บนโลกออนไลน์ เราต่างก็มีสิทธิเหมือนกับโลกออฟไลน์ มีกฏหมายที่คอยควบคุม ให้การอยู่ร่วมกันบนโลกดิจิทัลเป็นไปอย่างสงบสุข พลเมืองดิจิทัลที่ดีจึงควรรู้และ เข้าใจถึงสิทธิที่ตนเองและผู้อื่นมี เพื่อปกป้องข้อมูล และความเป็นส่วนตัวบนโลก ออนไลน์ ทักทัษะการเข้าใจสิทธิบนโลกดิจิดิทัจิลทั ทั้งทั้ของตนเองและผู้อื่ ผู้ อื่ น Digital Rights 8 การละเมิดมิข้อมูล มู ส่วนบุค บุ คล PERSONAL DATA BREACH คือ การกระทําโดยจงใจหรือประมาท ต่อบุคคลอื่น โดยผิดกฏหมายทําให้บุคคลอื่นเสียหายสืบเนื่อง มาจากประเด็นเรื่องข้อมูลส่วนบุคคล การละเมิดมิข้อ ข้ มูล มู ส่ว ส่ นตัวตัเกิดกิ ได้จ ด้ าก การยินยอมรับเงื่อนไขเพื่อติดตั้งโปรแกรม การดาวน์โหลดแอปพลิเคชันมาใช้งานจะต้องมีการ ยินยอมรับเงื่อนไขเข้าถึง “ข้อมูลผู้ใช้” ของผู้ให้บริการ บ่อยครั้งที่ผู้ให้บริการได้รับข้อมูลส่วนตัวและอัตลักษณ์ ทางดิจิทัลของเรา และนําไปใช้ประโยชน์โดยที่เราไม่รู้ตัว ซึ่งอาจสร้างความเดือดร้อน รําคาญ ไปจนถึงสร้าง ความเสียหายต่อภาพลักษณ์และทรัพย์สินของเราได้ การหลอกลวงด้วยความจริงเพียงครึ่งเดียว ปัจจุบันการเข้ารับบริการหรือการสมัครสมัครชิก ต่างๆ จะมีเงื่อนไขการใช้งานหรือขั้นตอนให้ผู้ใช้งานได้ ศึกษา แต่หลายกรณีที่มีการบอกเงื่อนไขไม่หมด หรือ การบอกข้อมูลเฉพาะส่วน เพื่อดึงลูกค้า เมื่อใช้บริการ จริงกลับต้องมีขั้นตอน ค่าใช้จ่าย หรือเงื่อนไขที่ผู้ใช้ไม่ ทราบ เกิดขึ้นส่งผลเสียต่อผู้ใช้งานโดยตรง ยอมรับเงื่อนไข คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 49
การหลอกลวงข้อมูลจากการใช้ประเด็นที่อ่อนไหว หนึ่งในเทคนิคของการหลอกลวงนี้คือการใช้ประเด็นที่ อ่ออ่นไหว น่าน่กลัวลัมาเป็นป็เงื่อ งื่ นไขข้อข้ต่อต่รองให้ผู้ห้ ใผู้ช้งช้านยอม ให้ข้อมูลส่วนตัวที่สําคัญ ด้วยการส่งข้อความหรือโทร ติดต่อ เช่น กําลังค้างชําระสินค้า, มีพัสดุติดค้าง เป็นต้น ผู้ให้บริการใช้ข้อมูลผิดวัตถุประสงค์ตั้งต้น บ่อยครั้งที่ผู้ให้บริการนําข้อมูลส่วนตัวจากการ ยินยอมของผู้ใช้งานไปใช้ “ผิดวัตถุประสงค์” ที่ตกลง กับผู้ใช้งาน เช่น ผู้ใช้งานยินยอมให้ผู้ให้บริการใช้เบอร์ โทรศัพท์สําหรับการติดต่อเมื่อมีประเด็นเกี่ยวกับการใช้ งาน แต่ผู้ให้บริการกลับนําเบอร์โทรศัพท์มาใช้สําหรับ การโฆษณาสินค้าอื่นๆ ของบริษัทเป็นต้น การแจ้งเหตุการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล ถือเป็นประเด็นที่ต้องพิจารณาทาง กฎหมายหลายประการ โดยมีกมีารกำ หนดจากการเริ่ม ริ่ นับนัระยะเวลา 72 ชั่ว ชั่ โมง เนื่องจากองค์กรอาจมีความรับผิดทางกฎหมายหากไม่แจ้งภายในระยะเวลา ที่กฎหมายพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 กำ หนด ซึ่งในมาตรา มาตรา 37(4) มีการเขียนไว้ว่า การแจ้งเหตุการละเมิดข้อมูล ส่วนบุคคลแก่สำ นักงานโดยไม่ชักช้าภายใน 72 ชั่วโมง “นับแต่ทราบเหตุ” เท่าที่จะสามารถกระทำ ได้ เว้นแต่การละเมิดดังกล่าวไม่มีความเสี่ยงที่จะมี ผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของบุคคล หากกรณีที่การละเมิดมีความเสี่ยงสูงที่จะมีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพ ของบุคคล ให้แจ้งเหตุการละเมิดให้เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลทราบพร้อมกับ แนวทางการเยียวยาโดยไม่ชักช้าด้วย ทั้งนี้ การแจ้งดังกล่าวและข้อยกเว้นให้ เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่คณะกรรมการประกาศกำ หนด ดังนั้นจุด เริ่มต้นสำ คัญที่สุดของการเริ่มนับระยะเวลา คือ “นับแต่ทราบเหตุ” การแจ้ง จ้ เหตุก ตุ ารละเมิดมิข้อมูล มู ส่วนบุค บุ คล คุณค้าง ชําระ สินค้า ข้อมูล ลูกค้า คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 50
หนังนั สือแจ้ง จ้ เหตุก ตุ ารละเมิดมิข้อมูล มู ส่วนบุค บุ คล มีรายละเอียดดังต่อไปนี้ 1. รายละเอียดของเหตุ ละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล ระบุรายละเอียดเหตุการณ์ที่เป็นภัยคุกคามข้อมูลส่วนบุคคล ที่มีความเสี่ยง ที่จะละเมิดสิทธิเสรีภาพของบุคคล เช่น ฐานข้อมูลขององค์กรถูกโจมตีและเข้าถึงโดยมิชอบ เอกสาร ที่มีการเขียนข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าถูกโจรกรรม 2. วันเวลาที่ทราบเหตุ 3. ผู้ที่รายงานเหตุให้ทราบ ระบุชื่อผู้ที่แจ้ง/พบเหตุการณ์ เป็นคนแรก 4. รายการข้อมูลส่วนบุคคลที่ได้รับผลกระทบ ชื่อ-นามสกุล อีเมล ประวัติสุขภาพ 5. รูปแบบผลกระทบ ที่เกิดขึ้นกับข้อมูลส่วนบุคคล 6. จำ นวนเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลที่ได้รับผลกระทบ 