E-book โคลงกำสรวล ม.4/10

ศรีปแรต่าง ชญ์

กลุ่มที่ 5 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/10

โครงงานภาษาไทย
การจัดทำหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (e – book ) ส่งเสริมการอ่าน

วรรณคดีไทย
ชื่อหนังสือ“โคลงกำสรวล”



ผู้จัดทำ
๑ นายธนชาติ โมราชาติ ห้อง ม.๔/๑๐ เลขที่ ๑๐
๒ นายจุฬาชาติ กอมณี ห้อง ม.๔/๑๐ เลขที่ ๑๒
๓ นายธีรพัฒน์ แก้วทา ห้อง ม.๔/๑๐ เลขที่ ๑๕
๔ นางสาวพรนภัส พิชัย ห้อง ม.๔/๑๐ เลขที่ ๓๒
๕ นางสาวกัญจน์ณัฏฐ์ สินศิริ ห้อง ม.๔/๑๐ เลขที่ ๓๗

ครูที่ปรึกษาโครงงาน
นางกรรณิการ์ พลพวก



โรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช
อำเภอเมืองอุบลราชธานี จังหวัดอุบลราชธานี
รายงานนี้เป็นส่วนประกอบโครงงานวิชา ท๓๑๑๐๒

ภาษาไทย
ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔

หน้า ก

คำนำ

คำนำโครงงานภาษาไทย เรือ

สารบัญ หน้า ข

คำนำ หน้า
สารบัญ ก
ประวัติความเป็นมาของโคลงคำสรวล ข
เรื่องย่อ 1
คุณค่าวรรณคดี 3
บรรณานุกรม 8

12

หน้า1

ประวัติความเป็นมา
ของโคลงคำสรวล

เคยเชื่อกันมาแต่เดิมว่าศรีปราชญ์ ผู้แต่งโคลง

กำสรวลถูกเนรเทศไปนครศรีธรรมราช ในรัชกาลสมเด็จ

พระนารายณ์มหาราช และหญิงที่ศรีปราชญ์คร่ำครวญ

อาลัย คือ พระสนมศรีจุฬาลักษณ์ สตรีสูงศักดิ์แห่ง

อาณาจักรสุโขทัย ในคราวที่ต้องจากกัน เพราะท้าวศรี

จุฬาลักษณ์ต้องตามเสด็จสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถขึ้น
ไปพิษณุโลก เมืองหลวงของอาณาจักรสุโขทัย ส่วน

พระบรมราชาต้องทรงรั้งกรุงศรีอยุธยา ไม่อาจติดตาม

ขึ้นไปด้วย แต่มีผู้ออกความเห็นค้านความเชื่อดังกล่าว

ว่าเรื่องโคลงกำสรวล ไม่ได้เกี่ยวข้องกับเมือง

นครศรีธรรมราช กล่าวถึงเส้นทางการเดินทางจากกรุง

ศรีอยุธยาไปสุดแค่จังหวัดประจวบคิรีขันธ์ ทั้งไม่ได้กล่าว
ถึงความทุกข์ร้อนและมูลที่ต้องเนรเทศ

หน้า 2

ประวัติความเป็นมา
ของโคลงคำสรวล

เมื่อพิจารณาถึงลักษณะคำประพันธ์และถ้อยคำ
สำนวนภาษาที่ใช้โคลงกำสรวลน่าจะแต่งในสมัยกรุง

ศรีอยุธยาตอนต้น ตอนก่อนสมัยสมเด็จพระไชย

ราชาธิราชแห่งกรุงศรีอยุธยา (พ.ศ. 2077–2089)

เนื่องจากเนื้อหาได้กล่าวถึงการล่องแม่น้ำเจ้าพระยาใช้

เส้นทางอ้อมตามแม่น้ำเดิมที่เวลานี้เป็นคลอง

บางกอกน้อย ซึ่งจะขุดลัดในสมัยสมเด็จพระไชย

ราชาธิราช พ. ณ ประมวญมารค สันนิษฐานว่าแต่ง

ระหว่าง พ.ศ. 2025–2034 อาจแต่งเมื่อ พ.ศ. 2031

หากเปรียบเทียบเวลากับพระราชพงศาวดารกรุงเก่า

ฉบับหลวงประเสริฐ พ.ศ. 2031 สมเด็จพระบรม

ราชาธิราชที่ 3 เสด็จไปเอาเมืองทวาย ขณะที่สมเด็จ

พระบรมไตรโลกนาถเสด็จสวรรคตที่พิษณุโลก และ พ.ศ.
2034 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 3 เสด็จสวรรคต

