ทุ่งฟ้าผ่า 106 ปี ความขัดแย้ง ความหวัง และแนวทางสู่สังคมสันติสุข

• ด้ า น น โ ย บ า ย : มี ก ฎ ห ม าย เ กี่ ย ว ข้ อง ห ล า ย ฉ บั บ
นโยบาย และแนวทางการบริหารจัดการท่ีดินของรัฐ
การจัดการที่ดิน และทรัพยากรขององค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่น จนเกิดการโต้แย้งสิทธิ ปัญหาแนวเขต
ท่ีดิน และปญั หาการไม่ได้รบั ความร่วมมือจากราษฎร
ในการเข้าตรวจสอบรงั วัดทาแผนที่ระหว่างภาครัฐกับ
ชาวบา้ นเรือ่ ยมา

• ดา้ นเศรษฐกิจ: กรรมสทิ ธ์ิ การออกเอกสารสิทธิ การ
ไม่ออกเอกสารสิทธิและการครอบครอง ราษฎรท่ีถูก
ดาเนินคดีต้องเสียเวลา และมีผลในการขาดรายได้
เกดิ การฟอ้ งรอ้ งคดเี ป็นคดีความแพ่งและปกครอง

• ด้านสังคม: การมีส่วนร่วมของประชาชนหรือการให้
ข้อมลู ท่ีเก่ยี วข้องอยา่ งโปรง่ ใส และเพียงพอ รวมถึง
ค ว า ม ไ ม่ ม่ั น ค ง ใ น ที่ อ ยู่ อ า ศั ย ห า ก ต้ อ ง ป รั บ ป รุ ง
บ้านเรือน และการดารงชีวิต การประกอบอาชีพ เกิด
ความล่าช้า ใช้ เวลาใน การตรวจสอบกรรมสิท ธ์ิ
ยาวนานจากหนว่ ยงานที่เก่ยี วข้อง

ทุง่ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แย้ง 49

ความหวังและแนวทางสสู่ ังคมสันติสุข

50 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

ตวั แสดง ปัญหาความขดั แยง้ ปัญหาทีด่ ินอยู่อาศัยระหว่างรัฐกบั
ราษฎรซงึ่ เปน็ ค่ขู ัดแย้ง ไดแ้ ก่

• ราษฎร อ้างว่าได้ทามาหากินในพ้ืนท่ีดังกล่าวมากว่า 3 ช่วงอายุ
คน ทั้งมีเอกสารสิทธิครอบครอง และไม่มีเอกสารสิทธิ จนมีทหาร
มาขอซอ้ื เพื่อทาสนามยงิ ปืน (มีหลกั ฐาน 198 ไร่) และจะขอบริจาค
หรือจะซ้ือขยายด้านข้าง ๆ ละ 700 เมตร และขอขยายด้านหลัง
กองดินอีก 4,000 เมตร (ไม่มีหลักฐาน) การขอสงวนเขตป่าหรือ
ท่ีดินรกร้างว่างเปล่าไว้แต่ยังไม่มีการใช้ประโยชน์ มีเพียงหนังสือ
จากสมุหเทศาภิบาล และการออก นสล. จานวน 7 ฉบับ ยังมี
ความผิดพลาดจนทาให้ราษฎรเดือดร้อน ทหารจึงส่งคืนพ้ืนท่ี
ทั้งหมด

• ธนารักษ์ อ้างว่าได้มาโดยราชการทหารหวงห้ามไว้ และจัดซ้ือ
จากราษฎรบางส่วน ราชการทหารใช้เป็นสนามฝึกยิงเป้าของ
ทหารเรือ และทหารบก เลิกใช้เป็นสนามยิงปืนไปแต่เมื่อใดไม่
ปรากฏหลักฐาน แนช่ ัด และหนังสอื ส่งั การของสมุหเทศาภิบาลเป็น
กฎหมาย มีการประกาศเขตหวงห้ามในที่ดินรกร้างว่างเปล่า (ไม่มี
หลักฐาน) มีการอ้าง นสล. 7 ฉบับ ท่ีผิดพลาดว่าเป็นเอกสารสิทธิ
ของทหาร

ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแยง้ 51

ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ุข

52 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

พลวตั ความขดั แย้ง

จากสภาพปัญหาในพ้ืนที่พิพาทในพ้ืนท่ีข้างต้น ประกอบกับคา
พิพากษา และคาวินิจฉัยจากเอกสารที่เก่ียวข้อง เงื่อนไขเวลา
แนวนโยบาย ข้อกฎหมาย การเปล่ียนผู้รับผิดชอบ ส่งผลต่อการ
ขับเคลื่อนแก้ไขปัญหาเป็นไปอย่างยากลาบาก ทาให้ยืดเยื้อ
หยดุ ชะงกั จึงไม่มีข้อสรุปท่ีเป็นท่ยี อมรบั ร่วมกันได้อนั เป็นทสี่ ้ินสดุ

ทางเลือกและทางออกของการแก้ปญั หา

จากการศึกษาสถานการณป์ ัญหาความขดั แยง้ ในปัจจุบัน

จึงมีข้อเสนอให้ธนารักษ์หาหลักฐานมารับรองสิทธิในท่ีราช
พั สดุ โดยการสารวจแนวเขตท่ีชัดเจน สืบค้นหาหลักฐาน
เพ่ิ มเติมได้เป็นท่ีแน่ชัดแล้ว ควรให้สิทธิในการครอบครองน้ัน
แก่ราษฎรท่ีพิ สูจน์สิทธิในการครอบครองท่ีดินดังกล่าว คือ
4,375 ไร่ พร้อมเสนอให้กรมธนารักษ์ไม่ควรคัดค้านการออก
โฉนดท่ีดินของราษฎร เว้นแต่การบุกรุกในแปลง 254 ไร่ และ
ขอให้ธนารักษ์เปน็ ผู้พิ สูจน์สทิ ธิในการไดม้ าแทนทจ่ี ะเปน็ ราษฎร
เป็นผู้พิ สูจน์สิทธิแต่เพี ยงฝ่ายเดียวในรูปแบบการจัดการร่วม
และยกเลิกหนังสือแจ้งให้ราษฎรเช่าท่ีดินแปลง 4,375 ไร่
ออกไปก่อน

ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแยง้ 53

ความหวังและแนวทางสูส่ งั คมสนั ตสิ ุข

54 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

ศักยภาพของการกากับความขดั แยง้

สาหรับปัญหาความขัดแย้งท่ีเกิดขึ้น คณะนักศึกษากลุ่มที่ 2 ได้ร่วม
เป็นหนึ่งบทบาทสาคัญในการศึกษา รวบรวมข้อมูล สังเคราะห์
ข้อมูลให้แต่ละฝ่ายได้มีโอกาสปรึกษาหารือร่วมพิจารณาและได้
ข้อเสนอท่ีเป็นธรรมเท่าท่ีจะเป็นไปได้และร่วมกันเรียนรู้และ
ถกเถียงถึงจุดยืนทแี่ ตกต่างกนั โดย

การใช้ Time Line

เส้นเวลาสาหรบั เป็นพื้ นทเี่ รยี นรู้
และการประเมนิ สถานการณ์และ
การแลกเปลีย่ นความเหน็ ระหวา่ ง

กนั
ในการปรับปรุงแนวเขต
และระบบกรรมสทิ ธใ์ิ นท่ดี นิ
ทเ่ี ป็นอยู่ในปจั จบุ ันใหม้ คี วาม

