เทคนิคการใช้ + อุปกรณ์วิทยาศาสตร์

ใบความรู
เรื่อง เทคนคิ การใชอปุ กรณท างวทิ ยาศาสตร

ในการเรยี นวิทยาศาสตรนกั เรยี นจะตองรูจ ักเครอื่ งมอื ในหองปฏบิ ตั ิการและวธิ ีการใชเ ครอ่ื งมือ ดงั นี้

รปู ภาพเครอ่ื งมือ ชอ่ื อุปกรณ / การนาํ ไปใช

บกี เกอร (Beaker)
มีหลายขนาดและมีความจุตางกัน โดยที่ขางบีกเกอรจะมีตัวเลขระบุความจุ

ของบกี เกอร ทําใหผูใชสามารถทราบปรมิ าตรของของเหลวที่บรรจอุ ยูไดอ ยางครา วๆ

และบีกเกอรมีความจุตั้งแต 5 มิลลิเมตรจนถึงหลายๆลิตร อีกทั้งเปนแบบสูง แบบ
เต้ีย และแบบรูปทรงกรวย (conical beaker) บกี เกอรจะมปี ากงอเหมือนปากนกซึ่ง
เรียกวา spout ทําใหก ารเทของเหลวออกไดโ ดยสะดวก spout ทาํ ใหสะดวกในการ
วางไมแกวซ่ึงย่ืนออกมาจากฝาทป่ี ดบีกเกอร และ spout ยังเปนทางออกของไอนํ้า
หรือแกสเมื่อทําการระเหยของเหลวในบีกเกอรที่ปดดวยกระจกนาฬิกา (watch
grass) การเลือกขนาดของบีกเกอรเพ่ือใสข องเหลวนั้นข้ึนอยูกบั ปริมาณของเหลวท่ี
จะใส โดยปกตใิ หระดบั ของเหลวอยูตํา่ กวาปากบีกเกอรประมาณ 1 – 1.5 น้ิว
ประโยชนของบกี เกอร

1. ใชส ําหรับตม สารละลายทม่ี ีปรมิ าณมากๆ
2. ใชส ําหรบั เตรยี มสารละลายตางๆ
3. ใชส ําหรับตกตะกอนและใชร ะเหยของเหลวทมี่ ฤี ทธิ์กรดนอ ย
หมายเหตุ : หามใชบกี เกอรทกุ ขนาดทดลองปฏิกริ ยิ าระหวา งสารโดยเด็ดขาด

หลอดทดสอบ (Test tube)
มีหลายชนดิ และหลายขนาด ชนิดที่มีปากและไมมีปาก ชนิดธรรมดาและ

ชนิดทนไฟ ขนาดระบุได 2 แบบคอื ความยาวกับเสนผาศูนยกลางริมนอกหรอื ขนาด
ความจเุ ปนปรมิ าตร

หลอดทดสอบสวนมากใชสําหรับทดลองปฏิกิริยาเคมีระหวางสารตางๆ ท่ี
เปนสารละลาย ใชตมของเหลวที่มีปริมาตรนอยๆ โดยมี test tube holder จับกัน
รอนมือ หลอดทดสอบแบบทนไฟจะมีขนาดใหญ และหนากวาหลอดธรรมดา ใช
สําหรับเผาสารตางๆ ดวยเปลวไฟโดยตรงในอุณหภูมิที่สูง หลอดชนิดนี้ไมควร
นําไปใชส าํ หรบั ทดลองปฏกิ ริ ิยาเคมรี ะหวางสารเหมือนหลอดธรรมดา

รปู ภาพเคร่อื งมอื ชอ่ื อุปกรณ / การนาํ ไปใช

ขวดปริมาตร (Erlenmeyer Flask)
เปนเคร่ืองมือที่ใชเตรียมสารละลายมาตรฐานหรือสารละลายที่มีความ

เขม ขนนอยกวาสารละลายเดิมได ขวดปริมาตรมหี ลายขนาดและมคี วามจตุ า ง ๆ กัน
เชน ขนาด 50 มล. 100 มล. 250 มล. 500 มล. 1,000 มล. และ 2,000 มล. เปน
ตน แบงตามรูปรา งและลักษณะการใชไดด งั ตอ ไปนี้

3.1 ขวดปริมาตรฟลอเรนส (Florence Flask) หรือเรียกวา Flat
Bottomed Flask มีลักษณะคลายลูกบอลลูน มักจะใชสําหรับตมน้ํา เตรียมแกส
และเปน wash bottle

3.2 ขวดปริมาตรกนกลม (Round Bottom Flask) ขวดปริมาตรชนิดน้ี
มีลักษณะเหมือนกับ Florence Flask แตตรงกนขวดจะมีลักษณะกลมทําใหไม
สามารถตง้ั ได

3.3 ขวดปริมาตรทรงกรวย (Erlenmeyer Flask หรือ Conical Flask)
ขวดปริมาตรชนิดนม้ี ีลักษณะเปนทรงกรวย และมีความจุขนาดตาง ๆ กัน แตท ่ีนิยม
ใชกันมากมีความจุเปน 250-500 มล. สามารถใชไดในหลายกรณี เชน ในการ
ไตเตรท

