รูป ต าแหน่งของกลุ่มดาว ในท้องฟ้าวันที่..............เวลา 18.00 น. (ติดแผ่นพลาสติกลงในใบงาน) -46- วาดภาพจากสิ่งที่สังเกตเห็น
รูป ต าแหน่งของกลุ่มดาว ในท้องฟ้าวันที่..............เวลา 19.00 น. (ติดแผ่นพลาสติกลงในใบงาน) -47- วาดภาพจากสิ่งที่สังเกตเห็น
รูป ต าแหน่งของกลุ่มดาว ในท้องฟ้าวันที่..............เวลา 20.00 น. (ติดแผ่นพลาสติกลงในใบงาน) -48- วาดภาพจากสิ่งที่สังเกตเห็น
รูป ต าแหน่งของกลุ่มดาว ในท้องฟ้าวันที่..............เวลา 21.00 น. (ติดแผ่นพลาสติกลงในใบงาน) -49- วาดภาพจากสิ่งที่สังเกตเห็น
ผลการอภิปรายเปรียบเทียบผลการสังเกตรูปร่างและการเรียงตัวของกลุ่มดาวฤกษ์ ต าแหน่ง และเส้นทางการขึ้นและตกของกลุ่มดาวบนท้องฟ้าในเวลาเดิมของวันแรกและวันที่สอง วัน/เดือน/ปี......................................... วัน/เดือน/ปี......................................... -50- 18.00 น. 18.00 น. 19.00 น. 19.00 น. ผลของการสังเกตรูปร่างและการเรียงตัวของกลุ่มดาวฤกษ์ ขึ้นอยู่กับกลุ่มดาวฤกษ์ที่นักเรียนเลือก และวันเวลาที่ส ารวจ
วัน/เดือน/ปี......................................... วัน/เดือน/ปี......................................... -51- 20.00 น. 20.00 น. 21.00 น. 21.00 น. ผลของการสังเกตรูปร่างและการเรียงตัวของกลุ่มดาวฤกษ์ ขึ้นอยู่กับกลุ่มดาวฤกษ์ที่นักเรียนเลือก และวันเวลาที่ส ารวจ
ผลการเปรียบเทียบผลการสังเกตต าแหน่งและเส้นทางการขึ้นและตกของกลุ่มดาวฤกษ์ ในวันและเวลาเดียวกันในปีปัจจุบันและปีถัดไป วัน/เดือน/ปี......................................... วัน/เดือน/ปี......................................... -52- 18.00 น. 18.00 น. 19.00 น. 19.00 น. ผลของการสังเกตรูปร่างและการเรียงตัวของกลุ่มดาวฤกษ์ ขึ้นอยู่กับกลุ่มดาวฤกษ์ที่นักเรียนเลือก และวันเวลาที่ส ารวจ
วัน/เดือน/ปี......................................... วัน/เดือน/ปี......................................... -53- 20.00 น. 20.00 น. 21.00 น. 21.00 น. ผลของการสังเกตรูปร่างและการเรียงตัวของกลุ่มดาวฤกษ์ ขึ้นอยู่กับกลุ่มดาวฤกษ์ที่นักเรียนเลือก และวันเวลาที่ส ารวจ
ค าถามหลังจากท ากิจกรรม 1. การที่กลุ่มดาวมีรูปร่างและชื่อต่างๆ นี้เป็นเพราะเหตุใด เพราะเกิดจากจินตนาการของมนุษย์ ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 2. จุดเหนือศีรษะกับเส้นขอบฟ้าแตกต่างกันอย่างไร แตกต่างกันเพราะ จุดเหนือศีรษะอยู่บริเวณกลางศีรษะของเราเป็นจุดสูงสุด บนท้องฟ้า ส่วนเส้นขอบฟ้า เป็นแนวเส้นที่เรามองเห็นท้องฟ้าบรรจบกับพื้นน้ าหรือพื้นดิน เป็นจุดเริ่มในการวัดมุมเงย ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 3. การเรียนรู้เรื่องจุดเหนือศีรษะกับเส้นขอบฟ้า มีประโยชน์อย่างไร เป็นต าแหน่งบนท้องฟ้าใช้ในการหามุมเงยในแผนที่ดาว ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 4. แผนที่ดาว มีประโยชน์อย่างไร แผนที่ดาว เป็นเครื่องมือที่ช่วยในการสังเกตดาว หรือกลุ่มดาว มุมทิศและมุมเงย ในเวลาต่างๆ ตลอดปี ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -54-