ชัดเจน
และลดการโต้แยง้ สิทธิในทีด่ ินใน

อนาคต

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แยง้ 55

ความหวงั และแนวทางสสู่ ังคมสนั ตสิ ขุ

56 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

4. กระบวนการจัดการ

ความขดั แย้งสู่เส้นทางสังคมสันติสุข

การจัดกระบวนจดั การ
ความขดั แยง้ ปญั หาเกีย่ วกบั ทีด่ ิน
กรณีสนามยงิ ปืน “ท่งุ ฟา้ ผ่า” ได้ใชแ้ นว
ทางการสานเสวนาเป็นเครื่องมือหลกั
ผสมผสานกบั แนวทางการจัดการความ

ขดั แยง้ อ่ืนๆ
เพื่อให้เกิดความเหมาะสมและมปี ระสทิ ธิภาพ

มากขึ้น รวมถึงการวางตัวเป็นกลาง
เพ่ือสรา้ งความไว้เนื้อเช่อื ใจตอ่ คขู่ ดั แย้ง

บริหารความคดิ เหน็ ต่าง สอื่ สารและ
ปฏิบัติการใหเ้ กิดผลกระทบทางบวกต่อสงั คม
ตลอดจน คานึงถงึ สิทธิและหนา้ ทท่ี ่ตี ่างฝ่าย

พึ งมแี ละรว่ มกนั ปฏิบัติ

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแย้ง 57

ความหวังและแนวทางสู่สงั คมสนั ติสุข

58 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

การจัดกระบวนการความขัดแย้ง โดยมีคณะ
นักศึกษากลุ่มท่ี 2 เป็นบุคคลท่ีสามที่เข้ามาช่วยทา
หน้าท่ีอานวยการให้เกิดการพู ดคุยสนทนากันอย่าง
สร้างสรรค์ระหว่างคู่ขัดแย้งตลอดจนกลุ่มบุคคล
ตา่ งๆ ที่เกยี่ วข้อง

มุ่ ง เ น้ น กา รล ด อค ติ สร้า ง ค ว า ม เ ข้ าใ จ บ น
พื้ น ฐ า น ข อ ง เ ห ตุ ผ ล แ ล ะ ห ลั ก ฐ า น ข้ อ มู ล เ ชิ ง
ป ร ะ จั ก ษ์ ร ว บ ว ม ข้ อ เ ท็ จ จ ริ ง จ า ก ผู้ ร้ อ ง เ รี ย น
ห น่ ว ย ง า น ท่ี เ กี่ ย ว ข้ อ ง ใ น ร ะ ดั บ พ้ื น ที่ จั ง ห วั ด
หนว่ ยงานสว่ นกลาง ผ่านกระบวนการพู ดคุย หารือ
ประชมุ รว่ มกันระหว่างเจา้ หน้าทรี่ ฐั และราษฎร

โดยใช้กระบวนการไกล่เกลี่ยให้เกิดการตกลง
แก้ไขปัญหาร่วมกันอย่างสันติวิธี รวมถึงเข้ายื่น
หนังสือ ให้การติดตามช่วยเหลือตามความจาเป็น
และเหมาะสม เปน็ ต้น

ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แย้ง 59

ความหวงั และแนวทางสูส่ ังคมสนั ตสิ ขุ

60 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

การจัดกระบวนจัดการความขัดแย้งปัญหาเกี่ยวกับที่ดิน
กรณสี นามยิงปืน “ทงุ่ ฟ้ำผ่ำ” ครง้ั น้ี

มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อเท็จจริง วิเคราะห์ และ
สังเคราะห์ปัญหาความขัดแย้ง จัดกระบวนการจัดการความ
ขัดแยง้ และหาทางออกร่วมกนั โดยมงุ่ หวังให้

“

ผู้มีส่วนได้เสียได้รับทราบข้อเท็จจริง
และเข้าใจเก่ียวกับสภาพปัญหาความ

ขัดแย้ง คู่ความขัดแย้งได้ร่วมกัน

ค้นพบข้อเสนอท่ีเป็นทางออกอย่างมี

ประสิทธิผล ข้อเสนอเชิงนโยบายต่อ

รัฐบาลได้ถูกนาไปสื่อสารสู่สาธารณะ

และขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติอย่างเป็น

รปู ธรรม ”

ทุง่ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแย้ง 61

ความหวังและแนวทางส่สู ังคมสนั ตสิ ขุ

62 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

กระบวนการจดั การความความขดั แย้ง

ปญั หาท่ดี ินกรณที ุง่ ฟา้ ฝ่า

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แยง้ 63

ความหวังและแนวทางสสู่ ังคมสนั ติสขุ

การจัดการความขัดแย้งกับเส้นทางสังคมสันติสุข
ในคร้ังน้ี
คณะนักศึกษากลุ่มท่ี 2 หลักสูตรประกาศนียบัตรชั้นสูง
ก า ร เ ส ริ ม ส ร้ า ง สั ง ค ม สั น ติ สุ ข รุ่ น ที่ 11 ส ถ า บั น
พระปกเกล้า ได้ยึดแนวคิด และทฤษฎีการสร้างสันติสุข
ในสังคมเป็นสาคัญ และได้นามาเป็นแนวทาง ในการ
ดาเนินการศึกษาตามวัตถุประสงค์ท่ีกาหนดไว้ในคร้ังน้ี
ประกอบดว้ ย

64 ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแยง้
ความหวงั และแนวทางสสู่ ังคมสนั ตสิ ขุ

ศึกษาเรยี นรตู้ ามแนวทางของสถาบนั พระปกเกลา้

ใน 3 ด้ำนสำคญั ไดแ้ ก่
• ด้ำนควำมรู้ (Knowledge) คือ โดยการเรียนรู้จากประสบการณ์ใน

พ้ืนที่จริงโดยบูรณาการสหวิทยาการกับการสังเคราะห์จนเกิดเป็นองค์
ความรู้ครบถ้วนสมบูรณ์ และกระจ่างชัดที่ถูกประยุกต์ใช้อย่างมีสติ
และเหตุผล วิเคราะห์ด้วยความรู้ ความเข้าใจ และข้อมูลท่ีรอบด้าน
และลึกซึ้งถึงสภาพปัญหา สาเหตุ พัฒนาการ และทางออกของความ
ขัดแย้งทางสังคม สังเคราะห์ การเรียนรู้จากประสบการณ์ของตนเพ่ือ
สร้างองค์ความรู้ต่อการจัดการความขัดแย้งเพื่อส่ือสารและปฏิบัติการ
เพือ่ ใหเ้ กิดผลกระทบทางบวกต่อสงั คม

• ด้ำนประโยชน์สำธำรณะ (Publicness) คือ การสร้างความ
เปล่ียนแปลงให้สังคมเกิดความดีงาม ความเท่าเทียม และสันติสุข
ร่วมกันออกแบบ และระดมความคิดสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของ
ทุกภาคส่วนในการบรหิ ารจัดการความขัดแย้งเพอ่ื นาไปส่สู งั คมสนั ตสิ ขุ

• ด้ำนควำมซื่อตรง (Integrity) คือ ความซื่อตรงต่อตนเองและผู้อื่น
และตอ่ การทางานเปน็ ทมี เพื่อประโยชน์ส่วนรวมเป็นสาคัญ โดยสมาชิก
กลุ่ม 30 คน ต่างมีความรับผิดชอบการทางานกลุ่มท่ีได้รับมอบหมาย
เสร็จตรงเวลาอย่างมีคุณภาพ มีส่วนร่วมในการประชุมทีมโดยให้ข้อมูล
ใช้ความรู้ และประสบการณ์ตามศักยภาพที่แตกต่างกันไป ช่วยเหลือ
เก้ือกูลเอ้ืออานวยในทางานที่ส่งเสริมกัน การบริหารความเห็นต่างด้วย
ความถ้อยทถี อ้ ยอาศัย แตกตา่ ง แต่ไมแ่ ตกแยกอยา่ งสร้างสรรค์

ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แย้ง 65

ความหวงั และแนวทางสสู่ งั คมสนั ติสุข

กำรจัดกำร แนวคิดทำงกฎหมำย สทิ ธิ กำรวิจัยอย่ำงมี
ควำมขดั แย้งตำม ต่อกำรรับรองสิทธใิ น ชุมชน สว่ นรว่ ม
แนวทำงสันติวิธี ทรัพยำกรสำธำรณะ
ผู้มีส่วนได้สว่ นเสยี
• กรอบความคดิ การรับรองสิทธิใน อ า น า จ อั น ช อ บ ท้ังในระดับต่างๆ
ของสนั ตวิ ธิ ี การใช้ประโยชน์ ธรรมตามประเพณี นโยบาย ผู้ปฏบิ ตั ิ
ดาเนินการโดยไม่ ทดี่ นิ สาหรับ แ ล ะ ก ฎ เ ก ณ ฑ์ ท่ี ชมุ ชน นกั วิชาการ
พลเมอื งใช้รว่ มกัน ยึ ด ถื อ ร่ ว ม กั น ข อ ง ผู้ทรงคุณวฒุ ิ และ
มีความเกลียดชงั ทง้ั โดยสภาพและ ก ลุ่ ม บุ ค ค ล ที่ มี หน่วยงานที่
• ยทุ ธศาสตร์สนั ติ ข้ึนทะเบียน วัตถปุ ระสงค์ มีท่ีอยู่ เก่ียวขอ้ งใหข้ อ้ มูล
และทด่ี นิ ทีใ่ ชเ้ พ่อื มีขอบเขตร่วมกัน มี รว่ มคดิ รว่ มวางแผน
วิธี ฟื น้ คืนความ ประโยชนข์ อง ค ว า ม สั ม พั น ธ์ กั น และกระบวนการ
ไว้วางใจในสงั คม แผน่ ดนิ โดยเฉพาะ ท า ง สั ง ค ม แ ล ะ วเิ คราะห์ขอ้ มลู อยา่ ง
สร้ างความ วัฒนธรรม รวมทั้ง รอบด้าน
ร่วมมือระหวา่ ง มีการจัดสรรและใช้
ทกุ ฝ่ายที่ ป ร ะ โ ย ช น์ จ า ก
ทรัพยากรรว่ มกัน
เก่ียวข้อง
• มาตรการการ

จดั การความ
ขดั แย้งปอ้ งกนั มิ

ให้ความขดั แย้ง

66 ท่งุ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แย้ง
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

ความขัดแย้ง

โดยมองว่าความขัดแย้งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ และเป็น
ส่วนหนึ่งของความสัมพันธ์ทางสังคมทั้งหมดของมนุษย์ เป็นเรื่องท่ี
หลีกเลี่ยงไม่ได้ ในชีวิตประจาวันความขัดแย้งเกิดขึ้นได้ในทุกระดับของ
สังคม ทงั้ ภายในบุคคลเอง ระหวา่ งบคุ คล ภายในกลุ่ม หรือระหว่างกลุ่ม
ระดบั องคก์ ร ระหว่างองคก์ ร ระดับชาติ หรือระดับนานาชาติ

ดังนั้น การจัดการความขัดแย้งท่ีดี จึงเป็นการปฏิบัติเพ่ือระบุ
และจัดการความขัดแย้งอย่างสมเหตุสมผล ยุติธรรม และมี
ประสทิ ธิภาพ ซ่งึ ตอ้ งใช้ทักษะมากมาย เช่น ทักษะในการสื่อสาร ทักษะ
การแกป้ ญั หา ทกั ษะการไกล่เกล่ีย และทักษะการเจรจาต่อรอง

ซึ่งทุกทักษะเป็นทักษะท่ีมีความสาคัญที่จะนามาใช้ในการจัดการ
ความขัดแยง้ ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ การสร้างสนั ติสุข จึงหมายถึงการใช้
ชีวิตร่วมกันในสังคมอย่างสงบ ยอมรับสถานะศักด์ิศรีของกันและกัน มี
การกระทาท่ีนาไปสู่ความสมดุลของการอยู่ร่วมกัน ทั้งกาย จิต สังคม
และสิ่งแวดล้อม โดยมีแนวทางจัดการความขัดแย้งได้อย่างถูกต้อง
เหมาะสมร่วมกนั

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแยง้ 67

ความหวงั และแนวทางสู่สังคมสนั ตสิ ุข

การระงบั ความขัดแย้งด้วยสันติวธิ ี

การระงับความขัดแย้งในทางสันติวิธีมีขึ้น เพ่ือเป็นการระงับความขัดแย้ง
ต้ังแต่ข้ันยังไม่ถึงขนาดเป็นข้อพิพาทท่ีจะนาไปสู่ศาล และหากสามารถเข้าสู่การ
ระงบั ขอ้ พิพาทอย่างสนั ติวธิ ีไดค้ วามขัดแย้งน้ันก็ไม่ขยายตัวไปสู่ข้อพิพาทท่ีใหญ่โต
ถึงขั้นเกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจ กายภาพ หรือการอยู่ร่วมกันของสังคมใน
ภายหลังได้

กระบวนกำรของกำรระงับควำมขัดแย้งด้วยสันติวิธี จึงอยู่ในรูปแบบ
หลายลักษณะ ไม่ว่ารูปแบบของการป้องกันปัญหามิให้เกิดข้ึนหรือป้องกันไม่ให้
ความขัดแย้งขยายตัว หรือเมื่อเกิดความขัดแย้งแล้วจะสามารถระงับ หรือจัดการ
ความขัดแย้งให้ลุล่วงไปได้โดยสันติวิธีเพื่อไม่ต้องลุกลามขยายตัวจนนาไปสู่ข้อ
พิพาทในเชงิ คดคี วาม หรอื ความเสียหายที่จะเกิดขึน้ แกส่ มาชกิ ในสังคมภายหลัง

ซึ่งอาจพิจารณาได้จากวิธีกำรจัดกำรของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับควำม
ขดั แยง้ กล่าวคือ บคุ คลที่เปน็ คูก่ รณีพิพาทโดยตรงเข้าสู่โต๊ะเจรจากันเอง เรียกว่า
การเจรจาต่อรอง ซึ่งอาจมีบุคคลที่สาม โดยอาจเป็นบุคคลภายนอกผู้เป็นกลาง
และเข้าใจในกระบวนการค้นหาทางระงับข้อพิพาทแต่ละกรณีไป การจัดการ
ความขัดแย้งโดยสันติวิธี อาจจะอยู่ในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การขอทราบหรือขอ
แลกเปลี่ยนข้อมูล (Information Exchange) การประชุมเพ่ือต้องการข้อแนะนา
ความเห็น หรือทางออกท่ีไม่ผูกพันคู่กรณี (Provide non-binding, but
influential advice or recommendations) การเจรจาเพ่ือหาข้อตกลงอันเป็น
ท่ียุติปัญหา และมีผลผูกพันคู่กรณี (Reach implementable agreement or
settlement) เป็นตน้

68 ท่งุ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแยง้
ความหวงั และแนวทางสสู่ ังคมสนั ตสิ ุข

สานเสวนา (Dialogue)

