvfO
]
O:;f/ OZj/ la:j ljZj
{
]
cAEof; \ cEof; l;lS%t \ lzlIft
kltef kltef lrTýsnf lrýsnf
{
|
kf&sf
15= kf&sf ]] bf];|f] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ eg M
15=
kf&sf] bf];|f] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ eg M] bf];|f] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ eg M
'
]
kf&sf
15=
pTt/ eg M
bf
g
]
/ tnsf k
]
f
Zgx¿sf
b lzIfsaf^ ;
cg
]
R%
'
15=
]
|
15=
kf&sf] bf];|f] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ eg M
|
;
-s_ /jLGb|gfy lsg :jtGý /x]/ l;Sg rfxGy] <
]
|
]
{
]
-v_ /jLGbgfy s ;DaGwL rrfdf ljzif Wofg lbGy <
-u_ /jLGbgfysf sdf a(L cfsif)f lyof <
{
]
]
|
]
]
'
{
]
|
-#_ /jLGbgfynfO ;flxTodf ?lr a(fpg #^gf sg xf <
]
gkfnL, sIff 8
16=
16=
{{ Osf/ / bL#{ psf/ nfu]sf kfFr kfFr cf]^f zAb vf]h]/ n]v .{ psf/ nfu]sf kfFr kfFr cf]^f zAb vf]h]/ n]v .
kf&af^ bL#{ Osf/ / bL#
kf&af^ bL#
kf&af^ bL#
{{ psf/ nfu]sf kfFr kfFr cf]^f zAb vf]h]/ n]v .
16= kf&af^ bL# {{ Osf/ / bL# psf/ nfu ] sf kf r kf F r cf ] ^f zAb vf h ] / n v .
{
]
]
]
]
F
]
]
]
F
F
kf&af^ bL# Osf/ / bL# psf/ nfusf kfr kfr cf^f zAb vfh/ nv .
16=
16=
Osf/ / bL#
sfo{d"ns Jofs/)f{d"ns Jofs/)f
sfo
sfo
"
sfo
sfo{d"ns Jofs/)f
ns Jofs/)f
{{d"ns Jofs/)f
d
t sfndf kl/jt
"
]
|
f
mofkbnfO
17=
c!ft e
]] t];|f] cg'R%]bsf lj|mofkbnfO{ c!ft e"t sfndf kl/jt{g u/L
t
17= kf&sf] t];|f] cg'R%]bsf lj|mofkbnfO{ c!ft e"t sfndf kl/jt{g u/Lkf&sf] t];|f] cg'R%]bsf lj|mofkbnfO{ c!ft e"t sfndf kl/jt{g u/L
|
{
{
g u/L
]
17=
]
;
17=
17=
R%
cg
bsf lj
'
kf&sf] t];|f] cg'R%]bsf lj|mofkbnfO{ c!ft e"t sfndf kl/jt{g u/L
kf&sf
kf&sf
{
]
vg u/
' k k'gn]{vg u/
k'gn]{vg u/ .
k k'gn]{vg u/'gn]{vg u/
gn
""t sfnsf ;fdfGo kIfsf lj|mofkbnfO{ cEo:t kIfdf kl/jt{g
tnsf e
tnsf e
18=
18=
18= tnsf e"t sfnsf ;fdfGo kIfsf lj|mofkbnfO{ cEo:t kIfdf kl/jt{gtnsf e"t sfnsf ;fdfGo kIfsf lj|mofkbnfO{ cEo:t kIfdf kl/jt{g
|
18=
{
18=
g
{
tnsf e"t sfnsf ;fdfGo kIfsf lj|mofkbnfO{ cEo:t kIfdf kl/jt{g
cEo:t kIfdf kl/jt
t sfnsf ;fdfGo kIfsf lj
mofkbnfO
u/L k
u/L k'gn]{vg u/ Mu/L k'gn]{vg u/ M
''gn]{vg u/ M
vg u/ M
gn
u/L k'gn]{vg u/ M
u/L k
]
{
Curriculum Development Centre
]
]
]
-s_ /jLGbgfyn tNnLg eO sljtfsf cf/fwgf u/ .
{
|
]
-v_ pgn gf^s /rgf u/] .
F
]
]
]
]
-u_ pgn gof lsl;dsf %f^f syf nv .
]
}
]
-#_ pgn dgfj!flgs cfwf/df pkGof; /r .
]
-+_ pgL lrýsnfsf ;fwgfdf nfu .
]
]
-r_ pgn zflGt lgstg gfds ljbofno vfn .
]
]
]
\
]
-%_ pgn ljb\ofnosf nflu kf&\o k:ts klg nv .
]
]
'
]
] sf sf]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfSo kl/jt{g u/ M
sf]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfSo kl/jt{g u/ M
]
19=
;+
{
19=
19= sf sf]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfSo kl/jt{g u/ M]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfSo kl/jt{g u/ M
19=
19=
]
tsf cfwf/df jfSo kl/jt
i&sdf lbOPsf
s
g u/ M
\
]
\
-s_ pgLx¿ sljtf nV%g . -;Defjgfy{_
'
}
\
-v_ ltdLx¿ kf&o k:ts k(%f . -;Defjgfy_ {
\
F
\
]
}
-u_ xfdL %f^f syf k(%f . -OR%fy_ {
-#_ /jLGbgfyn sljtfsf cf/fwgf u/ . -;Defjgfy_ {
]
|
]
]
]
]
F
'
-+_ efOn gfan k/:sf/ kfp% . -OR%fy_ {
]
]
gkfnL, sIff 8
l;h{gfTds cEof;
{{gfTds cEof;
l;h
l;h
l;h{gfTds cEof;l;h{gfTds cEof;
gfTds cEof;
tnsf ljj/)fsf cfwf/df %f^f hLjgL nv/ lzIfsnfO bvfpm M
tnsf ljj/)fsf cfwf/df %f]^f
]
/ lzIfsnfO
hLjgL n
]
^f
]]^f
]
tnsf ljj/)fsf cfwf/df %f
]] hLjgL n]v]/ lzIfsnfO{ b]vfpm M
v
tnsf ljj/)fsf cfwf/df %f
{
{
b
]
20=
20=
20=
20=
20= tnsf ljj/)fsf cfwf/df %f ]]^f] hLjgL n]v]/ lzIfsnfO{ b]vfpm M] hLjgL n]v]/ lzIfsnfO{ b]vfpm M
]
vfpm M
]
]
gfd M lzj clwsf/L
hGd M lj=;= 2010, a/gL uflj;, wflb+
]
}
ª
afNo hLjg M ;fdfGo kl/jf/sf ePsfn bMv ;vdf latsf ]
'
]
]
'
]
Curriculum Development Centre
dftflktf M OZj/LbjL / k)frGb clwsf/L
{
|
{
]
"
]
]
lzIff M :gftsfTt/ -gkfnL_
k;f M kýsfl/tf
]
ª
;nUgtf
]
]
ª
– 2030 ;fnblv kýsfl/tf Ifýdf ;nUg
– …bzfGt/’ ;fKtflxs sf ;Dkfbs
]
]
]
'
|
– …;?lr’ ;fKtflxs sf kwfg ;Dkfbs
|
|
– …uf/vfký’ blgsdf kwfg ;Dkfbs / dxfkaGws
]
}
ksflzt kdv sltx¿
|
[
'
|
– pkGof;x¿ M …kZrnL’, …ri^f’, …ljlbzf’, …cfv^’ cflb
'
]
]
– – – – – gf^sx¿ M …ýf;bL d'b|fx¿’, …tf;sf] hfdf’ cflb
|
– sljtf ;+uxx¿ M …;Dklt’ cflb
\
|
]
;flxlTos ljziftfx¿
– – – – – ljb|f]xL gf^ssf/, k|ultzLn slj
– – – – – lj;+\ultjfbL lrGtg, , , , , /fhgLlts ljs[ltk|lt Jo+\Uo
]
{
]
k/:sf/ tyf dfg ;Ddfg M ojfjif dftL k/:sf/, uf/vf blIf)fafx rfyf ]
'
'
'
}
'
lgwg M lj=;= 2060
ª
21= s ''g} :yfgLo k|]/s JolStsf] hLjgL ;DaGwL tYo ;+\sng u/]/
21= s
21= s
21= s'g} :yfgLo k|]/s JolStsf] hLjgL ;DaGwL tYo ;+\sng u/]/'g} :yfgLo k|]/s JolStsf] hLjgL ;DaGwL tYo ;+\sng u/]/
sng u/
g
21= s'g} :yfgLo k|]/s JolStsf] hLjgL ;DaGwL tYo ;+\sng u/]/
}
:yfgLo k
\
]
/s JolStsf
/
|
]
]
hLjgL ;DaGwL tYo ;+
' a'Fbf tof/ kf/L hLjgL n]v .
a a'Fbf tof/ kf/L hLjgL n]v .a'Fbf tof/ kf/L hLjgL n]v .
bf tof/ kf/L hLjgL n
]
v .
a'Fbf tof/ kf/L hLjgL n]v .
F
gkfnL, sIff 8
]
kf& M 15
kf& M 15
kf& M 15
kf& M 15
kf& M 15
&u ;dfltof
&u ;dfltof]&u ;dfltof]]&u ;dfltof]]
&u ;dfltof
–ljho rfln; ]
–ljho rfln;
–ljho rfln;
–ljho rfln;
–ljho rfln;]]]]
\
]
}
]
F
}
|
]
{
\
]
ljjmd / lj/fh ;fgblv cfkmgf sfd cfkm uy . pgLx¿ k(gdf klg th lyP . ljjmd
|
]
]
]
;fgf eP klg Psbd rnfv lyof . ;fgL alxgL eg cfkmgf sfd cfkm ug pd/sL lyOg .
}
]
{
}
\
]
F
]
]
{
]
'
]
\
{
\
]
To;n p;nfO cfdf / bfh'n dbbt ugxGYof . ljjmd / lj/fh ;dodf k(g hfGy .
}
|
'
Curriculum Development Centre
;dodf sxL a/ vNy / ;dod #/ kmsGy .
]
]
}
]
]
{
]
]
]
]
]
{
'
|
]
]
afaf kfv/f hfgePsf lyof . ljjmd :snaf^ kms/ sxL a/ vNg egL lgl:sof .
]
'
]
]
]
]
}
{
F
F
]
]
vn/ kmsbf ;fem kg cf^sf lyof . Tolt a]nf klg lj/fh #/ kms]{sf] lyPg . ;w}F
{
F
}
'
]
'
]
]
;dod cfpg %f/fn ca/ u/sfdf cfdf lrlGtt xgxGYof . cfh lj/fhn lsg ca/
]
]
]
]
]
'
}
u¥of < cfdfsf lrGtf a(b lyof . TolTtsdf aflx/ s;n #G^L ahfof . lj/fh
]
]
}
\
]
]
]
}
'
]
cfOkusf xfnf eGg ;Dem/ cfdfsf cgxf/ pHofnf eof t/ aflx/ lj/fhs pd/sf cs { }
]
]
]
]
]
}
]
]
'
]
]
]
]
]
s^f plePsf lyof .
]
ætkfO{F lj/fhsL cfdf xf] <Æ cfdfnfO{
]
]
]
bVgf;fy p;n sxL cflTtP em u/L ;fWof .
]
F
]
}
æxf
afa sf lg < lj/fhnfO lrGgxG% <Æ
]
'
{
'
]
'
] :j/:j/
]
:j/
p;sf cflTtP h:tf :j/:j/ ;'g]/ cfdf cem
'
F
]
lrlGtt xg'eof] . æd lj/fhsf ;fyL x' .
{
F
{
]
snhaf^ kmsbf lj/fhnfO df^/n &Ss/
]
]
lbof] . xfdLn] c:ktfn nu]sf %f}F . t'?Gt}
{
pkrf/ ugk% /, d k;f lng cfPsf . b;
}
{
]
'
]
xhf/ lbgxf;, d lnP/ uOxfN%' .Æ p;sf ]
\
'
]
'
]
]
'
'
s/f ;g/ cfdf Psbd cflTtgeof . ækv
}
afa', d k};f lnP/ cfpF%' . ;Fu} hfpFnf .Æ
{
}
cfdf cflTtPs cj:yfdf hjfkm gkvL leý
}
:j/
:j/ – cfjfh
:j/
:j/
:j/
]
gkfnL, sIff 8
]
}
]
]
]
]
'
]
]
]
k:g'eof] . ljjmdn ;?blv g To; s^fsf cgxf/ u*/ xl//xsf lyof . lj/fhsf w/ }
|
]
'
]
{
'
]
]
]
]
;fyLx¿nfO pm lrGbYof t/ o; s^fnfO eg p;n lrgg . p;sf cgxf/ klg Tolt
]
]
{
cflTtPsf / lrlGtt h:tf nfug .
]
]
]
æn lx* ljj|md, ltdL alxgL x]/]/ al;/xg" x}, d rfF*} cfpF%' .Æ cfdf c:ktfn hfg
F
F
\
]
'
]
'
F
]
{
lx*g vfHgeof . æxfOg, #/df ;fgf efO alxgL %g\ . tkfO guP klg xG% . xfdL %b }
F
]
]
]
]
{
|
%f lg, lj/fhsf x/ ljrf/ ug .Æ To; s^fn eGof . p;sf s/fn ljjmdnfO emg \
]
{
]
'
F
]
}
{ ca]/ca]/
ca/ xG% eGgePsf lyof .
\
]
z+sf nfUof . p;n em^^ ;lDemof, æbfOn laxfg #/ kmsg ca]/ca]/ ' ' ] ]
]
]
]
\
]
]
/dzsxf uP/ k(g % klg eGgePsf lyof .Æ ljj|mdnfO{ Ps k^s /d]zsxfF kmf]g u/]/
'
'
F
]
\
]
Curriculum Development Centre
\
'
]
\
'
aemg dg nfUof . æcfdf Psl%g kvgxf; x Æ c¿ s]xL gegL pm leý k:of] . /d]zsf]
]
}
{
#/df kmfg u¥of . kmfg /dzn g p&fof . ljjmdn #/df ePsf ;a s/f ;gfof .
|
'
]
}
]
]
]
]
]
'
]
}
]
}
æTo; s^fsf cgxf/ s:tf %, eg t < lj/fh / xl/ ;u;u lgl:sPsf lyP . xl/ kf ]
F
]
F
]
]
'
'
xf ls t Æ /d]zn] ;f]Wof] . ljj|mdn] ;Dem];Dd ldNg] u/L s]^fsf] x'lnofx'lnof
]
lnof
xlnof
' x x'lnof atfof] . x'lnof
]
;g/ /dznfO st &u &u t xfOg eGg nfUof . /dzn eGof, æTo;nfO sxL a/ cndNofP/cndNofP/
]
]
]
]
]
]
} &u
&u
'
&u
{
{
]
]
cndNofP/
] cndNofP/cndNofP/
/fv . d cfpF%' . c:ktfn k'¥ofPsf] xf] /x]% eg] klg pkrf/ eOxfN% .Æ /d]zsf] s'/f
|
]
]
{
|
]
'
]
]
;gkl% ljjmdn l%dsL ljsf; sfsfnfO klg kmfg u¥of . ljsf; sfsf kx/Ldf xflsd
'
xgxGYof . p;n sfsfnfO{ klg ;a} s/f atfof .
'
'
]
]
'
]
vr
{
vr
'{
{{ lnP/ hfFb} u%'{, tkfOF{ cfpFb} ug'{xf]nf . ;dod} cf}ifwL
æcfdf, l(nf ugePg . d vr{ vr{
vr
]
|
'
gku s xG%, s <Æ ljjmd aflx/ lg:sbf Tof s^f x*a*fP/ eGb lyof .
}
]
]
]
'
]
]
F
]
]
]
]
|
{
]
cfdfnfO s;/L /fSg < ljjmdnfO c;lhnf k¥of . æcfdf e\mofn(f]sf y'g]/ hfg'xf];\ g,
{
]
]
]
]
]
]
}
]
\
]
F
F
]
]
d e^lbg, rf/ cfof eg dn s ug <Æ p;n sxL ;fr/ eGof . æslt cndNofp% of ]
]
{
]
s^f klg Æ cfdf kmtkmtfpFb} km]l/ leý k:g'eof] . Tof] s]^f] emg\ cflTtP/ x*a*fPsf]
]
]
b]lvof] .
/
]
]
]]/
ca ca]/ca]/ – l(nf, canf
ca
ca]/
]
' x'lnof
[
{
x x'lnofx'lnof – dflg;nfO lrgfpg ¿k, /+, cfslt cflbsf ljj/)f
]
lnof
x'lnof
&u &u &u &u &u – &u]/ jf wf]sf lbP/ c¿sf] wgdfn lng] JolSt
cndNofP/ – s;nfO eddf kf/L /fs/
cndNofP/
|
]
}
{
cndNofP/
cndNofP/
]
cndNofP/
vr
vr{{{
vr { { – sg sfdsf lglDt dfl;g ?lkof, wgdfn
vr
]
F
}
vr
'
gkfnL, sIff 8
]
\
]
æljjmd, pgL g xg, lj/fhsf va/ Nofpg <Æ
'
|
]
}
]
]
ljsf; sfsf cfP/ ;fWgf;fy Tof s^f emg \
]
]
]
]
]
]
]
ctflNnP h:tf blvof . æxf
xf
sfsf,
]
'
]
{
|
'
'
F
{
}
{
ljjmdn eGof . ætkfOx¿ ;do aafb ub xgxG% .
]
]
d lx*, tkfOx¿ cfpb ugxf; .Æ To;n ]
F
{
F
F
{
}
F
\
'
]
F
]
]
\
Rof^l&Psf :j/df eGof .
pm x*a*fPsf]x*a*fPsf]]x*a*fPsf]] bv/ ljsf; sfsfnfO klg
]
{
]
x*a*fPsf
x*a*fPsf
]
\
z+sf nfu% . sfsfn] eGg'eof], æ;Fu} hfcf}Fnf .
Curriculum Development Centre
c:ktfn k'¥ofPsf] eP lsg cflTtg' Æ
]
}
]
]
'
]
sfsfsf s/fn Tof emg cflTtof .
æcfxf
ljsf; sfsf klg s] eof] <Æ
]
]
PSsfl; lj/fhnfO ToxL bv/ ;a rlst eP .
{
F
]
]
}
]
]
cufnf
ufnf
F
}
æw/ rf^ t nfug afa Æ cfdfn] cFufnf] cFufnf]
]
F c cFufnf] xfNb}
]
]
'
'
]
;fWgeof . ærf^ / s ePsf % / dnfO < d
]
]
{
]
]
]
]
'
}
F
}
F
]
{
]
t /dzsxfaf^ ;/f;/ cfpb % . efOnfO egs lyP lg, cln ca/ xG% eg/, la:of ls
{
'
]
F
]
]
%Ss kb}{ ;f]Wof] .
] %Ss%Ss
Sof xf <Æ p;n %Ss%Ss
æva/bf/ efUg] xf]Og . ca tFnfO{ d l&s u%'{ .Æ sfsfsf] cfjfhn] ;a}sf] Wofg To;
}
]
]
]
'
{
]
]
]
]
]
'
s^flt/ uof . pm efUg vfHb /x% . sfsfn p;nfO ;dfTgeof . /dz klg cfOkUof .
'
|
] laulauLlaulauL
laulauL
{
]
æljjmd, ltdLn ubf cfdf &lugaf^ aRgeof . o:tf &ux¿sf clxn laulauLlaulauL % .Æ
]
]
]
}
]
|
]
]
'
ljsf; sfsfsf s/fn ;a %Ss k/ . ljjmd dgdg v;L lyof . afaf of s/f yfxf
'
]
}
'
'
'
'
]
kfPkl% slt v;L xgxfnf <
x*a*fP/
x*a*fP/
x*a*fP/ – xtfl/P/, cflTtP/
x*a*fP/
x*a*fP/
]
\
{
F
cFufnf]]Fufnf]]
]
]
ufnf
}
F
c cFufnfc cFufnf ] – :gx jf cfTdLotf hgfpg s;nfO cfkmgf %ftLdf ^f:g sfd
%Ss kg ' { – b++ kg, lhNn kg, cfZrodf kg ' {
%Ss kg
\
%Ss kg
{
'
{
%Ss kg'{'{'{'{
{
%Ss kg
'
laulauL
laulauL – */, ýf;
laulauL
laulauL
laulauL
]
gkfnL, sIff 8
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
1= …&u ;dfltof]’ syf sIffdf kfn}kfnf] k( .
1= …&u ;dfltof
]
k(
kfnf
}
1= …&u ;dfltof
’ syf sIffdf kfn
1= …&u ;dfltof]’ syf sIffdf kfn}kfnf] k( .]’ syf sIffdf kfn}kfnf] k( . .
1= …&u ;dfltof
]]’ syf sIffdf kfn}kfnf] k( .
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
'
]
\
]
]
-s_ …&u ;dfltof’ syfsf nvs sf xg <
]
'
-v_ lj/fhsL cfdf lsg lrlGtt xgxGYof <
'
'
Curriculum Development Centre
]
F
]
-u_ lj/fh sxf uPsf lyof <
]
F
]
F
]
-#_ &un cfdf;u slt ?lkof dfusf lyof <
]
{
]
-+_ s;n ubf cfdf &lugaf^ aRgeof <
'
]
{
s;nfO
lsg eg
]] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M
xf
, n
]sf
]
]
]
3= tnsf egfO s;n
3= tnsf egfO s;n
3= tnsf egfO s;n] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M
3= tnsf egfO s;n
3= tnsf egfO s;n] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M
v M
'
F
'
}
-s_ kv afa, d k;f lnP/ cfp% .
]
'
-v_ To; s^fsf cgxf/ s:tf %, eg t <
]
]
]
]
-u_ To;nfO sxL a/ cndNofP/ /fv .
{
F
}
{
]
{
F
'
}
F
{
'
{
-#_ d vr lnP/ hfb u%, tkfO cfpb ugxfnf .
-+_ tkfOx¿ ;do aafb ub xgxG% . d lx*, tkfOx¿ cfpb ugxf; .