7. มาตรการตอบสนองเพื่อหยุดยั้งเหตุละเมิดข้อมูล ระบุมาตรการ/การ ดำ เนินการเพื่อหยุดยั้งเหตุภัยคุกคาม เช่น ระงับการใช้งานระบบทันทีที่ทราบ เหตุ เป็นต้น 8. การแจ้งเหตุต่อเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล (เฉพาะกรณีมีความเสี่ยงสูง ที่จะมีผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพ ของบุคคล) ระบุการดำ เนินการของ องค์กร ในการแจ้งเหตุแก่เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล พร้อมมาตรการ เยียวยา เช่น สำ นักงานได้ส่งหนังสือแจ้งเหตุดังกล่าวแก่เจ้าของข้อมูลส่วน บุคคลที่อาจได้รับผลกระทบทางอีเมล โดยได้แนบ link เพื่อให้เจ้าของข้อมูล ทำ การเปลี่ยนแปลงรหัสผ่านเข้าระบบทันที 9. ช่องทางการติดต่อเจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ชื่อ-นามสกุล สถานที่ติดต่อ ช่องทางการติดต่อ คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 51
1 Digital Communication 2 3 4 5 7 8 6 ทักทัษะการสร้างตัวตั ตนที่แ ที่ ท้จริงบนโลก ดิจิดิทัจิลทั สรุป ทัก ทั ษะในการเป็น ป็ พลเมือ มื งดิจิดิทัจิล ทั Digital Identity ทักทัษะการสร้าง สมดุลดุในการใช้งช้าน เทคโนโลยีดิยีจิดิทัจิลทั Digital Use ทักทัษะการป้อป้งกันกั ตนเองในโลกดิจิดิทัจิลทั Digital Safety ทักทัษะการป้อป้งกันกั ภัยภัคุกคุคามบนโลก ดิจิดิทัจิลทั Digital Identity ทักทัษะการเห็นห็อกเห็นห็ ใจบนโลกดิจิดิทัจิลทั Digital Emotional Intelligence ทักทัษะการเข้าข้ ใจ สิทสิธิบนโลกดิจิดิทัจิ ทัล ทั้งทั้ของตนเองและ ผู้อื่น Digital Rights ทักทัษะการสื่อ สื่ สาร บนโลกดิจิดิทัจิลทั ทักทัษะการเข้าข้ ใจและ รู้เท่าท่ทันทัสื่อ สื่ ดิจิดิทัจิลทั Digital Literacy คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 52
ความฉลาดทางดิจิดิทัจิล ทั 0 ของผู้สู ผู้ ง สู อายุ 7 คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 53 ความฉลาดทางดิจิทัล (Digital Intelligence Quotient : DQ) คือกลุ่มของความ สามารถทางสังคม อารมณ์ และการรับรู้ที่ทำ ให้คนคนหนึ่งสามารถเผชิญกับ ความท้าทายบนเส้นทางของชีวิตในยุคดิจิทัลและสามารถปรับตัวให้เข้ากับชีวิต ดิจิทัลได้ ความฉลาดทางดิจิทัลครอบคลุมทั้งความรู้ ทักษะ ทัศนคติและค่านิยมที่ จำ เป็นต่อการใช้ชีวิตในฐานะสมาชิกในโลกออนไลน์ กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ทักษะ การใช้สื่อและการเข้าสังคมในโลกออนไลน์คล้ายเป็นกรอบแนวคิดที่ครอบคลุม ของความสามารถทางเทคนิคความรู้ความเข้าใจ และความคิดทางสังคมที่มีพื้น ฐานอยู่ในค่านิยมทางศีลธรรม ช่วยให้บุคคลที่จะเผชิญกับความท้าทายทางดิจิทัล ความฉลาดทางดิจิทัล มี 3 ระดับ 8 ด้าน และ 24 สมรรถนะที่ประกอบด้วยความรู้ ทักษะ ทัศนคติและค่านิยม ระดับดัของความฉลาดทางดิจิดิทัจิลทั สามารถแบ่งบ่ ได้ 3 ระดับดั พลเมืองดิจิทัล (Digital Citizenship) หมายถึง ความสามารถใช้เทคโนโลยีและสื่อดิจิทัลได้อย่างปลอดภัย มี ความรับผิดชอบและมีประสิทธิภาพ ระดับดัที่ 1 ระดับดัที่ 2 ระดับดัที่ 3 การสร้างสรรค์ทางดิจิทัล (Digital Creativity) หมายถึง ความสามารถใช้เทคโนโลยีดิจิทัล ในเชิงสร้างสรรค์ ความ สามารถในการเข้าเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจดิจิทัลโดยการใช้ เครื่องมือดิจิทัล เปลี่ยนความคิดได้กลายเป็นสินค้าหรือบริการ ที่ใช้งานได้จริง ผู้ประกอบการดิจิทัล (Digital Enterpreneurship) หมาย ถึง ความสามารถใช้สื่อดิจิทัลและเทคโนโลยีอันทันสมัยเข้าแก้ ปัญหาในระดับโลกหรือสร้างโอกาสใหม่ ๆ
ทัก ทั ษะ 8 ด้านของความฉลาดดิจิดิทัจิล ทั คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 54 2 มีดุลพินิจในการบริหารจัดการข้อมูลส่วนตัว โดยเฉพาะการแชร์ ข้อมูลออนไลน์เพื่อป้องกันความเป็นส่วนตัวทั้งของตนเองและผู้อื่น ทักทัษะในการรักษาข้อมูลมูส่วนตัวตั (Privacy Management) 3 ความสามารถในการวิเคราะห์แยกแยะระหว่างข้อมูลที่ถูกต้องและ ข้อมูลที่ผิด ข้อมูลที่มีเนื้อหาดีและข้อมูลที่เข้าข่ายอันตราย ข้อมูล ติดต่อทางออนไลน์ที่น่าตั้งข้อสงสัยและน่าเชื่อถือได้ 1 ความสามารถในการสร้างและบริหารจัดการอัตลักษณ์ที่ดีของ ตนเองไว้ได้อย่างดีทั้งในโลกออนไลน์และโลกความจริง ทักทัษะในการรักษาอัตลักลัษณ์ที่ณ์ดี ที่ ขดีองตนเอง (Digital Citizen Identity) ทักทัษะในการคิดคิวิเวิคราะห์มีห์วิมีจวิารณญาณที่ดี ที่ ดี (Critical Thinking) 4 ความสามารถในการบริหริารเวลาในการใช้อุช้ปอุกรณ์ยุณ์คยุดิจิดิทัจิลทัรวมไปถึงถึ การควบคุมคุเพื่อ พื่ ให้เห้กิดกิความสมดุลดุระหว่าว่งโลกออนไลน์และโลกภายนอก ทักทัษะในการจัดจั สรรเวลาหน้าจอ (Screen Time Management) 5 ความสามารถในการรับรัรู้ และรับรัมือมืการคุกคุคามข่มข่ขู่บขู่ นโลกออนไลน์ไน์ด้ อย่าย่งชาญฉลาด ทักทัษะในการรับรัมือมืกับกัการคุกคุคามทางโลกออนไลน์ (Cyberbullying Management) 6 ความสามารถในการเข้าข้ใจธรรมชาติขติองการใช้ชีช้วิชีตวิ ในโลกดิจิดิทัจิลทัว่าว่จะ หลงเหลือลืร่อร่งรอยข้อข้มูลมูทิ้ง ทิ้ไว้เว้สมอรวมไปถึงถึเข้าข้ใจผลลัพลัธ์ที่ธ์อ ที่ าจเกิดกิขึ้น ขึ้ เพื่อ พื่ การดูแดูลสิ่ง สิ่ เหล่าล่นี้อ นี้ ย่าย่งมีคมีวามรับรัผิดผิชอบ ทักทัษะในการบริหารจัดจัการข้อมูลมูที่ผู้ ที่ ผู้ใผู้ช้งานทิ้งทิ้ไว้ บนโลกออนไลน์ (Digital Footprints)
8 ความสามารถในการป้องกันข้อมูลด้วยการสร้างระบบความ ปลอดภัยที่เข้มแข็งและป้องกันการโจรกรรมข้อมูลหรือ การโจมตีทางออนไลน์ได้ ความสามารถในการเห็นอกเห็นใจ และสร้างความสัมพันธ์ ที่ดีกับผู้อื่นบนโลกออนไลน์ ทักทัษะในการใช้เทคโนโลยีอยีย่าย่งมีจมีริยธรรม (Digital Empathy) 7 ทักทัษะในการรักษาความปลอดภัยภัของตนเองใน โลกออนไลน์ (Cybersecurity Management) คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 55 ความฉลาดทางดิจิทัลเป็นทักษะที่สำ คัญสำ หรับการสื่อสารในโลกออนไลน์ เป็นอย่างยิ่ง เมื่อผู้ใช้อินเทอร์เน็ตนำ ความฉลาดทางดิจิทัลมาประยุกต์ใช้ ทำ ให้มีความสามารถในการใช้อินเทอร์เน็ตในการบริหารจัดการ ควบคุม กำ กับตน รู้ผิดรู้ถูก และรู้เท่าทันเป็นบรรทัดฐานในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล อย่างเหมาะสม มีความรับผิดชอบ เรียนรู้ที่จะใช้เทคโนโลยีอย่างชาญฉลาด และปลอดภัย
1. กฎหมายธุรกรรมทาง อิเล็กทรอนิกส์ 2 กฎหมายความมั่นคง ปลอดภัยไซเบอร์ ปัจจุบัน ประเภทของ Cyber threats นั้นหลากหลาย มีวิวัฒนาการอย่างต่อ เนื่อง และเพิ่มปริมาณมากขึ้นตามความก้าวหน้าของเทคโนโลยี และคงปฏิเสธไม่ได้ ว่าเราอยู่ในช่วงเวลาที่ “กิจกรรมทางเศรษฐกิจกระทำ ผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นหลัก” หากพิจารณาตามกฎหมายนิยามของ Cyber threats หรือภัยคุกคามทาง ไซเบอร์ ปรากฏอยู่ใน พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ (พ.ร.บ.ไซเบอร์) ซึ่งหมายถึงการกระทำ โดยไม่ชอบโดยใช้คอมพิวเตอร์ ระบบคอมพิวเตอร์ หรือโปร แกรมใดๆ ที่มีเจตนาให้เกิดการประทุษร้ายและก่อให้เกิดความเสียหายหรือส่งผลก ระทบต่อการทำ งานของระบบหรือข้อมูลคอมพิวเตอร์ หรือข้อมูลอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง กฎหมายดิจิดิทัจิล ทั 08 กฎหมายว่า ว่ ด้วยการกระทำ ความผิดผิเกี่ย กี่ วกับกัคอมพิวพิเตอร์ 3. กฎหมายว่าด้วยการ กระทำ ความผิดเกี่ยวกับ คอมพิวเตอร์ 4 กฎหมายคุ้มครองข้อมูล ส่วนบุคคล คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 56
ธุรกรรมทางแพ่งและพาณิชย์ เช่น การทำ สัญญากู้ยืมเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ การปลดหนี้เงินกู้ ทางอิเล็กทรอนิกส์ แต่ไม่ใช้กับธุรกรรมเกี่ยวกับครอบครัวและ ธุรกรรมเกี่ยวกับมรดก ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ภาครัฐ เช่น คำ ขอ การอนุญาต การจดทะเบียน คำ สั่งทางปกครอง การ ชำ ระเงิน การประกาศหรือการดำ เนินการใด ๆ ตามกฎหมายกับ หน่วยงานของรัฐหรือโดยหน่วยงานของรัฐ เช่น การยื่นภาษีทาง ออนไลน์ เป็นต้น พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2562 เป็นกฎหมายกลางที่รองรับสถานะทางกฎหมายของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ให้มีผลผูกพันและใช้บังคับได้ตามกฎหมาย ซึ่งได้ประกาศเป็นกฎหมายแล้ว เมื่อ มื่ วันวัที่ 22พฤษภาคม 2562 และมีผมีลใช้บัช้งบัคับคัเมื่อ มื่ วันวัที่ 23พฤษภาคม 2562 1 กฎหมายธุรกรรมทางอิเล็กล็ทรอนิกนิส์ ขอบเขตการใช้บังบัคับคัมีดัมีงดันี้ คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 57 2 กฎหมายความมั่นมั่คงปลอดภัยภั ไซเบอร์ พระราชบัญบัญัติญักติารรักรัษาความมั่น มั่ คงปลอดภัยภั ไซเบอร์ คือคืมาตรการหรือรืกา รดําดํเนินนิการที่กํ ที่ ากํหนดขึ้น ขึ้ เพื่อ พื่ ป้อป้งกันกัรับรัมือมืและลดความเสี่ย สี่ งจากภัยภัคุกคุคาม ทางไซเบอร์ทั้ร์ง ทั้ จากภายในและภายนอกประเทศที่ก ที่ ระทบต่อต่ความมั่น มั่ คงของ รัฐรัความมั่น มั่ คงทางเศรษฐกิจกิความมั่น มั่ คงทางทหาร และความสงบเรียรีบร้อร้ย ภายในประเทศ ซึ่ง ซึ่ มีบัมีงบัคับคั ใช้ตั้ช้ง ตั้ แต่วัต่นวัที่ 28พฤษภาคมพ.ศ. 2562