5. กลุ่มดาวที่เลือกมีกลุ่มดาวอะไรบ้าง ตามที่นักเรียนเลือก ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 6. การเรียงตัวของดาวในกลุ่มดาวฤกษ์มีการเรียงตัวเหมือนกันทุกคืนหรือไม่ อย่างไร มีการเรียงตัวเหมือนเดิมทุกคืน จะไม่มีการเปลี่ยนแปลงรูปร่าง ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 7. ต าแหน่งของกลุ่มดาวฤกษ์ที่สังเกตได้ในคืนถัดไปในเวลาเดียวกันอยู่ในต าแหน่งเดิมหรือไม่ อย่างไร ไม่อยู่ต าแหน่งเดิม จะมีการย้ายเปลี่ยนต าแหน่ง ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 8. ต าแหน่งของกลุ่มดาวฤกษ์ในแผนที่ดาวของปีถัดไปในวันเวลาเดิมอยู่ที่ต าแหน่งเดิมหรือไม่ อย่างไร อยู่ต าแหน่งเดิม ในมุมทิศและมุมเงยเดิม โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงรูปร่าง ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 9. กลุ่มดาวมีปรากฎการณ์ขึ้นและตกหรือไม่ อย่างไร กลุ่มดาวมีการขึ้นและตก โดยกลุ่มดาวบนท้องฟ้ามีปรากฎการณ์เคลื่อนที่เริ่มจาก พ้นขอบฟ้าทิศตะวันออกแล้วเคลื่อนที่สูงขึ้น แล้วค่อยๆ ลับหายไปทางทิศตะวันตก ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -55-
10. การขึ้นและตกของกลุ่มดาวฤกษ์เป็นวัฎจักรหรือไม่ อย่างไร การขึ้นและตกของกลุ่มดาวฤกษ์เป็นวัฏจักร เพราะปรากฏขึ้นและตกเป็นแบบรูปซ้ าๆ ไม่สิ้นสุด ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... 11. จากกิจกรรมนี้ สรุปได้ว่าอย่างไร กลุ่มดาวฤกษ์ที่ปรากฏบนท้องฟ้ามีลักษณะและมีชื่อเรียกแตกต่างกัน เกิดจาก จินตนาการของมนุษย์ มีเส้นทางการขึ้นและตกตามเส้นทางเดิมทุกคืน โดยจะมี การเปลี่ยนแปลงต าแหน่งไปทุกเวลาและทุกวันตามเส้นทาง เมื่อครบรอบ 1 ปี กลุ่มดาวนั้น กลับมาปรากฏที่ต าแหน่งเดิม แผนที่ดาวเป็นเครื่องมือที่ช่วยในการดูดาว โดยมีการระบุชื่อ ต าแหน่งของกลุ่มดาวในเวลาต่างๆ ของวันและเดือนที่สังเกต มุมทิศและมุมเงยที่กลุ่มดาว นั้นปรากฏบนท้องฟ้า และผู้สังเกตสามารถใช้มือในการประมาณค่ามุมเงยเมื่อสังเกตดาว ในท้องฟ้า ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -56-
กิจกรรมที่ 2 เรื่อง กลุ่มดาวฤกษ์ในท้องฟ้า ชื่อ – สกุล ..................................................................ชั้น...................เลขที่............. ท าเครื่องหมาย หน้าค าตอบที่เลือกให้ถูกต้อง ใช้ภาพต่อไปนี้ ตอบค าถามข้อ 1-2 1. จากภาพ เส้นใดแสดงเส้นขอบฟ้าได้ถูกต้อง ก. - - - - - - - - - - - - ข. ค. ง. .............................. 2. จากภาพข้อใดถูกต้องเกี่ยวกับจุด A ก. เป็นต าแหน่งที่พบดาวเหนือ ข. เป็นต าแหน่งคงที่บนท้องฟ้า ค. เป็นจุดที่มีมุมทิศ 90 องศา ง. เป็นจุดที่ใช้บอกค่ามุมเงย 90 องศา 3. ภาพใดแสดงต าแหน่งของกลุ่มดาวที่มุมเงย 80 องศา มุมทิศ 150 องศา -57- ก.ข.