{
F
{
]
F
F
F
{
'
{
'
}
'
F
}
\
'
{
]
4= kf& /fd|/L k(L l&s zAb vf ]]h]/ vfnL &fpFdf e/ M
||/L k(L l&s zAb vf
4= kf& /fd
4= kf& /fd
4= kf& /fd
||/L k(L l&s zAb vf]h]/ vfnL &fpFdf e/ M]h]/ vfnL &fpFdf e/ M
F
F
4= kf& /fd/L k(L l&s zAb vfh/ vfnL &fpdf e/ M
df e/ M
/ vfnL &fp
]
]
h
/L k(L l&s zAb vf
]
-s_ cfdfsf cgxf/ ============ eof .
'
]
]
'
]
-v_ cfdf ========= km]l/ leý k:geof .
]
}
]
]
]
F
-u_ cfdf aflx/ lg:sbf Tof s^f ========== eGb lyof .
F
}
]
]
{
-#_ PSsfl; lj/fhnfO ToxL bv/ ;a =========== eP .
}
F
]
-+_ d t /dzsxfaf^ =============== cfpb % .
F
'
]
gkfnL, sIff 8
5= tnsf
5= tnsf k|Zgx¿sf] ;+\lIfKt pTt/ b]pm M
5= tnsf
5= tnsf k|Zgx¿sf] ;+\lIfKt pTt/ b]pm Mk|Zgx¿sf] ;+\lIfKt pTt/ b]pm M
Zgx¿sf
]
k
|
;+
\
lIfKt pTt/ b
pm M
]
5= tnsf k|Zgx¿sf] ;+\lIfKt pTt/ b]pm M
}
-s_ cfdf s sf/)fn ubf Psbd cflTtgeof <
]
{
'
]
]
-v_ cfdf lsg c:ktfn hfg lx*g vfHgeof <
]
F
'
]
\
{
]
]
|
]
-u_ ljjmdn s;nfO lsg kmfg u¥of <
]
|
{
-#_ ljjmdn cfdfnfO cndNofpgsf sf/)f s lyof <
'
]
]
]
]
]
-+_ …&u ;dfltof’ syfn s ;Gbz lbPsf % <
]
]
]
Curriculum Development Centre
6= tn lbOPsf syfsf jfSox¿nfO
6= tn lbOPsf syfsf jfSox¿nfO {{ kf&sf cfwf/df j|md ldnfP/ n]v M
6= tn lbOPsf syfsf jfSox¿nfO
md ldnfP/ n
6= tn lbOPsf syfsf jfSox¿nfO{ kf&sf cfwf/df j|md ldnfP/ n]v M
|
6= tn lbOPsf syfsf jfSox¿nfO{ kf&sf cfwf/df j|md ldnfP/ n]v M{ kf&sf cfwf/df j|md ldnfP/ n]v M
kf&sf cfwf/df j
v M
]
]
'
}
}
F
]
]
]
]
]
'
- _ ;w ;dod cfpg %f/fn ca/ u/sfdf cfdf lrlGtt xgeof .
]
|
- _ ljjmd / lj/fh ;fg}blv cfkmgf sfd cfkm uy .
\
{
F
]
}
]
F
]
{
]
]
- _ ljjmd vn/ #/ kmsbf klg bfh #/ kmssf lyPg .
|
'
{
]
]
\
]
]
]
]
- _ æcfh lj/fhn lsg ca/ u¥of <Æ cfdfsf lrGtf a(b uof .
}
{
F
- _ d lj/fhsf ;fyL, shhaf^ kmsbf lj/fhnfO df^/n &Ss/ lbof .
]
]
]
]
]
{
]
]
]
'
- _ ljjmdn ;?blv g To; s^fsf cgxf/ u*/ xl//xsf lyof .
]
]
'
|
}
]
]
]
]
]
]
}
- _ xfdLn c:ktfn nusf %f . t'?Gt} pkrf/ ug'{k%{ /] .
F
- _ bfOn laxfg #/ kmsg ca/ xG% eGgePsf lyof .
{
]
]
]
'
]
]
'
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
pN^f
pN^f
]] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
cy
{
7= 7= 7= 7= 7= pN^f] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
pN^f] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
pN^f
/ hf
]
]
%fg
*f ldnfpm M
F
rf]/ ;fem pHofnf ] ;lhnf ] cfjfh
cWof/f ] laxfg c;lhnf ] ;fw '
F
8= 8= 8= 8= 8= ldNbf] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
ldNbf
]] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
ldNbf
ldNbf
%fg
{
ldNbf] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
cy
]
*f ldnfpm M
]
/ hf
PSsfl; cgxf/ x*a*fP/ rnfv %Ss
'
'
}
k;f cflTtP/ crDd d'xf/ rt/ cfsl:ds
gkfnL, sIff 8
]
9= cy
9= cy
{{ :ki^ x
{{ :ki^ x'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
9= cy
9= cy{ :ki^ x ''g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
u/L jfSodf k
]
]
'
:ki^ x
9= cy :ki^ xg u/L jfSodf kofu u/ M
g
u u/ M
|
]
]
of
|
}
rlst, lrlGtt, vr, cfifwL, &Ss/
{
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh ]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh]]]]
''b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
10= z'b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
10= z'b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M'b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
F
10= z b \ w; u pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
10= z
10= z
\
cj:yf, z+sf, cndNofP/, x*a*fP/, lg:sbf
F
''b\w u/L ;f/ M\w u/L ;f/ M
11= z'b
11= z
11= z
11= z ''b \\w u/L ;f/ M
11= zbw u/L ;f/ M
b
w u/L ;f/ M
\
Curriculum Development Centre
]
}
tkfO la/fhsL cfdf xf cfdfnfO bVgf ;fy p;n slx cfTtLPsf em u/L ;fWof .
]
]
]
]
]
]
12= kf&sf ]] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
12= kf&sf
12= kf&sf] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
12= kf&sf] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
/ n
'
g
]
v .
clGtd cg
'
R%
]
]
12= kf&sf
b lzIfsaf^ ;
13= kf&sf] t];|f] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .13= kf&sf] t];|f] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .
13= kf&sf] t];|f] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .] t];|f] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .
13= kf&sf
13= kf&sf] t];|f] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .
"
sfo {{d"ns Jofs/)f
ns Jofs/)f
sfo{d"ns Jofs/)f{d"ns Jofs/)f
sfo
d
sfo
sfo{d"ns Jofs/)f
14= kf&sf] klxnf] cg'R%]baf^ n], nfO{, b]lv h:tf ljelSt nfu]sf zAb vf]h kf&sf] klxnf] cg'R%]baf^ n], nfO{, b]lv h:tf ljelSt nfu]sf zAb vf]h]/]/
14=
14= kf&sf] klxnf] cg'R%]baf^ n], nfO{, b]lv h:tf ljelSt nfu]sf zAb vf]h]/
14=
]
{
]
baf^ n
]
sf zAb vf
'
]
cg
]
'
R%
, b
]
h
, nfO
]
]
/
]
]
]
]
]
]
{
lv h:tf ljelSt nfu
kf&sf
14= kf&sf klxnf cgR%baf^ n, nfO, blv h:tf ljelSt nfusf zAb vfh/
]
klxnf
]
n n]v]v . .
.
n]v .
v
] n n]v .
15= dflysf ]] kf&df …lg, t, g’ h:tf lgkftx¿ k|of]u ePsf %g\ . kf&df k|of]u|of]u ePsf %g\ . kf&df k|of]u
]
15= dflysf
15= dflysf] kf&df …lg, t, g’ h:tf lgkftx¿ k
||of]u ePsf %g\ . kf&df k|of]u
15= dflysf kf&df …lg, t, g’ h:tf lgkftx¿ kofu ePsf %g . kf&df k|of]u] kf&df …lg, t, g’ h:tf lgkftx¿ k|of]u ePsf %g\ . kf&df k|of]u
15= dflysf] kf&df …lg, t, g’ h:tf lgkftx¿ k
\
ePsf lgkftnfO
ePsf lgkftnfO
ePsf lgkftnfO{ sfkLdf l^k .
ePsf lgkftnfO
{{ sfkLdf l^k .
ePsf lgkftnfO{ sfkLdf l^k .{ sfkLdf l^k . .
sfkLdf l^k
16= dflysf
]] kf&df …d, pm, tkfOF{’ h:tf ;j{gfd zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ .
16= dflysf] kf&df …d, pm, tkfOF{’ h:tf ;j{gfd zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ .16= dflysf] kf&df …d, pm, tkfOF{’ h:tf ;j{gfd zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ .
16= dflysf
{
16= dflysf] kf&df …d, pm, tkfOF{’ h:tf ;j{gfd zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ .
.
F
’ h:tf ;j
{
|
u ePsf %g
of
kf&df …d, pm, tkfO
gfd zAbx¿ k
\
]
kf&af^ ;j{gfd k|of]u ePsf kfFr cf]^f jfSox¿ l^k .{gfd k|of]u ePsf kfFr cf]^f jfSox¿ l^k .
kf&af^ ;j
kf&af^ ;j
kf&af^ ;j{gfd k|of]u ePsf kfFr cf]^f jfSox¿ l^k .{gfd k|of]u ePsf kfFr cf]^f jfSox¿ l^k .
kf&af^ ;j{gfd k|of]u ePsf kfFr cf]^f jfSox¿ l^k .
h:t M s] ePsf] % / dnfO{ <
}
gfTds cEof;
l;h
l;h{gfTds cEof;l;h{gfTds cEof;
{{gfTds cEof;
l;h{gfTds cEof;
l;h
17= cfkm
}} ufpF&fpFsf] #^gfnfO{ cfwf/ agfO{ s'g} Pp^f syf n]v]/ leTt
\\g} ufpF&fpFsf] #^gfnfO{ cfwf/ agfO{ s'g} Pp^f syf n]v]/ leTt
17= cfkmg ufp&fpsf #^gfnfO cfwf/ agfO sg Pp^f syf nv/ leTt]\g} ufpF&fpFsf] #^gfnfO{ cfwf/ agfO{ s'g} Pp^f syf n]v]/ leTt]]
17= cfkm
17= cfkm
17= cfkm\g ufp F &fp F F sf #^gfnfO cfwf/ agfO s g Pp^f syf n ] ] v / leTt ] ]
'
}
'
}
]
]
F
}
g
\
]
]
{
{
{
{
klýsfdf k|bz{g u/ . klýsfdf k|bz{g u/ .
klýsfdf k|bz{g u/ .
klýsfdf k|bz{g u/ .|bz{g u/ .
klýsfdf k
]
gfpm .
s
]
#/ kl/jf/ cyjf l%dsLx¿af^ ;gsf sg syf nv / sIffdf ;gfpm .
]
g
]
sf
'
'
#/ kl/jf/ cyjf l%d
]
v / sIffdf ;
]
g
syf n
'
}
'
'
}
'
]
sLx¿af^ ;
1 1 1 1 188 88 8== == = #/ kl/jf/ cyjf l%d]sLx¿af^ ;'g]sf] s'g} syf n]v / sIffdf ;'gfpm .#/ kl/jf/ cyjf l%d]sLx¿af^ ;'g]sf] s'g} syf n]v / sIffdf ;'gfpm .
]]sLx¿af^ ;'g]sf] s'g} syf n]v / sIffdf ;'gfpm .
#/ kl/jf/ cyjf l%d
gkfnL, sIff 8
]
kf& M 16
kf& M 16
kf& M 16
kf& M 16
kf& M 16
sDKo'^/ / OG^/g
sDKo ^/ / OG^/g ^
]]^
sDKo
''^/ / OG^/g]^]^
''^/ / OG^/g
sDKo
]
sDKo^/ / OG^/g^
]
{
'
'
sDKo^/ cfwlgs lj!fgn dfgjnfO lbPsf ]
{
' cg cg'kd
'
]
kd
cgkd pkxf/ xf . sDKo^/nfO Ps ;fdfGo
'
cgkd
' cg'kd
:jrflnt pks/)f
:jrflnt
:jrflnt
\
|
]
'
]
kofhgsf hl^n ljbotLo :jrflnt:jrflnt
Curriculum Development Centre
hl^ntd
hl^ntd
hl^ntd
elgG% . o;n] c+\s ul)ftsf hl^ntdhl^ntd
|
;d:ofx¿nfO tLj ultsf ;fy ;xL (+un ]
{
\
{
}
;Dkfbg ug sfd u% . Pp^ ;dodf clwstd
{
]
{
sfox¿ ;DkGg ug ;Sg o;sf dxTTjk)f {
"
]
{
'
lghL
lghLj
j
{{j
ljz]iftf xf] . lghL{jlghL{j j:t' eP/ klg w]/}
lghL
{
]
{
tYox¿nfO nfdf ;do;Dd :d/)f / e)*f/g
{
]
]
]
'
'
'
u/L /fVg ;Sg Ifdtf sDKo^/df xG% . sDKo^/ dfgjsf dl:tisåf/f lgldt oGý xf .
{
]
cfh sDKo^/n dfgjsf hLjgdf kl/jtg NofOlbPsf % . lzIff, :jf:Yo, Jofkf/,
]
'
]
\
pbofu, oftfoft ;alt/ sDKo^/sf kofu eO/xsf % . cGtl/Ifsf vfh / cg;Gwfgdf
]
]
]
'
'
}
|
]
]
]
]
'
]
|
|
}
]
'
]
sDKo^/sf kofu xG% . oGý dfgjsf lgoGý)f / ;~rfngdf klg sDKo^/s kofu
]
'
]
ul/G% . ljbofno, dxfljbofno, ;/sf/L sfofno, c:ktfn htf;s sDKo^/sf dxTTj
\
{
'
}
\
'
\
a(b uPsf % . Pp^f efiffsf] ;fdu|L cs}{ efiffdf cg'jfb ug]{ sfd klg sDKo'^/af^ ug{
]
}
]
]
;lsG% . lgjfrgsf dtbfg / dt u)fgf klg sDKo^/af^ ug ;lsG% . hl^n /fusf ]
{
'
{
|
{
]
zNoljmof klg sDKo^/sf dfWodn ug ;lsG% . cfh dgf/~hgsf Ifýdf klg sDKo^/sf ]
'
'
]
]
{
]
cTolws kofu eO/xsf % . ljbofyLx¿ sDKo^/df ljleGg lsl;dsf cfslt / lrýx¿
]
[
|
\
'
]
]
{
'
]
]
\
]
}
agfP/ /dfOnf ug ;S%g . To;n sDKo^/nfO pkoflutfsf bli^n lgs dxTTjk)f {
"
[
]
}
{
dflgG% .
kd
cg cg'kdcg'kd – cgf&f, crDdsf ]
''kd
cg'kd
cg
}
]
:jrflnt
:jrflnt – cfkm}F rNg]
:jrflnt
:jrflnt
:jrflnt
hl^ntd
hl^ntd – kTtf nufpg jf ;dfwfg ug uf/f kg, cToGt sl&g
hl^ntd
hl^ntd
]
{
hl^ntd
]
{
lghL{j{j –kf)f gePsf ]
lghL
{{j
|
lghL
lghL
j
lghL{j
gkfnL, sIff 8
]
]
]
]
'
\
}
]
}
'
dfgj hLjgsf nflu cToGt pkofuL l;bw ePsf sDKo^/sf Oltxf; lgs k/fgf % .
{
{
cfheGbf sl/a bO xhf/ jif klxn lrgdf u)fgfsf lglDt …cafs;’ gfdsf oGý lgdf)f
]
'
]
{
]
]
ePsf lyof . To;n ul)ftsf hf*, #^fp, u)fg, efu h:tf lx;fax¿ ug ;SYof . ToxL
]
'
]
{
]
]
F
}
]
'
'
]
cafs;af^ ;? ePsf cfhsf PSsfO;f ztfAbLsf *:s^k, Nofk^k;Dd cfOkUbf
]
|
'
\
]
sDKo^/n ljleGg r/)fx¿ kf/ ul/;ssf % . ;g 1642 df kmfG;sf ul)ft! nh
]
]
kf:snn] Sofns'n]^/sf] cfljisf/ u/] . o;df ;dofg's"n ;'wf/ x'Fb} uof] . h;sf]
]
|
]
]
\
kl/)ffd:j¿k ;g 1822 df anfotsf rfN; afahn SoflDah ljZj ljbofnodf Pp^f
\
{
'
sDKo^/ h:t :jrflnt oGý …cGt/ OlGhg’ agfP . o;sf] ;kmntfkl% afa]hn] g} la|l^;
}
;/sf/sf cflys ;xofudf …Pgflnl^sn OlGhg’ gfds ljzfn oGý agfpg ;? u/ .
]
]
]
{
'
Curriculum Development Centre
F
'
]
]
{
]
\
|
'
cfhsf blgofsf sDKo^/ lgdf)fdf pgsf Pgflnl^sn OlGhgdf kofu ePsf l;bwfGtsf ]
]
]
|
]
{
]
"
}
kofu ul/Psf % . o;/L ;aeGbf klxn k)f ¿kdf :jrflnt ljziftf ePsf oGýsf ]
]
]
]
cfljisf/ rfN; afahn u/ . To;n pgnfO sDKo^/sf lktf elgG% .
]
}
]
]
]
{
{
'
'
]
]
]
OG^/g^ cfhsf dfgj hfltn sDKo^/sf dfWodaf^ k|fKt u/]sf] dxTTjk")f{ pknlAw xf] .
'
F
'
'
"
]
]
o;n ljZjsf sg klg &fpsf ;rgfnfO ljbotLo ultdf ljZjsf dfgj ;dbfodf
\
{
}
]
'
k¥ofpg ;S% . bO jf bOeGbf a(L sDKo^/lar tf/ jf lagftf/sf] dfWodaf^ ;Dks {
{
'
{
'
'
|
{
'
]
{
\
{
:yfkgf u/fO tYof+s tyf ;rgf cfbfg kbfg ug ljlwnfO sDKo^/ ;~hfn elgG% .
"
{
'
"
]
]
]
|
}
'
{
]
o;n Pp^f sDKo^/ / csf sDKo^/sf lardf ;rgfsf kjfx u% . OG^/g^ ;aeGbf
]
'
]
&nf sDKo^/ ;~hfn xf . cfh OG^/g]^sf] k|of]u u/]/ ljZjdf #^]sf #^gf, ;dfrf/,
]
'
ultljlw
ultljlw
ultljlw cflb ;Dk)f s/fsf hfgsf/L kfKt ug ;lsG% . OG^/g^df h*fg
Jofkfl/s ultljlwultljlw " { ' ] | { ]
eO;skl% x/s sDKo^/ cfkmdf ;~hfn xf . To;n ljZjdf sDKo^/sf lardf ;rgf /
}
'
]
]
]
]
"
'
}
F
{
|
{
]
{
]
]
;~rf/ kjfx u/L cGt;DaGw :yfkgf ug sfd OG^/g^n u% .
{
}
'
F
OG^/g^sf dfWodaf^ ljZjsf hg;s &fpdf ;~rf/ ug ;lsG% . xfn ljZjsf s/f*f F }
]
'
]
]
\
dflg;n OG^/g^sf kofu ub%g . sDKo'^/df OG^/g]^sf] k|of]u ug{sf nflu xfd|f] sDKo'^/
]
]
]
|
{
]
]
]
{
{
]
|
'
'
OG^/g^df h*fg ul/Psf xgk% . OG^/g^sf kofu ug Pp^f sDKo^/ / ;~rf/
]
'
{
pks/)f, Pp^f ^lnkmfg tyf tf/ jf lagftf/sf dfWodsf cfjZostf k% . OG^/g^sf ]
]
]
]
]
]
Od Od]n xf] . Od]nsf] pkof]u u/L kmfOn :yfgfGt/)f jf
n
«
]
]
]
Od]n
]
'
]
ljzif ;ljwf OnS^flgs dn jf Od]nOd]n
ultljlw — — — — — lj|mofsnfk
ultljlw
ultljlw
ultljlw
ultljlw
'
]
\
Od Od]nOd]n — ljbotLo ký jf lr&L, ;Gbz
] Od]n
n
Od]n
]
gkfnL, sIff 8
cgnfOg
cgnfOg
F
}
{
cfbfg k|bfg ug{ / cgnfOgcgnfOg s'/fsfgL ug ;S%f . ;;f/e/sf dflg;sf h'g;s }
'
cgnfOg
ª
{
]
]
Ifýsf !fg, ljrf/ / cgejsf ;f^f;f^ Odndfkmt ug ;lsG% .
{
'
]
]
sDKo^/ / OG^/g^ dfgj hLjgsf x/s Ifýdf plTts pkofuL %g . b/ ;~rf/,
]
]
}
]
"
\
]
'
'
'
]
'
ckl/xfo
]
]
xnfs, jfo;jf, c:ktfn, lzIff cflbdf sDKo^/ / OG^/g^sf kofu ckl/xfo{ckl/xfo{{ckl/xfo{{
] ckl/xfo
|
]
]
|
|
]
]
'
}
{
]
]
alg;ssf % . sDKo^/sf kofun w/ kefjsf/L (+un b:tfjh nVg, ;Dkfbg ug jf
]
\
]
]
{
e)*f/g ug ;lsG% . l%^f]eGbf l%^f] lxHh] k/LIf)f ug{ / zAbsf]zsf] k|of]u ug{
[
]
]
;lsG% . bZo, >Jo ;fduLsf dfWodaf^ cWoog cWofkg ug ;lsG% . of lzIfs tyf
{
|
}
]
ljbofyLsf nflu klg lgs pkofuL xG% . ljbofno tyf dxfljbofnodf zlIfs ;fduL |
'
\
{
\
}
\
] Curriculum Development Centre
\
]
\
\
]
'
{
lzIfs tyf ljbofyLsf tYof+s /fVg sfddf of lgs pkofuL xG% . ljbofnodf lnOg ]
]
]
}
{
{
}
]
]
]
{
k/LIffsf glthf tof/ kfg, ksfzg ug h:tf sfosf nflu klg sDKo^/ lgs ;xofuL
]
'
|
'
]
l;bw xg kusf % . To:t} sIffdf ;xefuL x'g g;Sg] / zf/Ll/s sdhf]/L ePsf
]
'
\
{
|
{
]
}
{
{
\
ljbofyLx¿sf nflu OG^/g^dfkmt cgnfOg zlIfs sfojmd ;~rfng ug ;lsG% .