หน้า 3

เรื่องย่อ

เริ่มด้วยร่ายสดุดีกรุงศรีอยุธยาว่ารุ่งเรือง

งดงาม เป็นศูนย์กลางแห่งพุทธศาสนา ราษฎร์สมบูรณ์
พูนสุข ต่อจากนั้นกล่าวถึงการที่ต้องจากนาง แสดง

ความห่วงใย ไม่แน่ใจว่าควรจะฝากนางไว้กับผู้ใด เดิน

ทางผ่านตำบลหนึ่ง ๆ ก็รำพันเปรียบเทียบชื่อตำบลเข้า

กับความอาลัยที่มีต่อนาง ตำบลที่ผ่าน เช่น บางกะจะ

เกาะเรียน ด่านขนอน บางทรนาง บางขดาน ย่านขวาง
ราชคราม ทุ่งพญาเมือง ละเท เชิงราก นอกจากนี้ได้นำ
บุคคลในวรรณคดีมาเปรียบเทียบกับเหตุการณ์ในชีวิต

ของตน เกิดความทุกข์ระทมที่ยังไม่พบได้นางอีกอย่าง

บุคคลในวรรณคดีเหล่านั้น โดยกล่าวถึง พระรามกับ

นางสีดา พระสูตรธนู(สุธนู)กับนางจิราประภา และพระ

สมุทรโฆษกกับนางพิษทุมดีว่าต่างได้อยู่ร่วมกันอีก ภาย

หลังที่ต้องจากกันชั่วเวลาหนึ่ง การพรรณนาสถานที่สิ้น

สุดลงโดยที่ไม่ถึงนครศรีธรรมราช

หน้า 4

เรื่องย่อ

โคลงกำสรวลเป็นงานนิพนธ์เรื่องเอกของศรี

ปราชญ์ มีคุณค่าทางวรรณคดีอย่างยอดเยียมถ้อยคำ

สำนวนโวหารที่คมคายจับใจ แสดงความเป็นต้นคิด

หลายตอน ทำให้กวีรุ่นหลังพากันเลียมแบบอย่าง เช่น

ตอนชนเมือง และตอนฝากนาง นอกจากนี้ยังให้ความรู้

เกี่ยวกับวรรณคดีเรื่องอื่น ๆ บางเรื่อง เช่น รามเกียรติ์

สมุทรโฆษ ในด้านภาษา โคลงกำสรวลใช้คำที่เป็นภาษา

โบราณ ภาษาถิ่น ภาษาบาลี ภาษาสันสกฤตและภาษา

เขมรอยู่มาก

หน้า 5

เรื่องย่อ

ทำนองแต่ง แต่งด้วยโคลงตั้งบาทกุญชร บท

แรกเป็นร่ายดั้น มีร่าย ๑ บท โคลงดั้น ๑๒๙ บท ใช้คำที่

เป็นภาษาโบราณ ภาษาถิ่น ภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต

และภาษาเขมรอยู่มาก
ตัวอย่างข้อความบางตอน

ชมเมือง ลงดิน แลฤา
อยุธยายศยิ่งฟ้า ก่อเกื้อ
อำนาจบุญเพรงพระ ปราสาท
เจดียลอออินทร นอกโสม
ในทาบทองแล้วเนื้อ จอนจันทร์ แจ่มแฮ
พรายพรายพระธาตุเจ้า ค่ำเช้า
ไตรโลกยเลงคือโคม
พิหารรบยงบรรพ รุจิเรข เรืองเฮ
ทุกแห่งห้องพระเจ้า น่งเนือง

หน้า 6

เรื่องย่อ

ฝากนาง อรรณพ แลฤา
โฉมแม่จกฝากน่านน้ำ สู่ฟ้า
อินทรท่านทอดโฉมเอา
โฉมแม่จกฝากดิน ดินท่าน แล้วแฮ
ดินฤาขดดเจ้าเหล้า สู่สํสองสํ
โฮมแม่ฝากน่านน้ำ อรรณพ แลฤา
ยยวนาคเชอยชํอก พี่ไหม้
โฉมแม่รำพึงจบ
โฉมแม่ใครสงวนได้ ไตรโลก
เท่าเจ้าสงวนเอง

เมื่อพิจารณาถึงลักษณะคำประพันธ์และถ้อยคำ

สำนวนภาษาที่ใช้โคลงกำสรวลน่าจะแต่งในสมัยกรุง

ศรีอยุธยาตอนต้น ตอนก่อนสมัยสมเด็จพระไชย

ราชาธิราชแห่งกรุงศรีอยุธยา (พ.ศ. 2077–2089)