3.4 ขวดปริมาตรกลั่น (Distilling Flask) ขวดปริมาตรชนิดนี้นิยมใชใน
การกลั่นของเหลว

3.5 ขวดปรับปริมาตร (Volumetric Flask) ขวดปริมาตรชนิดนี้มี
ลักษณะเปนขวดคอยาวท่ีมีขดี บอกปริมาตรบนคอขวดเพยี งขีดเดียว นิยมใชในการ
เตรียมสารละลาย โดยทั่วไปจะนําสารนั้นมาละลายในบกี เกอรกอ นที่จะเทลงในขวด
ปรมิ าตรโดยใชกรวยกรอง แลวเทนํา้ ลา งบีกเกอรหลาย ๆ คร้ังดวยตัวทําละลายแลว
เทลงในกรวยกรอง เพื่อลางสารท่ีติดอยใู หล งในขวดใหจ นหมด อยาใหสารละลายใน
volumetric flask มเี กิน 2 ใน 3 ของปรมิ าตรทั้งหมด เทตัวทําละลายลงในขวดโดย
ผา นกรวยอีก เพอื่ เปนการลางกรวย จนขวดมปี รมิ าตรถึงขีดบอกปรมิ าตร

หลอดหยด (Dropper)
มีลักษณะเปนหลอดแกวที่ปลายขางหนึ่งยาวเรียวเล็ก และปลายอีกขาง

หนึ่งมีกระเปาะยางสวมอยู หลอดหยดใชสําหรับดูดรีเอเจนตจากขวดไปหยดลงใน
หลอดทดสอบทม่ี ีสารอื่นบรรจอุ ยู เพอ่ื ใชในการดูปฏกิ ิรยิ าเคมขี องรเี อเจนตน นั้ ๆ
***ขอ ควรระวงั ในการใชห ลอดหยดก็คอื : อยา ใหป ลายของหลอดหยดกระทบหรอื
แตะกบั ปากหลอดทดสอบ

รปู ภาพเคร่อื งมอื ชื่ออุปกรณ / การนาํ ไปใช

กระบอกตวง (Cylinder)
มขี นาดตางๆ กัน ต้งั แต 5 มลิ ลิลิตรจนถึงหลายๆ ลิตร ใชเ ปนอุปกรณ

สําหรบั วดั ปรมิ าตรของของเหลวท่ีมอี ุณภมู ิไมสูงกวาอุณภมู ิของหอ งปฏิบตั กิ าร
กระบอกตวงไมสามารถใชว ัดของเหลวท่มี อี ุณภมู ิสูงไดเนือ่ งจากอาจจะทํา

ใหกระบอกตวงแตกได กระบอกตวงจะบอกปริมาตรของของเหลวครา ว ๆ ถา
ตองการวดั ปรมิ าตรท่แี นน อนตอ งใชอ ปุ กรณว ัดปริมาตรอ่นื ๆ เชน ปเปตตหรอื บิวเรท
โดยปกติความผดิ พลาดของกระบอกตวงเม่ือมีปรมิ าตรสูงสดุ จะมีประมาณ 1
เปอรเซน็ ต

กระบอกตวงขนาดเลก็ ใชวดั ปริมาตรไดใกลความจรงิ มากกวา กระบอกตวง
ขนาดเลก็
***วธิ อี านปริมาตรของของเหลว : ในกระบอกตวงนั้นสามารถทาํ ไดโดยการยก
กระบอกตวงใหตง้ั ตรงและใหท องน้ําอยใู นระดับสายตา และอา นคา ปรมิ าตร ณ จดุ
ต่าํ สดุ ของทอ งนํ้า

กรวยกรอง (Filter funnel) , กรวยแกว
เปน อุปกรณท ี่ใชค ูกบั กระดาษกรอง ( Filter Paper) ในการแยกของแข็ง

ออกจากของเหลวและมักจะใชสําหรับสวมบิวเรทเม่ือจะเทสารละลายลงในบิวเรต

กรวยกรองมีมมุ เกือบๆ 60 องศา และมีท้งั แบบกานสั้นและกา นยาว กรวยกานยาว
จะกรองไดเร็วกวากรวยกานสน้ั ขนาดของกรวยกรองจะใหญหรอื วา เลก็ ขนึ้ อยกู ับ

ความยาวของเสน ผา ศูนยก ลาง

บิวเรต (Burette)
เปน อปุ กรณว ัดปริมาตรท่มี ีขีดบอกปรมิ าตรตางๆ และมีก็อกสาํ หรบั เปด-

ปด เพ่ือบงั คับการไหลของของเหลว บวิ เรตเปนอุปกรณทีใ่ ชในการวิเคราะห มีขนาด

ตง้ั แต 10 มล. จนถึง 100 มล. บวิ เรตสามารถวัดปริมาตรไดอ ยา งใกลเ คยี งความจรงิ

มากท่สี ดุ แตกย็ งั มีความผิดพลาดอยเู ล็กนอ ย ซึง่ ขึน้ อยกู ับขนาดของบิวเรต

รปู ภาพเครื่องมอื ชอ่ื อุปกรณ / การนําไปใช
ปเปตต (Pipette)