]
\
]
]
]
]
]
'
OG^/g^df df^f df^f k:tsx¿sf ;^^fdf l%^f tyf ;lhnf u/L tYox¿ vfHg
]
]
]
;lsG% . ljleGg Ifý;u ;DalGwt gjLgtd ;dfrf/, nv, /rgf, hLjgL, efif)f cflb
F
]
{
\
'
\
]
]
k(g tyf xg ;lsG% . ljbofno tyf dxfljbofnodf lbOg vfh cg;GwfgfTds
\
]
kl/ofhgf sfo ;DkGg ug OG^/g^n &nf ;xofu k¥ofp% . To:t hl^n lx;fa tyf
]
'
]
]
'
]
}
F
{
{
]
F
]
]
]
}
kZgx¿sf pTt/ xfdLn OG^/g^df vfHg ;S%f . k(\bfk(\b} s'g} gofF ljifosf] af/]df
|
]
aemgk¥of eg xfdLnfO OG^/g^n ;xofu k¥ofp% . sl&g zAbx¿sf cy aemg klg
{
'
'
\
]
{
]
\
'
]
]
]
'
F
{
]
'
]
]
ljZjsfz
]
ljZjsf
|
'
F
]
ljZjsf
OG^/g^sf kofu ug ;lsG% . ljZjsf]z ljZjsf]z tyf k:tsfnosf kxr gxgx¿sf nflu
]]z
z
'
]
}
]
OG^/g^ lgs ;xofuL ;fyL aGg ;S% .
]
\
ctM sDKo^/ / OG^/g^ cfhsf dfgjsf nflu j/bfg ;flat ePsf %g . cfh ;;f/sf
]
ª
]
'
]
]
{
!fgsf ;Dk)f s/f OG^/g^df hfl*Psf %g . sDKo^/ / OG^/g^sf kofulagfsf ]
]
"
'
]
|
]
'
\
'
]
]
]
cfhsf dfgj hLjg ck/f / cw/f blvg yfnsf % . o;y o;sf ;dlrt kofu u//
{
]
]
|
]
]
'
]
'
|
'
}
]
{
\
'
}
'
]
'
a(LeGbf a(L !fg kfKt ug g ;aeGbf &nf ablwdfgL xg % .
cgnfOg
cgnfOg – OG^/g^df /xL ;rgf cfbfg kbfg ug kljlw
]
|
{
|
]
cgnfOg
cgnfOg
"
cgnfOg
ckl/xfo
ckl/xfo
ckl/xfo
ckl/xfo { – – – – – geO{ gx'g]
ckl/xfo{{{{
]
'
z
|
"
\
{
]
ljZjsf]zljZjsf]z – ljZjdf /xsf ;Dk)f lrhlahx¿sf hfgsf/L ePsf k:tsx¿sf ;+ux
]
ljZjsf
]
]]z
ljZjsf]z
ljZjsf
gkfnL, sIff 8
]
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
1= sIffdf cfnf
1= sIffdf cfnf]kfnf] u/L kf& k(]/ ;'gfpm .]kfnf] u/L kf& k(]/ ;'gfpm .
1= sIffdf cfnf
]]kfnf] u/L kf& k(]/ ;'gfpm .
u/L kf& k(
]
kfnf
'
gfpm .
1= sIffdf cfnf]kfnf] u/L kf& k(]/ ;'gfpm .
/ ;
]
1= sIffdf cfnf
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
'
]
-s_ sDKo^/sf ljziftfx¿ s s xg <
\
]
'
]
]
-v_ sDKo^/df s:tf Ifdtf xG% <
'
'
{
-u_ sDKo^/sf lktf eg/ s;nfO elgG% <
'
]
Curriculum Development Centre
]
{
{
'
'
'
-#_ Odndfkmt sg sg s/f ;f^f;f^ ug ;lsG% <
3= l&s a
3= l&s a]l&s %'^\ofpm M
3= l&s a ]]l&s %'^\ofpm M
l&s %
3= l&s a
ofpm M
\
^
3= l&s a]l&s %'^\ofpm M]l&s %'^\ofpm M
'
'
|
]
]
]
'
-s_ vfh / cg;Gwfgdf sDKo^/sf kofu ul/G% .
]
]
]
{
'
|
]
"
-v_ OG^/g^ sDKo^/sf dfWodaf^ kfKt ePsf dxTTjk)f pknlAw xf .
}
]
'
]
]
-u_ Odn ;aeGbf &nf sDKo^/ ;~hfn xf .
'
]
-#_ sDKo^/ / OG^/g^ cfh clezfk ;fljt ePsf %g\ .
'
4= pko
''St zAb /fvL vfnL &fpF e/ MF e/ M
4= pko
4= pko ''St zAb /fvL vfnL &fp FF e/ M
4= pko'St zAb /fvL vfnL &fp
F
4= pkoSt zAb /fvL vfnL &fp e/ M
St zAb /fvL vfnL &fp
e/ M
]
'
]
'
]
-s_ sDKo^/ cfwlgs lj!fgn lbPsf cgkd ========= xf .
'
F
]
]
]
}
-v_ Odnsf pkofu u/L =============== ug{ ;S%f .
]
{
'
-u_ ljrf/ / cgejsf ;f^f;f^ ================== dfkm{t ug ;lsG% .
]
}
]
]
]
{
F
-#_ OG^/g^df h*fg eO;skl% =============== cfkmdf g^js xf .
5= tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ n]v M5= tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ n]v M
5= tnsf k
||Zgx¿sf] pTt/ n]v M
]
5= tnsf k
Zgx¿sf
pTt/ n
]
v M
5= tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ n]v M
'
F
{
-s_ sDKo^/nfO lsg dfgj dl:tis;u tngf ul/G% <
'
]
'
{
-v_ sDKo^/sf pkofu sg sg Ifýdf ug ;lsG% <
]
'
'
]
]
]
-u_ OG^/g^n s s sfd u% <
]
]
{
6= efj lj:tf/ u/ M
6= efj lj:tf/ u/ M
6= efj lj:tf/ u/ M
6= efj lj:tf/ u/ M
6= efj lj:tf/ u/ M
sDKo^/ / OG^/g^ dfgj hLjgsf x/s Ifýdf plTts pkofuL %g .
\
]
}
]
'
]
]
7= sDKo ^/ / OG^/g ]^sf ] k | of ]ulagfsf ] dfgj hLjg ck '/f ] / cw '/f b ]lvg 'sf
7= sDKo'^/ / OG^/g]^sf] k|of]ulagfsf] dfgj hLjg ck'/f] / cw'/f] b]lvg'sf'^/ / OG^/g]^sf] k|of]ulagfsf] dfgj hLjg ck'/f] / cw'/f] b]lvg'sf
''^/ / OG^/g]^sf] k|of]ulagfsf] dfgj hLjg ck'/f] / cw'/f] b]lvg'sf
]
7= sDKo
7= sDKo'^/ / OG^/g]^sf] k|of]ulagfsf] dfgj hLjg ck'/f] / cw'/f] b]lvg'sf
7= sDKo
sf/)fx¿ s] s] x'g\, v'n:t kf/ .sf/)fx¿ s] s] x'g\, v'n:t kf/ .
sf/)fx¿ s] s] x'g\, v'n:t kf/ .] s] x'g\, v'n:t kf/ .
sf/)fx¿ s
sf/)fx¿ s] s] x'g\, v'n:t kf/ .
]
gkfnL, sIff 8
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
8= ldNbf] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
8= ldNbf
]
/ hf
{
%fg
8= ldNbf
]] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
cy
]
8= ldNbf] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M8= ldNbf] cy{ %fg]/ hf]*f ldnfpm M
*f ldnfpm M
;Id pks/)f :jrflnt cgkd dl:tis ck'/f ]
"
'
}
]
cfkm rNg cgf&f ] clt ;fgf ] cGt;DaGw cw/f oGý lbdfu
]
}
F
'
{
{
cy
]] cy{ lbg] zAb %fgL hf]*f ldnfpm M
lbg
]
9= pN^f
9= pN^f] cy{ lbg] zAb %fgL hf]*f ldnfpm M9= pN^f] cy{ lbg] zAb %fgL hf]*f ldnfpm M
*f ldnfpm M
9= pN^f] cy{ lbg] zAb %fgL hf]*f ldnfpm M
]
zAb %fgL hf
9= pN^f
hl^n cfbfg j!flgs ;hLj :jLsf/
}
{
kbfg c:jLsf/ ;/n lghL{j cj!flgs ;fys
Curriculum Development Centre
}
|
10= kf&df sDKo
10= kf&df sDKo'^/, ^]lnkmf]g, *]:s^k h:tf k|fljlws zAbx¿ k|of]u ePsf10= kf&df sDKo'^/, ^]lnkmf]g, *]:s^k h:tf k|fljlws zAbx¿ k|of]u ePsf
g, *
]
''^/, ^]lnkmf]g, *]:s^k h:tf k|fljlws zAbx¿ k|of]u ePsf
^/, ^
]
lnkmf
|
fljlws zAbx¿ k
|
10= kf&df sDKo
u ePsf
of
:s^k h:tf k
10= kf&df sDKo'^/, ^]lnkmf]g, *]:s^k h:tf k|fljlws zAbx¿ k|of]u ePsf
]
]
\ %g %g\ . kf&af^ b; cf]^f k|fljlws zAbx¿ l^k / jfSodf k|of]u u/ .
b; cf
kf&af^
.
%g\ . kf&af^ b; cf^f kfljlws zAbx¿ l^k / jfSodf k|of]u u/ . l^k / jfSodf k|of]u u/ .
%g %g\ . kf&af^\ . kf&af^ b; cf]^f k|fljlws zAbb; cf]^f k|fljlws zAbx¿x¿ l^k / jfSodf k|of]u u/ . l^k / jfSodf k|of]u u/ .
fljlws zAb
x¿
|
|
^f k
]
]
11= tnsf zAbsf
]] cy{ nv M
cy
11= tnsf zAbsf] cy{ nv M
11= tnsf zAbsf
v M
]
]]v M
]
n
{
]
{
11= tnsf zAbsf
11= tnsf zAbsf] cy{ n] cy nv M
lgoGý)f, cflys, hl^ntd, kl/ofhgf
{
]
12= pk ± s/)f
12= pk ± s/)f …pks/)f’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …pk’ pk;u{ nufP/…pks/)f’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …pk’ pk;u{ nufP/
12= pk ± s/)f
12= pk ± s/)f …pks/)f’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …pk’ pk;u{ nufP/
12= pk ± s/)f = …pks/)f’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …pk’ pk;u{ nufP/…pks/)f’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …pk’ pk;u{ nufP/
gof
gofF zAb agfpm MF zAb agfpm M
gof
gofF zAb agfpm M
zAb agfpm M
FF zAb agfpm M
gof
{
;u, sf/, bz, rf/, ofu
]
]
13= ul)ft ± O
13= ul)ft ± O{o
{{o …ul)ftLo’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …O{o’ k|Too hf]*]/…ul)ftLo’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …O{o’ k|Too hf]*]/
13= ul)ft ± O
13= ul)ft ± Oo = …ul)ftLo’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …O{o’ k|Too hf]*]/…ul)ftLo’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …O{o’ k|Too hf]*]/
{{o …ul)ftLo’ eP h:t} tn lbOPsf zAbdf …O{o’ k|Too hf]*]/
13= ul)ft ± O
o
gof
gofF zAb agfpm M
gof
FF zAb agfpm M
gof zAb agfpm M
gofF zAb agfpm MF zAb agfpm M
{
\
]
|
'
\
tfk, tYof+s, sGb, u)fgf, ju, ljbot \
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh ]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh]]]]
pRrf/)f / lxHh
14= lzIfssf
]] ;xof]u lnP/ z'b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
14= lzIfssf
14= lzIfssf] ;xof]u lnP/ z'b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M14= lzIfssf] ;xof]u lnP/ z'b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
14= lzIfssf] ;xof]u lnP/ z'b\w;Fu pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
u pRrf/)f u/ / sfkLdf ;f/ M
F
;xof
]
w;
\
b
u lnP/ z
'
]
lglbi^, :yfgfGt/)f, ultljlw, kl/ofhgf
{
v M
]
/ n
]
15= tn lbOPsf zAb ;d"xaf^ z'b\w zAb %fg]/ n]v M
15= tn lbOPsf zAb ;d"xaf^ z'b\w zAb %fg]/ n]v M15= tn lbOPsf zAb ;d"xaf^ z'b\w zAb %fg]/ n]v M
15= tn lbOPsf zAb ;d
15= tn lbOPsf zAb ;d
xaf^ z
b\
w zAb %fg
""xaf^ z'b\w zAb %fg]/ n]v M
'
-s_ dl:tZs, dl:tis, dlZt:s
-v_ ;StLzfnL, zlSt;fnL, zlStzfnL
-u_ k/LIf)f, kl/If)f, kl/Ifg =
-#_ zfl/l/s, zf/Ll/s, zfl//Ls
gkfnL, sIff 8
]
16= kf&sf
16= kf&sf] klxnf] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .16= kf&sf] klxnf] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .
16= kf&sf ]] klxnf] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ . .
b z
u sfkLdf ;f/
]
16= kf&sf] klxnf] cg'R%]b z'b\w;Fu sfkLdf ;f/ .
w;
\
b
klxnf
'
cg
F
'
]
R%
sfo{d"ns Jofs/)f{d"ns Jofs/)f
sfo {{d"ns Jofs/)f
sfo
sfo
sfo{d"ns Jofs/)f
ns Jofs/)f
d
"
]
^f ljz
r cf
F
]
cg
'
R%
klxnf
]] klxnf] cg'R%]baf^ kfFr cf]^f ljz]if)f zAb vf]h]/ n]v .
]
baf^ kf
]
/ n
h
]
17= kf&sf] klxnf] cg'R%]baf^ kfFr cf]^f ljz]if)f zAb vf]h]/ n]v .
17= kf&sf
v .
]
]
if)f zAb vf
17= kf&sf
17= kf&sf] klxnf] cg'R%]baf^ kfFr cf]^f ljz]if)f zAb vf]h]/ n]v .17= kf&sf] klxnf] cg'R%]baf^ kfFr cf]^f ljz]if)f zAb vf]h]/ n]v .
bnfO
{
]
]
]
]
{
vg u/
g u/L k
{
{
\
sfndf kl/jt
\
{
;fdfGo eljiot
'
'
gn
{
]] klxnf] cg'R%]bnfO{ ;fdfGo eljiot\ sfndf kl/jt{g u/L k'gn]{vg u/ .
= kf&sf
cg
klxnf
1 1 1 1 18 88 8= kf&sf klxnf cgR%bnfO ;fdfGo eljiot sfndf kl/jtg u/L kgnvg u/ . .
]
= kf&sf
'
R%
'
]
]
8= kf&sf] klxnf] cg'R%]bnfO{ ;fdfGo eljiot\ sfndf kl/jt{g u/L k'gn]{vg u/ .= kf&sf] klxnf] cg'R%]bnfO{ ;fdfGo eljiot\ sfndf kl/jt{g u/L k'gn]{vg u/ .
]]hs l^k M
19= tnsf jfSox¿ k( / ;ªof ] hs l^k M
19= tnsf jfSox¿ k( / ;ofhs l^k M
19= tnsf jfSox¿ k( / ;
19= tnsf jfSox¿ k( / ;
19= tnsf jfSox¿ k( / ;
ªªof]hs l^k M]hs l^k M
of
ªªof
sDKo'^/ lj!fgn] lbPsf] cg'kd pkxf/ xf] lsgeg] of] w]/} pkof]uL % . xfdL k(\g]
Curriculum Development Centre
]
'
]
]
F
}
/ nVg sfddf sDKo^/sf kofu ug ;S%f . xfdLn o;sf dxTTj a´gf eg lgs }
]
}
'
]
F
]
]
|
]
{
}
kl% k%f . To;sf/)f o;sf kofudf xfdL ;an Wofg lbgk% .
]
}F
]
|
]
{
{
'
l;h
l;h{gfTds cEof;l;h{gfTds cEof;
{{gfTds cEof;
gfTds cEof;
l;h{gfTds cEof;
l;h
20=
20=
20= tnsf zLif {{sdf 150 zAbdf g#^fO{ k|aGw n]v M
20=
{
tnsf zLif{sdf 150 zAbdf g#^fO{ k|aGw n]v M{sdf 150 zAbdf g#^fO{ k|aGw n]v M
tnsf zLif
k
sdf 150 zAbdf g#^fO
tnsf zLif{sdf 150 zAbdf g#^fO{ k|aGw n]v M
tnsf zLif
aGw n
v M
]
20=
|
]
-s_ ^lnlehg -v_ oGý dfgj
]
gkfnL, sIff 8
kf& M 17
kf& M 17
kf& M 17
kf& M 17
kf& M 17
xfdL Pp^
xfdL Pp^ } xf F } } F
}} xf
xfdL Pp^ xf}F} xf}F}F
xfdL Pp^} xf
xfdL Pp^
– dlgj
– dlgj|md/fh zdf– dlgj|md/fh zdf {
– dlgj
|
– dlgj|md/fh zdf{{|md/fh zdf{{
md/fh zdf
{
[
'
{
]
]
'
-;:t ;:t kbf ;% . d~rdf ;kmf ;U#/ sf&fsf bZo % . Psflt/sf] ;fkmfdf cfdf
]
'
{
\
]
]
zflGt / %f/f sdn a;sf %g eg csflt/sf ;fkmfdf afa hgs / %f/L ljhof a;sf
]
'
]
]
]
]
]
]
{
]
{
}
\
|
'
]
}
\
[
]
%g . ;a l^eLdf gTosf sfojmd xb %g . l^eLdfly &nf Unfa /flvPsf % . k/
]
leTtflg/sf ^andfly kfgL el/Psf hu % ._
]
]
'
Curriculum Development Centre
F
]
\
'
\
-sdn cfkmgf &fpaf^ h?Ss p&% / l^eLlt/ nfU% ._
{
\
sdn – -l^eL aGb ug vfHb_ o:tf /bbL sfojmd klg xg <
{
|
]
]
]
]
{
}
zflGt – -r:df lems]/ cfFvf k'%\b}_ Psl%g aGb u/] x'G%, d klg gx]g]{ . -sdn l^eL
aGb u% / l^eL k%g yfN% ._
\
{
'
ljhof – -lemlhb_ l% lsg lgefPsf] xf]nf . -^fFl;P/_ a'af, vf]Ng eGg'xf];\ g
}
F
]
bfOnfO, csf sfojmd cfpg anf eO;Sof Sof .
|
{
]
]
{
{
]
]
'
]
hgs – -ljhofsf ^fpsf d;fb_ n, n, -sdn;u_ sdn, l^eL vfn, alxgL eG%, ]
]
F
{
}
]
{
ca /fd|f sfojmd cfp% / .
|
]
F
]
gkfnL, sIff 8
]
\
]
'
]
]
]
]
]
sdn – -;Dem h:tf u// hfl;nf kf/fn_ aaf, a? cl:t ljbofnodf vnsf kl/ro
]
]
vn vnf, xbg <
]
F
'
F
}
}
]
lkl&p
]
]
lkl&p
}
{
}
}
hgs – -;fkmfaf^ p&/ sdnsf lkl&pFlkl&pFFlkl&pFFdf wfk dfb_ l&s eGof sdn, xfdL ;a ldn/
]
]
]
]
]
]
kl/ro vn vNg . -ljhoflt/ x//_ s;f ljhof <
]
ljhof – cfxf kl/ro v]n v]Ng Sof dHhf cfpF% a'af, v]n ;'? ug'{xf];\ g .
]
'
{
]
}
]
{
]
{
}
}
hgs – -kfnkfnf ;anfO xb_ ;? ug xf t <
'
]
}
]
{
;a – -Psrfl^_ xf xf, ;? ug .
]
]
Curriculum Development Centre
]
F
{
'
]
}
hgs – -hgs ;fg;u ;fkmfdf a:b_ nf t, ca d kl/ro vn ;? u% . o; vndf
]
}
'
]
]
kTosn cfkmgf %f^f kl/ro lbgk% . -sdnlt/ cfNofP/_ n, klxnf ltdL
F
{
'
|
]
}
]
\
]
]
}
]
cfkmgf %f^f kl/ro bpm . -sdn cln k/ hfG% / bj xft hf*/ pleG% ._
'
]
]
]
\
]
]
]
]
F
'
]
{
]
]
]
sdn – -xft hf*/_ d/f gfd sdn xf . -uj;fy_ d s^f x .
-ljhof dl:sb p&% / sdnsf %pdf pleG% ._
\
F
]
]
}
]
]
]
]
F
]
]
]
{
ljhof – -xft hf*/_ d/f gfd ljhof xf . -uj;fy_ d s^L x .
'
\
}
F
-zflGt xf:b ljhofsf %pdf hflG%g / plelG%g ._
\
]
zflGt – -xft hf*/_ d/f gfd zflGt xf . -uj;fy_ d dlxnf x . -hgs nfdf
{
]
F
'
]
]
]
]
nfdf kfOnf rfn]/ zflGtsf %pdf kU%g / pleG%g\ ._
'
]
\
'
hgs – -xft hf*/_ d hgs x . -- -- -uj;fy_ d k?if x . -skfn sGofpFb}_
F
'
{
]
'
]
F
]
F
{
F
]
]
]
c, ca s ug < -;Dem/_ xf, /nuf*L xfSg .
]
]
]
-hgs dvaf^ /nsf nfdf l;^L ahfp%g / %ofs %ofs %ofs \
'
\
]
]
\
\
F
\
]
%ofssf :j/ lgsfNb cl# nfU%g . c¿x¿ pgLaf^ tflgPsf em u/L
}
F
]
}
\
}
kl% lxF*\%g\ ._
]
sdn – -cflTtb_ /nuf*L /fSgxf; aaf, Totf kn eTssf % .