เนื่องจากเนื้อหาได้กล่าวถึงการล่องแม่น้ำเจ้าพระยาใช้

เส้นทางอ้อม
ตามแม่น้ำเดิมที่เวลานี้เป็นคลองบางกอกน้อย ซึ่ง
จะขุดลัดในสมัยสมเด็จพระไชยราชาธิราช พ. ณ

ประมวญมารค สันนิษฐานว่าแต่งระหว่าง
พ.ศ. 2025–2034 อาจแต่งเมื่อ พ.ศ. 2031

หน้า 7

เรื่องย่อ

หากเปรียบเทียบเวลากับพระราชพงศาวดารกรุงเก่า

ฉบับหลวงประเสริฐ พ.ศ. 2031 สมเด็จพระบรม

ราชาธิราชที่ 3 เสด็จไปเอาเมืองทวาย ขณะที่สมเด็จ

พระบรมไตรโลกนาถเสด็จสวรรคตที่พิษณุโลก และ พ.ศ.
2034 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 3 เสด็จสวรรคต

หนังสือพระราชพงศาวดารกรุงเก่า
ฉบับหลวงประเสริฐ พ.ศ. 2031

หน้า 8

คุณค่าวรรณคดี

๑.คุณค่าทางวรรณศิลป์
มีถ้อยคำสำนวนโวหารที่ไพเราะ คมคายจับใจ มีสัมผัส
ในที่ไพเราะยิ่ง สำนวนโวหารโลดโผนและคมคายน่าฟัง
ชวนให้เกิดอารมณ์คล้อยตาม การใช้ ถ้อยคำมีความ
หมายเด่นชัด กินความลึกซึ้ง การพรรณนาแจ่มแจ้ง
ทำให้เกิดจินตภาพและยังรักษาข้องบังคับ เคร่งครัด
ตามหลักฉันทลักษณ์ โวหารเปรียบเทียบดี เป็นตัวอย่าง
ของวรรณคดีนิราศในยุคหลัง

แผนผังโคลงดั้นบาทกุญชร

หน้า 9

คุณค่าวรรณคดี

๒.คุณค่าด้านอักษรศาสตร์
โคลงกำสรวลใช้คำที่เป็นภาษาโบราณ ภาษาถิ่น ภาษา

บาลี ภาษาสันสกฤต ภาษาเขมรและภาษาโบราณอย่าง

มากวิธีเขียนหนังสือเป็นแบบโบราณ เช่น
สู่สมสองสม เขียนเป็น สู่สํสองส์
เสวย รมย์ เขียนเป็น เสวยรม
จัก เขียนเป็น จกก
จึงอาจใช้เป็นแนวทางการศึกษาค้นคว้าด้านภาษา และ

การ เปลี่ยนแปลงรูปศัพท์และความหมายได้

หน้า 10

คุณค่าวรรณคดี

๓.คุณค่าสังคมและวัฒนธรรม
๓.๑ แสดงถึงความเป็นอยู่ของประชาชนในด้าน

การแต่งกาย อาหารการกิน การเล่นรื่นเริง
๓.๒ แสดงให้เห็นถึงความเจริญรุ่งเรืองของ

ศาสนา ความรุ่งเรืองของกรุงศรีอยุธยา

การแต่งกายในสมัยอยุธยา

หน้า 11

คุณค่าวรรณคดี

๔.ด้านความรู้
๔.๑ ด้านความรู้ทางวรรณคดี โคลงกำสรวล

อ้างเรื่องรามยณะ สมุทรโฆษคำฉันท์ สุธนู นำตัวเอกใน

เรื่องที่มีใจความเมื่อจากนางมาเทียบกับความรักของตน
และตอนพระรามจองถนน จึงทำให้ผู้อ่านได้รับความรู้

ทางวรรณคดีด้วย
๔.๒ ด้านศิลปกรรม แสดงให้เห็นความวิจิต

ตระการของปราสาทราชวัง และวัดวาอารามของกรุง

ศรีอยุธยา
๕. ด้านสภาพภูมิศาสตร์ แสดงให้เห็นถึงสภาพภูมิศาสตร์
เส้นทางการเดินทางของกวี

พระที่นั่งวิหารสมเด็จ

หน้า 12

บรรณานุกรม

“กำสรวลสมุทร” [ออนไลน์].เข้าถึงได้

จาก:https://th.m.wikipedia.org/wiki/ สืบค้น ๔

มกราคม ๒๕๖๖
“โคลงกำสรวล - คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์

มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา” [ออนไลน์].เข้าถึงได้

จาก:https://human.yru.ac.th/ สืบค้น ๔ มกราคม

๒๕๖๖