เป็นหน่ึงในทางออกอย่างสันติวิธีเม่ือเกิดความขัดแย้งขึ้น ซึ่ง
เป็นเครื่องมือหน่ึงที่ใช้ได้ผลในการบริหารจัดการความขัดแย้ง
กระบวนการสานเสวนา (Dialogue) เป็นกระบวนการที่มุ่งเน้นให้คู่
ขดั แยง้ รับฟงั ความคดิ ของผู้อน่ื แล้วจึงคอ่ ยตัดสินใจ โดยมีคนอานวย
(Facilitator) หรือคนกลาง (Mediator) เป็นส่ือกลางท่ีจะช่วยจัด
บรรยากาศการเจรจาให้เกิดกระบวนการที่ประสานไมตรีต่อกัน
(Conciliation)

อนั นา ไปสู่การปรับหรือการยุติข้อขัดแย้งในลักษณะที่เป็นมิตร
โดยการหาโอกาสให้ได้พูดคุยกัน มาค้นหาข้อเท็จจริงร่วมกันให้
ตรงกัน (Joint-Fact Finding) ตัวอย่างการเปลี่ยนมุมมองความ
ขัดแย้ง เป็นทั้งวิกฤติและโอกาส และในวิกฤติมักมีโอกาสอยู่ด้วย
เสมอ

ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแยง้ 69

ความหวงั และแนวทางสูส่ งั คมสนั ตสิ ขุ

70 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

ดังน้ัน การบริหารจัดการความขัดแย้ง
“ปัญหาที่ดินกรณีสนามยิงปืน“ทุ่งฟา้ ผ่า”
จึงต้องเร่ิมต้นท่ีการวิเคราะห์ความต้องการ
พื้นฐานท่ีไม่ได้รับการตอบสนอง แล้วนาเข้า
สกู่ ระบวนการเจรจาด้วยการฟงั อย่างตั้งใจ
(Active Listening)

สรุปและเปลี่ยนความ โดยการเปล่ียน
ในที่น้ี คือการเปล่ียนแนวความคิดจากลบมา
เป็นบวกจ าก วิ กฤ ติ มา เป็ นโอ กา ส เ พื่ อ
พิจารณาเลือกแนวทาง ข้อตกลง หรือข้อ
ยุติท่ีดีที่สุด (Win-Win) โดยผู้เกี่ยวข้อง
ทุกฝ่ายมคี วามคิดเห็นร่วม ทุกฝ่ายพอใจกับ
ขอ้ ตกลงหรอื ขอ้ ยุตินั้น

ทั้งนี้ ข้อยุติหรือข้อตกลงท่ีได้ต้องไม่
ขัดต่อกฎหมาย ไม่ก่อให้เกิดปัญหาใหม่
หรืออาจกล่าวได้ว่าเป็นการแก้ปัญหาอย่าง
ย่ังยืนและสามารถนาไปปฏิบัติได้จริง ทุก
ฝา่ ยไดร้ บั ผลประโยชน์จากขอ้ ยุตนิ ้นั

ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแยง้ 71

ความหวงั และแนวทางสูส่ งั คมสันตสิ ุข

72 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

5. ศักยภาพและทางออก

ของปัญหาความขดั แยง้ กรณี
ทีด่ นิ แปลงท่งุ ฟา้ ฝ่า

การวิเคราะห์ศักยภาพและขอ้ จากดั เพื่ อหาทาง
ออกของปัญหาทุง่ ฟา้ ผา่ ใหส้ ามารถวเิ คราะห์

ข้อมูลเพ่ือรจู้ ักศักยภาพและปัญหา

การนาขอ้ มูลวเิ คราะห์ที่ได้มาใช้เป็นแนวทาง
วางแผนแกไ้ ขปญั หาอยา่ งมสี ว่ นร่วม
ของราษฎร

โดยอาศยั การเรยี นรรู้ ่วมกนั ระหว่าง
เจ้าหนา้ ทขี่ องรัฐและราษฎร

ทงุ่ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแย้ง 73

ความหวงั และแนวทางสสู่ งั คมสันติสขุ

74 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

การศึกษาข้อมูลพิพาทในระดับพ้ืนท่ีนับมีข้อจากัดอยู่มาก เน่ืองจาก
ข้อมูล เอกสารสาคัญจัดเก็บข้อมูลส่วนใหญ่เป็นข้อมูลสาคัญส่วนตัวของ
บุคคลในครัวเรือนราษฎรยากที่จะนามาเปิดเผยได้ง่าย หากไม่ได้รับความ
ยินยอม ทงั้ ความคิดเห็น การพูดคุยซ่ึงมีการสอบถามมาอยู่เป็นระยะ ก็สร้าง
ความเบ่ือหน่ายให้แก่ราษฎรที่มองว่าไม่มีความก้าวหน้าต่อการแก้ไขปัญหา
ในช่วงที่ผ่านมา ดังนั้น จึงต้องใช้ข้อมูลในอดีต อาทิ สาเนาหนังสือศาลา
รัฐบาลมณฑลจันทบุรี คาพิพากษาศาลฎีกา ความแพ่งหนังสือคาสั่งเจ้า
พนักงานที่ดิน ในส่วนของหน่วยงานรัฐ ก็ได้รวบรวม คากล่าวอ้างว่าที่ดินท่ี
พิพาทได้กันแนวเขตไว้ตามหนังสือสมุหเทศาภิบาล ฉบับลงวันที่ 20
พฤษภาคม 2458 และฉบบั ลงวนั ท่ี 20 กนั ยายน 2458 ซง่ึ มีเนือ้ ที่ 4,375
ไร่ (กรมธนารักษ์ 4,282) โดยได้มีการกล่าวอ้างตามเอกสารพิพากษา
ศาลฎีกาเกี่ยวกบั ที่ดนิ แปลงสนามยิงปืนท่งุ ฟ้าผา่ ได้แก่ คาพิพากษาฎีกา
ที่ 3029/2543 คาพิพากษาฎีกา ท่ี 4553/2543 คาพิพากษาฎีกา ที่
7174/2543 เป็นต้น โดยเปรียบเทียบจากคาบอกเล่าจากผ้สู งู อายุที่มีอยู่
ในชุมชน ผู้นาชุมชนประกอบกันไป ทั้งน้ี การบันทึกข้อมูล และ
ประสบการณ์ของผู้สูงอายุก็ถูกส่งต่อรุ่นต่อรุ่น จึงมีความไม่สมบูรณ์และไม่
ครบถ้วนแตกต่างกันในแต่ละครวั เรอื น

ดงั นั้น การศกึ ษาศักยภาพ และขอ้ จากัดเพื่อหาทางออกของ
ปญั หาทงุ่ ฟา้ ผ่า จึงไดป้ รับใช้เครื่องมือต่าง ๆ มาชว่ ย เช่น

Time line การวเิ คราะห์ SWOT เป็นตน้

ทงุ่ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแยง้ 75

ความหวังและแนวทางสู่สงั คมสันติสขุ

76 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

การวิเคราะห์ศักยภาพพ้ื นที่ด้วยเทคนิค SWOT Analysis เพ่ือ
วิเคราะห์ศักยภาพ สภาพปัญหา และข้อจากัดของพื้นท่ีในการแก้ไขปัญหา
ทราบถึงสภาพการณ์ท่ีเป็นอยู่ในปัจจุบัน อันนาไปสู่การร่วมกาหนดทางออกที่
เหมาะสม แบ่งเป็น การวิเคราะห์ปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก มี
องค์ประกอบสาคัญ ดงั นี้

ปจั จยั ภายใน S W
O
- จุดแข็ง (Strengths) คือ ความสามารถ SWOT
และสถานการณ์ภายในที่เป็นบวก ซ่ึง
นามาใช้เป็นประโยชน์ต่อการแก้ปัญหาใน T
อนาคต