'
F
'
}
]
'
]
\
]
]
lkl&p
lkl&p F – (f*sf k%fl*sf efu
]
lkl&p
lkl&p
]
lkl&pFFFF
gkfnL, sIff 8
]
ljhof – g/fSgxf]; aaf, To; knsf ddt eO;ssf % . -hgs pxL ;/df lxl*/xG%g \
]
'
'
\
'
]
'
F
]
]
{
/ l^eLsf %]pdf ku/ cl*G%g\ ._
]
'
]
hgs – -l^eLdflysf Unfa kmgg #dfP/ Ps PsnfO xb uDeL/ :j/df_ pm s^f, pm
'
]
{
{
]
}
]
]
]
s^L, pm dlxnf / d k?if . xfdL hf hf h h eP klg xfdL ;a -kml/ Unfa
]
]
]
'
]
}
]
F
" e e"d)*n
[
'
d)*n
"
'
}
|
'
}
]
F
#dfpb_ o; e"d)*ne"d)*nsf kf)fL xf, o; kYjL gfds ;Gb/ aurfdf kmnkmnsf
ed)*n
]
F
}
{{zLn
{ sd{zLn
sd sd{zLn
sd zLn
sdzLn k|f)fLju{ xf}F . -;a}lt/ x]/]/_ xfdLn] xfd|f] of] kl/ro la;{g' x'Fb}g .
{
|
]
|
]
zflGt – -hf]l;P/_ xf t, kf)fLx¿df xfdL ;j>i& kf)fL xf . -Ps Ps cIf/df hf*
]
F
}
Curriculum Development Centre
u
|
\
;+uxfno
xfno
|
]
}
}
]
F
lbb_ dfgj . of ljZj xfdL h:tf dfgj dfgjsf pTtd ;+\u|xfno;+\u|xfno /
;+ ;+
\\u|xfno
ljzfn e)*f/ xf] .
}
]
dfy
dfy
]
]
]
sdn – ljZjsf c;+Vo dfgjdWo xfdL gkfnL xf . xfdf lxdfnsf ljzfn dfydfy
\
F
|
dfy
'
\
'
%, abwsf zfGt dg % / e[s^Lsf pbf/ Jojxf/ % .
]
]
]
|
\
{
]
]
]
]
ljhof – gkfnLx¿ sfxL lxdfn, sfxL kxf* / sfxL t/fOdf a:%g . d xfdf bzsf ]
]
/fhwfgLdf a:%' .
zflGt – :ofaf;\, %f]/L .
hgs – ca o; kl/ro vnsf Pp^f rjm k/f eof, -kZgfTds cfvfn xb_ s ]
'
]
{
]
F
]
}
]
]
|
|
|
]
bf;f rjm klg vNg <
]
]
]
|
]
}
]
\
]
}
]
;a – -Psrfl^_ vNg, vNg . -klxnf hgs / kl% c¿x¿ ;f]kmfdf a:%g ._
]
hgs – -;alt/ ;/;tL cfvf bf*fPkl% ljhofnfO xb_ c, ca ltdL cfkmgf yk
]
}
F
F
{
}
\
{
{
}
]
kl/ro b]pm .
'
'
ljhof – -;fg;u_ d %f/L x . -aafsf cf+df #l;b_ }
F
|
F
F
]
'
[
[
]
e e"d)*n"d)*n – kYjLsf ;tx, kYjL, wtL {
" e e"d)*n
e"d)*n
d)*n
{{zLn
zLn
sd{zLn – pb\odL, sd{&
sd
sd
sd{zLn
sd{zLn
u
|
\\u|xfno
;+
;+\u|xfno – e)*f/, ('s'^L
;+
;+ ;+\u|xfno\u|xfno
xfno
dfy
dfy
dfy
dfy
dfy – lz/
]
gkfnL, sIff 8
}
]
sdn – -o; u/L_ d %f/f x'F .
zflGt – -o; u/L_ d cfdf x'F .
}
F
]
'
hgs – -o; u/L_ d lktf x . -Psl%g /flsP/_ ljhof pm Tof] kfgLsf hu Nofpm
}
]
t, ltvf{ nfUof] .
\
]
ljhof – -p&/ hfFb}_ x; a'af .
\
F
]
-ljhof hu Nofp% . hu lnP/ hgs #^#^L kfgL vfG%g ._
}
hgs – -kfgL vfP/ hu /fVb_ xfdL hf hf h h eP klg xfdL ;a dflg;sf
}
]
]
]
]
Curriculum Development Centre
snsnfpbf ;Gtlt xf, ;f/;f}Fbf;f/;f}Fbf jªzh xf}F .
}
F
F ;f/;fbf
F
} ;f/;f}Fbf;f/;f}Fbf
}
'
'
zflGt – clg ;vdf xfdL p; u/L ;vL xG%f / bMvdf p; u/L bMvL xG%f . :g]x
'
}
'
'
'
}
F
}
F
F
F
|
}
]
"
F
F
F
]
kfpbf xfdf dg do/ em Kjfv lkmhfP/ gfRg yfN% / kL*f kfpbf sfnf afbn
em}F w'Dd k%{ .
lz/f
/StjflxgL lz/f
]
}
}
sdn – xfdL ;asf /StjflxgL/StjflxgL lz/flz/fdf h:t /ftf / tftf /ut aU% . xfdLnfO{
/StjflxgL lz/f
]
/StjflxgL
rf^ k^s nfUbf Pp^ /ftf /+sf /ut cfp%, km/s /+sf cfpbg .
]
F
]
}
]
}
]
F
ljhof – xfdL ;asf z/L/df ;tf ;tf / b/f b/f xf* clg s/+x¿ %g .
]
}
]
\
F
}
«
hgs – xfdL ;a o; /fi^sf lhpbf / :jtGý gful/s xf .
}
F
}
«
sdn – xfdL ;a o; /fi^sf ;Ldf /Iffdf t}gfyt}gfy ;hu k|x/L xf}F .
}
} t t}gfy
gfy
tgfy
]
«
zflGt – xfdL ;a} o; bzsf eSt xf, ;Rrf /fi^eSt .
F
]
}
]
}
}
;a – -Pp^ :j/df_ xfdL Ps xfF . xfdf kl/ro klg Pp^ % .
|
}
}
'
'
]
]
}
F
'
hgs – -pleP/ xft yfKb_ d k?if x, t/ d gkfn cfdfsf ;Gtfg x .
F
F
\
'
]
'
F
}
]
zflGt – -hgssf xftdfly cfkmgf xft /fVb_ d dlxnf x, t/ gkfn cfdfsL ;Gtfg x .
]
F
}
]
\
sdn – -zflGtsf xftdfly cfkmgf xft /fVb_ d s^f x, t/ d gkfn cfdfsf ]
'
]
;Gtfg x'F .
bf
'
}
}}Fbf
F
;f/;f}Fbf
;f/;f
]
;f/;f
;f/;f}Fbf;f/;f}Fbf – tGb?:t, xi^ki^, ;aeGbf >i&, pTtd
[
'
/StjflxgL lz/f
/StjflxgL lz/f
/StjflxgL lz/f – /ut aUg] g;f
/StjflxgL lz/f
/StjflxgL lz/f
t t}gfy}gfy – lgoSt, vl^Psf ]
} t t}gfy
t}gfy
gfy
'
gkfnL, sIff 8
]
\
'
ljhof – -sdnsf xftdfly cfkmgf xft /fVb_ d s^L x, t/ d gkfn cfdfsL
F
]
]
}
]
;Gtfg x'F .
}
F
}
}
F
]
}
;a } – -Psrfl^_ xfdL Pp^ xf, xfdL Pp^ xf .
}
]
F
]
}
]
]
}
]
\
F
}
hgs – -xf:b_ ca cfhsf kl/ro vn oxL ^+luG% . -;an dn;u cfkmgf
'
F
\
\
cfkm\gf xft lgsfN%g ._
'
]
\
{
}
]
ljhof – -s/ ub_ bfO, ca l^eL vfNgxf; g .
sdn – cfpm, ;Fu} vf]nf}F .
| k k|;Gg
'
\
-bj xftdfnf u// l^eLlt/ hfG%g . hgs / zflGt ;f]kmfdf a;]/ k|;Ggk|;Gg d'b|fdf
]
]
}
|
;Gg
]
k;Gg
'
pgLx¿sf ljmofsnfk xl//xG%g . -kbf aGb xG% ._
]
|
\
]
{
k|;Gg – xlif{t, k|km'Nn, v';L
| k|;Gg
k k|;Ggk|;Gg
;Gg
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI Curriculum Development Centre
1= …xfdL Pp^} xf}F’ Psf+\sLsf kfýx¿sf] ;ªjfbnfO{ xfpefp;lxt ;:j/ jfrg
jfbnfO
ª
;
]
1= …xfdL Pp^
1= …xfdL Pp^
sLsf kfýx¿sf
\
1= …xfdL Pp^
1= …xfdL Pp^} xf}F’ Psf+\sLsf kfýx¿sf] ;ªjfbnfO{ xfpefp;lxt ;:j/ jfrg} xf}F’ Psf+\sLsf kfýx¿sf] ;ªjfbnfO{ xfpefp;lxt ;:j/ jfrg
xfpefp;lxt ;:j/ jfrg
xf
}} xf}F’ Psf+\sLsf kfýx¿sf] ;ªjfbnfO{ xfpefp;lxt ;:j/ jfrg
{
}
’ Psf+
F
u/
u/ .
u
u/ ./ .
u / . .
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
]
}
-s_ …xfdL Pp^ xf’ s:tf ljwf xf <
F
]
}
-v_ o; Psf+sLdf slt hgf kfý %g <
\
\
]
F
|
{
]
-u_ :gx kfpbf xfdf dg s ug yfN% <
]
]
'
]
-#_ sdnn aafnfO lsg /nuf*L /fSg cg/fw u¥of <
]
{
'
]
]
]
'
]
'
F
|
-+_ kL*f xbf xfdf dg s:tf xG% <
3= kf&sf cfwf/df l&s a
3= kf&sf cfwf/df l&s a]l&s %'^\ofpm M
\
ofpm M
^
l&s %
]]l&s %'^\ofpm M
3= kf&sf cfwf/df l&s a]l&s %'^\ofpm M]l&s %'^\ofpm M
'
3= kf&sf cfwf/df l&s a
3= kf&sf cfwf/df l&s a
]
-s_ ljhof xfd|f bzsf /fhwfgLdf al:%g .
]
]
\
-v_ xfdL ;a o; /fi^sf ;Ldf /Iffdf tgfy ;hu kx/L xf .
}
]
«
|
}
F
}
]
gkfnL, sIff 8
-u_ ljZjsf c;+Vo dfgjdWo xfdL gkfnL xf .
}
]
]
\
F
lIfKt pTt/ b
4= ;+\lIfKt pTt/ b]pm M
4= ;+
4= ;+
]
pm M
\\lIfKt pTt/ b]pm M
4= ;+\lIfKt pTt/ b]pm M4= ;+\lIfKt pTt/ b]pm M
|
]
]
]
{
-s_ sdnn l^eL aGb ug / ljhofn vfNg cfux ugsf sf/)f s xf <
'
{
]
]
]
-v_ hgsn dflg;sf kl/ro s;/L lbPsf %g <
]
]
\
]
]
-u_ zflGtn ljZjnfO s egsL l%g <
\
{
]
-#_ Psf+sLdf gkfnLx¿sf kl/ro s;n s eg/ u/fPsf % <
]
]
]
]
]
]
\
Curriculum Development Centre
5= JofVof u/ M
5= JofVof u/ M
5= JofVof u/ M
5= JofVof u/ M
5= JofVof u/ M
]
]
|
}
\
-s_ of ljZj xfdL h:tf dfgj dfgjsf pTtd ;+uxfno / ljzfn e)*f/ xf .
]
F
}
-v_ xfdL ;a o; /fi^«sf ;Ldf /Iffdf t}gfy kx/L xf .
|
]
}
F
F
]
|
}
F
F
]
"
-u_ :gx kfpbf xfdf dg do/ em Kjfv lkmhfP/ gfRg yfN% / kL*f kfpbf sfnf ]
F
afbn em}F w'Dd k%{ .
v .
F
]
z n
]
\
d
]
'
Vo ;Gb
sLsf
}} xf}F’ Psf+\sLsf] d'Vo ;Gb]z n]v .
xf
6= …xfdL Pp^
6= …xfdL Pp^} xf}F’ Psf+\sLsf] d'Vo ;Gb]z n]v .
6= …xfdL Pp^
6= …xfdL Pp^} xf}F’ Psf+\sLsf] d'Vo ;Gb]z n]v .} xf}F’ Psf+\sLsf] d'Vo ;Gb]z n]v .
}
’ Psf+
6= …xfdL Pp^
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/zAb e)*f/
]
7= pN^f
7= pN^f] cy] cy lbg zAb %fg ] ] ] / hf *f ldnfpm M
]
{
{{ lbg zAb %fg/ hf*f ldnfpm M] zAb %fg/ hf*f ldnfpm M
{
]
7= pN^f
7= pN^f] cy lbg zAb %fg/ hf*f ldnfpm M
7= pN^f
]] cy lbg
]
]
cy
]
]
]
]] zAb %fg/ hf*f ldnfpm M
{
lbg
]
zfGt pTtd k|Zg
'
cgTtd czfGt /fi^ « pTt/
8= tnsf zAbsf] cy {{ n]v M
]] cy{ n]v M{ n]v M
8= tnsf zAbsf
]] cy
8= tnsf zAbsf
8= tnsf zAbsf
8= tnsf zAbsf cy nv M
]
n
{
v M
]
cy
{
|
{
}
dfy, tgfy, sdzLn, k;Gg, uj;fy
9= cy
9= cy
{{ :ki^ x'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
{{ :ki^ x
9= cy
9= cy{ :ki^ x ''g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
|
|
]
u/L jfSodf k
:ki^ x
]
]
u u/ M
]
g
9= cy :ki^ xg u/L jfSodf kofu u/ M
'
of
|
'
'
"
F
F
;Gtlt, rjm, :jtGý, ed)*n, Kjfv lkmhfP/ gfRg, wDd kg { '
]
gkfnL, sIff 8
pRrf/)f / lxHh]]]]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh ]
pRrf/)f / lxHh
10= z
10= z
10= z ''b\w;Fu pRrf/)f u/ M
10= z'b\w;Fu pRrf/)f u/ M'b\w;Fu pRrf/)f u/ M
10= z'b\w;Fu pRrf/)f u/ M
u pRrf/)f u/ M
F
\
b
w;
'
[
\
|
/StjflxgL, #l;b, ;+uxfno, gTo, jzh, :j/
|
}
ª
F
11= z
11= z ''b \ \\w u/L ;f/ M
''b\w u/L ;f/ M\w u/L ;f/ M
b
w u/L ;f/ M
11= zbw u/L ;f/ M
11= z'b
11= z
}
{
xfdL P; edG*nsf kf)fL xf, o; kYjLgfds ;Gb/ jurfdf kmnkmnsf sdlzn
'
}
'
F
[
|
]
]
'
k|f)fLau{ xf}F .
12= lzIfsaf^ ;'g]/ n]v M12= lzIfsaf^ ;'g]/ n]v M
12= lzIfsaf^ ; ''g]/ n]v M
12= lzIfsaf^ ;
Curriculum Development Centre
g
v M
/ n
]
12= lzIfsaf^ ;'g]/ n]v M
]
xf t, kf)fLx¿df xfdL ;j>i& kf)fL xf . -Ps Ps cIf/df hf]* lbFb}_ dfgj . of]
]
}
F
|
|
{
]
]
]
\
}
ljZj xfdL h:tf dfgj dfgjsf pTtd ;+uxfno / ljzfn e)*f/ xf .
|
sfo{d"ns Jofs/)f
"
sfo
sfo
sfo{d"ns Jofs/)f{d"ns Jofs/)f
sfo {{d"ns Jofs/)f
ns Jofs/)f
d
]
u u/ M
jfSodf k
{
13= pbfx/)fdf lbP h:t
13= pbfx/)fdf lbP h:t
13= pbfx/)fdf lbP h:t
13= pbfx/)fdf lbP h:t} u/L tn lbOPsf lgkftx¿nfO{ jfSodf k|of]u u/ M
}} u/L tn lbOPsf lgkftx¿nfO{ jfSodf k|of]u u/ M
u/L tn lbOPsf lgkftx¿nfO
13= pbfx/)fdf lbP h:t} u/L tn lbOPsf lgkftx¿nfO{ jfSodf k|of]u u/ M} u/L tn lbOPsf lgkftx¿nfO{ jfSodf k|of]u u/ M
of
|
pbfx/)f M
pbfx/)f M
pbfx/)f M
pbfx/)f M
pbfx/)f M
]
]
'
{
;? ug xf tt tt t nfnf nfnf nf} t,t, t,t, t, ca kl/ro v]n ;'? x'G% . nn nn n ltdL cfkm\gf] kl/ro b]pm . ca
\
]
l^eL vfNgf; gg gg g .
]
F
}
]
]
]
}
lg, kf, Sof/, t, n, nf, g, v, /, x, c, cx, g }
F
}
14= kf&df v]nf}F, u/f}F h:tf OR%fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ . ltdLnltdLn] ]
14= kf&df v
14= kf&df v]nf}F, u/f}F h:tf OR%fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ . ltdLn]]]nf}F, u/f}F h:tf OR%fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ . ltdLn]
14= kf&df v
]]nf}F, u/f}F h:tf OR%fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ .
14= kf&df v
}
F
, u/f
s lj
\
}
of
]
ltdLn
|
u ePsf %g
|
mofkbx¿ k
{
nf
F
h:tf OR%fy
.
s s'g} kfFr cf]^f OR%fy{s lj|mofkbx¿ l^k / ltgnfO{ jfSodf k|of]u u/ .'g} kfFr cf]^f OR%fy{s lj|mofkbx¿ l^k / ltgnfO{ jfSodf k|of]u u/ . .
s lj
{
' s s'g} kfFr cf]^f OR%fy{s lj|mofkbx¿ l^k / ltgnfO{ jfSodf k|of]u u/ .
s'g} kfFr cf]^f OR%fy{s lj|mofkbx¿ l^k / ltgnfO{ jfSodf k|of]u u/ .
}
g
mofkbx¿ l^k / ltgnfO
|
{
jfSodf k
kf
F
r cf
]
^f OR%fy
u u/
]
|
of
15= kf&df …b
15= kf&df …b]pm, v]n, Nofpm’ h:tf cf!fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ .]pm, v]n, Nofpm’ h:tf cf!fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ .
15= kf&df …b
|
of
]
u ePsf %g
{
s lj
|
mofkbx¿ k
.
\
]]pm, v]n, Nofpm’ h:tf cf!fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ .
15= kf&df …b]pm, v]n, Nofpm’ h:tf cf!fy{s lj|mofkbx¿ k|of]u ePsf %g\ .
pm, v
]
n, Nofpm’ h:tf cf!fy
15= kf&df …b
]
u ePsf o:tf lj
v .
]
||of]u ePsf o:tf lj|mofkbx¿ vf]h / sfkLdf n]v .
of
kf&df k|of]u ePsf o:tf lj|mofkbx¿ vf]h / sfkLdf n]v .kf&df k|of]u ePsf o:tf lj|mofkbx¿ vf]h / sfkLdf n]v .
kf&df k
|
mofkbx¿ vf
]
h / sfkLdf n
kf&df k|of]u ePsf o:tf lj|mofkbx¿ vf]h / sfkLdf n]v .
kf&df k
;h{gfTds cEof;
l
l;hgfTds cEof;
l;
{{gfTds cEof;
l;h;h{gfTds cEof;
l
{
h
gfTds cEof;
16= ltd f ||f] ;fyL;Fu xf^ ahf/, hfýf, d]nf jf kj{sf cj;/df #'Dg hfFbfsf ] ]
16= ltd
16= ltd|f
Dg hf
16= ltdf ;fyL;u xf^ ahf/, hfýf, dnf jf kjsf cj;/df #Dg hfbfsf]|f] ;fyL;Fu xf^ ahf/, hfýf, d]nf jf kj{sf cj;/df #'Dg hfFbfsf]]
'
'
16= ltd
F
bfsf
]
nf jf kj
u xf^ ahf/, hfýf, d
F
F
F
{
{
|
;fyL;
]] ;fyL;Fu xf^ ahf/, hfýf, d]nf jf kj{sf cj;/df #'Dg hfFbfsf
]
sf cj;/df #
]
^
]
/ %f
ej ;d
cg cg'ej ;d]^]/ %f]^f] ;ªjfb tof/ kf/ .'ej ;d]^]/ %f]^f] ;ªjfb tof/ kf/ .
cg'ej ;d]^]/ %f]^f] ;ªjfb tof/ kf/ .
' cg cg'ej ;d]^]/ %f]^f] ;ªjfb tof/ kf/ .
]
jfb tof/ kf/ .
ª
;
]
^f
]
gkfnL, sIff 8
]
kf& M 18
kf& M 18
kf& M 18
kf& M 18
kf& M 18
cfx\jfgcfx\jfg
cfx
cfx
cfx\jfg
jfg
\\jfg
– hLjgfy wdnf
– hLjgfy wdnf
– hLjgfy wdnf
– hLjgfy wdnf
– hLjgfy wdnf
'
\
}
{
xftx¿ rNb %g, rNgk% cem }
Curriculum Development Centre
df^f afs/ d&Lx¿df
]
]
]
'
'
{
}
\
dgx¿ hfUb %g, hfUgk% cem }
F
]
ljZjf; le// cfvfx¿df
]
]
df^f bz xf ]
'
'
]
bz d^ xf ]
Hjfnf
F HjfnfHjfnf
cl:tTj
cl:tTj
cl:tTj
hxf HjfnfHjfnf csfl;G% cl:tTjcl:tTjsf ]
elSt jf anebsf g;fx¿df
|
F jr{:jjr{:j
lw;TTj
]
aflw;TTj
}
jr:j
{
hxf jr{:jjr{:j kmlnG% af]lw;TTjaf]lw;TTj
] af af]lw;TTjsf]
;f / cf
F
] s/];f / cfFugx¿df
F
snfzsf lgZ%n s/];f / cfFugs/];f / cfFug
snfz
ug
nfz
} s}nfz
} s s}nfz
}
s/
]
s/;f / cfug
}
|
'
cfpm, ltd xg \
Hjfnf
]
]
]
]
F
]
]
Hjfnf – bgbg ansf cfufaf^ p&sf cfufsf /fsf ]
Hjfnf
Hjfnf
Hjfnf
cl:tTj – cfkmgf dNo / dxTTjsf vfhL ug bfzlgs ljrf/
cl:tTj
"
cl:tTj
cl:tTj
]
cl:tTj
{
]
]
\
]
{
:j
]
|
jr{:j
\
jr {{:j – cfkmgf an jf zlStn kfKt :yfg, clwsf/
jr jr{:jjr{:j
]
af af]lw;TTjaf]lw;TTj
lw;TTj
] af]lw;TTj
af]lw;TTj – a'b\wTTj k|flKtsf] vf]hLdf nfu]sf] JolSt, a'b\w aGg] clwsf/
]
} s s}nfz
{
\
]
]
|
s s}nfz}nfz – lxdfno kjtdf dfg;/fj/sf lsgf/df /xsf kl;bw lzv/, kljý tLy :yn
nfz
s}nfz
]
{
s/ s/];fs/];f – #/sf bfofafof efudf /xsf cfugafxssf hUuf
]
]
F
]
F
]
F
s/];f
]];f
]
s/
;f
]
]
]
]
\
ug
F cfFug
]
'
cfFug – #/sf cufl*k^l^ /xsf tf%LvsL agfOPsf ldnsf hUuf
cf cfFugcfFug
]
{
]
gkfnL, sIff 8
eGHof+
eGHof+ clg d}bfgsf rf}tf/L / la;fgLx¿
}}gL
eGHof+
la;f
la;f
}}gL
la;f
eGHof+ la;f}gL
eGHof+
gL
\
F
]
hxf bz kl;gfsf #*sLx¿n ysfO la;b }
'
]
{
F
uLtsf efvfx¿df gof ou *fls/x% .