3 กฎหมายว่าว่ด้วยการกระทำ ความผิดผิ เกี่ย กี่ วกับกัคอมพิวพิเตอร์ ผู้ใช้บริการโดยทั่วไป ผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตต้องทำ ความเข้าใจและปฏิบัติให้อยู่ในกรอบของ กฎหมาย หากฝ่าฝืนอาจถูกดำ เนินคดี องค์กร/หน่วยงาน ควรให้ความสำ คัญในประเด็น ดังนี้ การเข้าถึงหรือควบคุมการใช้งานเครื่องคอมพิวเตอร์และระบบ สารสนเทศ จัดให้มีการสำ รองข้อมูลสารสนเทศที่สำ คัญอย่างสม่ำ เสมอ เพื่อให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน การปฏิบัติตามข้อบังคับของพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระ ทำ ความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พระราชบัญบัญัติญัว่ติาว่ด้วด้ยการกระทำ ความผิดผิเกี่ย กี่ วกับกัคอมพิวพิเตอร์พ.ศ.2560 ที่ส ที่ ภานิตินิบัติญบัญัติญัแติห่งห่ชาติใติห้คห้วามเห็นห็ชอบเมื่อ มื่ เดือดืนธันธัวาคม 2559 และได้ ประกาศลงราชกิจกิจานุเนุบกษา เมื่อ มื่ วันวัที่ 24 มกราคม 2560 มีผมีลบังบัคับคั ใช้แช้ล้วล้ ในวันวัที่ 24พ.ค. 2560 ซึ่ง ซึ่ มีสมีาระสำ คัญคัเช่นช่ แนวทางการใช้บังบัคับคัมีดัมีงดันี้ การฝากร้าร้นใน Facebook และInstagram ถือถืว่าว่เป็นป็สแปม มีโมีทษปรับรั200,000 บาท ส่งส่ SMS โฆษณาโดยไม่รัม่บรัความยินยิยอมให้ผู้ห้รัผู้บรัสามารถปฏิเฏิสธ ข้อข้มูลมูนั้น นั้ ได้ ถือถืว่าว่เป็นป็สแปม มีโมีทษปรับรั200,000 บาท ส่งส่ Email ขายของ ถือถืว่าว่เป็นป็สแปม มีโมีทษปรับรั200,000 บาท คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 58
4 กฎหมายคุ้มคุ้ครองข้อมูลมูส่วนบุคบุคล พระราชบัญ บั ญัติ ญั คุ้ติมคุ้ครองข้อข้มูล มู ส่ว ส่ นบุค บุ คล พ.ศ.2562 หรือ รื PDPA PDPA ย่อย่มาจาก PersonalData Protection เป็นป็กฎหมายว่าว่ด้วด้ยการให้ สิทสิธิ์กั ธิ์ บกัเจ้าจ้ของข้อข้มูลมูส่วส่นบุคบุคลเพื่อ พื่ รักรัษาข้อข้มูลมูส่วส่นบุคบุคลให้ปห้ลอดภัยภัและ นำ ไปใช้ใช้ห้ถูห้กถูวัตวัถุปถุระสงค์ตค์ามคำ ยินยิยอมที่เ ที่ จ้าจ้ของข้อข้มูลมูส่วส่นบุคบุคลอนุญนุาต โดยพ.ร.บ.คุ้มคุ้ ครองข้อข้มูลมูส่วส่นบุคบุคล ได้ปด้ระกาศไว้ใว้นราชกิจกิจานุเนุบกษาเมื่อ มื่ วันวัที่ 27พฤษภาคม 2562 และปัจปัจุบัจุนบั ได้ถูด้กถูเลื่อ ลื่ นให้มีห้ผมีลบังบัคับคั ใช้ใช้นวันวัที่ 1 มิถุมินถุายน 2565 การคุ้มคุ้ ครองข้อข้มูลมูส่วส่นบุคบุคล คือคืข้อข้มูลมูเกี่ย กี่ วกับกับุคบุคลที่ส ที่ ามารถระบุ ตัวตับุคบุคลนั้น นั้ ได้ ทั้ง ทั้ ทางตรงหรือรืทางอ้ออ้ม เช่นช่ชื่อ ชื่-นามสกุลกุ , เลขประจำ ตัวตั ประชาชน, เบอร์โร์ทรศัพศัท์มืท์อมืถือถื, อาชีพชี, ข้อข้มูลมูการศึกศึษา, ข้อข้มูลมูการเงินงิ, รูปรู ถ่าถ่ย เป็นป็ต้นต้ คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 59
ลิขลิสิทธิ์ทางผลงาน Creative Commons ผลงานทั้ง ทั้ หมดที่ถู ที่ กถูผลิตลิขึ้น ขึ้ มาล้วล้นแต่มีต่กมีารคุ้มคุ้ ครองลิขลิสิทสิธิ์ใธิ์ ห้กัห้บกัเจ้าจ้ของผล งาน หรือรืที่เ ที่ ราเรียรีกว่าว่ Copyright (สัญสัลักลัษณ์อัณ์กอัษรซีใซีนวงกลม © ) ซึ่ง ซึ่ เจ้าจ้ของ ผลงานแต่เต่พียพีงผู้เผู้ดียดีวเท่าท่นั้น นั้ ที่ส ที่ ามารถทำ อะไรก็ไก็ด้กัด้บกังานตัวตัเอง ไม่ว่ม่าว่จะ เป็นป็การทำ สำ เนา ดัดดัแปลง แจกจ่าจ่ย หากผู้อื่ผู้น อื่ จะนำ ผลงานนั้น นั้ ไปใช้ก็ช้ต้ก็อต้งมีกมีาร ขออนุญนุาตจากเจ้าจ้ของก่อก่น ตรงนี้เ นี้ องทำ ให้เห้กิดกิข้อข้จำ กัดกั ในการนำ ทรัพรัยากรมา ใช้ปช้ระโยชน์ร่น์วร่มกันกัจึงจึได้เด้กิดกิแนวคิดคิที่เ ที่ รียรีกว่าว่ Creative Commons Creative Commons หรือรืสัญสัญาอนุญนุาตแบบเปิดปิ เป็นป็ลิขลิสิทสิธิ์ปธิ์ ระเภทหนึ่ง นึ่ ที่เ ที่ปิดปิ โอกาสให้สห้าธารณะได้ทำด้ทำผลงานนั้น นั้ ไปใช้ไช้ด้โด้ดยไม่ต้ม่อต้งขออนุญนุาต ไม่เม่ป็นป็การละเมิดมิลิขลิสิทสิธิ์ แต่ผู้ต่ที่ผู้ นำ ที่ นำ ผลงานไปใช้จช้ะต้อต้งทำ ตามเงื่อ งื่ นไขที่กำ ที่ กำหนดไว้บว้นผลงานผ่าผ่น 4 สัญสัลักลัษณ์ที่ณ์แ ที่ ทนแต่ลต่ะเงื่อ งื่ นไข Attribution (BY) สัญสัลักลัษณ์ที่ณ์แ ที่ สดงว่าว่อนุญนุาตให้ผู้ห้อื่ผู้น อื่ สามารถนำ ผลงานไปใช้ ทำ ซ้ำ แจกจ่าจ่ย หรือรืดัดดัแปลงงานนั้น นั้ ได้ แต่ต้ต่อต้งให้เห้ครดิตดิที่ม ที่ าของ เจ้าจ้ของผลงานนั้น นั้ ซึ่ง ซึ่ ถ้าถ้เขาอยากจะใช้ผช้ลงานนั้น นั้ โดยไม่มีม่เมีครดิตดิชื่อ ชื่ เจ้าจ้ของผลงานกำ กับกัจะต้อต้งทำ การขอนุญนุาตเจ้าจ้ของผลงานก่อก่น NonCommercial (NC) สัญสัลักลัษณ์ที่ณ์แ ที่ สดงว่าว่อนุญนุาตให้ผู้ห้อื่ผู้น อื่ สามารถนำ ผลงานไปใช้ ทำ ซ้ำ แจกจ่าจ่ย หรือรืดัดดัแปลงงานนั้น นั้ ได้ แต่ต้ต่อต้งไม่ใม่ช่เช่พื่อ พื่ การค้าค้ เว้นว้แต่ว่ต่าว่จะได้รัด้บรัอนุญนุาตจากเจ้าจ้ของผลงานก่อก่น NoDerivatives (ND) สัญสัลักลัษณ์ที่ณ์แ ที่ สดงว่าว่อนุญนุาตให้ผู้ห้อื่ผู้น อื่ สามารถนำ ผลงานไปใช้ ทำ ซ้ำ แจกจ่าจ่ยผลงานชิ้น ชิ้ นั้น นั้ ได้ แต่ห้ต่าห้มดัดดัแปลงงาน เว้นว้แต่ว่ต่าว่ จะได้รัด้บรัอนุานุตจากเจ้าจ้ของผลงานก่อก่น ShareAlike (SA) สัญสัลักลัษณ์ที่ณ์แ ที่ สดงว่าว่อนุญนุาตให้ผู้ห้อื่ผู้น อื่ สามารถนำ ผลงานไปใช้ ทำ ซ้ำ แจกจ่าจ่ย หรือรืดัดดัแปลงงานนั้น นั้ ได้ แต่ผต่ลงานที่ดั ที่ ดดัแปลง นั้น นั้ จะต้อต้งกำ กับกัด้วด้ยสัญสัญาอนุญนุาตเงื่อ งื่ นไขเดียดีวกันกักับกั ต้นต้ฉบับบัเว้นว้แต่ว่ต่าว่จะได้รัด้บรัอนุญนุาตจากเจ้าจ้ของผลงานก่อก่น คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 60
ความเข้า ข้ ใจในการใช้ 09 เทคโนโลยีดิจิดิทัจิล ทั ของผู้สู ผู้ ง สู อายุ ผู้สูงอายุไทยในปัจจุบัน ไม่ได้เติบโตมาพร้อมกับเทคโนโลยี ดังนั้น การที่จะให้ผู้สูง อายุมีความสามารถ ในการใช้เทคโนโลยีดูแลสุขภาพตนเองได้นั้น จําเป็นต้องมี ทักษะความเข้าใจในการใช้เทคโนโลยีด้านต่าง ๆ ดังนี้ 1. ทักษะด้านการใช้เป็น (Use) การใช้สําหรับผู้สูงอายุ หมายถึง ความคล่องแคล่วทางเทคนิคที่จําเป็นในการใช้ อุปกรณ์เทคโนโลยีต่าง ๆ ได้แก่ การใช้คอมพิวเตอร์ สมาร์ทโฟน และอินเทอร์เน็ต ทักษะและความสามารถที่เกี่ยวข้องกับคําว่า “ใช้” ครอบคลุมในเรื่องของเทคนิค พื้นฐาน เริ่มตั้งแต่การ เปิด-ปิดอุปกรณ์ การเชื่อมต่อสัญญาณอินเทอร์เน็ต การ ติดต่อสื่อสารผ่านอุปกรณ์เทคโนโลยีดิจิทัลด้วยโปรแกรม สื่อสังคมออนไลน์ และ แอปพลิเคชั่นต่างๆ การโต้ตอบผ่านทางจดหมายอิเล็กทรอนิกส์ รวมทั้ง การเข้าถึง สาระบันเทิงและข้อมูลความรู้ที่เป็นประโยชน์ต่อตนเองที่ประกอบด้วย 4 ทักษะ สําคัญ ดังนี้ ทักษะการค้นหาและใช้ข้อมูล (Skill of Find and Use) การเข้าถึงข้อมูลข่าวสารทําได้ง่าย สะดวกและรวด เร็วมากขึ้น เช่น การสืบค้นข้อมูล ความรู้ และประสบ การณ์ที่เป็นประโยชน์ต่างๆ ผ่าน Google, วิกิพีเดีย และ บล็อกต่างๆ ที่เป็นที่นิยมกันอย่างแพร่ หลาย ดังนั้น ผู้สูง อายุจําเป็นต้องรู้จักสื่อหรือช่องทางต่างๆ (Media Literacy) ที่เป็นแหล่งสืบค้นข้อมูล สามารถค้นหาข้อมูล ที่ เป็นประโยชน์ต่อตนเองได้ และมีการอ้างอิงข้อมูลต่างๆ เหล่านี้ อย่างถูกต้องเมื่อนําไปใช้ในการดูแล สุขภาพตนเองโดยไม่เกิดการ ละเมิดลิขสิทธิ์ของข้อมูล 1.1 คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 61
ทักษะการใช้เครื่องมือและอุปกรณ์เทคโนโลยี (Skill of Tools and Technologies) เครื่องมือ และอุปกรณ์เทคโนโลยีที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบันมีจํานวนมาก ได้แก่ สมาร์ทโฟน คอมพิวเตอร์ แท็ปเล็ต โดยผู้ผลิตได้พัฒนาระบบ การใช้งานต่าง ๆ ให้มีความทันสมัยอยู่ตลอดเวลา ดังนั้น ผู้สูงอายุ จึงจําเป็น ต้องมีความสามารถในการใช้งานอุปกรณ์เทคโนโลยี เหล่านั้นได้ สามารถเปิด-ปิดอุปกรณ์ เชื่อมต่ออุปกรณ์ และเชื่อมต่อ สัญญาณอินเทอร์เน็ตได้ รวมทั้งการใช้งาน แอปพลิเคชั่น และ โปรแกรมต่าง ๆ ในอุปกรณ์เหล่านั้นด้วย 1.2 ทักษะการรู้เท่าทันข้อมูล (Information skills) การเข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็วในโลกดิจิทัล ล้วนมีความเสี่ยงจาก ภัยคุกคามทางเทคโนโลยีต่อผู้สูงอายุ ดังนั้น ผู้สูงอายุต้องรู้เท่าทัน ข้อมูล มีทักษะในการประเมินถึงความถูกต้องและคุณภาพของ ข้อมูล ที่ตนเองสนใจ ประมวลและวิเคราะห์แยกแยะข้อเท็จจริง โดยเฉพาะข้อมูลที่เป็นนามธรรม มีความตระหนัก และยับยั้งชั่งใจใน การเลือกใช้ข้อมูลได้อย่างถูกต้องเหมาะสม และไม่เกิดปัญหาการถูก หลอกลวง รวมทั้งสามารถปกป้องข้อมูลของตัวเองได้เป็นอย่างดี 1.3 ทักษะการประมวลแบบทันที (Real-timethinking skills) การประมวลแบบทันทีของอุปกรณ์และเทคโนโลยีในปัจจุบัน ถูก พัฒนาขึ้นเพื่อใช้ในการประเมินและใช้งานเสมือนอยู่ในสถานการณ์ จริง ผู้สูงอายุสามารถใช้อุปกรณ์เทคโนโลยีดังกล่าวช่วยในการ เตือนความจําในการนัดหมายการตรวจต่าง ๆ การตั้งค่าเพื่อ ประมวลผลการตรวจต่าง ๆ เช่น ระดับความดันโลหิตที่มีความ เสี่ยงต่อการเกิดอันตรายถึงชีวิต โดยการประมวลผลของอุปกรณ์ เหล่านั้นจะช่วยให้ ผู้สูงอายุรู้เท่ากันการเปลี่ยนแปลงของตนเอง อย่างทันที และเป็นปัจจุบัน รวมทั้งการได้รับการดูแลแก้ไขได้ทันเวลา 1.4 คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 62