- จุดอ่อน (Weakness) คือ สถานการณ์
สภาพท่ีเป็นลบ ปัญหา และการด้อย
ความสามารถ ซ่ึงไม่สามารถนามาใช้เป็น
ประโยชน์ในการแกไ้ ขได้

ปัจจัยภายนอก

- โอกำส (Opportunities) คือ ปัจจัย และ
สถานการณ์ภายนอกท่ีเอื้ออานวยให้เกิด
การแก้ไขปัญหาได้

- อุปสรรคหรือปัจจัยคุกคำม (Threats)
หมายถึง ปัจจัย และสถานการณ์ภายนอก
ทีข่ ัดขวางไมใ่ หเ้ กดิ การแก้ไขปัญหาได้

ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแยง้ 77

ความหวงั และแนวทางสสู่ งั คมสนั ตสิ ขุ

ภาพรวมของการศักยภาพและข้อจากัด เพื่ อหาทางออก
ข อ ง ปั ญ ห า ท่ี ดิ น แ ป ล ง ทุ่ ง ฟ้า ผ่ า ส า ม า ร ถ วิ เ ค ร า ะ ห์
สถานการณ์ท่ีผา่ นมา และแนวโนม้ ในอนาคต ดงั นี้

 ระดับการมสี ว่ นร่วมของราษฎรในชุมชนในด้านการพัฒนา

ต่าง ๆ ร่วมกับภาครัฐน้อยลง เช่น การมีส่วนร่วมให้ข้อมูล
ความคิดเห็น การช่วยเหลือกิจกรรม การเข้าร่วมรับฟังต่อการ
ประกาศของรัฐ แตย่ งั สามารถรวมตวั กนั ในการคดั ค้านได้ดี บทบาท
การขับเคลื่อนแก้ไขส่วนใหญ่จะเป็นแกนนาในลักษณะการ
เคลื่อนไหว และเรียกร้องคนรุ่นใหม่ซ่ึงมีความคล่องตัวในการ
ส่ือสาร โดยอาศัยช่องทางของส่ือออนไลน์เข้ามาช่วยขับเคล่ือน
และหนุนขอ้ มูลจากผ้อู าวุโส

 เน้ือท่ีดินแปลงดินทุ่งฟ้าผ่าหรือแปลงสนามยิงปืนทุ่ง

ฟ้าผ่า ซึ่งต้ังอยู่ตาบลท่าช้าง และตาบลวัดใหม่ อาเภอเมือง
จงั หวัดจันทบุรี มีสภาพพื้นท่ีเป็นราบ มีจุดเด่นของพื้นที่ คือ อยู่ติด
กับตัวเมือง มีการคมนาคม และการติดต่อสื่อสาร สะดวก มี
เส้นทางหลัก และเส้นทางลัดหลายเส้นทาง เหมาะแก่การเดินทาง
ติดต่อ จงึ เป็นพืน้ ท่ีทางเศรษฐกิจ และการค้า มีหมู่บ้านจัดสรร และ
โรงงานซ่งึ สร้างอาชีพใหแ้ ก่คนในพืน้ ทจ่ี านวนมากแล้วในปจั จุบัน

78 ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แย้ง
ความหวังและแนวทางส่สู ังคมสนั ติสขุ

 สภาพปัญหาท่ีดินแปลงทุ่งฟ้าผ่าท่ีเป็นอุปสรรคต่อการแก้ไขคือ

ปัญหามีความต่อเนื่องมายาวนานเกินไปทาให้เกิดความ

เขา้ ใจผดิ ในระบบกรรมสิทธท์ิ ่แี ตกตา่ งกัน เกดิ ความยดึ ม่นั ถอื
ม่ันในสภาพท่ีแตกต่างกันเพราะเกิดการรับรู้ที่แตกต่างกัน การ
แก้ไขไม่ต่อเนื่อง ส่งผลต่อการต่อสู้มายาวนาน และส่งต่อรุ่น เกิด
ความไม่ไว้วางใจในการปฏิบัติของภาครัฐ และความรู้สึกไม่ม่ันคง
ในเรื่องท่ีอยู่อาศัยมากข้ึนเรื่อย ๆ กับนโยบายการแก้ไขปัญหาโดย
การจัดการให้ราษฎรเข้าสู่กระบวนการพิสูจน์สิทธ์ิ และจัดให้เช่า
ตามเมื่อกลางปี 2563

 ความสัมพั นธ์ของผู้มีส่วนเก่ียวข้องหรือผู้มีส่วนได้เสีย

(Actor and Relationship Mapping) พบว่าคู่ขัดแย้ง
หลักและคู่ขัดแย้งรอง ผู้มีส่วนเก่ียวข้อง มีท่าทีและความสัมพันธ์
กันแบบหลวม ๆ มีอิทธิพล และบทบาทต่อกันมากจากขนาด
วงกลมใหญ่และเล็ก ระหว่างกรม ธนารักษ์และราษฎ ร
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
จังหวัดจันทบุรี ในการบริหารจดั การแก้ไขปญั หาความขดั แย้ง

ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แยง้ 79

ความหวังและแนวทางส่สู ังคมสนั ติสุข

ภา พ แสด งค ว าม สัม พั น ธ์ของ ผู้มีส่ ว นเ ก่ียว ข้อง ห รือ

ผมู้ สี ว่ นไดเ้ สยี (Actor and Relationship Mapping)

ทม่ี า: จากการศึกษาของคณะนักศกึ ษากล่มุ ที่ 2, 2564

80 ทุง่ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แย้ง
ความหวังและแนวทางสู่สงั คมสนั ติสขุ

การวิเคราะห์ ศักยภาพ และข้อจากัด เพ่ื อหาทาง
ออกของปัญหาทุ่งฟา้ ผ่า ทั้งด้านจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส
อุปสรรค หรือปัจจัยคุกคามในด้านต่าง ๆ เป็นเงื่อนไข
สาคั ญ แล ะ มีผลก ระท บต่ อ การแ ก้ ไขปัญ หาขอ ง พื้ น ท่ี
รวมถึงการกาหนดทิศทางการแก้ไขในอนาคต แสดงดัง
แผนภาพ

• หนว่ ยงานที่เกย่ี วขอ้ งในระดบั พ้ืนที่ใหค้ วาม • ข้อมลู หลกั ฐาน เอกสารอ้างอิงในแต่ละ
ร่วมมอื เชน่ ผูว้ า่ ราชการจังหวัด กรมธนา- ชว่ งเวลาประกอบการตดั สนิ ใจในการ
รักษพ์ ื้นท่ีจนั ทบรุ ี ส.ส. เปน็ ต้น แก้ปัญหาจานวนมาก ซงึ่ มีจานวนน้อย
และมีพยานบคุ คลน้อย
• การสนับสนุนจากท่ีปรกึ ษาและผเู้ กย่ี วขอ้ งท่ี
มปี ระสบการณ์ ความรู้ ใหค้ าแนะนา และ • การสอ่ื สารเพอื่ สร้างความเข้าใจที่ถกู ต้อง
แนวทางแก้ไข ความร่วมมือ สื่อสารงาน ยงั น้อยทาให้เกิดคลาดเคลอ่ื นไมช่ ดั เจน
เช่ือมโยงกบั หน่วยงานต่างๆ เปน็ ทีเ่ ข้าใจกนั
ใช้แนวปฏบิ ตั ิทแ่ี ตกตา่ งกนั
Sดี
W