F
]
'
'
]
]
}
{
^Sgk%, ca ktfnfn ;Defjgfsf le/le/x¿df
le/
le/
le/
'
{
]
]
]
]
'
]
bwdv %f/fsf k^ eg / hf*f %fKg
]
F
}
'
/fdaxfb/x¿ ljbz hfg xbg
'
'
]
Curriculum Development Centre
F
{
'
}
{
'
'
]
jiffdf h&, lav / ;fgLx¿ ca leHg xbg
]
F
}
'
}
]
]
'
drL dxfsfnL st klg clnslt bz bVg xbg
'
s;sf klg cfvfx¿af^ kL*fsf yfkfx¿ v:g xbg
F
'
}
F
'
}
]
cfpm ltd xg \
'
}
|
nfnL u/f; / /f/f bxsf lgljsf/ ;fGbo {
'
]
{
}
F
| as{tas{t
{
hxf bz ltdf as{tas{tx¿sf] rf]vf] :kz{ dflu/x]% .
]
F
ast
eGHof+
eGHof+ – kxf*sf kmbaf^ dfly r(kl% cfpg ;dy/ efu
]
eGHof+
eGHof+
]
]
]
eGHof+
la;f
la;f
la;f}gL
]
]
]
\
]
la;f
la;f}gL}gL – el/ofx¿ jf cGo JolStn cfkmgf ef/L la;fpg / cf* kfpg &fp F
gL
}}gL
le/ – &f*f / Psbd s*f r^^fgn agsf */nfUbf kx/f ]
]
le/
le/
le/
le/
}
]
\
]
]
]
t
as
{{t
as as{t{t – zlSt, Ifdtf, atf
as
'
as{t
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
1= kf&df lbOPsf
1= kf&df lbOPsf ]] sljtf no ldnfO{ jfrg u/]/ ;a}nfO{ ;'gfpm .
1= kf&df lbOPsf
1= kf&df lbOPsf] sljtf no ldnfO{ jfrg u/]/ ;a}nfO{ ;'gfpm .] sljtf no ldnfO{ jfrg u/]/ ;a}nfO{ ;'gfpm .
]
nfO
sljtf no ldnfO
/ ;a
'
gfpm .
;
}
{
1= kf&df lbOPsf] sljtf no ldnfO{ jfrg u/]/ ;a}nfO{ ;'gfpm .
jfrg u/
{
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
]
]
{
-s_ dgx¿n cem s ugk% <
{
'
}
]
]
]
-v_ bz s s xf <
]
]
gkfnL, sIff 8
]
F
-u_ cl:tTjsf Hjfnf sxf csfl;G% <
]
'
F
-#_ ktfnfx¿n sxf ^Sgk% <
}
]
{
F
'
}
-+_ /fdaxfb/x¿ lsg ljbz hfg xbg <
'
]
'
3= kf&df x
3= kf&df x ]]/]/ vfnL &fpF e/L sljtfsf x/kmx¿ k'/f u/ M]/ vfnL &fpF e/L sljtfsf x/kmx¿ k'/f u/ M
3= kf&df x]/
/
/ vfnL &fp
'
]]/
/f u/ M
F
e/L sljtfsf x/kmx¿ k
'
]
]]/ vfnL &fpF e/L sljtfsf x/kmx¿ k'/f u/ M
F
3= kf&df x// vfnL &fp e/L sljtfsf x/kmx¿ k/f u/ M
3= kf&df x
xftx¿ =========================== cem }
'
df^f ======================= d&Lx¿df
]
Curriculum Development Centre
dgx¿ ============================ cem }
ljZjf; ===================== cfvfx¿df
F
df^f ============================ xf ]
]
4= ;+\lIfKt pTt/ b]pm M4= ;+\lIfKt pTt/ b]pm M
4= ;+
lIfKt pTt/ b
pm M
4= ;+\lIfKt pTt/ b]pm M
]
4= ;+ \\lIfKt pTt/ b]pm M
\
'
}
{
]
]
-s_ …cfxjfg’ sljtfdf lsg dgx¿ cem hfUgk% elgPsf xf <
]
-v_ kfOtfnfx¿n ;Defjgfsf le/x¿df lsg ^Sgk% <
{
]
'
{
|
]
'
-u_ …cfxjfg’ sljtfdf gkfnsf ul/aLnfO s;/L k:tt ul/Psf % <
]
\
]
]
-#_ …cfxjfg’ sljtfsf dVo efj s xf <
]
\
'
]
5= JofVof u/
5= JofVof u/
5= JofVof u/
5= JofVof u/
5= JofVof u/ MM MM M
}
'
]
]
}
'
'
drL dxfsfnL st klg clnslt bz bVg xbg
F
]
}
}
s;sf klg cfvfx¿af^ kL*fsf yfkfx¿ v:g xbg
'
'
F
F
6= sljtfdf sljn] ef]lnsf] g]kfnsf] ;'Gb/ lrý s;/L ptf/]sf %g\ < cfkm\g
6= sljtfdf sljn ef lnsf ] g kfnsf ] ; ' Gb/ lrý s;/L ptf/ sf %g < cfkm \g }
6= sljtfdf sljn
\
]
]
6= sljtfdf sljn] ef]lnsf] g]kfnsf] ;'Gb/ lrý s;/L ptf/]sf %g\ < cfkm\g}}] ef]lnsf] g]kfnsf] ;'Gb/ lrý s;/L ptf/]sf %g\ < cfkm\g}}
6= sljtfdf sljn
]
]] ef]lnsf] g]kfnsf] ;'Gb/ lrý s;/L ptf/]sf %g\ < cfkm\g
z }}nLdf n]v .]v .
z}nLdf n
z
]]v .
znLdf nv .
]
nLdf n
}}nLdf n
v .
z
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
]
{
{
cy
]
7= pN^f] cy lbg zAb %fg/ hf*f ldnfpm M
7= pN^f
]
]
]
]
7= pN^f] cy] cy lbg
7= pN^f
7= pN^f ]] cy lbg zAb %fg / hf ] ] ] ] ] *f ldnfpm M
]] zAb %fg/ hf*f ldnfpm M
]
{{ lbg zAb %fg/ hf*f ldnfpm M] zAb %fg/ hf*f ldnfpm M
{
lbg
}
ljZjf; hf*f ] jiff { dbfg kmlnG%
}
'
F
^fk ' vlDrG% l/Tofpg udL { cljZjf; lxpb
]
gkfnL, sIff 8
8= ldNbf
8= ldNbf
]] cy{ lbg] zAb %fg]/ hf]*f ldnfpm M
8= ldNbf] cy{ lbg] zAb %fg]/ hf]*f ldnfpm M8= ldNbf] cy{ lbg] zAb %fg]/ hf]*f ldnfpm M
]
8= ldNbf] cy{ lbg] zAb %fg]/ hf]*f ldnfpm M
cy
*f ldnfpm M
/ hf
]
]
zAb %fg
lbg
{
rf]vf] aut cfvf kL*f cfsfz
{
F
'
zlSt bMv kljý g]ý hf*f ] uug
9= cy{ :ki^ x
9= cy
{{ :ki^ x
|
]
]
9= cy :ki^ xg u/L jfSodf kofu u/ M
''g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
{{ :ki^ x'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
9= cy :ki^ x ' g ] u/L jfSodf k | of u u/ M
]
9= cy
{
}
'
d^, rftf/L, :kz, kl;gf, Hjfnf, k^ eg, hf*f %fKg '
'
]
]
]
'
{
Curriculum Development Centre
10= lg/
10= lg/
10= lg/ \\ ± ljsf/ …lglj { sf/’ eP h:t tnsf zAbdf …lg/ \ ’ pk;u { nufP/
{{sf/’ eP h:t} tnsf zAbdf …lg/\’ pk;u{ nufP/
10= lg/\ ± ljsf/
…lglj
…lgljsf/’ eP h:t tnsf zAbdf …lg/’ pk;u nufP/
\\ ± ljsf/
}
\
{
}
10= lg/ ± ljsf/ = …lglj{sf/’ eP h:t} tnsf zAbdf …lg/\’ pk;u{ nufP/…lglj{sf/’ eP h:t} tnsf zAbdf …lg/\’ pk;u{ nufP/
± ljsf/
FF zAb agfpm M
gofF zAb agfpm M
gof
gof zAb agfpm M
FF zAb agfpm M
gof
gof zAb agfpm M
dfof, bfif, wg, ljsNk, hg
]
11= tnsf zAbsf
]] cy{ nv M
11= tnsf zAbsf] cy{ nv M
11= tnsf zAbsf] cy{ n] cy nv M
11= tnsf zAbsf cy { { n ] ] v M
]
11= tnsf zAbsf
]]v M
}
{
kL*f, le/, ;Defjgf, aut, snfz
pRrf/)f / lxHh ]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh]]]]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh
12= tnsf zAbx¿ z'b\w;Fu pRrf/)f u/ M12= tnsf zAbx¿ z'b\w;Fu pRrf/)f u/ M
12= tnsf zAbx¿ z
\
F
w;
''b\w;Fu pRrf/)f u/ M
12= tnsf zAbx¿ z'b\w;Fu pRrf/)f u/ M
12= tnsf zAbx¿ z
u pRrf/)f u/ M
b
]
{
|
elSt, aneb, aflw;TTj, jr:j, cl:tTj
13= …cfx
13= …cfx jfg’ sljtfsf clGtd b ' O { x/km lzIfsaf^ ; ' g ] / n ] v .
\\jfg’ sljtfsf clGtd b'O{ x/km lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
13= …cfx\jfg’ sljtfsf clGtd b'O{ x/km lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
13= …cfx\jfg’ sljtfsf clGtd b'O{ x/km lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .\jfg’ sljtfsf clGtd b'O{ x/km lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
13= …cfx
14= kf&df …rNg'k%{, hfUg'k%{’ h:tf cfwf cIf/ nfu]sf lj|mofkbx¿ k|of]u'k%{, hfUg'k%{’ h:tf cfwf cIf/ nfu]sf lj|mofkbx¿ k|of]u
14= kf&df …rNg
14= kf&df …rNg'k%{, hfUg'k%{’ h:tf cfwf cIf/ nfu]sf lj|mofkbx¿ k|of]u
]
]
|
|
''k%{, hfUg'k%{’ h:tf cfwf cIf/ nfu]sf lj|mofkbx¿ k|of]u
14= kf&df …rNg k% { , hfUg ' k% { ’ h:tf cfwf cIf/ nfu sf lj mofkbx¿ k of u
14= kf&df …rNg
ePsf %g
ePsf %g
ePsf %g \\ . To:t} cfwf cIf/ nfu]sf c¿ kfFr cf]^f lj|mofkb vf]h]/
ePsf %g\ . To:t} cfwf cIf/ nfu]sf c¿ kfFr cf]^f lj|mofkb vf]h]/\ . To:t} cfwf cIf/ nfu]sf c¿ kfFr cf]^f lj|mofkb vf]h]/
r cf
F
ePsf %g\ . To:t} cfwf cIf/ nfu]sf c¿ kfFr cf]^f lj|mofkb vf]h]/
sf c¿ kf
h
]
|
]
. To:t
/
mofkb vf
^f lj
cfwf cIf/ nfu
}
]
]
sfkLdf ;f/ .
sfkLdf ;f/ .
sfkLdf ;f/ .
sfkLdf ;f/ .
sfkLdf ;f/ .
15= kf&df …Hjfnf, cl:tTj’ h:tf cfwf cIf/ nfu
15= kf&df …Hjfnf, cl:tTj’ h:tf cfwf cIf/ nfu]sf lj|mofkb afx]ssf c¿15= kf&df …Hjfnf, cl:tTj’ h:tf cfwf cIf/ nfu]sf lj|mofkb afx]ssf c¿
mofkb afx
ssf c¿
]
sf lj
]]sf lj|mofkb afx]ssf c¿
|
15= kf&df …Hjfnf, cl:tTj’ h:tf cfwf cIf/ nfu
15= kf&df …Hjfnf, cl:tTj’ h:tf cfwf cIf/ nfu]sf lj|mofkb afx]ssf c¿
/
] w w]/} zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ . To:tf kfFr cf]^f zAbx¿ kf&af^
]
u ePsf %g
}
zAbx¿ k
of
|
w w]/} zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ . To:tf ]/} zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ . To:tf kfFr cf]^f kfFr cf]^f zAbx¿ kf&af^zAbx¿ kf&af^
w]/} zAbx¿ k|of]u ePsf %g\ . To:tf kfFr cf]^f kfFr cf]^f zAbx¿ kf&af^zAbx¿ kf&af^
\
. To:tf
v .
]
/ n
]
]
vf vf]h]/ n]v .
vf]h]/ n]v .
vf]h]/ n]v .vf]h]/ n]v .
h
gkfnL, sIff 8
]
{{d"ns Jofs/)f
sfo
sfo
sfo{d"ns Jofs/)f{d"ns Jofs/)f
sfo
ns Jofs/)f
sfo{d"ns Jofs/)f
"
d
u ePsf
/
}
]
]
16= dflysf
16= dflysf] kf&df …xft, df^f], d'&L’ h:tf w]/} gfd zAbx¿ k|of]u ePsf
&L’ h:tf w
'
]
16= dflysf] kf&df …xft, df^f], d'&L’ h:tf w]/} gfd zAbx¿ k|of]u ePsf] kf&df …xft, df^f], d'&L’ h:tf w]/} gfd zAbx¿ k|of]u ePsf
16= dflysf
16= dflysf
kf&df …xft, df^f
]] kf&df …xft, df^f], d'&L’ h:tf w]/} gfd zAbx¿ k|of]u ePsf
gfd zAbx¿ k
, d
of
|
\
\ %g\ . kf&af^ b; cf
\ %g %g\ . kf&af^ b; cf]^f gfd zAbx¿ vf]h]/ n]v .]^f gfd zAbx¿ vf]h]/ n]v .
%g . kf&af^ b; cf ]]^f gfd zAbx¿ vf]h]/ n]v .
^f gfd zAbx¿ vf
]
/ n
]
]
h
]
. kf&af^ b; cf
v .
%g . kf&af^ b; cf^f gfd zAbx¿ vfh/ nv .
]
]
]
17= pbfx/)f x
17= pbfx/)f x
17= pbfx/)f x]/L cs/)f lj|mofkb k|of]u u/L b]zsf] af/]df kfFr cf]^f]/L cs/)f lj|mofkb k|of]u u/L b]zsf] af/]df kfFr cf]^f
17= pbfx/)f x
]]/L cs/)f lj|mofkb k|of]u u/L b]zsf] af/]df kfFr cf]^f
/L cs/)f lj
af/
u u/L b
of
]
df kf
|
17= pbfx/)f x]/L cs/)f lj|mofkb k|of]u u/L b]zsf] af/]df kfFr cf]^f
]
mofkb k
zsf
r cf
F
]
|
]
]
^f
jfSox¿ n
jfSox¿ n
jfSox¿ n]v M]v M
]]v M
v M
jfSox¿ n]v M
jfSox¿ n
pbfx/)f M
pbfx/)f M
pbfx/)f M
pbfx/)f M
pbfx/)f M
Curriculum Development Centre
hfg xbg .
'
'
/fdaxfb/ ljbz hfg' x'Fb}g .hfg' x'Fb}g .
] hfg' x'Fb}g .hfg' x'Fb}g .
'
F
}
}
'
g
'' x'Fb}g .
x
F
}
b
F
'
'
jiffdf h&, lav / ;fgLx¿ ca leHg' x'Fb}gleHg' x'Fb}g
'
{
{
]
leHg
]
leHg xbg
leHg
'
}
F
bVg xbg .
'
] b'Vg' x'Fb}gb'Vg' x'Fb}g
]
}
'
drL dxfsfnL st klg clnslt bz b'Vg' x'Fb}gb'Vg' x'Fb}g
s;sf klg cfvfx¿af^ kL*fsf yfkfx¿ v:g' x'Fb}gv:g' x'Fb}g
'
x
}
F
}
g
'
b
'' x'Fb}g .
'
F
v:g
]
v:g xbg
F
v:g
}
l;h{gfTds cEof;
l;h
l;h
l;h{gfTds cEof;l;h{gfTds cEof;
{{gfTds cEof;
gfTds cEof;
\
{
ofyL
\
sdf
’ zLif
{
{
{
sljtf /fd
]] sljtf /fd|/L k(L To:t} z}nLdf …d ljb\ofyL{’ zLif{sdf
|
18= kf&df lbOPsf
18= kf&df lbOPsf] sljtf /fd|/L k(L To:t} 18= kf&df lbOPsf] sljtf /fd|/L k(L To:t} z}nLdf …d ljb\ofyL{’ zLif{sdfz}nLdf …d ljb\ofyL{’ zLif{sdf
18= kf&df lbOPsf
18= kf&df lbOPsf] sljtf /fd|/L k(L To:t} znLdf …d ljbofyL’ zLifsdf
/L k(L To:t
z
}
}
}
nLdf …d ljb
sljtf n
sljtf n
sljtf n]v]/ lzIfsnfO{ b]vfpm .sljtf n]v]/ lzIfsnfO{ b]vfpm .
sljtf n]v]/ lzIfsnfO{ b]vfpm .
v
{
]
vfpm .
b
]]v]/ lzIfsnfO{ b]vfpm .
/ lzIfsnfO
]
]
gkfnL, sIff 8
kf& M 19
kf& M 19
kf& M 19
kf& M 19
kf& M 19
ª l;ªx / :ofnsf
ª l; l;ªx / :ofnsf] syf] syf
ª
x / :ofnsf
]
]] syf
l;x / :ofnsf syf
l;x / :ofnsf syf
]
}
]
\
ª
]
]
w/ klxnsf s/f xf . Pp^f &nf h+un lyof . To; h+undf efn / kfyL l;xsf ]
'
\
]
]
]
'
]
]
}
]
ljxf/
ljxf/
\
{
]
'
Pp^f hf*L a:Yof . ltgLx¿ Ps cfk;df va ldNy, h+undf ljxf/ljxf/ uy, l;sf/
ljxf/
]
'
ª
]
]
}
{
]
v]Ny] . ltgLx¿sf tL lbgx¿ lgs /dfOnf lyP . Ps lbg kfyL l;xn bO cf^f aRrf
ª
]
]
hGdfof . aRrf hGdkl% efn l;xn eGof, ælkof ! ca ltdL aRrfsL cfdf eof} .
|
]
]
]
{
]
]
}
]
cfhblv ltdL aRrfsf /vbv ug %f . d l;sf/sf Joj:yf u% .Æ kfyL l;xn klg
'
{
]
]
ª
]
]
]
Curriculum Development Centre
]
]
\
]
}
ª
{
{
p;sf s/fdf ;dyg hgfof . efn l;xn lbglbg h+unL hgfj/x¿nfO df// Nofpg
]
]
'
yfNof] .
]
F
]
{
ª
}
}
F
'
]
}
]
Ps lbgsf s/f xf . efn l;x ;w em l;sf/sf vfhL ub k/f h+un #Dof . st sxL
]
'
\
'
}
]
]
F
]
]
lIflth
lIflth
]
lIflth
]
\
e^^fPg . ;fem kl/;ssf lyof . ;"o{ lIflthlIflthdf *'Ag} cfF^]sf] lyof] . h+\undf #fF; bfp/f
}
{
\
ug uPsf dflg;x¿ klg cfcfkm\gf #/lt/ kmlsb lyP . efn l;x klg h+undf
{
F
ª
]
F
'
}
}
]
{
]
]
#Dbf#Db ylst eP/ #/lt/ kmlsb lyof . p;n af^fdf Pp^f :ofnsf aRrf b]Vof] . pm
'
]
v;L eof . æcfxf ! Sof /fd|f] :ofnsf] aRrf] /x]% . ca o;}nfO{ n}hfg'k¥of] .Æ p;n]
]
'
;f]Rof] . To;kl% p;n] To; :ofnsf] aRrf]nfO{ lhpFb} #/df Nofof] / kf]yL
l;ªxnfO{ a'emfof] .