เปนอุปกรณท่ีใชในการวัดปริมาตรไดอยางใกลเคียง มีอยูหลายชนิด แต
โดยทั่วไปที่มีใชอยูในหองปฏิบัติการมีอยู 2 แบบ คือ Volumetric pipette หรือ
Transfer pipette และ Measuring pipette Transfer pipette ซ่ึงใชในการวัด
ปริมาตรไดเพียงคาเดียว คือถาหาก Transfer pipette จุ 25 มล. ก็จะวัดปริมาตร
ของของเหลวไดเฉพาะ 25 มล. เทาน้ัน Transfer pipette มีหลายขนาดตั้งแต 1
มล. ถึง 100 มล. ถึงแมไพเพทชนิดน้ีจะใชวัดปริมาตรไดอยางใกลเคียงความจริงก็
ตาม แตกย็ ังมขี อผดิ พลาดซงึ่ ข้นึ อยกู บั ขนาดของปเปตต
ไมแ กว (Rod) , แทง แกว คนสาร

ใชสําหรับคนสารละลายใหผสมกันเปนเนอื้ เดียวกนั อยางสม่ําเสมอ หรือใช
เมื่อจะเทสารละลายจากภาชนะหนึง่ ลงในภาชนะอีกชนิดหน่ึง โดยจะเทสารละลาย
ใหไหลไปตามไมแกว ไมแกวทม่ี ียางสวมอยปู ลายขางหน่งึ เรยี กวา Policeman จะใช
สําหรับปดตะกอนที่เกาะอยูขางๆ ภาชนะและถูภาชนะใหปราศจากสารตางๆ ท่ี
เกาะอยขู างๆ ยางสวมนน้ั ตอ งแนน
กระจกนาฬิกา (Watch glass)

มีรูปทรงคลายกระจกนาฬิกาเรือนกลม มีหลายขนาดข้ึนอยูกับความยาว
ของเสนผาศูนยกลาง กระจกนาฬิกาใชสําหรับปดบีกเกอรหรืออุปกรณอ่ืนๆ เพ่ือ
ปองกันสารอื่นๆ หรือฝุนละอองตกลงในสารละลายที่บรรจุอยูในบีกเกอรและใช
ปอ งกันสารละลายกระเดน็ ออกจาก บีกเกอรเ มอ่ื ทาํ การตม หรือระเหยสารละลาย
ตะเกียงบนุ เสน (Busen Burner)

ใชในการใหความรอน เพ่ือใหเ กิดปฏิกิรยิ าเคมี ตัวตะเกยี งมรี ูสาํ หรบั อากาศ
เขา เพอื่ ควบคมุ อุณหภูมิของเปลวไฟ ถา รูน้ีปด จะไดเ ปลวไฟสีเหลืองมีความรอ นนอ ย
กวา สีฟา ซง่ึ จะเกดิ ขน้ึ ในขณะทร่ี นู ี้ปด

ตะแกรง
ใชกระจายความรอ นจากเปลวไฟใหส มาํ่ เสมอ ทาํ ดวยเหล็กกลา ทองแดง หรือ

กระเบ้อื ง

ขาตั้งและทยี่ ดึ
ใชยึดเครอ่ื งมือใหอยูในตําแหนง ทตี่ องการ ใชรวมกับท่ียึด ใชในการยดึ บวิ เรต

ขวดกนกลม

รปู ภาพเคร่อื งมอื ชือ่ อปุ กรณ / การนาํ ไปใช
ทจ่ี บั หลอดทดลอง

ใชจับหลอดทดลอง เชนในขณะใหความรอ นดวยเปลวไฟ หรอื ใชใ นการ
เคล่ือนยายหลอดทดลอง
ท่ตี ั้งหลอดทดลอง

ใชส าํ หรับตั้งหลอดทดลอง สามารถตั้งไดค ร้งั ละหลายๆหลอด
โกรง บดสาร

ใชบดสารท่ีเปน ของแขง็ ใหมขี นาดเลก็ ลง

ขวดนาํ้ กลน่ั
ใชส ําหรับใสนา้ํ กล่นั

ทก่ี ้ันลม
ใชสาํ หรับก้ันลม และใสท ว่ี างตะแกรงลวด

กรวยแยก
ใชในการแยกของแหลวไมผ สมกนั ชน้ั แรกจะปนของเหลวท่มี คี วามหนาแนน

มากกวาจะถูกไขออกมาดา นลา ง ชน้ั บนจะเปน ของเหลวทม่ี ีความหนาแนนนอ ยกวา
ความจุ 50-500 mL
กระดาษกรอง

กระดาษทําหนาทีเ่ ดยี วกับตะแกรง จะยอมใหส ารที่เปน ของเหลวผานได
เทา นน้ั ไมย อมใหส ารท่ีเปน ของแข็งผาน กระดาษกรองจะตองใสไวในกรวยกรอง
ของแขง็ จะอยูบ นกระดาษ

ชอ นตกั สาร
ใชต ักสารท่ีเปนของแขง็ ปรมิ าณนอ ยๆ