วิวัฒนาการของสังคมดิจิทัลมีการเปลี่ยนแปลง จากการสื่อสาร ด้วยข้อความ ประโยค เป็นการใช้ภาพ ในการสื่อสารแทน ดังนั้น ทักษะการคิดและอ่านความหมาย รวมทั้งการทําความเข้าใจจาก ภาพ จึงมีความสําคัญมากที่จะช่วยให้ผู้สูงอายุเกิดความเข้าใจได้ ทันที ที่เห็นเพียงภาพที่ผู้สื่อต้องการสื่อสาร โดยปัจจุบันมักพบเห็น ได้ในรูปแบบของสัญลักษณ์ หรือไอคอนต่างๆ ผู้สูงอายุจึงจําเป็น ต้องมีทักษะเกี่ยวกับการคิด-อ่านความหมายจากภาพ สามารถรับรู้ เข้าใจเกี่ยวกับสิ่งที่เห็น (Visual literacy) ทั้งที่เป็นภาพ หรือ สัญลักษณ์ต่าง ๆ แปลความหมายได้ถูกต้องตามเจตนา ของผู้ สื่อสาร 2. ทักษะด้านความเข้าใจ (Understand) ความเข้าใจสําหรับผู้สูงอายุจัดเป็นทักษะที่สําคัญ ที่ผู้สูงอายุ าเป็นต้องมีเพื่อช่วย ให้ผู้สูงอายุเข้าใจบรับท ของการสื่อสารด้วยเทคโนโลยี รวมทั้งการประเมินสื่อ ดิจิทัล และสามารถตัดสินใจกับสิ่งที่จะทําและพบ บนโลกออนไลน์ รวมทั้งการ ตระหนักถึงผลกระทบของ เทคโนโลยีต่อพฤติกรรม ความคิดความรู้สึก และ มุม มองความเชื่อของผู้ใช้ ดังนั้น ความเข้าใจจึงเป็น พื้นฐานที่สําคัญที่จะช่วยให้ผู้สูง อายุสามารถใช้ เทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด ซึ่งประกอบด้วย ทักษะที่ สําคัญดังนี้ ทักษะเกี่ยวกับการคิด-อ่านความหมายผ่านภาพ (Photo-visual skills) 2.1 คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 63
การสื่อสารในปัจจุบัน สามารถสื่อสารกันได้ สะดวก และรวดเร็วขึ้น โดยสามารถสื่อสารได้ทั้งกับทั้งคนที่รู้จัก และไม่รู้จักผ่านหลายช่อง ทางที่เป็นมิติใหม่ในระบบเทคโนโลยีดิจิทัล กลุ่มผู้ใช้สามารถเข้าไป สร้างสัมพันธภาพ เรียนรู้ และสามารถทํางานร่วมกันบนโลก ออนไลน์ได้ (Communication & Collaborate) เพื่อเป็นการแบ่งปัน ความรู้ในห้องสนทนา และมีเครือข่าย ทางสังคม เช่น ทวิตเตอร์ เฟส บุ๊คไลน์ สไกป์ อีเมลล์ เมสเสจ ดังนั้น ผู้สูงอายุจึงควรที่จะสามารถ สื่อสาร แบ่งปันความรู้ ความคิด และความรู้สึกอย่างเหมาะสม กับ บุคคลอื่นผ่านอุปกรณ์เทคโนโลยีต่าง ๆ เช่น การสื่อสารกับบุคคล ในครอบครัว ญาติมิตร เพื่อนพ้อง ผู้ร่วมงาน หรือแม้กระทั่งบุคคล ที่พบเจอกันทางออนไลน์ รวมไปถึงการสื่อสารด้านสุขภาพกับ บุคคลากรทางการแพทย์ที่เป็นผู้ดูแลรักษาสุขภาพผู้สูงอายุด้วย 3. ทักษะด้านการสร้างสรรค์ (Create) การสร้างสรรค์สําหรับผู้สูงอายุ หมายถึง ความสามารถในการสื่อสารผ่านเครื่อง มือดิจิทัลด้วยการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และความสามารถของตนเองที่เกี่ยว กับนวัตกรรมและสิ่งสร้างสรรค์ดัดแปลงผ่านการใช้สื่อต่าง ๆ เช่น ภาพวิดีโอและ เสียงหรือการแชร์ภาพ และประสบการณ์ผ่านบล็อก (Blog) และคลิปวีดิโอต่าง ๆ เพื่อสร้างความรู้ใหม่ และสื่อสารไปยังผู้อื่นได้ ประกอบด้วยทักษะที่สําคัญ ดังนี้ ทักษะทางสังคมจิตวิทยา (Socio-emotional skills) 3.1 คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 64
10 การรู้เท่า ท่ ทัน ทั ดิจิดิทัจิล ทั ความเข้าใจว่าบุคคลเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคเนื้อหาของสื่อ และความ เข้าใจถึงผลการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมที่เกิดขึ้นเนื่องจาก สื่อ ทำ ให้เกิดความสามารถเพื่อการรู้เท่าทันของสื่อ รวมถึงการคิด วิพากษ์ ทักษะการสื่อสาร และการจัดการข้อมูลที่สะท้อนถึงความ ต้องการและข้อ เท็จจริงของวัฒนธรรมดิจิทัล อาทิ คอมพิวเตอร์ โทรศัพท แทปเลต โปรแกรมคอมพิวเตอร์ และสื่อออนไลน์ มาใช้ให้เกิด ประโยชน์ในการสื่อสาร และวิธีประเมินข้อมูลข่าวสารที่สื่อนำ เสนอ เกี่ยวข้องกับ “ ผู้บริโภค ”ได้แก่ ผู้แต่ง ผู้เขียน ผู้ส่งสาร และ“ ผู้ผลิต ”ได้แก่ ผู้ชม ผู้อ่าน ผู้รับสาร นอกจากนี้ การรู้เท่าทันดิจิทัล ยังหมายถึง ทักษะในการนำ เครื่องมือ อุปกรณ์ และเทคโนโลยีดิจิทัลที่มีอยู่ในปัจจุบัน อาทิ คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ แทปเลต โปรแกรมคอมพิวเตอร์ และสื่อออนไลน์ มาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ในการสื่อสาร การปฏิบัติงาน และการทำ งานร่วมกัน หรือใช้เพื่อพัฒนา กระบวนการทำ งาน หรือระบบงานในองค์กรให้มีความทันสมัยและมี ประสิทธิภาพ ภายใต้ "การรู้เท่าทันดิจิทัล" คือความหลาก หลายของทักษะต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ซึ่งทักษะเหล่านั้นอยู่ภายใต้ ความสามารถที่ เข้าใจ ดังนี้ คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 65