]
F
]
ª
lhpbf :ofnsf aRrf bv/ kfyL l;x cfZro rlst eof . ;w hgfj/x¿nfO df//
}
]
]
]
]
]
]
{
{
F
F
|
]
]
]
]
]
]
Nofpy . cfh lsg lhpbf :ofnsf aRrf NofP < p;sf dgdf kZg plAhof . clg efn ]
F
'
}
'
}
}
|
]
]
]
]
]
{
]
ª
l;xnfO ;fWof, æcfh ltdLn d/f efhgsf nflu sg Joj:yf ldnfOlbof < sg kf)fL
]
ª
]
]
]
|
df// NofOlbPsf %f <Æ kfyL l;xsf s/f ;g/ efn l;xn eGof, æx/ lkof ! cfh of]
}
]
]
]
]
ª
'
'
]
]
}
]
]
]
{
'
]
:ofnsf aRrfafxs c¿ sg kf)fL kmnf k/g . o;nfO klg afns &fg/ dfl/g .Æ
|
F
\
drf/L
\,
axdrf/L
\
|
x
| a a|x\drf/L / afnsnfO{ slxNo} dfg'{ x'Fb}g elgPsf] % . of]
zf:ýdf klg ljåfg, , , , ljb'ifL, a|x\drf/L a|x\drf/L
]
}
]
t af^fdf PSn /x% . dnfO bv/ efUgsf ;^^f emg glhs kf cfof . olb sfxL
]
'
]
]
\
{
\
]
]
F
"
]
'
ljZjf; u// cfkm;u cfPsf % eg To;nfO dfg xbg . cem of] aRrf] t xfd|f] lardf
}
{
]
]
F
'
{
ljxf/
ljxf/
ljxf/
'
ljxf/
ljxf/ – #dlkm/ ug sfd
]
{
lIflth
lIflth – kYjL / cfsfz hfl*Psf h:tf blvg &fp F
]
]
]
]
[
lIflth
lIflth
]
lIflth
a a|x\drf/La|x\drf/L
x
\
drf/L
a|x\drf/L – j|t cflb lgod kfng ug]{ wdf{Tdf JolSt, a|x\dro{ cf>ddf /xg] JolSt
| a|x\drf/L
]
gkfnL, sIff 8
}
}
]
]
]
\
'
}
]
v;L g blvG% . ltdLnfO sg efhgsf Joj:yf ePg eg o;sf l;sf/ u// cfkmgf ]
{
'
]
]
ª
{
]
'
]
]
]
F
}
'
]
]
]
]
]
'
%fs ^f/ . efln laxfg xglalTts csf sg vfgs/fsf aGbfa:t u?nf .Æ efn l;xn eGof .
}
{
]
]
ª
]
'
]
'
]
efn l;xsf s/f ;gkl% kfyL l;xn eGof, æltdLn o;nfO aRrf &fg/ df/gf . d klg
]
]
]
]
}
]
ª
'
cfkmgf k^ egsf nflu o;sf xTof lsg u% / < Hofg hfg cj:yf cfOnfUbf klg ug {
{
]
]
]
\
]
}
{
}
}
]
]
z/)fdf % . z/)fsf]
}
gxg sfd slxNo s;n ug xbg . of] :ofnsf] aRrf] clxn] xfd|f] z/)f z/)f
z/)f
'
z/)f
F
'
'
{
'
F
}
;gftg
] ;gftg;gftg
'
{
d/)f slxNo ug xbg . of ;gftg;gftg wd{ klg xf] .Æ
}
Curriculum Development Centre
|
]
]
]
]
]
]
'
kfyL l;xn kml/ eGof, æcfhblv of d/f t;f aRrf xg % .Æ o;kl% kf]yL l;ªxn] To;
]
]
]
]
ª
]
]
]
ª
'
{
]
]
'
:ofnsf aRrfnfO cfkmgf bw vjfP/ xsfpg yfNof . l;xsf kl/jf/df ltg cf]^ }
]
{
\
'
]
{
}
F
]
'
]
]
'
'
]
]
aRrfx¿ ;u xlsg yfn . pgLx¿ ;u ldlnhnL vNg, vfg, a:g / #dlkm/ ug uy . o;/L
{
{
]
}
F
pgLx¿sf afNosfn laTof . ltgsf zf/Ll/s agf^df klg leGgtf blvg yfNof . tklg
]
]
]
]
]
}
]
]
}
kl/jf/df slxNo sf s;sf ;Gtfg eGg ljifodf %nkmn g ePg . ltg cf^ aRrfx¿
}
}
]
]
]
{
{
F
xlsb / a(b uP . ltgLx¿sf oL lbgx¿ va cfgGbsf lyP .
}
}
\
'
'
Ps lbgsf s/f xf . pgLx¿ h+\undf v]ln/x]sf] a]nf x&ft\ Pp^f h+\unL xfTtL b]vf
]
]
'
]
]
F
{
]
'
}
'
]
{
]
]
]
k¥of . To;nfO bVglalTts l;xsf bO cf^f aRrfx¿ l/;fpb emD^g ku . of bVgf;fy
}
ª
hGdhft
hGdhft
hGdhft
{
]
}
]
]
]
]
]
:ofnsf aRrfn ltgLx¿nfO /fSb eGof, æc/ efO xf ! of] ltdLx¿sf] s'nsf] hGdhfthGdhft
]
}
'
z/)f – sg sl&g jf bMvb cj:yfdf s;sf cf* lnP/ ;/lIft /xg sfd
z/)f
z/)f
z/)f
z/)f
]
'
'
}
]
;gftg
;gftg – klxnblv rlncfPsf ]
;gftg
;gftg
]
]
;gftg
hGdhft
hGdhft – hGdblvsf, hGdl;bw
hGdhft
]
\
}
]
hGdhft
hGdhft
]
gkfnL, sIff 8
F
}
]
'
'
}
]
zý xfTtL xf . To;n ltdLx¿ o;sf cufl* hfg' xbg .Æ efOx¿nfO{ olt eGgf;fy pm
^fk s:of
#/lt/ ^fk s:of]^fk s:of]]^fk s:of]] . :ofn bfh efusf bvkl% l;xsf aRrfx¿ klg lg/fz eP/ kmlsP .
]
{
^fk s:of
]
ª
]
'
]
ª
}
'
]
]
\
]
]
{
#/df kukl% tL bO efOn kfyL l;xsf cufl* #^gfsf ;a jTtfGt atfP . cfkmgf ]
'
[
}
]
{
:ofn bfOnfO lgs lv;L / Vofn&^^f ub p*fP . pgLx¿n xfTtLnfO bVg lalTts pm
{
}
}
]
]
\
{
'
]
"
{
]
'
]
]
cflTtP/ efusf / cfkmx¿nfO klg efUg ;Nnfx lbPsf s/f ;gfP . l;ªxsf aRrfx¿sf]
]
]
F
'
]
s/f ;g/ :ofnsf aRrf va l/;fof . p;sf cf&x¿ l/;n y/y/L sfKg yfn . p;sf
]
'
]
]
'
]
}
]
F
F
{
cfvf /ftf eP . p;n cfvLef ;dt af+uf / l^+uf kfb bO efOnfO ufnL ug yfNof .
F
\
\
]
{
{
]
}
'
{
]
]
]
ª
}
]
'
}
F
olTtsdf kfyL l;xn p;nfO PsfGtdf nu/ ;Demfpb eGof, æafa ! ltdL To;/L
{
Curriculum Development Centre
gl/;fpm . tL b'j} ltd|f efOx¿ x'g\ .Æ
{
]
,
]
]
\
]
kfyL l;xsf s/f ;Ggf;fy pm l/;n emg cfuf eof . p;n eGof, æs d zf}o{,zf}o{, ljbof,
'
{
\
'
o
zfo,
]
}
ª
]
} zf zf}o{,
]
¿k, l;k cflb sxLdf ltgLx¿ eGbf sd % / < logLx¿n lsg dnfO o;/L xlk/xsf %g <Æ
\
{
]
'
]
]
]
] cfj|mf]zcfj|mf]z
:ofnsf aRrfsf Toýf cfj|mf]zcfj|mf]z ] ] ] ª ] ]
]
cfjmfz bv/ kfyL l;x ;frdUg eof . To;sf] hLjg /Iff ug'{
|
]
]
]
{
{
]
]
'
]
]
{
ª
p;sf stJo lyof . olb emu*f eOxfndf l;xsf bO cf^f aRrfx¿n p;nfO l;Wofpg ]
lyP . To;n kfyL l;xn ;oldt eP/ xf:t eGof, æafa ! ltdLn] eg]sf] s'/f l&s xf] .
}
}
]
ª
'
F
]
]
]
ª
]
\
|
ltdL jL/, ljåfg / bVgdf klg /fdf %f t/ ltdL hg sndf hlGdPsf lyof, To; sndf
}
}
'
'
'
}
]
]
F
xfTtLsf l;sf/ ul/bgYof .Æ
]
ª
]
'
'
]
kfyL l;xsf s/f ;g/ :ofn eml:sof] .
|
ª
To; anf kfyL l;xn cem /fd/L ;Demfpb }
]
F
}
]
]
'
eGg yfNof . æ;g, ca d ;a ;To
]
}
F
'
'
'
s/f atfp% . afa ! ltdL :ofnsf] aRrf]
}
xf . dn ltdLnfO dfof u// d/f bw
]
]
'
{
}
]
]
{
'
'
]
]
vjfP/ xsfP . tL d/f %f/fx¿n clxn ]
]
F
]
]
}
{
ltdLnfO :ofn eg/ lrlg;ssf %gg .
\
}
]
To;n ltdL oxfaf^ efu / cfkmg snsf
'
}
F
\
F
:ofnx¿;u ldn/ a; . olb To;f u/gf }
]
]
]
\
eg kl% logLx¿n ltdLnfO dfg %g .
{
{
]
]
]
^fk s:g '
^fk s:g
^fk s:g
^fk s:g
^fk s:g'''' – efUg'
|
zf zf}ozf zf}o { – k/fjmd, jL/tf
o
}
zf}o{{}o{{
|
cfj|mf]zcfj|mf]z – l/;, jmfw
||mf]z
cfj
cfj
]
mf
]
z
cfj|mf]z
]
gkfnL, sIff 8
'
'
]
]
ª
]
ª
]
F
]
{
]
kfyL l;xsf s/f ;gkl% pm */n ysdfg eof . l;xsf %f/fx¿l;t emu*f gx'bf
]
F
'
pgLx¿ v;L lyP . ;do laTb} hfbf emu*fn kl/l:ylt ablnof] . o;n ubf pgLx¿sf ]
]
{
]
]
'
lardf &nf cljZjf; bvf k¥of . ;asf v;L PsfPs vf]l;of . :ofn cfkm" PSn }
]
]
]
'
}
]
]
]
]
\
]
' s'n]nd &f]Sof
}
snnd &fSof
]
ePsfn lgs cflTtof . cfkmgf Hofg hfufpg Toxfaf^ s'n]nd &f]Sof]s'n]nd &f]Sof]]s'n]nd &f]Sof]] . clg sxfF uP/
F
]
F
\
]
cfkmgf :ofnsf ayfg;u ldl;of, s;nfO yfxf ePg .
{
}
}
]
}
{
ª
F
æz/)fdf cfPsfnfO ;/If)f ugk% . cfk;df slxNo emu*f ug xbg . plrt ;dodf
{
}
{
'
'
'
{
'
{
]
{
'
]
}
{
;xL s/f atfpgk% . ;s;Dd ;asf enf ugk% . of xfdL ;asf stJo xf . of s/f ca
{
]
}
'
]
]
'
]
]
ª
]
]
]
]
'
F
{
]
d d/f ;GtfgnfO klg l;sfp% .Æ kfyL l;xn dgdg} ;fRof .
Curriculum Development Centre
snnd &fSg''n]nd &f]Sg'' – c¿nfO{ yfxf glbO{ efUg] sfd, ;'OFs'Rrf &f]Sg'
]
Sg
nd &f
n
'
' s s'n]nd &f]Sg
]]nd &f]Sg
'
]
]
' s s'n
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
1= kf& kfn
}}kfnf] k(]/ sIffdf ;'gfpm .
1= kf& kfn
1= kf& kfn
1= kf& kfn}kfnf] k(]/ sIffdf ;'gfpm .}kfnf] k(]/ sIffdf ;'gfpm .
gfpm .
/ sIffdf ;
'
]
k(
]
kfnf
1= kf& kfn}kfnf] k(]/ sIffdf ;'gfpm .
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
2= pTt/ eg M
]
]
]
ª
]
F
-s_ efn / kfyL l;xsf hf*L sxf a:Yof <
]
]
ª
]
]
]
-v_ kfyL l;xn slt cf^f aRrf hGdfof <
]
-u_ kfyL l;x lsg cfZro rlst eof <
ª
]
{
]
]
ª
-#_ l;xsf %f/fx¿ s;nfO emD^g ku <
'
{
-+_ l;xsf aRrfx¿ lsg lg/fz eP <
ª
3= kf&af^ l&s zAb vf]h
3= kf&af^ l&s zAb vf
3= kf&af^ l&s zAb vf ]]h ] / vfnL &fp F F e/ M
]]/ vfnL &fpF e/ M
3= kf&af^ l&s zAb vf
]]h]/ vfnL &fpF e/ M]/ vfnL &fpF e/ M
3= kf&af^ l&s zAb vfh/ vfnL &fp e/ M
h
{
]
'
-s_ l;xsf kl/jf/df ============ aRrfx¿ ;u xlsg yfn .
ª
]
F
}
]
-v_ kfyL l;xn =========== eP/ xf:t eGof .
]
ª
}
F
]
]
gkfnL, sIff 8
'
F
}
-u_ z/)fsf =========== slxNo ug xbg .
}
]
{
'
-#_ o;nfO klg cfkmgf ============= aRrf =========== dfl/g .
{
F
\
]
]
4= tnsf egfO s;n
4= tnsf egfO s;n] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M
4= tnsf egfO s;n
{
]
]
, n
lsg eg
]] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M
s;nfO
4= tnsf egfO s;n
xf
4= tnsf egfO s;n] s;nfO{ lsg eg]sf] xf], n]v M
]sf
]
v M
-s_ cfxf Sof /fd|f] :ofnsf] aRrf] /x% .
]
]
]
]
]
]
]
|
'
]
-v_ cfhblv of d/f t;f aRrf xg % .
]
]
-u_ of ;gftg wd klg xf .
{
]
Curriculum Development Centre
]
|
\
-#_ ltdL jL/, ljåfg / bVgdf klg /fdf %f .
}
'
]
-+_ afa ! ltdL :ofnsf aRrf xf} .
pTt/ n
]
5= tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ n]v M5= tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ n]v M
5= tnsf k
]
v M
5= tnsf k|Zgx¿sf] pTt/ n]v M
||Zgx¿sf] pTt/ n]v M
5= tnsf k
Zgx¿sf
{
]
-s_ efn l;xn :ofnsf aRrfnfO lsg df/g <
]
]
]
]
ª
'
]
]
{
]
-v_ kfyL l;xn :ofnsf l;sf/ ug gdfGgsf sf/)f s xf <
ª
]
]
]
-u_ ltg cf^f aRrfx¿sf lbgx¿ s;/L latsf lyP <
]
]
F
]
ª
]
-#_ :ofnsf aRrf l;xsf aRrfx¿;u lsg l/;fof <
]
]
{
-+_ :ofnsf aRrf lsg */n ysdfg eP/ efUgk¥of <
]
]
'
]
]
]
]
]
]
]
-r_ o; syfn lbg vfhsf ;Gbz s xf <
]
6= efj :ki^ kf/ M
6= efj :ki^ kf/ M
6= efj :ki^ kf/ M
6= efj :ki^ kf/ M
6= efj :ki^ kf/ M
]
}
}
'
'
'
F
{
Hofg hfg cj:yf cfOnfUbf klg ug{ gxg sfd slxNo} s;n ug xbg .
]
]
}
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
7= tnsf zAbsf
cy
7= tnsf zAbsf
7= tnsf zAbsf cy eg M
7= tnsf zAbsf
{{ eg M
7= tnsf zAbsf] cy eg M
{
]] cy
]] cy{ eg M{ eg M
[
'
jTtfGt, ;gftg, ljbifL, lIflth, x&ft \
gkfnL, sIff 8
]
8= cy
''g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
{{ :ki^ x'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M'g] u/L jfSodf k|of]u u/ M
8= cy
8= cy {{ :ki^ x g u/L jfSodf k | of ] u u/ M
8= cy{ :ki^ x
]
'
]
8= cy :ki^ xg u/L jfSodf kofu u/ M
|
]
:ki^ x
]
'
'
'
]
]
'
'
^fk s:g, Hofg hfufpg, cfuf xg, snnd &fSg, lg/fz xg, z/)fsf d/)f ug { '
'
'
'
]
]
pRrf/)f / lxHh ]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh]]]]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh
w u/L ;f/ M
\
9= z
b
''b
\\w u/L ;f/ M
9= z
9= z ''b\w u/L ;f/ M\w u/L ;f/ M
9= zbw u/L ;f/ M
9= z'b
p;n] eGof] s] d zf}o{, ljb\of, ?k, ;Lk cfbL s]lxdf ltlgx¿ eGbf sd %' /
10= kf&sf
10= kf&sf ]] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
10= kf&sf] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
10= kf&sf
R%
]
/ n
b lzIfsaf^ ;
v .
10= kf&sf] clGtd cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
g
clGtd cg
]
'
]
'
Curriculum Development Centre
u pRrf/)f u/ M
F
\
w;
11= z
b
''b\w;Fu pRrf/)f u/ M
11= z
11= z'b\w;Fu pRrf/)f u/ M'b\w;Fu pRrf/)f u/ M
11= z
11= z'b\w;Fu pRrf/)f u/ M
|
F
}
\
]
F
cfvLef, axdrf/L, zf:ý, Joj:yf, kl/l:ylt, cfjmfz
|
12= tnsf zAbsf
12= tnsf zAbsf] ; ?sf cIf/df lz/l a Gb yk ] / z b \ w u/
]] ;'?sf] cIf/df lz/l'?sf] cIf/df lz/laaGb' yk]/ z'b\w u/ Gb' yk]/ z'b\w u/
12= tnsf zAbsf
''?sf] cIf/df lz/laGb' yk]/ z'b\w u/
12= tnsf zAbsf ;?sf cIf/df lz/laGb yk/ zbw u/ M
;
]] ;
'
]
'
'
'
'
12= tnsf zAbsf
]
\
]
h:t M l;x — l;x
ª
}
]
l;x, ;jfb, ;f:slts, ;xf/, df;fxf/L, ;:yf, ;:sf/, ;;f/, ;/rgf, ;ofu
[
ns Jofs/)f
sfo {{d"ns Jofs/)f
sfo{d"ns Jofs/)f{d"ns Jofs/)f
sfo
"
sfo
sfo{d"ns Jofs/)f
d
´ M
''´ M
13= k( / a'´ M
13= k( / a´ M
13= k( / a
13= k( / a ''´ M
13= k( / a
-s_ k)f lj/fd -._
{
"
F
– dn ltdLnfO dfof u// xsfP .
}
'
]
{
{
]
}
– ca d ;a ;To s/f atfp% .
F
'
'
|
\
-v_ kZg lrxg -<_
– logLx¿n lsg dnfO o;/L xl//xsf %g <
\
]
]
]
{
}
'
– sg kf)fL df// NofOlbPsf %f <
|
}
]
gkfnL, sIff 8
]
-u_ cNk lj/fd lrxg -,_
\
'
– zf:ýdf klg ljåfg, ljbifL, axdrf/L / afnsnfO slxNo dfg xbg
{
\
}
'
{
'
|
\
F
}
elgPsf] % .
]
]
'
{
]
'
]
– pgLx¿ ldlnhnL vNg, vfg, a:g / #dlkm/ ug uy .
]
{
]
-#_ cw lj/fd -Ù_
{
'
}
]
{
]
]
\
– ltgLx¿ va ldNy Ù h+undf ljxf/ uy Ù l;sf/ vNy .
]
Curriculum Development Centre
-+_ pbuf/ lrxg - _
\
\
–cfxf Sof /fd|f] :ofnsf] aRrf] /x]% .
}
|
– lkof ca ltdL aRrfsL cfdf eof .
\
-r_ ofhs lrxg -–_
]
\
{
– h+undf #f; bfp/f ug uPsf dflg;x¿ klg ;dodf g cfcfkmgf #/–
F
}
\
lt/ kms{Fb} lyP .
-%_ sf]i&s lrxg - _
\
– gkfn ekl/jli&t -rf/lt/ hldgn #l/Psf_ bz xf . o;sf /fhwfgL
]
]
]
"
]
]
]
]
]
}
]
}
'
"
]
F
}
}
sf&df*f pkTosf -rf/lt/ kxf*n #l/Psf ;dy/ eefu_ lgs ;Gb/ % .
]
'
]
]
]
kfNkfaf^ sf&df*f kUg yk eGHof+x¿ -kxf*sf kmbLaf^ dfly r(kl% cfpg ]
F
}
|
'
}
;dy/ efu_ kf/ ug'k% .
{
{
\
-h_ pbw/)f lrxg -æ Æ_ -… ’_
\
]
]
]
]
– kfyL l;xn eGof, æcfhblv of d/f t;f aRrf xg % .Æ
]
]
]
]
]
|
ª
]
]
'
– d}n] …l;ªx / :ofn’ syf k(]F .
gkfnL, sIff 8
]
{
]
\
-´_ lgbzs lrxg -M_
tn lbOPsf zAbx¿sf cy nv M
]
{
]
;/If)f, z/)f, ;Gtfg
ª
zAb / jfSosf Ps cfk;df ;DaGw bvfpg, cy vn:t kfg / efjdf l;nl;nf
{
]
]
{
'
{
]
\
]
F
]
|
]
{
\
ldnfpg nvfOdf kofu ul/g lrxgx¿nfO nVo lrxg elgG% . efjnfO /fdf;u
|
]
{
\
'
{
]
'
{
{
{
|
]
]
'
{
JoSt ug pkoSt lrxgx¿sf kofu ugk% . gý jfSosf cy sl&g xg uO cysf ]
cgy{ klg x'g ;S% .
Curriculum Development Centre
]
'
{
\
|
]
'
– sg egfO k/f ePkl% jfSosf cGTodf kofu ul/g lrxgnfO k)f lj/fd lrxg
}
"
]
{
\
- . _ elgG% . k")f{ lj/fd lrx\gn] jfSo k'/f ePsf] ;+\s]t u%{ .
– sg s/fsf pTt/ hfGg lh!f;f /fVbf kZg lrxg -<_ sf kofu ul/G% .
]
]
|
}
]
'
'
\
]
|
}
|
– jfSodf Ps lsl;dsf zAbx¿ jmlds ¿kdf cfP eg cNk lj/fd lrxgsf kofu
|
\
]
]
]
\
ul/G% . o; lrxgn jfSodf %f^f c*fgnfO hgfp% .