O T
• ความไม่ตอ่ เนอ่ื งในการทางาน และ
• มอี งค์กรอิสระร่วมเปน็ เปน็ กลไกสง่ เสริม บริหารจดั การปัญหาของ
และคุ้มครองสทิ ธมิ นษุ ยชนที่เป็นอิสระจาก ผูร้ ับผดิ ชอบ
ภาครัฐ และมีคนกลางช่วยสอ่ื สารขับเคลื่อน • สถานการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโรค
ติดเชอื้ ไวรสั โคโรนา (COVID-19) จึง
• กระบวนการทางกฎหมาย นโยบายภาครฐั ต้องจดั ปรับแผนงานรว่ มกนั และเกดิ
เปดิ โอกาสใหป้ ระชาชนมสี ว่ นร่วมใน ความล่าชา้
กระบวนการบรหิ ารจดั การของภาครฐั มาก
ขึน้

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แย้ง 81

ความหวังและแนวทางส่สู งั คมสนั ติสุข

จะเห็นได้ว่าการแก้ปัญหาท่ีดินทุ่งฟ้าผ่าข้างต้น มีความ

พยายามในการแก้ไขจากท้ัง 2 ฝ่าย ซึ่งเป็นคู่ขัดแย้งมา
อย่างต่อเน่ืองยาวนาน แต่ก็ยังไม่ประสบความสาเร็จ
เนื่องจากกระบวนการพิ สูจน์สิทธิ์เพื่ อแก้ไขข้อพิ พาทมี

ความล่าช้า ใช้เวลานาน และขาดประสิทธิภาพ รวมทั้งมีการ
ต่อต้าน และคัดค้านของประชาชน ขาดบุคลากร งบประมาณที่
เพียงพอในการดาเนินงาน ขาดการบังคับใช้กฎหมายที่จริงจัง และ
ต่อเนื่อง

“

ดงั น้นั เพ่ือให้การแก้ไขปัญหาสอดคลอ้ งกบั การ
จัดการที่ดิน ตามเจตนารมณ์ของกฎหมายและ
รัฐธรรมนญู โดยคานึงถงึ ผลกระทบที่จะเกดิ ขึ้น
รวมถึงเพ่ิมประสทิ ธภิ าพในการทางานของภาครฐั จึง
ควรเร่มิ ตน้ ทีก่ ารสรา้ งความไวว้ างใจ เชอื่ ใจใหม้ ากขน้ึ
ฝ่ายรฐั เองกค็ วรมีการจดั ปรบั ทัศนคติ บรรทดั ฐานใน
กระบวนการให้เกิดความยตุ ิธรรม การกระจายอานาจ
ของการจัดการทรพั ยากรและการมีสว่ นร่วมของ
ประชาชนให้เกดิ ความเปน็ ธรรม ท้ังทางเศรษฐกิจ
และสงั คม ควรยึดโยงกบั วถิ ีชวี ติ วฒั นธรรมชมุ ชนมา
ประกอบการตดั สินคดี การเจรจาไกลเ่ กลยี่ โดยคน
กลาง ตลอดจนให้มกี ารสามารถกลนั่ กรองคดใี นระดบั
พื้ นทกี่ ่อนเข้าสู่กระบวนการยุ ติธรรมทางศาลตอ่ ไป

”

82 ท่งุ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแยง้
ความหวังและแนวทางสู่สงั คมสันติสุข

6 บทส่งทา้ ยและข้อเสนอ

ตอ่ การจัดการจดั การความขัดแย้ง
ปญั หาท่ีดิน

กรณปี ญั หาแปลงสนามยิงปืน ”ท่งุ ฟา้ ผา่ ”

เป็นอีกตัวอยา่ งหน่ึงของการโตแ้ ยง้
เร่ืองการถือครองกรรมสทิ ธ์ขิ องราษฎรกับ

ทางราชการมาโดยตลอด
และตอ่ เน่ืองยาวนานมากวา่ 100 ปี ซ่ึงเปน็ ข้อ
พิพาทและความขัดแย้งปัญหาเชงิ โครงสร้างที่
สาคัญของฐานความมนั่ คงในการดารงชีวติ

เพราะที่ดิน เป็นท้ังทอี่ ยู่อาศัย
แหล่งมาหากิน ความเป็นครอบครวั

และชมุ ชน

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแย้ง 83

ความหวงั และแนวทางส่สู งั คมสนั ติสขุ

84 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

ปัจจุบันท่ีดินแปลงทุ่งฟ้ำผ่ำ มีรำษฎรเข้ำอยู่อำศัย และทำ
ประโยชน์อย่ำงหนำแน่นเกือบเต็มพื้นท่ี รำษฎรหลำยรำยปรำกฏมี
เอกสำรสิทธิเป็นโฉนด ในขณะที่กรมธนำรักษ์ก็ยืนยันว่ำที่ดินท้ังแปลง
หำกมีใครเข้ำมำอยู่อำศยั ใหถ้ ือว่ำเป็นกำรบุกรกุ สถำนท่ีของรำชกำร

มูลเหตุดังกล่าวส่งผลต่อความรู้สึกไม่เป็นธรรม การลดทอนสิทธิ
ของผู้อย่อู าศัยมายาวนาน จึงต้องมาเรียกร้อง และคัดค้านในรุ่นลูกหลาน
จนพบมกี ารดาเนินคดีกับราษฎร ส่งผลกระทบให้เกิดความเดือดร้อนเป็น
อย่างมาก โดยท่ียังไม่มีข้อยุติในเร่ืองของแนวเขตที่ราชพัสดุ ซ่ึงเป็นการ
สร้างเง่ือนไขให้แก่ราษฎรทาให้เกิดความขัดแย้งตลอดมา โดยคู่ขัดแย้ง
ประกอบด้วย

(1) ฝ่ายค่ขู ัดแย้ง: ราษฎรในเขตตาบลท่าชา้ งและตาบลวดั
ใหม่ อาเภอเมือง จังหวัดจนั ทบุรีกบั กรมธนารักษ์

(2) ผ้ไู ดร้ บั ผลกระทบ: ราษฎรมากกวา่ 1,200 ครัวเรอื น
(3) หนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วข้อง ในการรบั เรอื่ งรอ้ งทกุ ข์/

ร้องเรยี น นาไปสู่การแก้ไขปัญหา กากับ ตรวจสอบ
และตดิ ตาม ไดแ้ ก่ คณะกรรมการสิทธิมนุษยชน
สานักงานผูต้ รวจการแผน่ ดิน รัฐสภา ผ้วู ่าราชการ
จังหวัด และหน่วยงานราชการทรี่ บั ผดิ ชอบ และ
เก่ียวข้อง

ท่งุ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แย้ง 85

ความหวังและแนวทางส่สู งั คมสนั ติสขุ

86 ทุ่งฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

กรณีศึกษาและการจัดกระบวนการแก้ปัญหา “ทุ่งฟา้ ผ่า:

106 ปี ความขัดแย้งความหวังและแนวทางสู่สังคม

สันติสุข ” ได้มีข้อเท็จจริงบางประการท่ีนามาสู่การหารือกับ
องค์กรอิสระให้ร่วมขับเคล่ือนเป็นมาตรการหรือแนวทางในการ
ส่งเสริม และคุ้มครองสิทธิมนุษยชนต่อทุกฝ่ายให้เกิดการปฏิบัติ
พร้อมมีข้อเสนอ ดงั น้ี

 ข้อเสนอด้านนโยบาย และการปฏิบัติ กระบวนการ
แก้ไขปัญหาของรัฐ การกาหนดนโยบายและการ

บังคับใช้กฎหมาย ต้องเคารพสิทธิความเป็นพลเมืองตาม
เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ มีแนวทางท่ีเหมาะสมในการ
คล่คี ลายความขัดแย้งท่ีเกิดข้ึนระหว่างชุมชนกับหน่วยงานรัฐ คือ
การนาโครงการของรัฐไปปฏิบัติโดยอาศัยการมีส่วนร่วมในการ
ตัดสินใจของคนในชุมชน และการใช้คณะบุคคลท่ีมีความเป็น
กลางจากหน่วยงานต่าง ๆ เข้าร่วมในกระบวนการแก้ไขปัญหา
โดยสนั ติวธิ ี