ใช้ภาพการประมาณค่ามุมเงยต่อไปนี้ ตอบค าถามข้อ 4-5 4. การท ามือดังภาพ A เป็นการประมาณค่ามุมเงยเท่าไหร่ ก. 1 องศา ข. 5 องศา ค. 10 องศา ง. 15 องศา 5. ข้อใดเป็นการวัดค่ามุมเงย 70 องศา ก. A 4 ครั้ง D 3 ครั้ง ข. B 1 ครั้ง D 4 ครั้ง ค. B 1 ครั้ง C 4 ครั้ง ง. C 1 ครั้ง D 4 ครั้ง ตอบค าถามต่อไปนี้ให้ถูกต้อง 6. ถ้าออกไปสังเกตท้องฟ้า วันที่ 10 กันยายน เวลา 24.00 น. ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ จะมองเห็นกลุ่มดาวใดบ้าง และดวงดาวใดสว่างที่สุด เพราะเหตุใด กลุ่มดาวสารถี กระจุกดาวลูกไก่ กลุ่มดาวม้าบิน ดาวคาเพลลาสว่างที่สุด เพราะ สังเกตจากสัญลักษณ์ในแผนที่ดาว ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -58- ค. ง.
7. ถ้าคืนหนึ่งมองเห็นกลุ่มดาวนายพรานบนท้องฟ้าที่มุมเงย 35 องศา มุมทิศ 45 องศา ถ้ามอง ในวัน เวลา และทิศเดิมในอีก 5 ปีข้างหน้า จะยังมองเห็นกลุ่มดาวนี้มีรูปร่างและในต าแหน่ง มุมเงย มุมทิศ เหมือนเดิมหรือไม่ เพราะเหตุใด ยังคงมองเห็นกลุ่มดาวนายพรานบนท้องฟ้าที่มุมเงย 35 องศา มุมทิศ 45 องศา เหมือนเดิม เพราะเป็นวัฎจักรการปรากฏของดาวที่มีแบบรูปคงเดิม ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... -59-
ค าสั่ง ให้นักเรียนเลือกค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงค าตอบเดียว แล้วท าเครื่องหมาย กากบาท (X) ลงในกระดาษค าตอบ 1. จากภาพแทนค่ามุมเงยกี่องศา ก. 5 องศา ข. 10 องศา ค. 15 องศา ง. 22 องศา 2. สิ่งใดใช้ในการก าหนดทิศ ก. การหมุนรอบตัวของโลก ข. การที่โลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ ค. ต าแหน่งการมองเห็นการขึ้นและตกของดวงอาทิตย์ ง. การที่โลกเป็นบริวารของดวงอาทิตย์ 3. ข้อใดเป็นลักษณะของดาวฤกษ์ ก. มีไฮโดรเจน ฮีเลียม และแก๊สอื่นๆ เป็นส่วนประกอบหลัก ข. สามารถมองเห็นได้เนื่องจากผิวสะท้อนแสงจากดวงอาทิตย์ ค. ไม่เกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิวชัน ง. มีวงแหวนล้อมรอบเป็นบริวารของดวงอาทิตย์ 4. ถ้าสังเกตกลุ่มดาวตอนใกล้รุ่งสางจะเห็นกลุ่มดาวเคลื่อนที่ไปทางทิศใด ก. ทิศตะวันออก ข. ทิศตะวันตก ค. ทิศเหนือ ง. ทิศใต้ 5. ข้อความใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับแผนที่ดาว ก. ดาวเหนือเป็นจุดศูนย์กลาง ข. เส้นศูนย์สูตรฟ้าเป็นเส้นประ ค. แผนที่ดาวอยู่บนแผ่นขอบฟ้า ง. สเกลบอกเวลาอยู่บนแผ่นแผนที่ดาว -60- แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง การขึ้นและตกของดาว และการใช้แผนที่ดาว