]
]
{
F
]
}
{
]
]
]
'
\
–sg jfSosf ;xofuL eP/ cfpg ljleGg pkjfSosf lardf cw lj/fd lrxgsf ]
k|of]u ul/G% .
]
\
– xif, #)ff, cfZro cflb aemfpg pbuf/ lrxgsf kofu ul/G% . o;nfO{ lj:do
\
'
]
{
[
{
|
;"rs lrxg klg elgG% .
\
– bO jf bOeGbf a(L zAbnfO hf*gkbf / x/kmsf cGTodf zAb gc^fO csf { ]
{
]
\
'
]
{
{
'
{
'
{
]
'
x/kmdf nVgk/df ofhs lrxgsf kofu ul/G% .
]
]
]
]
|
\
'
]
]
}
\
'
]
|
{
]
]
]
{
{
– jfSosf lardf sg zAbsf cynfO :ki^ kfgk/df sfi&s lrxgsf kofu ul/G% .
\
|
}
{
]
– s;sf egfOnfO h:tfsf t:t /fVbf pbw/)f lrxgsf kofu ul/G% .
]
\
]
]
}
]
|
'
{
]
]
– sg s/fnfO tfs/ bvfpbf jf lgbzg ubf lgbzg lrxgsf kofu ul/G% .
{
]
\
]
}
]
]
F
{
'
{
14= pko'St lrx
''St lrxgsf kofu u/L z'b\w u/ M\gsf kofu u/L z'b\w u/ M
14= pko
14= pko St lrx \ gsf ] ] k | | | of ] ] ] ] u u/L z ' b \ w u/ M
]
|
''St lrx
]
]
14= pkoSt lrxgsf kofu u/L z'bw u/ M
\\gsf kofu u/L z'b\w u/ M
\
|
]
\
14= pko
kf]yL l;ªxn] eGof] ;'g ca d ;a} ;To s'/f atfpF%' afa' ltdL Pp^f :ofnsf] aRrf xf} .
g / pb
\
^f jfSox¿
]
15= kf&af^ k|Zg lrx\g / pb\w/)f lrx\g k|of]u ePsf b'O{ b'O{ cf]^f jfSox¿|Zg lrx\g / pb\w/)f lrx\g k|of]u ePsf b'O{ b'O{ cf]^f jfSox¿
{
cf
]
Zg lrx
u ePsf b
15= kf&af^ k
||Zg lrx\g / pb\w/)f lrx\g k|of]u ePsf b'O{ b'O{ cf]^f jfSox¿
of
\
w/)f lrx
g k
|
\
15= kf&af^ k
b
{
O
'
15= kf&af^ k
'
15= kf&af^ k|Zg lrx\g / pb\w/)f lrx\g k|of]u ePsf b'O{ b'O{ cf]^f jfSox¿
O
v .
h
vf vf]h]/ n]v .]h]/ n]v .
vf]h]/ n]v .
]
] vf vf]h]/ n]v .
/ n
]
]
gkfnL, sIff 8
= kf&sf
= kf&sf] klxnf] cg'R%]b k( / k")f{ lj/fd lrx\g nfu]sf kfFr cf]^f= kf&sf] klxnf] cg'R%]b k( / k")f{ lj/fd lrx\g nfu]sf kfFr cf]^f
]] klxnf] cg'R%]b k( / k")f{ lj/fd lrx\g nfu]sf kfFr cf]^f
= kf&sf
]
{
lj/fd lrx
]
^f
sf kf
"
)f
g nfu
\
]
]
cg
'
R%
klxnf
16 16 16 16 16= kf&sf] klxnf] cg'R%]b k( / k")f{ lj/fd lrx\g nfu]sf kfFr cf]^f
b k( / k
F
r cf
jfSox¿ n]v .n]v .
jfSox¿
jfSox¿ n]v .
v .
]
jfSox¿ n]v .
jfSox¿
n
gfTds cEof;
{{gfTds cEof;
{
l;h
l;h
l;hgfTds cEof;
l;h{gfTds cEof;l;h{gfTds cEof;
syf n
^f
bfx¿sf cfwf/df %f
''Fbfx¿sf cfwf/df %f]^f] syf n]v / zLif{s klg b]pm M
F
]
17= tnsf a
17= tnsf a'Fbfx¿sf cfwf/df %f]^f] syf n]v / zLif{s klg b]pm M
17= tnsf a
pm M
]
s klg b
]
{
17= tnsf a'Fbfx¿sf cfwf/df %f]^f] syf n]v / zLif{s klg b]pm M17= tnsf a'Fbfx¿sf cfwf/df %f]^f] syf n]v / zLif{s klg b]pm M
v / zLif
]
'
sg ufpdf em'^f afNg sfn gfd u/sf s^f xg === ;w h+undf afv|f r/fpg
'
}
]
]
]
F
'
}
\
]
]
'
]
]
F
'
]
'
hfg ========= af# cfof uxf/ ! u'xf/ !! u'xf/ !! ! eg]/ ?vdf r(]/ s/fpg'
Curriculum Development Centre
]
]
'
\
=======ufpnx¿ af# wkfpg h+undf bf*g==========af# ge^g========= sfnn ]
F
\
'
'
}
]
F
]
'
af/Daf/ of #^gf bfxf¥ofO/xg=========ufpnx¿ sfnsf Jojxf/af^ lbSs xg '
]
]
'
'
'
}
F
'
'
======= Ps lbg ;fRr af# cfpg=========sfn uxf/ ! u'xf/ ! ! af# cfof] eg]/
'
'
]
]
'
}
F
s/fpg===========ufpnx¿ sfxL klg gcfpg ==========af#n sfnsf ;a afvf |
]
df// vfg ==========sfn ?b ?b #/ kmlsg========em&f afNbf cfkm k%tfpgk% {
]
'
]
]
'
F
}
}
}
'
'
F
'
}
'
{
F
eGg] ;Gb]z lbg' .
18= ltdLn] ;'g]sf] s'g} Pp^f nf]ssyf n]v]/ sIffdf ;fyLx¿nfO{ ;'gfpm .ltdLn] ;'g]sf] s'g} Pp^f nf]ssyf n]v]/ sIffdf ;fyLx¿nfO{ ;'gfpm .
18=
18=
'
18= ltdLn] ;'g]sf] s'g} Pp^f nf]ssyf n]v]/ sIffdf ;fyLx¿nfO{ ;'gfpm .
18= ltdLn ;gsf sg Pp^f nfssyf nv/ sIffdf ;fyLx¿nfO ;gfpm .
{
;
'
gfpm .
{
]
]
s
ssyf n
sf
]
]
}
Pp^f nf
}
'
]
g
'
]
]
/ sIffdf ;fyLx¿nfO
]
]
ltdLn
;
]
]
'
'
g
v
]
]
gkfnL, sIff 8
kf& M 20
kf& M 20
kf& M 20
kf& M 20
kf& M 20
] g g]kfnL ;ª:s[ltª:s[lt
] g]kfnL ;
ªª:s[lt
ª
[
[
gkfnL ;:slt
kfnL ;
]
gkfnL ; :s lt
gkfn lxdfn, kxf* / t/fOsf ljljwtfn el/Psf ;Gb/ aurf xf . aurfdf /+uLr+uL
F
\
]
]
]
}
}
]
{
'
]
\
F
]
}
\
'
\
\
]
}
\
kmnx¿ /x em oxf w/ hfthflt %g . oxf /+uL la/+uL r/f r?+uLx¿sf ld&f uLt
F
F
'
F
F
\
'
}
\
{
]
}
]
}
h:t w/ lsl;dsf efiff %g . cgsf d&, dlGb/, uDaf, dl:hb / luhf#/ %g . oxf F
F
]
]
cgsf rf*kj, /Llt l/jfh / krngx¿ %g . cgsf dxfgaf^ lg:ssf kljý gbL h:t }
}
\
{
}
'
]
F
|
}
F
]
F
oxf cgsf k/Dk/f / dfGotf %g\ . g]kfn ljleGg hfltx¿sf] ;+\ud :yn klg xf] .
{
o;nfO ljleGg hftsf kmnsf ;femf kmnaf/L klg elgG% . oxfsf log ljljwtfdo
}
]
'
'
F
[
]
]
]
]
;dfhsf hudf gkfnL ;:sltsf pbo ePsf xf . To;n gkfnL ;:slt gkfnL ;dfhsf ]
}
]
ª
]
[
ª
]
]
c;n Jojxf/, dfGotf / efjgfsf Pp^ :j¿k xf . o;leý tdfd hfthflt, efiffefifL /
]
}
]
wdf
{{jnDaL
wdf
wdf
wdfjnDaLx¿sf ljrf/ / efjgf ldn]sf %g\ .
{{jnDaL
wdf{jnDaL Curriculum Development Centre
jnDaL
OGb)fL
]
|
OGb OGb
[
'
]
)fL
]
}
||])fL xf] . To;} u/L ljljw hflt, j]z / k/Dk/fsf] pkh g]kfnL
/+/+sf ;Gb/ ;li^ OGb|])fLOGb|])fL
[
]
]
|
;:slt xf . OGb)fLsf x/s /+sf cnUu kl/ro / ljziftf xG% . t/ klg ltgLx¿sf ]
]
]
}
ª
]
'
]
;dlGjt Pstf tL ;anfO ;hfpg gof l;hgf agsf xG% .
'
]
}
{
{
F
]
{{jnDaL
jnDaL
G
|
b
'
{
OGb
OGb|)fL
O
)fL
|
'
wdf
wdf{jnDaLwdf{jnDaL – wdsf cgofoL OGb|])fL OGb|])fL – OGb wgif
]
]|])fL
wdf
wdf{jnDaL
]
gkfnL, sIff 8
]
}
]
\
]
]
gkfndf cgs hflt / ltgsf efiff, jz / k/Dk/f %g . tL ;asf ;femf ljziftf …;u }
F
F
]
[
ª
]
F
]
}
F
]
}
]
}
F
afrf / xf;f’ eGg xf . To;n ljljwtflarsf Pstf gkfnL ;:sltsf dn vDaf xf .
"
]
]
]
[
'
tfn
tfn
ª
'
}
]
]
{
gkfnL ;:sltnfO ;o y/L afhfaf^ kbf xg Pp^f dgfx/ tfntfn;u klg tngf ul/G% .
F
tfn
}
]
'
}
]
h;/L ;gxL, ´df, dfbn, (fns cflbaf^ sg dgf/d tfn lg:sG%, To;/L g xfdLaf^
'
{
[
]
}
[
F
gkfnL ;:slt hGdG% . of ;:slt ljsf;sf Pp^ nIodf nDssf s/f*f gkfnLsf ]
]
]
ª
ª
}
]
}
]
}
Pstf cleofg h:t % . o;df x/]s g]kfnLsf] rf}tkmL{ ljsf; ug]{ dxfg\ pb\b]Zo
;d]l^Psf] % .
[
]
}
]
ª
{
]
'
jf:tjdf gkfnL ;:slt /+uL la/+uL kmnx¿n el/Psf kmnaf/Lsf ;fGbo xf .
]
]
'
\
\
'
\
kmnaf/Ldf ;okýL, unfkm, sdn, anL, rdnL, hfO, hxL cflb xG%g . kmnaf/LnfO {
{
'
'
]
]
'
'
]
]
]
]
'
]
]
]
;okýLn dfý ;Gb/ agfPsf xfOg / rdnLn dfý rDsfPsf klg xfOg . Tof] km'naf/L
}
]
]
ª
'
]
;hfpg ;a lsl;dsf kmnsf ;femf ;xofu % . To:t gkfnL ;:slt ;a gkfnLsf ]
}
]
[
}
' ;d'Gglt
'
]
' ;d ;d'Gglt
\
]
]
;dGglt rfxg ;femf efjgf xf . of efjgf kf/:kl/s ;befj, ;xofu, ;;DaGwdf
'
]
;dGglt
Gglt
} df}nfP
} df df}nfP
nfP
}
dfnfPsf] % . To;}n] g]kfnL ;ª:s[ltdf …lhpFbfsf] hGtL / dbf{sf] dnfdL’ pvfg ;fy{s
dfnfP
ePsf] % .
"
}
} d}ýL
|
[
dýL s?)ffs?)ff / IfdfIfdf
]
} d d}ýL s?)ff
dýL, s?)ffs?)ff Curriculum Development Centre F \ '
\
Ifdf
'
ýL
Ifdf gkfnL ;:sltsf dn dGý xg . xfdf ;dfhdf …uf; %f*g, ;fy
Ifdf
]
ª
}
}
\
'
}
}
g%f*g’ pvfg Hofb nfslko % . xfdL s;nfO k/fOk/fO &fGbgf . ;anfO cfkmGt g &fG%f .
k/fO
}
]
{ k/fOk/fO
|
F
}
F
{
}
xfdL wdsf gfddf sg emu*f ubgf . oxf dlGb/n dl:hbsf l/; ubg eg uDafn ]
'
F
}
]
]
]
'
}
F
{
}
}
{
{
{
{
luhf#/nfO ufnL ubg . oxfF lxGb', af}b\w, d'l:nd, lj|ml:rog h] eP klg xfdL cfk;df
{
}
xftdfnf u%f . olt dfý xfOg, xfdL kzkIfLdfly bof / ckf/ dfof klg u%f . xfdL
}
{
F
}
]
{
'
F
]
]
'
{
F
xfdf rf*kjdf sfu, ss/, ufO, uf? cflbnfO ;Ddfg u%f . xfdL jIf jg:kltnfO klg
{
[
]
}
'
{
{
|
{
}
pgLx¿sf pksf/ ;DemL >bwf u%f . xfdL tn;L, j/, lkkn cflbnfO khf u%f . xfdL
F
\
{
]
{
F
"
'
}
{
\
F
{
{
'
}
}
;asf rf*kjdf Ps csfdf ze sfdgf JoSt u%f . xfdL abw kl)fdf, lth, b;, F }
'
"
{
{
|
]
\
]
t t t t tfnfn fnfn fn – gfrufg jf jfbo jfbgsf /fd/L ldnsf rfn jf (+u
\
]
]
''Gglt
Gglt
;d ;d'Gglt;d'Gglt – /fdf pGglt
;d'Gglt
|
;d
df}nfPsf] – ljsf; ePsf], ;lk|Psf], km}lnPsf]
nfPsf
df df}nfPsf] df}nfPsf]
]
} df}nfPsf]
} d}ýL
d d}ýLd}ýL – ldýtf
d}ýL
ýL
s?)ff
s?)ff
s?)ff
s?)ff – bof
s?)ff
Ifdf
Ifdf
Ifdf
Ifdf – dfkmL
Ifdf
k/fO
k/fO – ckl/lrt, zý '
k/fO
k/fO
k/fO
]
gkfnL, sIff 8
}
F
F
ltxf/, %& xiffNnf;sf ;fy dgfp%f . To; u/L Ob, ljm;d;, pwfnL, pefnL, Nxf;f/,
}
]
{
F
F
}
|
}
]
|
\
]
F
|
}
{
«
{
'
F
F
df#L, xfnL cflb kjx¿ klg dgfp%f . oL xfdf /fli^o kjx¿ xg . oxf ljm;d;sf
]
{
'
}
'
'
vl;ofnLdf lxGb / dl:ndsf klg ;xeflutf kfOG% . b;, ltxf/ h:tf kjx¿ dgfpg
F
]
]
|
'
}
'
F
]
{
]
\
]
oxf hg;s wdsf JolStsf klg cfkmg lsl;dsf cu;/tf el^G% . gkfnLx¿ /fbL,
}
}
}
'
'
#f^, ehg, afng, bp;L, enf, uLtx¿df c;fWo cfglGbt aG%g . clg df?gL, nfv],
\
]
]
;fsnf, wfg gfr / wfdL gfr cflbdf klg ;a plTts /dfp%g . o;/L oxf hg;s }
'
F
}
\
}
F
'
]
ud
;+ud
\
{
«
{
/fli^o kj ckf/ xifsf ;fy dgfOG% . o;af^ ljljw k/Dk/fsf] ;+\ud;+\ud
;+ ;+
\\ud eO{ Pp^f
'
[
] ;d'bo;d'bo
;dbo ePsf % . To; u/L xfdf gkfnL ;:sltdf ;Tosf kz;f
gkfnL ;:sltsf ;d'bo;d'bo ] } | ] ] ª [ ] | ª
ª
]
Curriculum Development Centre
}
|
ul/G% . xfdf kf/fl)fs / nfs syfdf ;TojfbL ;TojfbL ] ]
]
;TojfbL
;TojfbLsf cflv/df sNof)f ePsf atfOG% .
;TojfbL
F
|
{
]
xfdf ;dfhdf c;n sfdsf sb/ / ;Ddfg ul/G% . oxf c;n dg;fon sfd ubf uNtL
]
]
xg uP Ifdf klg ul/G% .
'
|
\
]
'
]
"
\
[
]
]
k/fksf/ / ;dfh ;jf gkfnL ;:sltsf cfwf/et kIfdf xg . xfdL xfdf cf>odf
ª
cfPsf kfxgfnfO :jfut u%f . kfxgfnfO bjtf ;/x &fgL ;Tsf/ u%f} . cfktdf
\
{
}
{
'
'
{
]
{
F
{
]
'
]
]
|
]
]
'
{
k/sfsf pbwf/ ug xfdf klxnf stJo xG% . xfdL k/fksf/L efjgfaf^ kl/t eP/
]
|
\
}
]
F
}
}
'
kf^L, kfjf, rftf/f agfp%f . d&, dlGb/, kn, wdzfnf / wf/f lgdf)f u%f . xfdL cfkm\gf]
]
{
{
F
}
F
{
[
'
{
{
\
F
}
F
;DklTt ;dfh ;jfdf ck)f ug ;w nfnflot xG%f . cgfyfno, jbwf>d cflb
}
]
ª
]
]
;fdflhs ;:yf :yfkgf ugnfO xfdL &nf ;fefUo &fG%f . xfdf ;:sltdf bfgnfO dxfg \
'
{
}
F
}
ª
[
'
{
{
|
bfgjL/
bfgjL/
bfgjL/x¿sf uf}/j ufguf}/j ufg kfOG% .
uf/j ufg
'
sfo dflgG% . xfdf j]bj]b j]bj]b jb cflb k/fgf uGyx¿df klg bfgjL/bfgjL/ ] uf}/j ufguf}/j ufg
]
}
|
|
{
}
}
]
]
[
;asf sNof)f, ;dblw, Pstf, ;dtf / ;jfdf gkfnL ;:sltsf hu c*sf % . To;n ]
]
ª
]
[
\
]
]
]
gkfnL ;:slt lzi^, ;Eo / ;;:st cfr/)f tyf k/Dk/fdf cfwfl/t % . o;df s]xL
'
ª
[
ª
[
'
]
]
'
{
]
]
|
'
ljslt kIf #;sf blvG% . sxL sfn;Dd o;nfO %jf%t kyf / dlxnf zlStnfO {
[
pkIff
] pk]Iff
] pk pk]Iff
pkIff ug]{ k|j[lTtn] ufFh]sf] lyof] .
]
Iff
;+\ud;+\ud – ;lDdng, ldNg &fp F
;+
\\ud
ud
]
;+\ud
;+
;d ;d'bo'bo – /fdf;u pbfPsf ]
|
F
]
''bo
;d'bo
bo
;d ;d
;TojfbL
;TojfbL
;TojfbL
;TojfbL
;TojfbL – ;w}F ;fFrf] af]Ng]
\
|
]
{
j]b j]b j]b j]b j]b – ;j kfrLg dfGo uGy, lxGbx¿sf kl;bw wflds uGy, !fgsf e)*f/, clgi^ x^fO {
|
]
|
{
'
|
]
]
|
{
}
Oi^ kflKt ug cnflss pkfo atfpg zf:ý
bfgjL/ – bfg lbg ]
bfgjL/
bfgjL/
bfgjL/
bfgjL/
uf uf}/j ufguf}/j ufg
/j ufg
} uf}/j ufg
uf}/j ufg – dlxdfsf] aofg
[
] pk]Iff
pk pk]Iffpk]Iff – lt/isf/, #)ff
Iff
pk]Iff
]
gkfnL, sIff 8
k
'
skyf
'
|
|
' s s'k|yf
yf
'
[
F
}
]
]
ª
]
]
]
]
{
clxn gkfnL ;:slt o:tf s'k|yfs'k|yfaf^ dSt xb uPsf % . ul/a / c;xfonfO xKg, gfs/
] ;fdGtjfbL;fdGtjfbL
agfpg ;fdGtjfbL;fdGtjfbL ;fraf^ of dSt ePsf %g . cem xfdf ;dfhdf xfdf /fdf |
|
]
}
;fdGtjfbL
]
]
]
}
|
'
\
F
ª
[
[
{
]
{
]
ª
'
]
]
]
\
k/Dk/f / ;:sltnfO en/ k/fOsf ;:sltnfO cfvf lrDn/ k%ofpg sxL %g . g]kfnL
hfu/)f
'
[
]
{
;:sltnfO o:tf ljsltaf^ dSt kfg gkfnL ;dfhdf hfu/)fhfu/)f { ' { ]
[
]
ª
hfu/)f
hfu/)f k}bf ugk% . To;f ePdf
{
{
ª
[
'
gkfnL ;:slt ;bj lgdn / cgs/)fLo aGg % .
}
]
]
{
;jf, ;xsfo, ;dfgtf, ;befj, gkfnL ;:sltsf hu xg . ljljw eusf ljljw
ª
[
\
\
]
]
'
]
hfltx¿sf ;+ud gkfn ePsfn gkfnL ;:sltdf cgsf ;Eotfsf ;lDd>)f kfOG% .
