Tết trung thu

SỰ TÍCH TẾT TRUNG THU- Tống Yến Nhi

Ngày xửa ngày xưa, từ cái thuở mà trời và đất mới chỉ có một mình Mặt trời
chiếu sáng vào ban ngày, còn ban đêm chỉ là một miền đen bao phủ, thì ở một
vương quốc nọ có một vị Vua vô cùng tài giỏi và giàu có. Uy quyền là vậy,
nhưng nhà Vua và Hoàng Hậu vẫn luôn đau đáu một nỗi khổ tâm, đó là họ mãi
chưa có được mụn con nào. Để có con, nhà vua quyết định cầu nguyện thần Mặt
Trời, nhưng đã quỳ suốt 29 ngày ròng rã mà nhà vua vẫn chưa thấy có điều gì
xảy ra. Cho tới tận lúc chạng vạng sáng ngày thứ 30, khi đã gần kiệt sức, thần
Mặt Trời mới xuất hiện trong vầng hào quang sáng rực rỡ. Thương cảm cho tình
cảnh của nhà Vua, và cũng xúc động trước sự thành tâm ấy, Thần Mặt Trời
quyết định ban phát cho vị Vua kia một ân huệ, nhưng với điều kiện rằng:

• Nhà ngươi sẽ được như ý muốn, nhưng nhà ngươi cũng phải hứa, là phải
giáo dục đứa con của nhà ngươi thật tốt, để nó trở thành một thiên tài,
đừng để công sức của ta phí vào việc vô dụng.

Nghe thế, nhà Vua quỳ rạp người cúi đầu cảm tạ Thần Mặt Trời, hứa sẽ không
làm Thần thất vọng. Khi nhà Vua vừa trở về tới hoàng cung, tên cận thần đã
chạy ra bẩm báo rằng Hoàng hậu vừa chuyển dạ sinh ra một Hoàng tử kháu
khỉnh. Mừng rỡ, nhà vua cho mở tiệc linh đình khắp cả vương quốc, đồng thời
vời các nhà uyên bác ở mọi nơi về để tìm cách rèn dạy hoàng tử trở thành một
thiên tài. Bởi vậy, khi chỉ vừa bắt đầu biết đi và biết nói, chỉ trừ buổi đêm chìm
trong bóng tối, còn bất cứ khi nào có ánh sáng, vị Hoàng tử kia đều phải học
một núi kiến thức khổng lồ. Nhưng đáng tiếc thay, trái lại với công sức và kỳ
vọng của Vua cha, cậu bé không hề tỏ ra hứng thú hay tiến bộ chút gì về chúng,
thứ làm cậu say mê duy nhất chỉ có âm nhạc mà thôi. Ví như khác với tâm thế
uể oải và nhàm chán khi học Toán, cậu có thể dành hàng giờ chìm đắm vào các
giai điệu, và thấy thật tò mò vì sao những nhạc cụ kia lại có thể truyền vào tai
cậu thứ âm thanh diệu kỳ đến vậy.

Lo ngại trước tình hình của con trai, nhà Vua bèn hỏi vì sao cậu lại không chú
tâm học hành, đặc biệt khi người dạy Toán phàn nàn rằng cậu không biết chút gì
khi chuyển sang phần Lượng Giác. Cậu bèn thú thật:

• Xin Vua cha tha lỗi, nhưng dù con đã cố gắng tập trung, con vẫn không
thể tưởng tượng ra được kiến thức cơ bản nhất của phần đó. Để giúp
hoàng tử tìm được hứng thú khi học về đường tròn lượng giác, nhà vua
yêu cầu các thợ kim hoàn ở khắp nơi hoàn thành một quả cầu bằng vàng
khổng lồ, rồi một lần nữa nhờ Thần Mặt Trời treo lên bầu trời. Nhờ đó mà
cứ mỗi buổi đêm, khi Thần Mặt Trời lui về nghỉ ngơi, thì trên bầu trời lại
xuất hiện một vật thể màu vàng, tỏa sáng dịu khắp nhân gian, sau nó được
gọi là “Trăng.” Cứ một ngày qua đi, thì hình ảnh của Trăng lại thay
đổi, và đường viền vùng sáng của nó được nhà Vua liên hệ cho Hoàng tử
tới việc biểu diễn các cung và góc lượng giác trên đường tròn lượng giác,
việc học ấy kéo dài trong vòng một tháng. Mặt Trăng được chia thành 4

miền giới hạn bằng 2 trục, trục tung là trục sin, còn trục hoành là trục cos,
từ đó suy ra trục tan và cotan. Chiều dương chính là chiều sáng lên của
Trăng, tức là chiều ngược kim đồng hồ. Trăng non sẽ là (3+k2;3+k2),
trăng tàn là (23+k2;43+k2), trăng bán nguyệt đầu tháng là (2+k2;2+k2),
còn cuối tháng là (2+k2;32+k2); cứ như vậy cho đến khi chạy đủ một
vòng tròn (0;k2) tức cũng là lúc trăng tròn vành vạnh, và khi trăng sóc
hay không trăng, ấy cũng là dịp duy nhất mà Hoàng tử được nghỉ ngơi
trong tháng khi không thể thấy trăng. Bởi vậy mỗi khi có trăng, dân chúng
lại bảo với nhau rằng: Hoàng tử lại đang học thâu đêm suốt sáng đó.