6. แผนที่ดาวมีประโยชน์อย่างไร ก. ให้รายละเอียดเกี่ยวกับลักษณะต่างๆ ของดวงดาว ข. บอกต าแหน่งของกลุ่มดาวฤกษ์บนท้องฟ้า ค. บอกสีของดวงดาวและระยะทางของดวงดาว ง. ให้รายละเอียดเกี่ยวกับประวัติและต านานของดวงดาว 7. ลักษณะข้อใดของดาวที่เราไม่สามารถสังเกตเห็นด้วยตาเปล่า ก. สีสัน ข. ความสว่าง ค. พื้นผิว ง. แสงกะพริบ 8. วัตถุบนท้องฟ้าข้อใดจัดเป็นดาวฤกษ์ ก. ดวงอาทิตย์ ข. ดาวศุกร์ ค. ดวงจันทร์ ง. โลก 9. แนวที่ท้องฟ้าจรดกับพื้นดิน เรียกว่าอะไร ก. เส้นขอบฟ้า ข. เส้นสุริยวิถี ค. เส้นขอบพื้นผิว ง. เส้นศูนย์สุตรฟ้า 10. ระบบพิกัดขอบฟ้ามีประโยชน์ตามข้อใด ก. ใช้ในการดูดาว ข. ใช้ในการเดินป่า ค. ใช้ในการบอกทิศ ง. ใช้ในการบอกต าแหน่งดาว -61-
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง การขึ้นและตกของดาว และการใช้แผนที่ดาว ค าชี้แจง 1. เกณฑ์การประเมิน แบบทดสอบมีจ านวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน ดังนี้ 2. ระดับคุณภาพ ดี หมายถึง ได้คะแนน 8 - 10 คะแนน พอใช้ หมายถึง ได้คะแนน 5 - 7 คะแนน ปรับปรุง หมายถึง ได้คะแนน 0 - 4 คะแนน ข้อ ค าตอบ 1 ค 2 ก 3 ก 4 ง 5 ข 6 ค 7 ก 8 ข 9 ง 10 ข -62-
เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง การขึ้นและตกของดาว และการใช้แผนที่ดาว ค าชี้แจง 1. เกณฑ์การประเมิน แบบทดสอบมีจ านวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน ดังนี้ 2. ระดับคุณภาพ ดี หมายถึง ได้คะแนน 8 - 10 คะแนน พอใช้ หมายถึง ได้คะแนน 5 - 7 คะแนน ปรับปรุง หมายถึง ได้คะแนน 0 - 4 คะแนน ข้อ ค าตอบ 1 ข 2 ค 3 ก 4 ข 5 ง 6 ข 7 ค 8 ก 9 ก 10 ง -63-
บรรณานุกรม สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561) คู่มือการใช้ หลักสูตรรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พซศซ 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 วิทชาวิทยาศาสตร์ ระดับประถมศึกษา. สืบค้นเมื่อ วันที่ 15 ตุลาคม 2564, จาก http:22primaryscience.ipst.ac.th/?p=1349. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). ตัวชี้วัด และสาระการเรียนรู้แกนกลางกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ชุมชนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จ ากัด. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2558). หนังสือ เรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ : กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). หนังสือ เรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 เล่ม 1 กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ : กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). หนังสือ เรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 เล่ม 2 กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ : กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. -64-