 ข้อเสนอแนะเชิงวิชาการ จาเป็นต้องมีขบวนการทาง
สังคมสร้างการมีส่วนร่วมในลักษณะ การทางาน
ร่ว มกัน 3 ฝ่ ายคือ เ จ้า หน้าท่ีภา ครัฐ และราษ ฎ ร

ร่วมกับนักวิชาการ จะทาให้เกิดการเรียนรู้จากการปฏิบัติ
ระหว่างกัน เข้าใจในบทบาท หน้าท่ีที่ต่างฝ่ายต่างพึงปฏิบัติ และ
ยอมรับในเหตแุ ละผลตามมา

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแย้ง 87

ความหวังและแนวทางสูส่ งั คมสันตสิ ุข

“กำรรังวัดท่ดี นิ เป็นเรือ่ งดีแต่ก็ไมใ่ ชเ่ รือ่ งงำ่ ยสำหรับ
รำษฏรอย่ำงพวกเรำ จำเปน็ ตอ้ งมกี ำรสอื่ สำรและ
สรำ้ งควำมเขำ้ ใจถึงวัตถุประสงคแ์ ละเป้ำหมำยของ
กำรรังวดั ทีด่ ินท่ีชัดเจนใหแ้ ต่ละครวั เรอื นได้รับ
ทรำบและต้องถำมเสยี งส่วนใหญ่ เพรำะหลำย
ครอบครวั มปี ระสบกำรณ์ควำมเดอื นร้อนจำกกำร
”จบั พิกัดทด่ี ิน GPS จำกหน่วยงำนมำแล้ว
นายพงษช์ ยั เจรญิ ยศ
ผู้นาชุมชนเทศบาลตาบลท่าใหม่และอดีต
นายกเทศมนตรตี าบลท่าใหม่

88 ทุง่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแยง้
ความหวงั และแนวทางสู่สงั คมสนั ตสิ ขุ

 ข้อมูลและข้อเท็จจริงมีความสาคัญ และนาไปสู่การ

แก้ปัญหาด้วยเหตุและผล เป็นท่ียอมรับร่วมกัน รวมถึง
ป้องกันปัญหาการขัดแย้งได้ในอนาคต การแก้ปัญหาท่ีดินซึ่งมี
ลักษณะเฉพาะเช่นนี้ “ข้อมูล” ท่ีถูกต้อง เป็นท่ียอมรับของทุก
ฝ่ายจึงมีความจาเป็นอย่างมาก การจัดทา “ข้อมูลกลำง” เพื่อใช้
เปน็ เครอ่ื งมอื ในการพิจารณาหาแนวทางแก้ไขปัญหารว่ มกัน

 การสนบั สนุนงบประมาณและทรัพยากรในกระบวนการ

แก้ไขปัญหาด้วยข้อมูล จาเป็นต้องใช้งบประมาณ และ
ทรัพยากรในการรังวัดแปลงท่ีดิน และทาแผนที่ทางกายภาพราย
แปลงทุกแปลงโดยละเอียด พร้อมจัดทาสาระบบท่ีดินเป็นราย
แปลง ซ่ึงจาเป็นต้องได้รับการสนับสนุนค่าใช้จ่ายให้ความ
ช่วยเหลือแกร่ าษฎร ซึง่ ขาดความพร้อมในสว่ นน้ี

 ก ล ไ ก ท า ง ก า ร เ มื อ ง ด้ ว ย ก า ร ใ ช้ อ า น า จ รั ฐ ผ่ า น
กระบวนการทางนิติบัญญัติผ่านช่องทางผู้แทนราษฎร

จะมีส่วนให้เกิดการขับเคล่ือน และการแก้ไขผ่านรัฐสภาในการ
พิจารณาดาเนินการตามหน้าท่ี และอานาจของหน่วยงานที่
เกี่ยวข้อง กระบวนการแก้ไขปัญหาของรัฐ การกาหนดนโยบาย
และการบังคับใช้กฎหมายไดอ้ ีกช่องทางหน่ึง

ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแย้ง 89

ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันติสขุ

“เอกสารท่ี กรรมการสิทธิ (กสม.) ออกเป็นรายงานเป็นหน้าที่และ
อานาจตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 247(3) ที่กาหนดให้ กสม. แก้ไข
ปัญหาให้กับประชาชน และเป็นมาตรการในการส่งเสริมและ
คุ้มครองสิทธิของประชาชนตามที่กฎหมายให้อานาจนั่นหมายถึง
ว่า ถ้ำรัฐไม่ทำ ธนำรักษ์ไม่ทำ กสม.จะติดตำมก็จะเสนอไปยัง
คณะรัฐมนตรีให้ต้องทำ แล้ว ครม. รับไปพิจำรณำแล้ว แต่ยัง
ทำเพิกเฉย ในกฎหมำยเขียนเลยว่ำ ครม. ตอ้ งตอบ กสม. ด้วย
”นางประกายรตั น์ ตน้ ธรี ะวงศ์
กรรมการสิทธิมนุษยชนแหง่ ชาติ
ทาหน้าที่แทนประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแหง่ ชาติ
19 มีนำคม 2564 กสม. ประชมุ รว่ มกับรำษฎรทุ่งฟำ้ ฝ่ำรับฟงั
ขอ้ เทจ็ จรงิ และกำรค้มุ ครองสทิ ธมิ นษุ ยชนกรณีไดร้ ับควำมเดอื ดรอ้ น

90 ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแย้ง
ความหวังและแนวทางสสู่ ังคมสนั ติสขุ

ทา้ ยสดุ ของการแก้ไขปญั หาข้อพิพาท

“ท่งุ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความ
ขดั แยง้ ความหวงั และ
แนวทางสู่สังคมสันติสุข”

ได้ถกู หยิบยกและเรมิ่ ตน้ เคาะจาก
บคุ คลภายนอก แต่ยังคงยงั ต้องใช้
เวลาอกี ยาวนาน พรอ้ มมีความรว่ มมอื

จากทกุ ฝา่ ยในการแกไ้ ข

ซ่งึ หากขาดปจั จัยดงั กลา่ ว
จะยงั ไม่สามารถยตุ ขิ ้อขดั แย้งระหว่าง

กนั ได้ กจ็ ะส่งผลกระทบดา้ นสิทธิใน
ทรพั ย์สินและการดารงชีวิตของราษฎร

ในระยะยาวและจะยืดยื้อตอ่ ไป

ทุง่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขัดแย้ง 91

ความหวังและแนวทางสูส่ งั คมสันตสิ ุข

“

ดังน้ัน รูปแบบการทางานเชิงรุก
อยา่ งมีสว่ นร่วมของกรมธนารักษ์ทเี่ ข้ามา
แก้ไขปัญหารว่ มกับหนว่ ยงานทเี่ กีย่ วขอ้ ง

และราษฎร

โดยการพิ สูจน์สิทธ์ิดว้ ยการจดั ทาแผนทที่ าง
กายภาพในทด่ี ิน ทาการรังวัดแปลงทดี่ นิ ทุกแปลง
การคานวณเนอื้ ที่ และกาหนดตาแหนง่ ทด่ี ินลงใน
ระวางแผนที่ พรอ้ มทาการสอบสวนการไดม้ าของ
ท่ีดนิ แต่ละแปลง จะเป็นอีกหนงึ่ หลกั ฐานวา่ ราษฎร