]
[
F
]
}
]
]
\
]
ª
]
tf
'
;lxi)ftf
;lxi)f
]
\
;lxi)f
''tf
]
o;df ljljwtf;lxtsf Pstf, kf/:kl/s dn ldnfk, hftLo ;befj, ;lxi)f'tf;lxi)f'tf cflb
;dGjo el^G% . o;nfO ;a hftsf kmnaf/Lsf ;jf;;u tngf ul/G% . To;n
] ;dGjo;dGjo
kIfsf ;dGjo;dGjo ] { } ' ] ' F ' } ]
]
gkfnL ;:slt log ljljwtfdo gkfnL ;dfhsf c;n Jojxf/, dfGotf / efjgfsf ]
]
}
ª
]
[
;dlGjt ¿k x'g\ .
s s'k|yf'k|yf – v/fa rfn rng
s'k|yf
k
|
yf
' s s'k|yf
;fdGtjfbL
]
;fdGtjfbL – cGofosf ;fy hgtfnfO{ zfif)f ugx¿sf cgofoL
]
;fdGtjfbL
;fdGtjfbL
;fdGtjfbL
{
'
hfu/)f
]
hfu/)f
– rtgf
hfu/)f
hfu/)f
hfu/)f Curriculum Development Centre
;lxi)f'tf'tf
;lxi)f ''tf – ;xgzLntf
;lxi)f
tf
;lxi)f
;lxi)f'tf
]
]
;dGjo – /fdf dn
|
;dGjo
;dGjo
;dGjo
;dGjo
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
F(RI
1= sIffdf kf& kfn kfnf k( / ; gfpm .
1= sIffdf kf& kfn
1= sIffdf kf& kfn}kfnf] k(]/ ;'gfpm .}kfnf] k(]/ ;'gfpm .
1= sIffdf kf& kfn
1= sIffdf kf& kfn}kfnf] k(]/ ;'gfpm .
}}kfnf] k(]/ ;'gfpm .
'
]
]
2= Ps jfSodf pTt/ eg M
2= Ps jfSodf pTt/ eg M
2= Ps jfSodf pTt/ eg M
2= Ps jfSodf pTt/ eg M
2= Ps jfSodf pTt/ eg M
]
]
}
]
F
-s_ gkfn s:tf aurf xf <
'
ª
[
]
{
-v_ gkfnL ;:sltnfO s:tf tfn;u tngf ul/G% <
]
F
'
\
]
-u_ …uf; %f*g ;fy g%f*g’ pvfgsf tfTko s xf <
]
]
{
\
'
F
gkfnL, sIff 8
]
\
[
'
]
'
]
-#_ gkfnL ;:sltsf dn dGý s xg <
ª
{
[
-+_ xfdL jIf jg:kltnfO lsg >bwf u%f <
\
}
{
F
-r_ xfdL s:tf uNtLnfO Ifdf u%f <
]
{
F
}
{
-%_ xfdL sg sg kjdf ze sfdgf JoSt u%f <
F
}
{
'
{
'
'
'
]
]
[
ª
]
-h_ gkfnL ;:sltdf kfxgfsf s:tf :yfg % <
3= l&s pTt/df l&s lrx \\g -_ nufpm M
3= l&s pTt/df l&s lrx\g -\g -_ nufpm M_ nufpm M
3= l&s pTt/df l&s lrx
3= l&s pTt/df l&s lrx
3= l&s pTt/df l&s lrx\g -_ nufpm M_ nufpm M
g -
-s_ g kfnL ; ª :s ltsf ] d " n ljz iftf s ] xf <
-s_ g]kfnL ;ª:s[ltsf] d"n ljz]iftf s] xf] <g]kfnL ;ª:s[ltsf] d"n ljz]iftf s] xf] <
]
-s_ g]kfnL ;ª:s[ltsf] d"n ljz]iftf s] xf] <
-s_
-s_ g]kfnL ;ª:s[ltsf] d"n ljz]iftf s] xf] <
]
]
[
]
]
ª
-c_ cgstfdf Pstf -cf_ klZrdL ;:sltsf ;xofu
]
[
]
}
}
]
-O_ ;o y/L afhfsf Pp^ tfn -O_ { ;a hftsf kmnaf/L
'
-v_ s]nfO{ ;a} hftsf] km'naf/Lsf] ;'jf;;Fu bfFHg ;lsG% <
]
-v_ s]nfO{ ;a} hftsf] km'naf/Lsf] ;'jf;;Fu bfFHg ;lsG% <
km
'
naf/Lsf
u bf
-v_ s]nfO{ ;a} hftsf] km'naf/Lsf] ;'jf;;Fu bfFHg ;lsG% <s]nfO{ ;a} hftsf] km'naf/Lsf] ;'jf;;Fu bfFHg ;lsG% <
F
F
Hg ;lsG% <
-v_
]
;
'
-v_
jf;;
nfO
]
s
hftsf
}
{
;a
[
]
-c_ Curriculum Development Centre
gkfnL hfthflt
gkfnL ;:slt
]
-cf_
ª
F
-O_ k/fksf/ / Ifdfbfg -O_ { lhpbfsf hGtL
]
]
-u_ …ufF; %f]*\g', ;fy g%f]*\g'’ pvfgsf] cfzo s] xf] <
-u_ …uf F ; %f ] * \ g , ;fy g%f * g ' ’ pvfgsf ] cfzo s ] xf <
-u_ …ufF; %f]*\g', ;fy g%f]*\g'’ pvfgsf] cfzo s] xf] <
-u_ …ufF; %f]*\g', ;fy g%f]*\g'’ pvfgsf] cfzo s] xf] <…ufF; %f]*\g', ;fy g%f]*\g'’ pvfgsf] cfzo s] xf] <
-u_
\
'
]
]
-c_ ;+s^df klg ldýtf g%f*g ' -cf_ h:t cj:yfdf klg vfg g%f*g '
}
\
\
\
'
]
-O_ vfg dfldnfdf ;fyLsf jf:tf gug -O_ { vfg kfOG% eg ldýtf klg tf*g '
]
\
{
]
]
]]v M
4= pTt/ n
4= pTt/ n
4= pTt/ n
]]v M
4= pTt/ n]v M
v M
4= pTt/ nv M
F
{
'
]
'
F
]
\
-s_ r/f r?+uLsf afnL;u gkfnsf s s/fnfO bfHg ;lsG% <
]
]
-v_ g]kfnnfO{ lsg ;a} hftsf] km'naf/L elgPsf] xf] <
|
]
-u_ gkfnL ;:sltnfO lsg OGb)fL;u bflhG% <
[
{
ª
F
F
]
-#_ gkfnLx¿sf dýL efjgf sxf :ki^;u JoSt xG% <
F
F
]
}
'
]
[
]
-+_ gkfnL ;:sltnfO cgs/)fLo agfpg kIfx¿ s s xg <
{
]
'
]
ª
'
\
]
gkfnL, sIff 8
]
-r_ gkfnL ;dfhdf bfgjL/sf uf/j ufg lsg ul/G% <
}
]
]
[
]
[
\
ª
-%_ gkfnL ;:sltdf s:tf ljsltx¿ kfOG%g <
5= efj lj:tf/ u/ M
5= efj lj:tf/ u/ M
5= efj lj:tf/ u/ M
5= efj lj:tf/ u/ M
5= efj lj:tf/ u/ M
ljljwtflarsf Pstf g]kfnL ;ª:s[ltsf] d"n vDaf xf] .
]
ltsf d
]
]
iftf s
ª:s[
]
]
]
s
]
]
'
'
'
'
'
Vo ljz
]]kfnL ;
''Vo dVo ljziftf s s] x'g\, j)fg u/ .
Vo d
'
'
kfnL ;
, j)f
{
g u/
6= g
6= gkfnL ;ª:s[ltsf dVo dVo ljziftf s s] x'g\, j)fg u/
6= g
{
6= g]kfnL ;ª:s[ltsf d
6= g ]]kfnL ;ª:s[ltsf dVo dVo ljziftf s s x'g\, j)fg u/ª:s[ltsf d'Vo dVo ljziftf s s] x'g\, j)fg u/
{
{
{
]
]
'g\
x
]
]
]
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
zAb e)*f/
Curriculum Development Centre
7= tnsf ;dfj
7= tnsf ;dfj]zs zAb;Fu ;dfj]Zo zAbsf] hf]*f ldnfpm M7= tnsf ;dfj]zs zAb;Fu ;dfj]Zo zAbsf] hf]*f ldnfpm M
]
Zo zAbsf
]
7= tnsf ;dfj
hf
]
*f ldnfpm M
zs zAb;
]]zs zAb;Fu ;dfj]Zo zAbsf] hf]*f ldnfpm M
u ;dfj
7= tnsf ;dfj]zs zAb;Fu ;dfj]Zo zAbsf] hf]*f ldnfpm M
F
}
h:t M afhf = dfbn
'
kmn gkfn gfr wd { j[If
]
]
t/fO { rdnL lxGb ' nfv] sfu lkkn
atfpm M
cy
{
8= tnsf zAbsf] cy{ atfpm M
8= tnsf zAbsf
8= tnsf zAbsf
8= tnsf zAbsf ]] cy{ atfpm M
8= tnsf zAbsf] cy{ atfpm M] cy{ atfpm M
[
ª
|
\
ljljwtfdo, wdfjnDaL, tdfd, kz;s, ;dblw, ;+ud
\
{
''Ng] u/L jfSo n]v M
9= cy{ v ' Ng u/L jfSo n v M
9= cy
9= cy
9= cy
{{ v'Ng] u/L jfSo n]v M'Ng] u/L jfSo n]v M
{{ v
]
]
]
]
v
9= cy vNg u/L jfSo nv M
[
|
;jf;, bfgjL/, ljslt, nfslko, ;dGglt, cgs/)fLo, OGb)fL, cfglGbt, nfnflot
|
'
]
'
'
]
lhpbfsf hGtL dbfsf dnfdL, uf; %f*g ;fy g%f*g '
]
F
\
'
{
]
]
]
F
\
pRrf/)f / lxHh ]
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh
pRrf/)f / lxHh]]]]
pRrf/)f / lxHh
w;
\
'
gfpm M
10= z
u pRrf/)f u/
10= z'b\w;Fu pRrf/)f u/]/ sIffdf ;'gfpm M
10= z
/ sIffdf ;
F
]
b
''b\w;Fu pRrf/)f u/]/ sIffdf ;'gfpm M
10= z'b\w;Fu pRrf/)f u/]/ sIffdf ;'gfpm M10= z'b\w;Fu pRrf/)f u/]/ sIffdf ;'gfpm M
'
'
]
\
Nxf;f/, r/f r?+uL, ;dlGjt, ;;DaGw, ;TojfbL, ;lDd>)f, ;lxi)ftf, cfr/)f,
'
;fjhlgs
{
vfOsf
11= af]nfO / n]vfOsf] km/s a'´ M11= af]nfO / n]vfOsf km/s a'´ M
]
nfO / n
]
]]nfO / n]vfOsf] km/s a'´ M
´ M
'
11= af
km/s a
]
11= af
11= af]nfO / n]vfOsf] km/s a'´ M
]
afnfO nvfO afnfO nvfO
]
]
]
[
ª
\
|
|
;l:slt { ;:slt ljm;d; ljm;d;
]
gkfnL, sIff 8
km'naf/L kmnaf/L klaý kljý
'
\
of^f Pp^f nR%o nIo
}
\
rf*ka { rf*kj { wfg\gfr\ wfggfr
{
cu/;/ cu;/ x;fNnf; \ xiffNnf;
{
\
]
|
]
[
|
;ToafbL ;TojfbL las\ljmlt ljslt
12= kf&sf] rfF}yf] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .12= kf&sf] rfF}yf] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
12= kf&sf
]] rfF}yf] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
12= kf&sf
'
R%
]
yf
v .
F
}
]
cg
/ n
rf
]
g
]
b lzIfsaf^ ;
12= kf&sf] rfF}yf] cg'R%]b lzIfsaf^ ;'g]/ n]v .
'
Curriculum Development Centre
13= kf&sf] klxnf] cg'R%]b sfkLdf /fd|f cIf/ kf/]/ ;f/ .] klxnf] cg'R%]b sfkLdf /fd|f cIf/ kf/]/ ;f/ .
13= kf&sf
13= kf&sf] klxnf] cg'R%]b sfkLdf /fd|f cIf/ kf/]/ ;f/ .] klxnf] cg'R%]b sfkLdf /fd|f cIf/ kf/]/ ;f/ .
13= kf&sf] klxnf] cg'R%]b sfkLdf /fd|f cIf/ kf/]/ ;f/ .
13= kf&sf
sfo{d"ns Jofs/)f
ns Jofs/)f
"
{{d"ns Jofs/)f
d
sfo
sfo{d"ns Jofs/)fsfo{d"ns Jofs/)f
sfo
''´ M
''´ M
14= k( / a´ M
14= k( / a'´ M
14= k( / a
14= k( / a ´ M
14= k( / a
sd{jfRo{jfRo
sd
st
sd
st [[{jfRo sd {{jfRo
st
st[{jfRo[{jfRo
sd{jfRo
jfRo
{
jfRo
st[{jfRo
xfdL kf^Lkf}jf agfp%f . xfdLåf/f kf^Lkfjf agfOG%g .
F
\
F
}
}
F
{
{
{
}
}
xfdL wdsf gfddf emu*f ub}gf . xfdLåf/f wdsf gfddf emu*f ul/Fbg .
;fyLx¿n xfnL dgfPsf %g . ;fyLx¿åf/f xfnL dgfOPsf % .
\
]
]
]
]
]
'
d /fdfo)f k(\g] % . dåf/f /fdfo)f kl(g % .
{
{
]
;Ltfn] %& kj dgfOg . ;Ltfåf/f %& kj dgfOof .
\
]
]
]
\
]
ljZjf;n nfv gfr bvfPsf %g . ljZjf;åf/f nfv gfr bvfOPsf % .
]
]
}
F
ltdL efOnfO afnfpb %f . ltdLaf^ efO af]nfOb % .
}
F
]
}
{
[
{
F
]
\
|
]
]
[
{
'
{
{
dflysf tflnsfdf afoftkm /xsf jfSo stjfRo xg . stjfRodf stf kbsf kwfgtf
'
|
|
]
\
]
{
xG% . jfSodf stf kbsf ln+u, jrg / cfb/cg';f/ ljmofkbsf kofu ul/G% .
]
stjfRodf ;sds / csds bj ljmofsf kofu xG% .
{
[
{
]
]
|
{
'
|
}
'
{
'
F
{
]
dflysf tflnsfdf bfoftkm lbOPsf jfSo sdjfRo xg . sd{jfRodf sd{kbsf]
\
]
'
]
]
|
|
kwfgtf xG% . jfSodf sdkbsf ln+u, jrg, k?if / cfb/cg;f/ ljmofkbsf kofu
'
'
|
\
{
]
gkfnL, sIff 8
ul/G% . sdjfRo ;sds ljmofaf^ dfý aG% . st{jfRonfO sdjfRodf kl/jtg
{
[
|
{
{
{
{
{
'
{
ubf lgDg lnlvt s/fdf Wofg lbgk% M
'
{
'
|
{
— kZgdf lbOPsf stfkbdf af^÷åf/f yKgk% .
]
]
]
{
{
— cfjZostfg;f/ sd kbdf /xsf …nfO’ ljelSt x^fpgk% .
'
{
'
]
|
'
]
{
— ljmofkbsf wftdf …O’ kToo hf*gk% .
'
|
\
\
{
{
'
]
'
'
]
|
|
{
— sdkbsf ln+u, jrg, k?if / cfb/cg;f/sf ljmofkb kofu ugk% .
]
Curriculum Development Centre
{[{jfRo
st
efjjfRo
[[{jfRo
st
t
efjjfRo
efjjfRo
efjjfRo
s
stjfRo
[
st[{jfRo efjjfRo
{
jfRo
F
ª
ª
]
"
d t gkfnL ;:sltdf /dfP . cfkm t gkfnL ;:sltdf /dfOof .
[
]
]
[
pgL gkfnL ;:sltdf /dfOg . -pgLåf/f_ gkfnL ;:sltdf /dfOof .
[
ª
[
]
]
ª
]
\
]
ª
]
pgLx¿ gkfnL ;:sltdf /dfP . -pgLx¿åf/f_ gkfnL ;:sltdf /dfOof .
[
]
ª
[
alxgL xfnLdf xfF:% ] . xf]nLdf xfFl;G% .
]
]
{
F
{
]
dfly afoftkm /xsf jfSo stjfRo xg t/ bfoftkm /xsf jfSo eg efjjfRo xg .
'
]
{
'
\
\
F
[
[
'
F
}
'
]
'
{
|
efjjfRodf ljmofsf efj jf cy dVo xG% / ljmof ;w ttLo k?if, Ps jrg, cgfb/,
|
\
kln+udf /xG% . csd{s lj|mofaf^ dfý efjjfRosf] jfSo aG% . st[{jfRonfO{
'
{
{
{
'
efjjfRodf kl/jtg ubf lgDg lnlvt s/fdf Wofg lbgk% .
'
"
— olb lbOPsf kZgdf …d’ stfkb …% eg cfkm’ agfOG% .
{
|
]
]
]
— …d’ afx]s cGo stf{kb ePdf …åf/f÷af^’ yk]/ sfi&df /flvG% jf stf{kb g}
x^fOG% .
]
— ljmofkbsf wftdf …O’ kToo hfl*G% .
]
|
'
|
]
gkfnL, sIff 8
{[{jfRo
sd
d{ jf efjjfRo
[[{jfRo
{{ jf efjjfRo
stt[{jfRo
s
sd sd{ jf efjjfRo s t { jfRo
st
s
jf efjjfRo
[
{
sd jf efjjfRo
stjfRo
]
cUnf *f*fkfvf blvP . /dzn cUnf *f*fkfvf bVof .
F
]
]
]
]
F
cfkm" t gflrof] . d t gfr]F .
]
]
{
\
nfv gfr x]l/Fb} % . pgLx¿ nfv gfr xb %g .
}
]
]
|
]
}
]
|
ltdLåf/f /fdf sljtf nlvGy . ltdL /fdf sljtf nVYof .
Curriculum Development Centre
]
'
]
]
{
]
dfdfåf/f d af]nfOPsf % . dfdfn dnfO afnfpgePsf % .
'
{
'
{
sd jf efj jfRonfO stjfRodf abNbf lgDg lnlvt s/fdf Wofg lbgk% M
[
{
{
'
{
{
}
]
]
|
'
— lbOPsf kZgdf stfkb %g eg cfkmn stf kb yKgk% .
{
]
F
}
— cfjZos k/df sdkbdf …nfO’ ljelSt hf*gk% .
{
{
{
]
]
\
'
— lbOPsf kZgdf stfkb % eg To;df nfusf …åf/f, af^’ ljelSt x^fpg'k% .
]
{
]
|
{
]
]
]
{
{
"
|
]
{
— lbOPsf kZgdf cfkm stfkb % eg …d’ df kl/jtg ugk% .
{
'
]
{
— stfkbsf ln+u, jrg, k?if / cfb/cg;f/sf ljmofkb agfpgk% .
{
'
]
\
'
|
'
15= sf]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfRo kl/jt{g u/ M
15= sf]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfRo kl/jt{g u/ M]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfRo kl/jt{g u/ M
15= sf i&sdf lbOPsf ;+ \ s ] tsf cfwf/df jfRo kl/jt g u/ M
15= sf
15= sf
]]i&sdf lbOPsf] ;+\s]tsf cfwf/df jfRo kl/jt{g u/ M
]
{
{
[
]
ª
-s_ pgLx¿ gkfnL ;:sltsf cWoog ub %g . -sdjfRo_
]
{
}
\
]
-v_ gkfndf w/ kjx¿ dgfOG%g . -stjfRo_
]
[
\
{
}
{
]
{
-u_ wfg gfrdf va /dfOof . -stjfRo_
'
[
]
F
-#_ d t gfr . -efj jfRo_
{
-+_ xfdL rf*kjdf /dfOnf ug %f . -sd{jfRo_
{
{
}
]
]
F
gkfnL, sIff 8
]
[
{
-r_ ;befjnfO gkfnL ;:sltsf hu dflgG% . -stjfRo_
\
]
ª
]
[
{
-%_ ltdLx¿ /dfOnf kj{x¿ dgfpb lyof . -sdjfRo_
}
F
{
}
]
]
-h_ efO nfv gfr x]// xf:Yof . -efj jfRo_
]
F
'
{
]
]
'
]
-´_ cfdfn %& kjdf alxgLnfO afnfpgxg % . -sdjfRo_
{
{
\
]
F
-`_ /fxg rf*kjdf va /dfp%g . -efjjfRo_
'
{
Curriculum Development Centre
l;h;h{gfTds cEof;
{{gfTds cEof;
l ;h{gfTds cEof;
l;hgfTds cEof;
h
l
gfTds cEof;
l;
{
16=
16= fkm"n] b]v]sf] s'g} wfld{s :ynsf] j)f{g u/Lwfld{s :ynsf] j)f{g u/L Pp^f k|aGw n]v . Pp^f k|aGw n]v .
16=
]
wfld
aGw n
|
|
{
j)f
]
]
v .
Pp^f k
s :ynsf
g u/L
{
}
]
b
]
]
]
v
"
cfkm"n] b]v]sf] s'g} fkm"n] b]v]sf] s'g} wfld{s :ynsf] j)f{g u/L Pp^f k|aGw n]v .
16= c cc cfkmn bvsf sg wfld{s :ynsf] j)f{g u/L Pp^f kaGw nv .
16=
"
n
fkm
g
]
]
'
}
'
]
sf
]
s
17= ckf+\utf ePsf JolStn] kfpg] ljleGg ;'ljwfx¿ k|fKt\utf ePsf JolStn] kfpg] ljleGg ;'ljwfx¿ k|fKt ug{ ug'{kg
17= ckf+
17= ckf+
17= ckf+\utf ePsf JolStn] kfpg] ljleGg ;'ljwfx¿ k|fKt ug{ ug'{kg]{]{ug{ ug'{kg]{]{
17= ckf+ \\utf ePsf JolStn] kfpg] ljleGg ;'ljwfx¿ k|fKt ug{ ug'{kg ] {
'
{
ug
{
kg
ug
|
fKt
]
ljleGg ;
]
'
utf ePsf JolStn
kfpg
ljwfx¿ k
sfo{x¿sf] j)f{g ub}{ Pp^f k|aGw tof/ kf/ .sfo{x¿sf] j)f{g ub}{ Pp^f k|aGw tof/ kf/ .
sfo{x¿sf] j)f{g ub}{ Pp^f k|aGw tof/ kf/ .{x¿sf] j)f{g ub}{ Pp^f k|aGw tof/ kf/ .
sfo{x¿sf] j)f{g ub}{ Pp^f k|aGw tof/ kf/ .
sfo
gkfnL, sIff 8
]