การคิดวิเคราะห์ (Analytical Thinking) เป็นความสามารถในการจําแนกองค์ประกอบของเรื่องราว เหตุการณ์หรือสิ่งต่าง ๆ โดยอาศัยหลักการหรือเหตุผลในการ ตีความหรือการอธิบายความสัมพันธ์เชื่อมโยงให้เห็นความจริง ความเป็นมา สาเหตุ ตลอดจนผลกระทบที่เกี่ยวข้องเพื่อนําไปสู่ข้อ สรุปหรือคําตอบที่ถูกต้องเหมาะสม การคิดสังเคราะห์ (Synthesis Thinking) เป็นความสามารถในการนําเอาองค์ประกอบต่างๆ ที่อาจเป็นข้อมูล ความรูู้หรือความคิดต่างๆ มาประมวลหลอมรวมเข้าด้วยกันเพื่อ สร้างข้อมูล ความรู้ ความคิดหรืออื่นใดขึ้นใหม่ที่จัดว่าเป็นสิ่งใหม่ที่มี คุณลักษณะแตกต่างและตรงตามวัตถุประสงค์ การคิดวิพากษ์ (Critical Thinking) เป็นความสามารถในการพิจารณาไตร่ตรองหรือประเมินอย่าง รอบคอบ และลุ่มลึก โดยอาศัยข้อมูล ข้อเท็จจริง ข้อสนับสนุน ข้อโต้ แย้งที่รอบด้าน เพื่อช่วยให้สามารถแก้ปัญหาได้อย่างเป็นระบบ ช่วย ให้มีการตัดสินตามข้อเท็จจริง และช่วยให้เกิดการพัฒนาในระดับ บุคคลและประเทศชาติ การรู้สื่อ (Media Literacy) การที่บุคคลมีความสามารถในการอ่านสื่อ (literate) อย่างเข้าใจ สามารถประเมินค่า ตีความนัยยะแฝงในสื่อ และสามารถสรุปเป็น แนวคิดของตนเอง ซึ่งการคิดเพื่อการรู้เท่าทันสื่อ ประกอบด้วย คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 66 การรู้เทคโนโลยี (Technology literacy) ความชำ นาญในเทคโนโลยีส่วนใหญ่มักจะเกี่ยวข้องกับความรู้ ดิจิทัล ซึ่งครอบคลุมจากทักษะคอมพิวเตอร์ขั้นพื้นฐานสู่ทักษะที่ซับ ซ้อนมากขึ้นเช่นการแก้ไขภาพยนตร์ดิจิทัลหรือการเขียนรหัส คอมพิวเตอร์
คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 67 การรู้สารสนเทศ (Information literacy) การรู้สารสนเทศเป็นอีกสิ่งที่สำ คัญของการรู้ดิจิทัลซึ่งครอบคลุม ความสามารถในการประเมินว่าสารสนเทศใดที่ผู้เรียนต้องการ การรู้วิธี การที่จะค้นหาสารสนเทศที่ต้องการออนไลน์ และการรู้การประเมินและ การใช้สารสนเทศที่สืบค้นได้ การรู้สารสนเทศถูกพัฒนาเพื่อการใช้ห้อง สมุด มันยังสามารถเข้าได้ดีกับยุคดิจิทัลซึ่งเป็นยุคที่มีข้อมูลสารสนเทศ ออนไลน์มหาศาลซึ่งไม่ได้มีการกรอง ดังนั้นการรู้วิธีการคิดวิเคราะห์ เกี่ยวกับแหล่งที่มาและเนื้อหานับเป็นสิ่งจำ เป็น การรู้เกี่ยวกับสิ่งที่เห็น (Visual literacy) การรู้เกี่ยวกับสิ่งที่เห็นสะท้อนความสามารถของของผู้เรียนเกี่ยวกับ ความเข้าใจ การแปลความหมายสิ่งที่เห็น การวิเคราะห์ การเรียนรู้ การ แสดงความคิดเห็น และความสามารถในการใช้สิ่งที่เห็นนั้นในการทำ งาน และการดำ รงชีวิตประจำ วันของตนเองได้ รวมถึงการผลิตข้อความ ภาพไม่ว่าจะผ่านวัตถุ การกระทำ หรือสัญลักษณ์ การรู้เกี่ยวกับสิ่งที่ เห็นเป็นสิ่งจำ เป็นสำ หรับการเรียนรู้และการสื่อสารในสังคมสมัยใหม่ การรู้การสื่อสาร (Communication literacy) การรู้การสื่อสารเป็นรากฐานสำ หรับการคิด การจัดการ และการ เชื่อมต่อกับคนอื่นๆ ในสังคมเครือข่าย ทุกวันนี้เด็กและเยาวชนไม่เพียง จำ เป็นต้องเข้าใจการบูรณาการความรู้จากแหล่งต่างๆ เช่น เพลง วิดีโอ ฐานข้อมูลออนไลน์ และสื่ออื่นๆ พวกเค้ายังจำ เป็นต้องรู้วิธีการใช้แหล่ง สารสนเทศเหล่านั้นเพื่อเผยแพร่และแลกเปลี่ยนความรู้ การรู้สังคม (Social literacy) การรู้สังคมหมายถึงวัฒนธรรมแบบการมีส่วนร่วม ซึ่งถูกพัฒนา ผ่านความร่วมมือและเครือข่าย เยาวชนต้องการทักษะสำ หรับการ ทำ งานภายในเครือข่ายทางสังคม เพื่อการรวบรวมความรู้ การเจรจา ข้ามวัฒนธรรมที่แตกต่าง และการผสานความขัดแย้งของข้อมูล
องค์ปค์ระกอบของการรู้เท่า ท่ ทันทั สื่อดิจิดิทัจิลทั อ่านเนื้อหาจากสื่อนั้นๆและทำ ความเข้าใจอย่างถ่องแท้ จดจำ และเข้าใจความหมายของคำ ศัพท์ สัญลักษณ์ และเทคนิคที่ใช้ใน การสื่อสาร พัฒนากลยุทธ์ เพื่อหาที่มาของข้อมูลจากแหล่งต่างๆที่หลากหลาย เลือกคัดกรองข้อมูล ประเภทต่างๆ ที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับ วัตถุประสงค์ที่ต้องการ 1 การเข้าถึง (Access) การเข้าถึงสื่อ คือ การได้รับสื่อประเภทต่างๆ ได้อย่างเต็ม ที่และรวดเร็วสามารถรับรู้และเข้าใจเนื้อหาของสื่อ ประเภทต่างๆได้อย่างเต็มความสามารถ พร้อมทั้ง ทำ ความเข้าใจความหมายอย่างมีประสิทธิภาพ โดย ใช้ความรู้และประสบการณ์เดิมเพื่อทำ นายผลที่จะเกิด ตีความเนื้อหา โดยใช้หลักการวิเคราะห์พื้นฐาน ใช้กลวิธีต่างๆ ได้แก่การเปรียบเทียบ/หาความแตกต่าง/ข้อเท็จจริง/ ความคิดเห็น เหตุและผล การลำ ดับความสำ คัญ ใช้ความรู้เกี่ยวกับบริบททางประวัติศาสตร์ การเมือง เศรษฐกิจเป็น พื้นฐานของการสร้างสรรค์และตีความหมาย 2 การวิเคราะห์ (Analyze) การวิเคราะห์ คือ การตีความเนื้อหาสื่อตามองค์ประกอบ และแบบฟอร์มของสื่อ แต่ละประเภทว่าสิ่งที่สื่อนำ เสนอ นั้นส่งผลกระทบอะไรบ้างต่อสังคม การเมืองหรือ เศรษฐกิจโดยใช้พื้นความรู้เดิมและประสบการณ์ในการ คาดการณ์ถึงผลที่จะเกิดขึ้น โดยอาจใช้วิธีการวิเคราะห์ เปรียบเทียบ การแยกองค์ประกอบย่อยต่างๆ หรือการ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเหตุและผลการทำ ความเข้าใจเนื้อหา บริบทที่ต้องการสื่อ เช่น คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 68