แตล่ ะรายครอบครองทาประโยชน์เมอ่ื ไร เนอ้ื ท่ี
เทา่ ใด และการให้ราษฎรทม่ี สี ่วนได้เสียมีส่วนรว่ ม

ในการดาเนินการทกุ ขั้นตอน

รวมถึงเปน็ อีกมาตรการและรปู แบบการแกไ้ ข
ปญั หาเรื่องท่รี าชพั สดใุ นพื้ นท่ีอ่ืน ๆ
ของประเทศไดต้ อ่ ไป

”

92 ทุง่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวงั และแนวทางสูส่ ังคมสนั ติสขุ

ทงุ่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แย้ง 93

ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

เอกสารประกอบ

การเรียบเรยี ง

คณะอนกุ รรมการสิทธใิ นการจดั การทดี่ ิน และปา่ คณะกรรมการ
สทิ ธิมนุษยชนแหง่ ชาติ, 2549. รำยงำนสถำนกำรณ์กำร
ละเมิดสทธิในกำรจัดกำรทดี่ ิน และป่ำ ปี 2545-2548.
บรษิ ัท โรงพิมพต์ ะวันออก จากัด (มหาชน),
กรุงเทพมหานคร.

สถาบนั พระปกเกล้า. 2564. รำยงำนกำรจดั กำรควำมขดั แยง้
ปัญหำท่ีดนิ กรณีสนำม ยงิ ปนื “ท่งุ ฟ้ำผำ่ ”
ม.ป.ท. ม.ป.พ.

สานักงานราชพัสดุจงั หวดั จนั ทบรุ ี, ม.ป.ป. เอกสำร
ประกอบกำรบรรยำยสรุปปัญหำทีด่ นิ ในเขตสนำมยงิ ปนื
ทงุ่ ฟ้ำผ่ำ อำเภอเมือง จังหวดั จันทบรุ ี. อัดสาเนา, มปป.

94 ท่งุ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวงั และแนวทางสสู่ ังคมสันติสขุ

คณะอาจารยท์ ่ปี รึกษา

พลเอก เอกชัย ศรีวลิ าศ
ผ้อู านวยการสานักสันติวธิ แี ละธรรมาภิบาล

รศ.อรทัย ก๊กผล อ.สนุ ี ไชยรส อ.เสาวนีย์ จิตตห์ มวด อ.สุรพล ธรรมรม่ ดี
อาจารย์ทีป่ รกึ ษา
อาจารยท์ ีป่ รึกษากลมุ่ 2 อาจารย์ทปี่ รึกษา อาจารยท์ ่ปี รกึ ษา

ดร.บณั ฑูร เศรษฐศโิ รรตม์ อ.ปรดี า คงแปน้ ศ.ดร.ฉันทนา อ.พิ ชัย รตั นพล

อาจารยท์ ่ีปรกึ ษา อาจารยท์ ่ปี รึกษา บรรพศิรโิ ชตหิ วันแกว้ อาจารยก์ ากับบทเรียน

อาจารย์ที่ปรึกษา

รศ.ดรธาตรี นนทศักด์ิ อ.นพพร โพธริ ังสิยากร อ.ไตรรตั น์ ฉัตรแกว้ อ.ฐิติ ลาภอนนั ต์
อาจารย์กากับบทเรยี น อาจารยก์ ากับบทเรยี น อาจารย์กากบั บทเรยี น อาจารย์กากับบทเรียน

ทงุ่ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแย้ง 95

ความหวงั และแนวทางสสู่ งั คมสันติสขุ

คณะผู้จัดทา

96 ทุ่งฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวงั และแนวทางสู่สังคมสนั ติสขุ

กลุ่มลาดวน

ดร.จริยา สุขะปาน นายพิษณุวัรร์ วรี ะพงศ์เดร

ผูอ้ านวยการฝ่ายชุมชนสัมพนั ธ์ ผอู้ านวยการสานกั ตรวจเงนิ แผ่นดนิ จงั หวดั ลาปาง

การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย สานกั งานการตรวจเงนิ แผ่นดนิ

ดร.โรตกิ า รกั เมือง นายพีระวิทย์ เร่ืองลอื ดลภาค

กรรมการผจู้ ัดการ สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎร
บรษิ ทั ธนภูมิ เอ็นจิเนียร่ิง แอน พรรคไทยรักธรรม
ซัพพลายส์ จากดั
นายไฟโรส อยเู่ ปน็ สุข
นายทวีศักด์ิ บญุ ธรรม
ผจู้ ดั การโรงเรยี นสอนศาสนาศาสนปู ถมั ภ์
รองกรรมการผจู้ ัดการ สานักงานคณะกรรมการสง่ เสริมการศึกษาเอกชน
บรษิ ัท สานกั งานกฎหมายธนา
เบญจาธกิ ลุ จากดั นางรกั รนก เกสรทอง

ดร. นลินี สุรดินทร์กูร ผ้บู งั คับบญั ชากลุม่ งานรับเรอ่ื งราวรอ้ งทกุ ข์
วทิ ยากรเซย่ี วชาญ
กรรมการผู้จดั การ สานกั งานเลขาธกิ ารวุฒิสภา
บริษัท วีเอส คอร์ปอเรช่ัน จากัด
นายสิทธกิ ิตติ์ รัรตะทรัพย์
พ.ต.อ.นิรุธ ประสิทธเิ มตต์
กรรมการบริหาร
รองผบู้ งั คบั การ บริษัท พงษเ์ พชรกรปุ๊ จากดั และในเครือ
ตารวจภูธรจงั หวดั ปทุมธานี

ท่งุ ฟา้ ผา่ : 106 ปี ความขัดแยง้ 97

ความหวังและแนวทางสู่สังคมสันตสิ ขุ

กลุ่มรวนรม

พ.ต.ท.ฐนภัทร กิตตวิ งศา นางสาวศรี ศรีงาม

สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร ผูเ้ ชีย่ วชาญด้านเศรษฐกจิ พอเพยี งและธนาคารสมอง

พรรคพลงั ประชารัฐ สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ

นางสาวพิมพ์พร นิธกิ วีสกุล นายปริญญ์ บุญกนิษฐ

กรรมการผจู้ ดั การ รองอธิการบดี

บริษัท สตูดิโอ จี บาร์ จากัด มหาวิทยลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร

นายณฐั ธรี ์ โกศลพิศิษฐ์ นางสาวศรจี นั ทร์ ศรจี รูญ

กรรมการผู้จดั การ ผู้ช่วยเลขานกุ ารประธานรัฐสภา รฐั สภา

บริษัท คล๊ิกฟอรเ์ คลฟเวอร์ จากัด นางสาวพรทพิ ย์ เตระสมบรู ณากจิ

พ.ต.อ. อัมพล วงศ์ใหญ่ กรรมการบริหาร ฝา่ ยการเงินและบญั ชี

รองผ้บู ังคับการ บริษัท ๙ ช้างประทาน จากัด

ตารวจภธู รจังหวดั ตาก นายสมศักดิ์ ผเู่ จรญิ

นายประเสรฐิ อินทับ ประธานกรรมการ

ผู้ช่วยผวู้ ่าการผลติ ไฟฟา้ พลังงานหมุนเวยี น ร้านสหกรณพ์ ระนคร จากดั
การไฟฟ้าฝ่ายผลติ แห่งประเทศไทย

98 ทุง่ ฟา้ ผ่า: 106 ปี ความขดั แยง้
ความหวงั และแนวทางสสู่ งั คมสันติสุข