Những tưởng nhờ vậy mà có thể thu hút hứng thú học tập từ con trai, nhưng
nhà Vua lại càng cảm thấy chán nản và bất lực khi Hoàng tử dù đã hiểu và tưởng
tượng rõ hơn nhưng lại càng ngày chán ghét học Toán và cả các môn học khác.
Không kìm chế được, nhà Vua đã nổi cơn thịnh nộ. Đáp lại Vua cha, Hoàng tử
thú thực:

• Con đã hiểu kiến thức, nhưng thưa cha, con vẫn chán ghét chúng bởi con
phải học nhiều dù không hề thích. Ngày này qua ngày khác con chìm
trong biển kiến thức khổng lồ, con thậm chí không được nghỉ ngơi đủ, còn
âm nhạc mà con đam mê cũng không thể theo đuổi. Vì sao Người lại bắt
ép con như vậy?

Nói rồi, Hoàng tử bỏ đi, quyết tâm sẽ ra ngoài thành để giải thoát áp lực đè nặng
ấy.

Nhà Vua sau khi nghe được những tâm tư thực sự từ con trai, Người thấy rất đau
lòng trước sự ra đi của Hoàng tử, bèn mạo muội cầu xin vị Thần Mặt Trời một
lần nữa:

• Xin thứ lỗi cho con, nhưng Người có thể không yêu cầu con trai con trở
thành người giỏi nhất hay không? Điều đó có lẽ quá sức, còn con chỉ có
mình nó, giờ thì hơn hết, con mong nó cảm thấy hạnh phúc.

Nghe vậy, Thần Mặt Trời cười nói:
• Nhà ngươi đã hiểu đúng rồi đấy. Nhưng nhà ngươi vẫn chưa hiểu rõ con
trai mình, đứa bé ấy là một thiên tài, nhưng sẽ không phải thiên tài trong
lĩnh vực mà nhà ngươi đang định hướng, mà nó có một cảm quan âm nhạc
thiên bẩm.

Đến lúc đó, nhà Vua mới vỡ lẽ, và càng cảm thấy hối hận khi đã đè nặng quá
nhiều áp lực lên con trai mình khi không hề lắng nghe hay thấu hiểu cậu bé. Từ
đó, cứ mỗi dịp Trăng rằm và ngày đầu tiên của mỗi tháng, nhà Vua lại lấy đó
làm ngày để cầu khấn thần linh giúp bảo vệ con trai mình, đồng thời cũng ăn
năn sám hối về sai lầm mình gây ra. Việc này sau đã trở thành phong tục được
truyền bá trong dân gian.

Thời gian trôi qua, Hoàng tử ngày nào nay đã bước vào tuổi niên thiếu, cậu vẫn
tiếp tục theo đuổi đam mê âm nhạc của mình, và biết được sự tồn tại của sóng
âm thanh, câu trả lời cho thắc mắc hồi bé. Nhưng đến lúc đó, cậu mới nhận ra
việc nghiên cứu sâu về nó cần cả ứng dụng của lượng giác. Không chỉ vậy, trong
những năm tháng sống ở bên ngoài, cậu cũng thấy được tầm quan trọng của các

môn học khác, và hiểu ra rằng muốn làm cái gì thành công thì cũng cần có kiến
thức đa dạng và phong phú. Do đó, mùa thu năm 16 tuổi, khi một niên học mới
bắt đầu trên cả vương quốc, cậu bèn quay trở về Hoàng cung, sẵn sàng lĩnh hội
thêm kiến thức để có thể theo đuổi ước mơ của mình. Vô cùng phấn khởi trước
sự quay lại của Hoàng tử sau bao năm ngóng chờ, Nhà Vua mở tiệc thết đãi linh
đình vào đúng ngày Trăng rằm của tháng 8, và gọi đó là Tết Thiếu Nhi, với ý
mong sự hồn nhiên của trẻ thơ được gìn giữ. Đồng thời quyết định trẻ em chỉ khi
bước vào tuổi thiếu niên mới cần học sâu hơn phần Lượng Giác nhằm giảm bớt
áp lực kiến thức. Cùng chung vui với nhà Vua, dân chúng khắp vương quốc đều
ăn mừng sự trở về của Hoàng tử và gọi đó là Tết Đoàn viên. Còn Thần Mặt trời,
khi thấy được cái kết có hậu, và cũng thấy được kỳ vọng của mình sẽ thành hiện
thực trong tương lai không xa, đã làm Trăng to hơn, rõ hơn, chiếu sáng rực rỡ
hơn vào ngày hôm đó như hân hoan chúc mừng.

Từ đó trở đi, cứ mỗi năm khi vào giữa mùa thu, cũng là mùa tựu trường, thì
Trăng Rằm lúc ấy lại to sáng hơn hẳn, và nhà nhà đều có truyền thống ăn Tết
Trung thu. Đó cũng chính là Tết Thiếu Nhi, Tết Đoàn viên, hay Tết trông Trăng,
khi trẻ con được phá cỗ và rước đèn vui chơi, người đi xa thì trở về, tất cả cùng
sum họp ngắm trăng (còn riêng thiếu niên thì có lẽ trông trăng để hiểu về đường
tròn lượng giác.)