ใช้ประโยชน์จากขั้นตอนการระดมสมอง วางแผน เรียบเรียง และแก้ไข ใช้ภาษาเขียนและภาษาพูดอย่างมีประสิทธิภาพที่สุดตามหลักของ ภาษาศาสตร์ สร้างสรรค์และเลือกภาพอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อบรรลุเป้าหมาย ต่างๆ ที่กำ หนดไว้ ใช้เทคโนโลยีการสื่อสารในการวางโครงสร้างของเนื้อหา การเรียนรู้สื่อ รวมถึงการพัฒนาทักษะ การสร้างสื่อใน แบบฉบับของตนเองขึ้นมา เมื่อผู้เรียนมีความรู้ความ เข้าใจสามารถวิเคราะห์วิจารณ์ ประเมินค่าสื่อได้อย่าง ถ่องแท้แล้ว ทุกคนจะต้องวางแผน เขียนบท ค้นคว้า ข้อมูลเนื้อหามาประกอบความสามารถในการสร้างสรรค์ (หรือสื่อสาร) เนื้อหาโดยการเขียนบรรยายความคิด ใช้ คำ ศัพท์ เสียง หรือการสร้างภาพให้มีประสิทธิภาพตาม วัตถุประสงค์ที่หลากหลาย ซึ่งมีวิธีการสร้างสื่อแบบ สร้างสรรค์ ดังนี้ 3 การประเมินค่าสื่อ (Evaluate) การประเมินค่าของสื่อ เป็นผลจากการวิเคราะห์สื่อที่ผ่าน มาทำ ให้สามารถที่จะประเมินคุณภาพ ของเนื้อหาที่มี คุณค่าต่อผู้รับสารมากน้อยเพียงใด สามารถนำ ไปใช้ให้ เกิดประโยชน์ต่อผู้รับสารในด้านใดได้บ้าง คุณค่าที่เกิด ขึ้นเป็นคุณค่าที่เกิดขึ้นทางใจ อารมณ์ ความรู้สึก หรือมี คุณค่าทางศีลธรรม จรรยาบรรณ สังคม วัฒนธรรม หรือประเพณี ความสามารถในการประเมินเนื้อหา โดย สร้างความเกี่ยวข้องของเนื้อหากับประสบการณ์ พร้อม เสนอความเห็นในแง่มุมที่หลากหลาย 4 การสร้างสรรค์ (Create) คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 69
บรรณานุก นุ รม กฤษณพงศ์ เลิศบำ รุงชัย. (13 กุมภาพันธ์ 2562). ความฉลาดทางอารมณ์ ดิจิทัล (DEQ). TocuhPoint. https://touchpoint.in.th/digitalemotional-intelligence-deq/ ฉัตรพงศ์ ชูแสงนิล. (7 ธันวาคม 2561). ยุคแห่งพลเมืองดิจิทัล. Scimath. https://www.scimath.org/article-technology/item/8659-2018- 09-11-07-58-08 ไซเบอร์ อีลีท จำ กัด. (ม.ป.ป.) 7 ประเภท ของภัยคุกคามทางไซเบอร์ ที่พบบ่อย. Cyberelite. https://shorturl.at/biN26 ธนาคารทหารไทยธนชาต. (1 เมษายน 2565). Digital Footprint รอยเท้า บนโลกดิจิทัล ที่อาจส่งผลต่อชีวิต. Ttbbank. https://www.ttbbank.com/th/fin-tips/detail/digitalfootprint บริษัท เออาร์ไอที จำ กัด. (22 กุมภาพันธ์ 2565). 7 ทักษะจำ เป็นของการเป็น พลเมืองดิจิทัล. ARIT Co. https://www.arit.co.th/topic/7-skillsdigital-citizenship มูลนิธิหมอชาวบ้าน. (30 พฤศจิกายน 2565). ผู้สูงอายุกับการใช้สื่อ โซเชียลมีเดีย. empowerliving.doctor. https://empowerliving.doctor.or.th/case/939 วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง. (2561). คู่มือพลเมืองดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สำ นักงาน ส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. สรานนท์ อินทนนท์. (2563). ความฉลาดทางดิจิทัล (พิมพ์ครั้งที่ 3). http://cclickthailand.com/wpcontent/uploads/2020/04/dq_FINAL.pdf สุณิสา รื่นมาลี และธีรวุฒิ นิลเพ็ชร์. (2563). ภัยคุกคามทางไซเบอร์ใน สังคมสูงวัยของไทย. วารสารอาชญาวิทยาและสังคมศาสตร์, 2(1), 31- 47.สืบค้นจากhttps://social.rpca.ac.th/books/02/Article3V2N1.pdf คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 70
บรรณานุก นุ รม สุมิตรา โพธิ์ปาน และปัทมา สุพรรณกุล. (2562). การดูแลสุขภาพของ ผู้สูงอายุด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล. พุทธชินราชเวชสาร, 36 (1), 128-136. สืบค้นจาก https://he01.tcithaijo.org/index.php/BMJ/article/view/219385/151880 ศูนย์กฎหมายเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2562) กฎหมาย ดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สำ นักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. Think-Digital. (ม.ป.ป.) 8 ทักษะพลเมืองดิจิทัล. think-digital. https://think-digital.app/courses คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ | 71
คู่มือพลเมืองดิจิทัลสำ หรับผู้สูงอายุ โครงการยกระดับคุณภาพสังคมสูงอายุ และเตรียมความพร้อมสู่วัยเกษียณ ปีงบประมาณ 2567 คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต เผยแพร่ครั้งแรก: มิถุนายน 2567